عربستان آغاز ائتلاف دفاعی دریای سرخ را اعلام کرد

الجزیره  / ۱۴ اوت ۲۰۲۶ (۲۳ مرداد ۱۴۰۵)

عربستان سعودی و ۱۳ کشور دیگر تأسیس یک ائتلاف نظامی دریایی را برای تضمین آزادی کشتیرانی از طریق تنگه باب‌المندب، دریای سرخ و خلیج عدن تأیید کرده‌اند و انتظار می‌رود کشورهای بیشتری به این ائتلاف بپیوندند.

بحرین، بنگلادش، کومور، جیبوتی، مصر، اردن، کویت، پاکستان، قطر، عربستان سعودی، سومالی، سودان، ترکیه و یمن نخستین کشورهایی هستند که تاکنون عضو این ائتلاف شده‌اند.

آنچه تاکنون مشخص شده است:

عربستان سعودی چه چیزی را اعلام کرده است؟

روز پنجشنبه، وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرد که ۱۵ کشور بیانیه‌ای را امضا کرده‌اند که از این میان، ۱۳ کشور تاکنون به‌طور کامل به ائتلاف پیوسته‌اند.

در ۳۰ ژوئیه (۸ مرداد)، این وزارتخانه از ایجاد «ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی» به‌عنوان چارچوبی برای تقویت همکاری‌های دفاعی دریایی جمعی خبر داده بود.

وزارت دفاع این ائتلاف را «یک ائتلاف بین‌المللی باز که از پیوستن همه کشورهایی که با اهداف و اصول آن همسو هستند، استقبال می‌کند» توصیف و افزود که همچنان درخواست‌های جدید عضویت را دریافت می‌کند.

در ۱۳ اوت (۲۲ مرداد)، این وزارتخانه در پلتفرم ایکس نوشت: «تعداد کشورهایی که بیانیه مشترک را امضا کرده‌اند به ۱۵ کشور رسید، در حالی که ۱۳ کشور تشریفات ملی خود را تکمیل، منشور ائتلاف را امضا و پیوستن رسمی خود را اعلام کردند.»

این بیانیه پس از سومین نشست ائتلاف که در ۱۳ اوت در شهر جده عربستان برگزار شد، منتشر گردید.

وزارت دفاع عربستان افزود: «این امر نشان‌دهنده آغاز عملیاتی ائتلاف و ورود آن به مرحله فعال‌سازی نهادی و عملیاتی است، در حالی که سایر کشورها همچنان در حال تکمیل تشریفات ملی لازم برای پیوستن به ائتلاف هستند.»

جزئیات نحوه عملکرد این ائتلاف هنوز در حال تدوین است، اما به گفته وزارت دفاع، کشورهای عضو اطلاعات و داده‌های امنیتی را مبادله خواهند کرد، برنامه‌ریزی عملیاتی را توسعه می‌دهند، رزمایش‌ها و مانورهای مشترک دریایی برگزار می‌کنند و علاوه بر این، به تقویت توانمندی‌های نظامی و انجام عملیات‌های مشترک دریایی خواهند پرداخت.

پیش‌تر وزارت دفاع اعلام کرده بود که دریادار «عبدالله بن سالم الشهری» به‌عنوان فرمانده ائتلاف منصوب شده است. او بر دفاع دریایی مشترک نظارت خواهد کرد، با کشورهای عضو و سایر ائتلاف‌های دریایی هماهنگی انجام می‌دهد و مأموریت‌ها را در چارچوب منشور ائتلاف اجرا می‌کند.

این ائتلاف چقدر اهمیت دارد؟

اعلام تشکیل این ائتلاف در حالی صورت می‌گیرد که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان به زیر و رو کردن زیرساخت‌های انرژی و غیرنظامی منطقه خلیج فارس ادامه می‌دهد.

همچنین این جنگ تمرکز خود را بیش از پیش بر تنگه هرمز معطوف کرده است. بسته شدن تقریبی این مسیر آبی که پیش از این حدود ۲۰ درصد از صادرات نفت و گاز طبیعی جهان را حمل می‌کرد، فشار سنگینی بر اقتصاد جهانی وارد کرده است.

در تشدید اخیر تنش‌ها، کشتی‌های تحت پرچم عربستان در مسیر باب‌المندب–دریای سرخ–خلیج عدن بارها مورد حمله جنگجویان حوثی مورد حمایت ایران در یمن قرار گرفته‌اند.

«احمد ناجی»، تحلیلگر ارشد گروه بحران بین‌المللی در امور یمن، به الجزیره گفت که ائتلاف دریایی جدید می‌تواند حائز اهمیت باشد، اما اهمیت آن به میزان اثربخشی آن در عمل بستگی دارد.

او افزود: «پیش از این نیز چندین ابتکار امنیتی دریایی مشاهده کرده‌ایم، از جمله آن‌هایی که در دوران بحران دزدی دریایی در خلیج عدن ایجاد شدند. اگرچه برخی از این ابتکارات اهمیت سیاسی داشتند، اما بسیاری در تبدیل اهداف خود به نتایج ملموس در میدان ناکام ماندند.»

ناجی ادامه داد: «این موضوع در مورد این ائتلاف نیز صدق می‌کند. این ائتلاف می‌تواند در صورتی اهمیت پیدا کند که بتواند توافقات و تعهدات سیاسی را به اقدامات عملی ملموسی تبدیل کند که تهدیدات علیه امنیت دریایی و آزادی کشتیرانی را برطرف سازد.»

این ائتلاف چه هدفی را دنبال می‌کند؟

با این حال، ناجی تأکید کرد که این ائتلاف تلاشی از سوی عربستان سعودی است نه تنها برای بازدارندگی حوثی‌ها، بلکه برای قاب‌بندی حملات حوثی‌ها به کشتی‌ها در دریای سرخ به‌عنوان یک مسئله جهانی، نه صرفاً یک مسئله سعودی.

حوثی‌های مورد حمایت ایران در سال ۲۰۱۴ کنترل پایتخت یمن، صنعاء، را به دست گرفتند و از آن زمان تاکنون با دولت مورد حمایت عربستان و به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی که در شهر بندری عدن مستقر است، در حال جنگ هستند.

این تنش‌ها پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران با حملات هوایی به تهران در ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند ۱۴۰۴) و متعاقباً حملات حوثی‌های مورد حمایت تهران به کشتی‌های تحت پرچم عربستان و تأسیسات نفتی در دریای سرخ، تنها وخیم‌تر شده است.

تشدید درگیری‌ها نگرانی‌هایی را ایجاد کرده که حوثی‌ها ممکن است باب‌المندب را به‌طور کامل مسدود کنند؛ آبراهی حیاتی که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند و یک مسیر اصلی تأمین کالا است.

ناجی گفت: «از دیدگاه ریاض، پاسخ به این حملات نباید تنها بر عهده عربستان سعودی باشد. در عوض، باید تلاش بین‌المللی گسترده‌تری برای مقابله با حوثی‌ها و اختلالی که آن‌ها در دریای سرخ ایجاد می‌کنند، صورت گیرد.»

او خاطرنشان کرد که این ائتلاف تاکنون «یک ائتلاف عمدتاً تدافعی» است.

«هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که قصد انجام عملیات تهاجمی علیه حوثی‌ها را داشته باشد. اما این به معنای آن نیست که عربستان در صورت تداوم حملات، سکوت خواهد کرد.»

او افزود: «در مقطعی، ریاض ممکن است تصمیم بگیرد که نیاز به پاسخ مستقیم‌تری دارد» و توضیح داد که در صورت وقوع چنین امری، این ائتلاف می‌تواند چارچوبی برای اقدام عربستان با پشتوانه بین‌المللی گسترده‌تر فراهم کند.

ناجی در پایان گفت: «در نهایت، هدف افزایش هزینه حملات حوثی‌ها و ایجاد بازدارندگی قوی‌تر است.»

او اضافه کرد: «پیامی که عربستان سعودی سعی در ارسال آن دارد این است که این حملات تنها منافع سعودی‌ها را هدف قرار نمی‌دهند. این حملات بر کشتیرانی بین‌المللی و تجارت جهانی تأثیر می‌گذارند، بنابراین باید به‌عنوان دغدغه‌ای برای جامعه بین‌المللی گسترده‌تر نیز دیده شوند.»