iran-emrooz.net | Fri, 01.05.2026, 8:25

بنوا فاکون / وال‌استریت ژورنال / ۳۰ آوریل ۲۰۲۶

برای نزدیک به پنج دهه، حکومت اسلامی ایران با فروش نفت به چین توانسته بود در برابر فشارهای مالی آمریکا دوام بیاورد. تهران همچنین در برابر برتری نظامی آمریکا به تاکتیک‌های جنگ چریکی متوسل می‌شد. اما تحلیلگران می‌گویند با محاصره دریایی نیروی دریایی آمریکا، این راهبرد اکنون شاید به بن‌بست رسیده باشد.

تهران پس از آغاز جنگ در ماه فوریه تصور می‌کرد دست بالا را پیدا کرده است؛ زمانی که به کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز حمله کرد، رفت‌وآمد تجاری را متوقف ساخت و یک‌پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع را مسدود کرد. اما شش هفته پس از آغاز درگیری، آمریکا با محاصره همه محموله‌های خارج‌شده از بنادر ایران واکنش نشان داد.

این اقدام عملاً شبکه کشتی‌های سایه ایران را از کار انداخت؛ ناوگانی که سال‌ها با خاموش کردن سیستم‌های ردیابی خود در دریا و انتقال مخفیانه محموله‌ها به چین، تحریم‌های آمریکا علیه صادرات گسترده نفت ایران را دور می‌زد. این نفتکش‌ها اکنون نتوانسته‌اند از حلقه محاصره ناوهای جنگی آمریکا عبور کنند؛ ناوهایی که آن‌ها را تا اقیانوس هند تعقیب کرده‌اند.

دیوید دِ روچز، مدیر پیشین مسئول سیاست خلیج فارس در وزارت دفاع آمریکا، گفت: «ایران در هرمز توانست بحرانی در اعتماد بازار ایجاد کند. اما ایجاد اختلال، به معنای کنترل نیست.» او افزود: «با محاصره آمریکا، اکنون ایران با لحظه حسابرسی روبه‌رو شده است.»

مسیرهای جایگزین تجاری نیز کافی نخواهد بود. ایران تلاش کرده بخشی از نفت خود را از طریق راه‌آهن به چین منتقل کند و مواد غذایی را از راه زمینی از قفقاز و پاکستان وارد کند. با این حال، انجمن کشتیرانی ایران روز پنجشنبه در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس ــ وابسته به نهادهای امنیتی ایران ــ اعلام کرد که تنها ۴۰ درصد تجارت ایران را می‌توان از مسیرهایی غیر از بنادر محاصره‌شده هدایت کرد.

خطر تشدید بحران، نظام سیاسی ایران را میان میانه‌روهایی چون مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، و تندروهایی از جمله سعید جلیلی، نامزد پیشین ریاست‌جمهوری و رهبر جناح فوق‌محافظه‌کار ایران، دچار شکاف کرده است.

میانه‌روها معتقدند باید از تشدید درگیری خودداری کرد و با دونالد ترامپ به توافقی مطلوب رسید؛ چرا که به باور آن‌ها، ترامپ مشتاق است هرچه زودتر از این جنگ پرهزینه و پیچیده خارج شود. آنان همچنین نگران‌اند که پس از موج اولیه احساسات ملی‌گرایانه، مردم ایران به تدریج از جنگ خسته شده باشند.

سعید گلکار، پژوهشگر مسائل ایران در دانشگاه تنسی در چاتانوگا، گفت: «حکومت باید کاری برای شکستن این بن‌بست انجام دهد.» او افزود: «میانه‌روها خواهان توافق هستند، چون فکر می‌کنند ویرانی بیشتر به معنای خودکشی سیاسی است.»

در مقابل، جناحی رو به گسترش از تندروها بر این باورند که ایران باید ابتکار عمل نظامی را دوباره به دست بگیرد و بار دیگر جنگ مستقیم را آغاز کند تا قیمت نفت به شدت افزایش یابد و فشار بر ترامپ بیشتر شود. آنان استدلال می‌کنند که این محاصره فراتر از تحریم‌هایی است که ایران در گذشته با آن‌ها مواجه بوده و در عمل نوعی اقدام جنگی محسوب می‌شود که باید پاسخ نظامی دریافت کند.

روز پنجشنبه، مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، تهدید تازه‌ای علیه آمریکا مطرح کرد. او در بیانیه‌ای مکتوب که از تلویزیون دولتی خوانده شد، گفت: «بیگانگانی که شرارت می‌کنند، جای‌شان در اعماق آب‌هاست.» خامنه‌ای از زمان جانشینی پدرش، علی خامنه‌ای، که در ۲۸ فوریه در حمله اسرائیل کشته شد، در انظار عمومی ظاهر نشده است.

حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر مهمان و متخصص خاورمیانه در مؤسسه پژوهشی SWP در برلین، گفت: «در تهران، محاصره به‌تدریج نه به‌عنوان جایگزینی برای جنگ، بلکه به‌عنوان شکل دیگری از همان جنگ دیده می‌شود.» او افزود: «در نتیجه، تصمیم‌گیرندگان ایرانی ممکن است به‌زودی به این جمع‌بندی برسند که ازسرگیری درگیری هزینه کمتری نسبت به تحمل یک محاصره طولانی‌مدت دارد.»

مقام‌های ایرانی گفته‌اند تهران می‌تواند از تسلیحات استفاده‌نشده قبلی برای حمله به ناوهای جنگی آمریکا بهره بگیرد؛ از زیردریایی‌ها گرفته تا دلفین‌های حامل مین. سپاه پاسداران نیز تهدید کرده است که با قطع کابل‌های مخابراتی در تنگه هرمز، سطح تنش را افزایش خواهد داد؛ اقدامی که می‌تواند اینترنت جهانی را مختل کند.

خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، اخیراً نقشه‌ای از کابل‌های اینترنتی زیر دریا که از تنگه هرمز عبور می‌کنند منتشر کرد؛ اقدامی که به‌عنوان هشداری غیرمستقیم درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های مخابراتی منطقه تعبیر شد.

تهران آخر هفته گذشته پیشنهادی را از طریق میانجی‌های منطقه‌ای ارائه کرد که بر اساس آن، در ازای پایان کامل جنگ، لغو محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و به تعویق افتادن مذاکرات هسته‌ای، حملات خود در تنگه هرمز را متوقف می‌کند.

ترامپ روز دوشنبه به دستیاران خود دستور داد برای یک محاصره طولانی‌مدت آماده شوند؛ محاصره‌ای که ممکن است تا زمان پذیرش خواسته‌های هسته‌ای آمریکا از سوی ایران ادامه یابد. او اواخر هفته به خبرنگاران گفت: «این محاصره یک حرکت نابغه‌وار است، بسیار خب؟ این محاصره صد درصد نفوذناپذیر بوده است.»

فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) که مسئول عملیات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه است، روز پنجشنبه اعلام کرد ۴۴ کشتی تجاری فعال برای ایران مجبور شده‌اند مسیر خود را تغییر دهند یا به بندر بازگردند. شرکت داده‌پردازی کالاهای اساسی «کپلر» نیز اعلام کرد هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که محموله نفتی ایران توانسته باشد از محاصره آمریکا عبور کرده و به مشتریان چینی یا دیگر خریداران برسد.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، اخیراً گفته بود تهران راه‌هایی برای «خنثی‌سازی محدودیت‌ها» در حوزه کشتیرانی پیدا خواهد کرد. با این حال، گمان می‌رود تا ۹۰ درصد ناوگان متعارف دریایی ایران در بمباران‌های آمریکا نابود شده و دیگر توان مقابله با ناوهای جنگی آمریکا را نداشته باشد.

ایران بر این باور است که آمریکا زودتر عقب‌نشینی خواهد کرد و برای آرام کردن بازارهای جهانی و کاهش قیمت بنزین در آمریکا، محاصره بنادر ایران را پایان خواهد داد. در مقابل، مقام‌های آمریکایی شرط بسته‌اند که این ایران است که در نهایت به‌دلیل تشدید بحران اقتصادی عقب خواهد نشست.

جنگ هزینه سنگینی بر اقتصاد ایران تحمیل کرده است؛ بیش از یک میلیون نفر بیکار شده‌اند، قیمت مواد غذایی به شدت افزایش یافته و قطع طولانی‌مدت اینترنت کسب‌وکارهای آنلاین را فلج کرده است. اقتصاد بحران‌زده ایران اکنون با خطر فروپاشی روبه‌رو است.

ارزش پول ملی ایران نسبت به یک سال پیش بیش از نصف شده و نرخ دلار آمریکا اخیراً به یک میلیون و ۸۱۰ هزار ریال رسیده است؛ آن هم در شرایطی که هیچ نشانه‌ای از پایان محاصره دیده نمی‌شود.