ترامپ بازگشت به توافق ژوئن با ایران را رد می‌کند

سامر سعید، الکساندر وارد و بنوا فوکون / وال‌استریت ژورنال / ۲۷ اوت ۲۰۲۶

دولت ترامپ بارها به میانجی‌ها گفته است که هیچ علاقه‌ای به بازگشت به مفاد تفاهم‌نامه‌ای که در ماه ژوئن با ایران به آن دست یافته بود ندارد، موضوعی که تلاش‌های پرشتاب این هفته برای ازسرگیری روند دیپلماتیک را پیچیده کرده است. این مطلب را افراد مطلع از موضوع بیان کردند.

توافق اولیه‌ای که رئیس‌جمهور ترامپ در کاخ ورسای امضا کرد و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، به مذاکره درباره آن کمک کرد، با هدف بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران و پایان دادن به جنگ در ازای تخفیف تحریم‌ها و دادن دسترسی تهران به دارایی‌های مسدود شده‌اش در سراسر جهان تنظیم شده بود. اما این توافق ظرف چند هفته پس از آنکه ایران برای اعمال کنترل خود بر این آبراه حیاتی شروع به حمله به کشتی‌ها کرد، از هم پاشید.

به گفته این افراد، ترامپ از آن زمان بر سیاست تحت فشار قرار دادن اقتصادی ایران متمرکز شده و مایل است منتظر بماند تا ببیند آیا این راهبرد به نتیجه می‌رسد یا خیر. آنها گفتند رئیس‌جمهور به‌ویژه دیگر علاقه‌ای به آن تفاهم‌نامه ندارد، تفاهم‌نامه‌ای که در آمریکا به شدت به عنوان توافقی نرم در قبال ایران مورد انتقاد قرار گرفت.

اچ.ای. هلیر، پژوهشگر ارشد مؤسسه سلطنتی خدمات متحد برای مطالعات دفاعی و امنیتی در لندن، گفت: «ترامپ به نوعی به دنبال یک پیروزی است، که این موضوع کار را به شدت پیچیده می‌کند.»

آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت ترامپ بر تشدید فشار اقتصادی بر ایران متمرکز است.

او گفت: «همان‌طور که رئیس‌جمهور گفت، هیچ مذاکره یا گفت‌وگویی با جمهوری اسلامی ایران در جریان نیست یا برنامه‌ریزی نشده است. محاصره دریایی با تمام قدرت و قوت به قوت خود باقی است و عملیات “طرد اقتصادی” برای قطع هر شریان اقتصادی باقی‌مانده که رژیم ایران را سرپا نگه داشته، در جریان است.»

ترامپ در بخش عمده‌ای از جنگ، علاقه خود را به پایان مذاکراتی این درگیری به وضوح نشان داده است. با این حال، دستیابی به توافقی که شبیه یک پیروزی به نظر برسد، دشوار بوده است.

تندروهای حاضر در رهبری ایران با اصرار بر اینکه ایالات متحده باید اقتدار تهران بر تنگه را به رسمیت بشناسد، محاصره دریایی و تحریم‌های خود را کاهش دهد و کشتی‌های جنگی خود را از خلیج فارس دور نگه دارد، مذاکرات را پیچیده کرده‌اند.

محافظه‌کاران در ایران به آمریکا درباره هرگونه تلاش برای عدول از توافق ژوئن هشدار می‌دهند. آنها به‌ویژه بند ۵ آن را به عنوان به رسمیت شناختن توانایی‌شان برای تعیین شرایط بازگشایی تنگه تفسیر کرده‌اند.

محمد رشیدی، نماینده ارشد مجلس، به خبرگزاری خانه ملت، گفت: «واشنگتن باید بداند که هیچ پیشنهادی خارج از چارچوب تفاهم پذیرفته نخواهد شد.»

میانجی‌ها گفته‌اند که تلاش کرده‌اند ایران را متقاعد کنند تا از خواسته‌های خود کوتاه بیاید و هشدار داده‌اند که در غیر این صورت آمریکا از تفاهم‌نامه فاصله خواهد گرفت. به گفته آنها، تندتر شدن مواضع، آنها را بدون چارچوبی روشن برای ازسرگیری مذاکرات رها کرده است.

به گفته برخی از این افراد، عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان و مذاکره‌کننده ارشد این کشور، اوایل این هفته به تهران سفر کرد اما با پیشرفت اندکی آنجا را ترک کرد.

پس از او، وزیر امور خارجه عمان تلاش کرد تا توافقی را با ایران بر سر مسیرهایی که کشتی‌ها برای عبور از تنگه هرمز استفاده خواهند کرد، نهایی کند. این توافق به نوبه خود قرار بود زمینه را برای مذاکرات گسترده‌تر برای بازگشایی این آبراه فراهم کند. به گفته برخی از این افراد، این تلاش هفته‌هاست که متوقف شده است، زیرا ایران به دنبال تغییراتی بوده که کنترل بیشتری بر تردد به آن بدهد و دولت ترامپ نیز از عمان به دلیل امتیاز دادن بیش از حد انتقاد کرده است.

ایران مدعی شد که دیدار با عمان به توافقی بر سر مسیر عبوری از تنگه منجر شده است، تنگه‌ای که ایران در شمال و عمان در جنوب آن قرار دارد. اما عمان توافقی را تأیید نکرده و مقامات ایرانی اظهارات متناقضی درباره مفاد آن ارائه داده‌اند.

روز چهارشنبه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران که نهادی قدرتمند است، اعلام کرد که تنگه تا زمانی که آمریکا اجرای توافق صلح اولیه ماه ژوئن را که شامل معافیت‌هایی برای فروش نفت ایران و پایان محاصره آمریکا بود، از سر نگیرد، بازگشایی نخواهد شد.

سرتیپ حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، به تلویزیون دولتی گفت: «اگر ایالات متحده مانع‌تراشی را متوقف کند و به تفاهم‌نامه بازگردد، ما می‌توانیم تنگه هرمز را در چارچوب توافق به دست آمده باز کنیم. شرایط ما باید توسط ایالات متحده پذیرفته شود.»

عمر کریم، پژوهشگر دانشگاه بیرمنگام، گفت مشکل این است که اهداف تغییر کرده‌اند و پیشرفت به تسلیم شدن یک طرف در برابر تفسیر طرف دیگر از توافق بستگی خواهد داشت.

او گفت: «تفاهم‌نامه قدیمی اساساً از همه جهات مرده است. وظیفه میانجی‌ها برای اینکه دو طرف به نوعی مصالحه برسند، در شرایط کنونی حتی دشوارتر شده است.»

شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر و مذاکره‌کننده ارشد این کشور با ایران، در تلاشی دیگر برای ازسرگیری مذاکرات با وزیر امور خارجه ایران در تهران دیدار کرد. در بیانیه مشترکی که پس از آن منتشر شد، آمده بود که آنها درباره چگونگی جلوگیری از تشدید تنش و ایجاد زمینه برای مذاکرات گفت‌وگو کرده‌اند.

در همین حال، حملات به کشتی‌ها همچنان تردد در هرمز را مختل می‌کند. شرکت امنیت دریایی آمبری اعلام کرد که یک نفتکش حامل نفت خام کویت اواخر روز سه‌شنبه در سواحل عمان مورد اصابت قرار گرفته که باعث آتش‌سوزی در آن شده است.

مقامات عرب امیدوارند در بحبوحه نگرانی از اینکه ایران ممکن است با اقدامات نظامی به کارزار فشار اقتصادی ترامپ پاسخ دهد، مسیر دیپلماتیک را دوباره احیا کنند. جنگ به درآمدهای گردشگری و سرمایه‌گذاری آنها آسیب زده، هزینه‌ها را افزایش داده و طرح‌های توسعه اقتصادی را بدون هیچ چشم‌اندازی برای پایان، به تأخیر انداخته است.

بهنام بن طالبلو، مدیر ارشد برنامه ایران در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، گفت: «هر دو طرف در حال آماده شدن برای تشدید تنش هستند، آمریکا با جنگ اقتصادی و ایران با تهدیدهای نظامی. اما این بدان معنا نیست که آنها به دنبال موفقیت دیپلماتیک نیستند.»