«آمریکا در نبرد بر سر تنگه هرمز دست بالا را دارد»

باراک راوید / آکسیوس

تنگه هرمز از زمان آغاز جنگ در اواخر ماه فوریه، قدرتمندترین اهرم ایران بوده است. اما مقام‌های آمریکایی می‌گویند ارتش ایالات متحده طی دو ماه گذشته به‌تدریج توان ایران برای اعمال نفوذ بر این آبراه حیاتی را کاهش داده است.

چرا اهمیت دارد؟
آنچه شش ماه پیش با هدف تضعیف توان موشکی ایران و نابودی بقایای برنامه هسته‌ای این کشور آغاز شد، اکنون به نبردی نامحدود بر سر مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان تبدیل شده است.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند ورق را در تنگه هرمز برگردانده‌اند و معتقدند این تحول می‌تواند نقطه عطفی در جنگ باشد؛ نقطه عطفی که نه‌تنها به‌تدریج موجب کاهش فشار بر اقتصاد جهان شود، بلکه راه را برای دستیابی به توافقی بهتر با ایران نیز هموار کند.

رئیس‌جمهوری آمریکا روز پنج‌شنبه در گفت‌وگویی تلفنی با آکسیوس گفت: «آن لعنتی باز است. واکنش ایران بسیار محدود است. آنها نمی‌خواهند ما دوباره به آنها حمله کنیم. کل ماجرا همین است. بقیه چیزها اهمیتی ندارد.»

مروری بر گذشته
هنگامی که جنگ آغاز شد، تنگه هرمز باز بود، انتقال نفت به بازارهای جهانی انرژی بدون وقفه ادامه داشت و نفت خام برنت حدود ۷۲ دلار در هر بشکه معامله می‌شد.

پشت صحنه
دو مقام اسرائیلی می‌گویند طرح بستن تنگه هرمز از سوی علیرضا تنگسیری، فرمانده وقت نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، آغاز شد.

ایران در ۷۲ ساعت نخست جنگ اعلام کرد تنگه را می‌بندد و هشدار داد نفتکش‌هایی را که قصد عبور از آن داشته باشند، هدف قرار خواهد داد.

اما به گفته مقام‌های اسرائیلی و آمریکایی، تنگسیری پشت صحنه دستوری صادر کرد که شرایط را به‌شدت تشدید کرد: استقرار مین‌های دریایی در «سامانه جداسازی ترافیک» یا TSS؛ یعنی مسیر اصلی کشتیرانی بین‌المللی در تنگه هرمز.

تنگسیری سه هفته بعد در حمله هوایی اسرائیل به بندرعباس در ایران کشته شد.

خبر اصلی
حملات ایران به کشتی‌ها و تهدید مین‌گذاری، حمل‌ونقل تجاری دریایی را متوقف کرد.

در دو ماه بعد، قیمت نفت خام برنت به‌سرعت افزایش یافت و به ۱۲۶ دلار در هر بشکه رسید.

ترامپ در ۸ آوریل با آتش‌بس موافقت کرد؛ تصمیمی که تا حدی در واکنش به افزایش قیمت بنزین در آمریکا و فشار بر بازارهای انرژی اتخاذ شد — دقیقاً همان آسیب اقتصادی که ایران قصد داشت وارد کند.

بازگشایی تنگه، محور اصلی تفاهم‌نامه میان آمریکا و ایران بود که دو ماه بعد به امضا رسید. اما تنگه هرگز به‌طور کامل باز نشد و این توافق نیز خیلی زود فروپاشید.

جزئیات بیشتر
پس از فروپاشی تفاهم‌نامه، ارتش آمریکا تلاش کرد به‌طور یک‌جانبه تنگه را بازگشایی کند. این تلاش چندین بخش داشت:

🔹یک یگان عملیاتی نظامی آمریکا، با همکاری امارات متحده عربی، هدایت کشتی‌ها از مسیر جنوبی تنگه را آغاز کرد؛ این یگان ضمن تأمین پوشش هوایی برای کشتی‌ها، حملات پهپادی و موشک‌های کروز ایران را نیز رهگیری می‌کرد.

🔹یک کارزار بمباران دو هفته‌ای آمریکا، توان سپاه پاسداران برای حمله به کشتی‌هایی را که از تنگه عبور می‌کردند، به‌طور قابل‌توجهی کاهش داد.

🔹عملیات مین‌روبی با مشارکت غواصان نیروی دریایی، نیروهای یگان ویژه دریایی آمریکا موسوم به «سیلز»، پهپادهای زیرسطحی و سطحی و پیمانکاران خصوصی انجام شد تا مین‌ها شناسایی و خنثی شوند.

🔹محاصره بنادر ایران دوباره برقرار شد.

تصویر کلی‌تر
به گفته مقام‌های آمریکایی، اگرچه شمار کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند و میزان نفت صادرشده از این مسیر همچنان بسیار کمتر از سطح پیش از جنگ است، اما وضعیت عملیاتی در منطقه بهبود یافته است. ایران بخش بزرگی از کنترل خود بر تنگه را از دست داده و ارتش آمریکا عملاً کنترل بیشتر بخش‌های آن را در دست گرفته است.

ایران همچنان به سوی کشتی‌ها شلیک می‌کند، اما توانایی آن برای هدف قرار دادن دقیق آنها محدود است. یک مقام آمریکایی گفت تنها ۲ درصد از کشتی‌هایی که طی ماه گذشته از تنگه عبور کرده‌اند، هدف قرار گرفته‌اند.

بیش از ۲۰۰ شیء شبیه مین از مسیر اصلی تنگه جمع‌آوری شده است. مقام‌های آمریکایی می‌گویند تنها ۱۱ مورد از آنها مین واقعی بوده و فقط چند مورد نیز به‌درستی در آب مستقر شده بودند.

به گفته مقام‌های آمریکایی، در هفته‌های اخیر تردد از مسیر جنوبی تنگه به ۲۰ تا ۳۰ نفتکش در هر شب رسیده است. این نفتکش‌ها به‌طور میانگین ۹ تا ۱۰ میلیون بشکه نفت حمل می‌کنند؛ رقمی که تقریباً معادل نیمی از حجم پیش از جنگ است.

دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، پنج‌شنبه شب در ویدئویی که منتشر شد، گفت: «ما در تنگه هرمز به یک دستاورد مهم رسیده‌ایم. مسیرهای دریایی به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی در تنگه از مین‌های دریایی ایران پاک شده‌اند. جمع‌بندی این است: امروز مسیرهای کشتیرانی بین‌المللی باز هستند و روند حرکت در حال شتاب گرفتن است.»

با این حال
کارشناسان نفت و ردیاب‌های نفتکش‌ها درباره بالا بودن این ارقام تردید دارند. مقام‌های آمریکایی می‌گویند این منابع میزان تردد را کمتر از واقعیت برآورد می‌کنند.

گزارش‌های دوره‌ای درباره اصابت پرتابه به نفتکش‌ها نیز، با وجود تضمین‌های آمریکا، پرسش‌هایی درباره ایمنی کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز ایجاد کرده است.

تصویر بزرگ‌تر
عملیات صادرات نفت آمریکا نشانه‌هایی از شتاب گرفتن دارد. امارات متحده عربی، بحرین و کویت تاکنون به این عملیات پیوسته‌اند و انتظار می‌رود عربستان سعودی نیز به آن ملحق شود. مقام‌های آمریکایی امیدوارند قطر نیز به‌زودی انتقال نفتکش‌های حامل گاز طبیعی مایع‌شده را از مسیر تحت حفاظت آمریکا آغاز کند.

آمریکا امیدوار است تا اواسط سپتامبر مسیر اصلی تنگه را گسترش دهد؛ به‌گونه‌ای که هر شب دست‌کم ۵۰ کشتی بتوانند از خلیج فارس وارد تنگه شوند یا از آن خارج شوند.

هدف، رساندن صادرات نفت به ۶۰ تا ۷۰ درصد سطح پیش از جنگ است.

آخرین وضعیت
دو منبع منطقه‌ای به آکسیوس گفتند ایران طی روزهای اخیر علاقه تازه‌ای به مذاکرات نشان داده است.

فرمانده ارتش پاکستان روز یکشنبه برای تلاش به‌منظور احیای میانجی‌گری میان آمریکا و ایران به تهران سفر کرد.

پس از او، وزیر خارجه عمان نیز در ادامه همان هفته به تهران رفت تا درباره تنگه هرمز گفت‌وگو کند.

به گفته منابع منطقه‌ای، نخست‌وزیر قطر — که میانجی مهمی میان ایران و آمریکا محسوب می‌شود — روز پنج‌شنبه، به درخواست ایران، برای انجام مذاکرات وارد تهران شد.

ایران دست‌کم در مواضع علنی خود همچنان بر همان مواضع قبلی پافشاری کرده و خواستار اجرای تفاهم‌نامه از سوی آمریکا و ارائه شروطی برای بازگشایی تنگه است.

موضع طرف مقابل
رئیس‌جمهوری آمریکا در حال حاضر می‌گوید علاقه‌ای به مذاکره با ایران ندارد.

ترامپ روز پنج‌شنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «من نمی‌خواهم دیدار کنم؛ آنها می‌خواهند. در واقع، آنها التماس می‌کنند که به توافق برسند.»

با این حال، استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، همچنان با قطری‌ها و دیگر میانجی‌ها در حال گفت‌وگو است.

مذاکره‌کنندگان آمریکایی می‌خواهند بررسی کنند که آیا محاصره آمریکا، کارزار فشار اقتصادی و افزایش اهرم فشار این کشور در تنگه هرمز، ایران را به تعدیل مواضعش وادار خواهد کرد یا نه.

مقام‌های آمریکایی معتقدند تغییر شرایط در تنگه هرمز، دولت ترامپ را در هرگونه مذاکره احتمالی آینده با ایران در موضع قدرتمندتری قرار می‌دهد.

آنها تفاهم‌نامه ۱۷ ژوئن را که بخشی از آن بر تنگه هرمز تمرکز داشت، دیگر مرتبط نمی‌دانند. همچنین مذاکرات عمان و ایران درباره سازوکارهای جدید مدیریت تنگه را صرفاً حاشیه‌ای کم‌اهمیت تلقی می‌کنند.