آمریکا حمایت‌نظامی ازاقلیم کردستان را قطع می‌کند

دنیل بوش / بی‌بی‌سی نیوز

بر اساس گفته‌های چهار منبع آگاه، دولت دونالد ترامپ در حال برنامه‌ریزی برای قطع کمک‌های نظامی به یکی از متحدان کلیدی خود در خاورمیانه است؛ متحدی که به آمریکا در شکست گروه «دولت اسلامی» (داعش) کمک کرد و اکنون با حملات سنگین ایران روبه‌رو است.

وزارت دفاع آمریکا در نشست‌های اخیر به رهبران منطقه نیمه‌خودمختار کردستان عراق اعلام کرده است که دولت قصد ندارد توافقی را که در آستانه انقضا قرار دارد و بر اساس آن کمک‌های امنیتی به پیشمرگه‌ها، نیروی امنیتی کردها، ارائه می‌شود تمدید کند.

بی‌بی‌سی با دو مقام شرکت‌کننده در این مذاکرات و همچنین دو منبع دیگر که مستقیماً از این موضوع اطلاع دارند گفت‌وگو کرده است. این منابع به شرط ناشناس ماندن درباره این مذاکرات سخن گفته‌اند؛ مذاکراتی که جزئیات آن پیش از این گزارش نشده بود.

مقام‌های کرد نگران‌اند که قطع این منابع مالی موجب ایجاد خلأ قدرت شود و ایران را جسورتر کند؛ کشوری که از زمان آغاز جنگ با تهران توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، صدها موشک و پهپاد به سوی کردستان عراق شلیک کرده است.

به گفته تحلیلگران، پایان دادن به کمک‌های امنیتی به پیشمرگه‌ها به تضعیف یکی از شرکای دیرینه آمریکا در عراق منجر خواهد شد و این پیام را مخابره می‌کند که نمی‌توان برای حمایت از متحدان منطقه‌ای روی آمریکا حساب کرد.

یروان سعید، مدیر «ابتکار جهانی صلح کُردی» در دانشگاه آمریکایی، گفت: «آمریکا در واقع کردها را کنار می‌گذارد؛ مردمی که خون بسیاری دادند تا به آمریکایی‌ها در تحقق اهدافشان در عراق و سراسر خاورمیانه کمک کنند.»

او افزود: «اگر کردها تا این اندازه بی‌دفاع رها شوند، این یک پیروزی بزرگ برای ایران، چین و روسیه خواهد بود.»

ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود متعهد شده است که درگیری‌ها و تعهدات خارجی آمریکا را در مناطقی مانند خاورمیانه کاهش دهد. او همچنین جنگ با ایران را آغاز کرد؛ جنگی که روز جمعه وارد ششمین ماه خود شد و هنوز هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن دیده نمی‌شود.

تفاهم‌نامه میان پنتاگون و دولت اقلیم کردستان عراق (KRG) قرار است در ۳۰ سپتامبر منقضی شود؛ همان روزی که آمریکا و دیگر کشورها آخرین نیروهای باقی‌مانده خود را نیز از عراق خارج خواهند کرد.

خروج نیروها به‌طور رسمی به کارزار نظامی بین‌المللی علیه داعش پایان خواهد داد؛ کارزاری که در آن پیشمرگه‌ها در کنار نیروهای ائتلاف جنگیدند تا به سلطه این گروه جهادی بر بخش‌هایی از عراق و سوریه پایان دهند. تنها پایگاه نظامی باقی‌مانده آمریکا در عراق که در اربیل، پایتخت اقلیم کردستان عراق، قرار دارد نیز قرار است ماه آینده و همزمان با خروج نیروهای ائتلاف تعطیل شود.

نیروهای پیشمرگه که حدود ۱۸۰ هزار نفر نیرو در کردستان عراق دارند، در سال مالی ۲۰۲۶ مبلغ ۶۱ میلیون دلار (۴۵ میلیون پوند) برای خرید تسلیحات، آموزش نظامی و پرداخت کمک‌هزینه‌ها از طریق برنامه پنتاگون برای مقابله با داعش دریافت کردند.

پنتاگون در درخواست بودجه سال مالی ۲۰۲۷ خود پیشنهاد کرده است که تمامی کمک‌های امنیتی به این نیروها قطع شود. استدلال این نهاد آن است که با شکست داعش، این منابع مالی باید به حوزه‌های دیگری اختصاص یابد. با این حال، این برنامه هزینه‌ای در میانه مناقشات گسترده‌تر بودجه‌ای در کنگره فعلاً متوقف شده است.

این درخواست در کردستان عراق زنگ خطر را به صدا درآورد، اما مقام‌های منطقه همچنان امیدوار بودند که آمریکا از طریق تمدید توافق فعلی، تأمین مالی را ادامه دهد.

با تشدید حملات ایران علیه دولت اقلیم کردستان، این نگرانی‌ها بیش از پیش افزایش یافته است. بر اساس پژوهشی که «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» (اندیشکده‌ای در واشنگتن) بر پایه جدیدترین داده‌های موجود گردآوری کرده، ایران و گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت آن تا اواخر ماه مه، ۱۵۸ حمله موشکی یا پهپادی در داخل کردستان عراق انجام داده بودند.

اما با وجود این افزایش حملات، چندین منبع آگاه از مذاکرات گفته‌اند که مقام‌های وزارت دفاع آمریکا در گفت‌وگوهای اخیر با رهبران عراقی و کرد اعلام کرده‌اند واشنگتن قصد ندارد تفاهم‌نامه موجود را تمدید کند.

پنتاگون نخستین تفاهم‌نامه مربوط به ارائه کمک‌های نظامی به پیشمرگه‌ها را در سال ۲۰۱۶ امضا کرد و در سال ۲۰۲۲ آن را تمدید کرد.

به گفته یکی از منابع آگاه از دیدگاه‌های پنتاگون، تصمیم نهایی درباره نحوه تعامل امنیتی میان آمریکا و اقلیم کردستان هنوز در دست بررسی است. این منابع گفتند که آمریکا در حال بررسی راه‌هایی برای حفظ بخشی از حمایت‌های امنیتی خود از عراق و اقلیم کردستان عراق پس از خروج نیروهایش است.

دولت اقلیم کردستان از اظهار نظر در این باره خودداری کرد. کاخ سفید بی‌بی‌سی را به پنتاگون ارجاع داد و سخنگوی وزارت دفاع آمریکا نیز به بیانیه‌ای اشاره کرد که خلاصه دیدار پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، با علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، در ماه ژوئیه بود.

در این بیانیه آمده است: «ایالات متحده، عراق و شرکای ائتلاف در شکست داعش به موفقیت‌های چشمگیری دست یافته‌اند و اکنون نیروهای امنیتی عراق، از جمله پیشمرگه‌ها و دیگر نیروهای امنیتی اقلیم کردستان عراق، رهبری مبارزه با تروریست‌ها در عراق را بر عهده خواهند داشت.»

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز به بی‌بی‌سی گفت که این وزارتخانه بر اجرای روند خروج نیروها متمرکز است و در عین حال تلاش می‌کند «اطمینان حاصل شود که نخست‌وزیر الزیدی در موقعیتی قرار دارد که بتواند شبه‌نظامیان تروریستی همسو با ایران را خلع سلاح کرده و از حاکمیت عراق محافظت کند.»

انقضای کمک‌های امنیتی به پیشمرگه‌ها کمتر از یک سال پس از آن رخ خواهد داد که آمریکا بزرگ‌ترین کنسولگری خود در جهان را در اربیل افتتاح کرد.

در مراسم افتتاح این مجتمع ۸۰۰ میلیون دلاری در دسامبر گذشته، مایکل ریگاس، یکی از مقام‌های ارشد وزارت خارجه آمریکا، گفته بود این کنسولگری «گواهی بر ارزش روابط میان ایالات متحده و اقلیم کردستان عراق» است.

گفت‌وگوهای اخیر درباره امنیت کردها بخشی از مذاکرات گسترده‌تر میان آمریکا، دولت عراق و دولت اقلیم کردستان درباره خروج قریب‌الوقوع نیروهای آمریکایی بود. تاریخ این خروج بر اساس توافق سال ۲۰۲۴ میان واشنگتن و بغداد تعیین شده است؛ توافقی که بر مبنای آن نیروهای آمریکایی باقی‌مانده در عراق که در چارچوب کارزار مبارزه با داعش حضور دارند، این کشور را ترک خواهند کرد. نیروهای رزمی آمریکا در سال ۲۰۱۱ عراق را ترک کرده بودند، اما پس از آنکه خلأ قدرت به ظهور داعش در سال ۲۰۱۴ انجامید، بار دیگر به عراق بازگشتند.

جیمز جفری، که در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ هدایت ائتلاف جهانی ضد داعش را بر عهده داشت، گفت آمریکا می‌تواند با ادامه حمایت از پیشمرگه‌ها از تکرار همان اشتباه جلوگیری کند.

جفری که در دولت باراک اوباما سفیر آمریکا در عراق و ترکیه بود، گفت: «این پول به‌خوبی هزینه می‌شود؛ همان‌طور که زمانی متوجه شدیم که داعش به شمال عراق یورش برد.»

دولت ترامپ اعلام نکرده است چه تعداد از نیروهای آمریکایی که بیش از یک دهه پیش برای جنگ با داعش به عراق اعزام شده بودند، همچنان در این کشور حضور دارند. کارشناسان معتقدند تعداد این نیروها کمتر از هزار نفر است؛ رقمی که در مقایسه با اوج جنگ عراق، زمانی که حدود ۱۷۰ هزار نیروی آمریکایی در این کشور مستقر بودند، کاهش چشمگیری نشان می‌دهد.

به گفته چهار منبع، نشست‌های اخیر درباره امنیت عراق با حضور نمایندگان کاخ سفید، وزارت دفاع و وزارت خارجه آمریکا برگزار شد و تام باراک نقش اصلی را به‌عنوان صدای آمریکا در موضوع عراق ایفا می‌کرد. باراک که از متحدان نزدیک ترامپ به شمار می‌رود، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه این کشور در امور عراق و سوریه است.

دولت آمریکا به‌صورت علنی اعلام کرده است که برای دستیابی به یک توافق امنیتی دوجانبه با عراق آمادگی دارد. دو کشور در نشست‌های اخیر درباره یک پیمان دفاعی احتمالی گفت‌وگو کردند، اما هنوز مشخص نیست این توافق چگونه تنظیم خواهد شد و اقلیم کردستان عراق چه نقشی در آن خواهد داشت.

علی الزیدی در جریان سفر ماه گذشته خود به واشنگتن، خروج نیروهای آمریکایی را دستاوردی مهم توصیف کرد. الزیدی که در ماه مه به نخست‌وزیری رسیده است، در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار کرد و همچنین با پیت هگست و اعضای کنگره آمریکا نیز ملاقات داشت.

دفتر نخست‌وزیری عراق در آن زمان در بیانیه‌ای اعلام کرد: «اول اکتبر سرآغاز روزی تازه در مسیر دولت عراق خواهد بود؛ روزی که عراق از هرگونه حضور نظامی خارجی آزاد خواهد شد.»

تحلیلگران می‌گویند خروج نیروها میزان آسیب‌پذیری نظامیان آمریکایی در خاورمیانه را کاهش خواهد داد؛ نیروهایی که در جریان جنگ هدف حملات ایران قرار گرفته‌اند. تهران در طول این جنگ پایگاه‌های آمریکا در سراسر منطقه، از جمله پایگاه اربیل، را هدف قرار داده است.

اما جیسون کمپبل، مقام پیشین وزارت دفاع آمریکا، هشدار داد که این اقدام نیروهای پیشمرگه و به‌طور کلی منطقه‌ای را که این نیروها مسئول حفاظت از آن هستند، بیش از گذشته در معرض تهدید قرار خواهد داد.

کمپبل، کارشناس مؤسسه خاورمیانه، گفت: «پیشمرگه‌ها خط مقدم جنگ آمریکا و جامعه بین‌المللی علیه داعش بوده‌اند. اگر آمریکا این مسیر را ادامه دهد، کردها احتمالاً به آسیب‌پذیرترین هدف بالقوه ایران تبدیل خواهند شد.»