جایزه آزادی ۲۰۲۶ برای مردم ایران

اهمیت جایزه آزادی بنیاد فریدریش ناومان برای مردم ایران؛ پاسخ به سه ایراد و پیشنهادی به شاهزاده رضا پهلوی

اهدای جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان به مردم ایران، رویدادی فراتر از یک رخدادی مقطعی است. این جایزه از یک سو مبارزه آزادی‌خواهانه ایرانیان را در کنار تجربه‌های تاریخی دیگر ملت‌ها قرار می‌دهد و از سوی دیگر فرصتی برای گسترش پیوند میان جامعه مدنی ایران و نهادهای جهانی مدافع آزادی فراهم می‌آورد.

اهمیت یک جایزه را نمی‌توان تنها با شهرت برندگان یا اعتبار نهاد اهداکننده سنجید. باید پرسید جایزه از چه ارزش‌هایی دفاع می‌کند، چه تجربه‌هایی را به رسمیت می‌شناسد و چگونه می‌تواند از تقدیر نمادین فراتر رود و به کنش اجتماعی و سیاسی یاری رساند.

این نوشته، پس از معرفی بنیاد فریدریش ناومان و برندگان پیشین جایزه آزادی، به سه ایراد درباره اعتبار جایزه ۲۰۲۶ پاسخ می‌دهد و در پایان پیشنهادی برای بهره‌گیری از ظرفیت عملی آن مطرح می‌کند.

بنیاد فریدریش ناومان و جایزه آزادی

بنیاد فریدریش ناومان در ۱۹ مه ۱۹۵۸، با ابتکار تئودور هویس، نخستین رئیس‌جمهور آلمان فدرال، و همراهی شماری از شخصیت‌های لیبرال تاسیس شد. این بنیاد نام فریدریش ناومان (۱۸۶۰–۱۹۱۹)، اندیشمند و سیاستمدار لیبرال آلمانی، را بر خود دارد. از سال ۲۰۰۷ نیز عبارت «برای آزادی» به نام آن افزوده شد.

ماموریت بنیاد گسترش اندیشه لیبرال، آموزش سیاسی، تقویت جامعه مدنی، دفاع از حقوق بشر و حکومت قانون و پشتیبانی از آزادی فردی و اقتصاد بازار است. بنیاد از نظر تاریخی و فکری به حزب دموکرات‌های آزاد آلمان (FDP) نزدیک است، اما از نظر حقوقی و سازمانی نهادی جدا از حزب به شمار می‌رود. این جدایی به معنای نبود نزدیکی فکری یا ارتباط سیاسی نیست؛ بلکه نشان می‌دهد بنیاد را نباید با تشکیلات انتخاباتی حزب یکسان دانست.

بنیاد از سال ۲۰۰۶ هر دو سال یک‌بار جایزه آزادی را به شخصیت‌هایی اهدا کرده است که در گسترش جامعه مدنی لیبرال و دفاع از آزادی نقش برجسته‌ای داشته‌اند. مراسم اهدای جایزه در کلیسای سنت‌پل فرانکفورت برگزار می‌شود؛ مکانی تاریخی که در سال ۱۸۴۸ میزبان نخستین پارلمان سراسری منتخب آلمان بود. انتخاب این مکان نیز معنایی نمادین دارد: پیوند دادن مبارزه امروز برای آزادی با تاریخ کوشش برای دموکراسی و حکومت قانون.

برندگان پیشین جایزه آزادی

برندگان پیشین جایزه نشان می‌دهند که بنیاد ناومان آزادی را مفهومی محدود به یک حرفه، کشور یا شیوه مبارزه نمی‌داند.

🔸در سال ۲۰۰۶، هانس‌دیتریش گنشر، وزیر خارجه پیشین آلمان، به سبب نقش برجسته‌اش در دیپلماسی اروپایی و روند اتحاد دوباره آلمان تقدیر شد.

🔸در سال ۲۰۰۸، ماریو وارگاس یوسا، نویسنده پرویی و برنده بعدی نوبل ادبیات، جایزه گرفت. او در آثار ادبی و سیاسی خود به نقد اقتدارگرایی و دفاع از آزادی فردی پرداخت.

🔸در سال ۲۰۱۰، نکلا کلک، جامعه‌شناس ترک‌تبار آلمانی، به سبب دفاع از آزادی فردی و حقوق زنان و نقد ساختارهای اجتماعی محدودکننده مورد تقدیر قرار گرفت.

🔸در سال ۲۰۱۲، ولفگانگ کرستینگ، فیلسوف سیاسی آلمانی، جایزه را به دلیل پژوهش‌هایش درباره آزادی، عدالت، حقوق و مبانی فلسفی لیبرالیسم دریافت کرد.

🔸در سال ۲۰۱۴، هلن زیله، روزنامه‌نگار و سیاستمدار آفریقای جنوبی، که در دوران آپارتاید در افشای سرکوب سیاسی نقش داشت، برنده شد.

🔸در سال ۲۰۱۶، کاسپار ویلیگر، سیاستمدار سوئیسی، به دلیل فعالیت در عرصه سیاست عمومی، مسئولیت‌پذیری مالی و دفاع از نهادهای لیبرال تقدیر شد.

🔸در سال ۲۰۱۸، یواخیم گاوک، کنشگر مدنی آلمان شرقی و رئیس‌جمهور پیشین آلمان، جایزه گرفت. او از چهره‌های مبارزه مسالمت‌آمیز علیه حکومت کمونیستی آلمان شرقی و مدافع آزادی همراه با مسئولیت فردی بود.

🔸در سال ۲۰۲۰، فریده اشپرینگر، ناشر آلمانی، به سبب نقش خود در عرصه رسانه و پشتیبانی از آزادی مطبوعات مورد تقدیر قرار گرفت.

🔸در سال ۲۰۲۲، زوزانا چاپوتووا، رئیس‌جمهور وقت اسلواکی، که با دفاع از حکومت قانون و مبارزه با فساد شناخته می‌شد، برنده شد.

🔸در سال ۲۰۲۴، ولادیمیر کارا-مورزا، روزنامه‌نگار و مخالف حکومت پوتین، جایزه گرفت. او به دلیل فعالیت علیه سرکوب سیاسی در روسیه زندانی شده بود و پس از آزادی نیز به دفاع از حقوق بشر و مخالفت با جنگ روسیه علیه اوکراین ادامه داد.

این فهرست، با همه تفاوت‌های فکری و حرفه‌ای برندگان، نشان می‌دهد که آزادی در سنت بنیاد ناومان تنها به یک حق یا یک عرصه زندگی محدود نیست. آزادی اندیشه، حقوق فردی، حکومت قانون، دموکراسی، آزادی رسانه‌ها و مسئولیت اقتصادی، وجوه گوناگون سنتی هستند که بنیاد از آن دفاع می‌کند.

جایزه آزادی ۲۰۲۶ برای مردم ایران

بنیاد فریدریش ناومان در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که جایزه آزادی آن سال به مردم ایران تعلق خواهد گرفت. مراسم اهدای جایزه در ۷ نوامبر ۲۰۲۶ در کلیسای سنت‌پل فرانکفورت برگزار شد.

این نخستین بار در تاریخ جایزه بود که بنیاد به جای یک شخصیت، مردم یک کشور را برگزید. بنیاد تصریح کرد که جایزه به ایرانیانی تعلق دارد که برای آزادی، دموکراسی و کرامت انسانی مبارزه کرده‌اند؛ از جمله زنان و جوانانی که پس از جان‌باختن ژینا مهسا امینی در سال ۲۰۲۲، با شعار «زن، زندگی، آزادی» به میدان آمدند و نیز کسانی که در اعتراضات بعدی جان باختند، زندانی شدند یا آزار دیدند.

در مراسم فرانکفورت، اشتفن زیبیش، رئیس هیئت‌مدیره بنیاد، تاکید کرد که جایزه نه به یک گروه یا حزب و نه به یک فرد، بلکه به مردم ایران تعلق دارد. بیژن جیرسرایی نیز در سخنرانی تقدیر خود، بر شجاعت ایرانیانی تاکید کرد که برای آزادی با خطر زندان، شکنجه و مرگ روبه‌رو شده‌اند. رضا پهلوی جایزه را به امانت دریافت کرد و اعلام کرد که آن را در آینده به نخستین نمایندگان آزادانه برگزیده مردم ایران تحویل خواهد داد.

اهمیت این تصمیم را می‌توان در دو سطح بررسی کرد.

از نظر تاریخی، بنیاد ناومان مبارزه ایرانیان را بخشی از تاریخ گسترده‌تر کوشش انسان‌ها برای آزادی شناخته است. این تقدیر به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که آزادی‌خواهی ایرانیان را به یک جریان سیاسی یا شخصیت خاص فرو نمی‌کاهد، بلکه آن را تلاشی جمعی برای برخورداری از حقوق بنیادین معرفی می‌کند.

از نظر عملی، جایزه می‌تواند فرصتی برای گسترش ارتباط با نهادهای مدافع آزادی، افزایش توجه افکار عمومی بین‌المللی و تقویت همکاری میان کنشگران ایرانی و غیرایرانی باشد. البته اثر عملی آن به اقداماتی بستگی دارد که پس از دریافت جایزه انجام می‌شوند.

پاسخ به سه ایراد درباره اعتبار جایزه

ایراد نخست: آیا شکست انتخاباتی حزب دموکرات‌های آزاد، اعتبار جایزه را کاهش می‌دهد؟

برخی منتقدان از آنجا که بنیاد فریدریش ناومان با حزب دموکرات‌های آزاد آلمان پیوند تاریخی و فکری دارد، ناکامی انتخاباتی این حزب در سال ۲۰۲۵ را دلیلی برای کم‌اعتبار دانستن جایزه می‌شمارند. این استدلال میان دو معیار متفاوت را یکی می‌انگارد: میزان حمایت انتخاباتی از یک حزب و اعتبار فکری و نهادی بنیادی که با آن نزدیکی دارد.

بنیادهای سیاسی آلمان با جریان‌های حزبی معینی پیوند تاریخی و فکری دارند: بنیاد فریدریش ناومان به حزب دموکرات‌های آزاد، با گرایش لیبرال؛ بنیاد کنراد آدنوئر به اتحادیه دموکرات مسیحی، با گرایش محافظه‌کار و دموکرات‌مسیحی؛ بنیاد فریدریش ابرت به حزب سوسیال‌دموکرات؛ و بنیاد هاینریش بل به حزب سبزها ، با گرایش محیط‌زیستی و ترقی‌خواه، نزدیک است. بااین‌حال، این بنیادها از نظر حقوقی و سازمانی از احزاب یادشده جدا هستند و نباید فعالیت‌های آموزشی و فکری آن‌ها را با فعالیت انتخاباتی احزاب یکسان دانست.

البته استقلال حقوقی، به‌تنهایی اعتبار فکری یک بنیاد را اثبات نمی‌کند. اعتبار را باید با معیارهایی مانند پیشینه فعالیت، شفافیت، کیفیت داوری، دستاوردها و جایگاه برندگان سنجید.

اما نتیجه انتخابات نیز به‌تنهایی معیار مناسبی برای چنین داوری‌ای نیست. اگر شکست انتخاباتی یک حزب را نشانه بی‌اعتباری ارزش‌های مورد دفاع آن بدانیم، باید پیروزی انتخاباتی را نیز دلیل درستی همان ارزش‌ها بشماریم. در این صورت، آیا باید پذیرفت که هرگاه حزبی افراطی با رای مردم به قدرت برسد، اندیشه‌های آن و نیز اندیشکده‌ها، نهادها و بنیادهای همسو با آن، صرفاً به دلیل پیروزی انتخاباتی، از اعتبار فکری بیشتری برخوردار شوند؟ چنین نتیجه‌ای آشکارا نادرست است. انتخابات میزان پشتیبانی سیاسی از یک حزب را نشان می‌دهد، نه درستی اندیشه‌های آن را. محبوبیت سیاسی و اعتبار فکری دو معیار متفاوت‌اند و هیچ‌یک را نمی‌توان جایگزین دیگری کرد.

بنابراین، می‌توان با حزب دموکرات‌های آزاد یا حتی با رویکرد بنیاد ناومان مخالف بود، بی‌آنکه از نتیجه یک انتخابات، بی‌اعتباری جایزه آزادی را نتیجه گرفت.

ایراد دوم: چرا جایزه مردم ایران به رضا پهلوی سپرده شد؟

ایراد دوم به انتخاب رضا پهلوی برای دریافت امانی جایزه مربوط است. برای بررسی این ایراد باید میان برنده جایزه، نماینده برنده و امانت‌دار جایزه تفاوت گذاشت. برنده صاحب افتخار است. نماینده به نیابت از او جایزه را دریافت می‌کند. امانت‌دار نیز آن را برای تحویل در آینده نگاه می‌دارد، بدون آنکه این وظیفه لزوماً به معنای نمایندگی سیاسی صاحب جایزه باشد. در مورد جایزه ناومان، این تمایز اهمیت اساسی دارد: برنده مردم ایران‌اند؛ رضا پهلوی امانت‌دار جایزه است؛ و دریافت‌کنندگان نهایی آن، نمایندگان آزادانه برگزیده مردم ایران خواهند بود. دریافت جایزه از سوی شخصی جز برنده اصلی در تاریخ جوایز بین‌المللی سابقه دارد.

در سال ۱۹۸۳، دانوتا والسا جایزه نوبل صلح را به نیابت از همسرش لخ والسا دریافت کرد. در سال ۱۹۹۱، الکساندر آریس جایزه نوبل صلح را از طرف مادرش، آنگ سان سو چی، که در بازداشت خانگی بود، دریافت کرد.

در سال ۲۰۲۳ نیز پارلمان اروپا جایزه ساخاروف را به ژینا مهسا امینی و جنبش «زن، زندگی، آزادی» اهدا کرد. از آنجا که حکومت ایران مانع سفر خانواده امینی شد، صالح نیکبخت، وکیل خانواده، و دو کنشگر حقوق زنان، افسون نجفی و مرسده شاهین‌کار، در مراسم حضور یافتند.

البته دریافت جایزه به نیابت با امانت‌داری آن تا زمان انتخاب نمایندگان یک ملت یکسان نیست. بااین‌حال، این نمونه‌ها نشان می‌دهند که تفاوت میان برنده و تحویل‌گیرنده جایزه امری بی‌سابقه نیست. اما چرا بنیاد ناومان رضا پهلوی را برگزید؟

در سخنرانی آغازین مراسم، اشتفن زیبیش به انتقادها از دعوت رضا پهلوی اشاره کرد و توضیح داد که او بر انتخابات آزاد، جدایی دین از حکومت، حقوق همه ایرانیان و حق مردم برای تعیین آینده خود تاکید کرده است. زیبیش همچنین تصریح کرد که بنیاد، رضا پهلوی را در برابر تعهد اعلام‌شده‌اش به واگذاری جایزه به نمایندگان منتخب مردم مسئول می‌داند. بنابراین، انتخاب او به معنای تایید یک شکل مشخص حکومت آینده ایران نیست. بنیاد نیز تاکید کرده است که تصمیم درباره آینده سیاسی و شکل حکومت ایران تنها بر عهده مردم ایران است.

به باور نگارنده، رضا پهلوی در میان چهره‌های شناخته‌شده اپوزیسیون ایران، از شخصیت‌هایی است که در مواضع اعلام‌شده خود بر آزادی فردی، جدایی دین از حکومت و حق انتخاب مردم تاکید کرده‌اند. از این منظر، انتخاب او از سوی بنیادی لیبرال قابل فهم است. این ارزیابی یک داوری سیاسی و فکری است، نه حقیقتی فراتر از نقد. مخالفان حق دارند درباره مناسب بودن انتخاب او پرسش کنند یا گزینه دیگری را ترجیح دهند. آن‌چه از نظر منطقی پذیرفتنی نیست، تبدیل مخالفت با امانت‌دار به انکار اعتبار جایزه‌ای است که به مردم ایران تعلق گرفته است.

ایراد سوم: آیا پشتیبانی از مداخله نظامی با آزادی‌خواهی ناسازگار است؟

ایراد سوم به مواضع رضا پهلوی درباره مداخله نظامی محدود و هدفمند علیه دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی مربوط می‌شود. برخی منتقدان پشتیبانی از چنین اقدامی را ناسازگار با آزادی‌خواهی می‌دانند.

در پاسخ، نخست باید به تمایزی بنیادین توجه کرد: بنیاد فریدریش ناومان «جایزه آزادی» اهدا می‌کند، نه «جایزه صلح». آزادی و صلح هر دو ارزشمندند، اما یکسان نیستند. نبود جنگ لزوماً به معنای آزادی مردم نیست؛ حکومتی می‌تواند در صلح با دیگر کشورها باشد و هم‌زمان شهروندان خود را سرکوب کند. از سوی دیگر، مبارزه برای آزادی نیز همیشه بدون توسل به زور پیش نرفته است.

تاریخ آزادی‌خواهی نمونه‌های روشنی از شخصیت‌هایی دارد که در شرایطی معین از جنگ یا مبارزه مسلحانه پشتیبانی کرده‌اند.

وینستون چرچیل در مه ۱۹۴۰، هنگامی که آلمان نازی بخش بزرگی از اروپا را تهدید می‌کرد، در برابر سیاست سازش ایستاد و در مجلس عوام بریتانیا اعلام کرد که سیاست دولتش جنگ با تمام توان علیه استبداد نازی است. او جنگ را نه ارزشی مطلوب، بلکه ضرورتی برای جلوگیری از پیروزی حکومتی تمامیت‌خواه می‌دانست.

شارل دوگل نیز در ژوئن ۱۹۴۰، پس از شکست ارتش فرانسه و تصمیم دولت این کشور به درخواست آتش‌بس از آلمان نازی، از لندن خواستار ادامه جنگ شد. او با پشتیبانی بریتانیا نیروهای فرانسه آزاد را سازمان داد و مبارزه نظامی را بخشی از کوشش برای رهایی کشورش از اشغال دانست.

نلسون ماندلا، که سال‌ها از مبارزه مسالمت‌آمیز علیه آپارتاید دفاع کرده بود، پس از تشدید سرکوب و بسته شدن راه‌های اعتراض قانونی، در سال ۱۹۶۱ در بنیان‌گذاری شاخه مسلح کنگره ملی آفریقا مشارکت کرد. او در دفاعیه دادگاه ریوونیا در سال ۱۹۶۴ توضیح داد که مبارزه مسلحانه را نه از سر علاقه به خشونت، بلکه پس از ناکامی راه‌های مسالمت‌آمیز پذیرفته است. ماندلا در آغاز، خرابکاری علیه تاسیسات و نمادهای حکومت را با هدف پرهیز از تلفات انسانی برگزید.

این سه شخصیت از نظر اندیشه، موقعیت تاریخی و شیوه مبارزه یکسان نبودند. چرچیل رهبری دولتی درگیر جنگ با قدرتی متجاوز را بر عهده داشت؛ دوگل مقاومت نظامی علیه اشغال خارجی را سازمان داد؛ و ماندلا به مبارزه مسلحانه علیه حکومت کشور خود روی آورد. بااین‌حال، تجربه هر سه نشان می‌دهد که آزادی‌خواهی لزوماً به معنای مخالفت مطلق با جنگ یا کاربرد نیروی نظامی نیست.

البته از این واقعیت تاریخی نمی‌توان نتیجه گرفت که هر جنگی به نام آزادی مشروع است یا به آزادی می‌انجامد. به‌ویژه باید میان جنگ دفاعی، مقاومت مسلحانه داخلی و مداخله نظامی خارجی تفاوت گذاشت. بنابراین، برای داوری درباره موضع رضا پهلوی سه پرسش اساسی مطرح می‌شود: آیا کاربرد نیروی نظامی در شرایط مورد نظر او از نظر حقوقی و اخلاقی توجیه‌پذیر است؟ آیا حملات پیشنهادی می‌توانند توان دستگاه سرکوب را کاهش دهند؟ و آیا پیامدهای احتمالی آنها، به‌ویژه برای غیرنظامیان و آینده ایران، با هدف آزادی‌خواهی سازگار خواهند بود؟

پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند بررسی مستقل است. دفاع از آزادی نه مستلزم صلح‌طلبی مطلق است و نه مجوزی نامحدود برای توسل به زور.

این نمونه‌ها نشان می‌دهند که دفاع از آزادی لزوماً به معنای صلح‌طلبی مطلق نیست. اما هیچ‌یک به‌تنهایی مداخله نظامی در ایران را توجیه نمی‌کنند. مبارزه مسلحانه داخلی، دفاع در برابر تجاوز خارجی و مداخله نظامی یک دولت در کشور دیگر، از نظر حقوقی و سیاسی وضعیت‌های متفاوتی دارند.

برای ارزیابی موضع رضا پهلوی نیز باید نخست آن را به‌درستی بازنمایی کرد. او سال‌ها از راهی میان مماشات با جمهوری اسلامی و جنگ فراگیر خارجی سخن گفته است. پس از کشتار معترضان در دی‌ماه ۱۴۰۴، از حملات نظامی محدود و هدفمند علیه دستگاه سرکوب، به‌ویژه سپاه پاسداران و ساختار فرماندهی آن، پشتیبانی کرد.

در نشست خبری ژانویه ۲۰۲۶، هدف چنین حملاتی را تضعیف توان حکومت برای کشتار معترضان و فراهم کردن امکان مبارزه مردم برای آزادی معرفی کرد. او بر پرهیز از هدف قرار دادن کارخانه‌ها، مدارس، بیمارستان‌ها و دیگر زیرساخت‌های غیرنظامی تاکید ورزید و استقرار نیروهای زمینی خارجی را ضروری ندانست. بنابراین، موضع اعلام‌شده او را نباید با درخواست جنگ تمام‌عیار یا اشغال ایران یکسان گرفت. در عین حال، از این سخنان نمی‌توان نتیجه گرفت که یک عملیات نظامی در عمل حتماً محدود خواهد ماند.

محدود بودن اهداف اعلام‌شده، تضمینی برای محدود ماندن دامنه جنگ یا جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان نیست. برای داوری درباره چنین مداخله‌ای باید مشروعیت حقوقی، ضرورت، تناسب، امکان حفاظت از غیرنظامیان، احتمال موفقیت و پیامدهای ناخواسته آن بررسی شوند. مخالفت با مداخله نظامی می‌تواند موضعی سازگار با آزادی‌خواهی باشد؛ همان‌گونه که پذیرش مشروط کاربرد نیروی نظامی نیز لزوماً نفی آزادی‌خواهی نیست.

اختلاف بر سر شرایط، ابزارها و پیامدهای اقدام نظامی است، نه صرفاً بر سر استفاده از واژه جنگ.

ازاین‌رو، منتقدان رضا پهلوی حق دارند مواضع او را نقد کنند، اما نقد منصفانه باید بر موضعی استوار باشد که واقعاً بیان کرده است، نه بر برداشتی ساده‌شده از آن.

در نهایت، اعتبار جایزه آزادی به مردم ایران را نباید به تایید یا رد همه مواضع سیاسی امانت‌دار آن وابسته کرد. موضوع اصلی جایزه، مبارزه مردم ایران برای آزادی است.

سخن پایانی: پیشنهادی به شاهزاده رضا پهلوی برای گسترش همبستگی جهانی

اهمیت جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان تنها در تقدیر از مبارزه مردم ایران نیست؛ در فرصتی نیز هست که برای گسترش همبستگی جهانی با آزادی‌خواهان ایران فراهم می‌آورد.

ازاین‌رو، به شاهزاده رضا پهلوی، در مقام امانت‌دار جایزه آزادی ۲۰۲۶، پیشنهاد می‌کنم با بهره‌گیری از این فرصت، پیوند خود را با برندگان پیشین جایزه گسترش دهد و برای جهانی‌تر کردن مبارزه مردم ایران، همکاری با سه گروه از نهادها و جوایز بین‌المللی را دنبال کند: نهادهای مدافع حقوق بشر، نهادهای پشتیبان آزادی‌های سیاسی و مدنی، و نهادهای پاسدار آزادی اقتصادی.

نخست، نهادهای مدافع حقوق بشر

🔸جایزه حقوق بشر واتسلاو هاول، که از سال ۲۰۱۳ با مشارکت مجمع پارلمانی شورای اروپا، کتابخانه واتسلاو هاول و بنیاد منشور ۷۷ اهدا می‌شود، از کنشگران برجسته حقوق بشر تقدیر می‌کند. نسرین ستوده، وکیل و مدافع حقوق بشر ایرانی، برنده سال ۲۰۲۶ این جایزه است (pace.coe.int/en/pages/havelprize).

🔸جایزه مارتین انالس نیز به مدافعان حقوق بشر، به‌ویژه کسانی که در معرض خطر قرار دارند، تعلق می‌گیرد. عمادالدین باقی، اکبر گنجی و نسرین ستوده از چهره‌های ایرانی مرتبط با این جایزه بوده‌اند (http://www.martinennalsaward.org).

🔸جایزه شجاعت اجلاس ژنو از شخصیت‌ها و گروه‌هایی تقدیر می‌کند که در برابر استبداد و نقض حقوق بشر ایستادگی کرده‌اند. این جایزه در سال ۲۰۲۶ به «قهرمانان ایران» تعلق گرفت و مسیح علی‌نژاد آن را به نمایندگی دریافت کرد (http://www.genevasummit.org).

دوم، نهادهای پشتیبان آزادی‌های سیاسی و مدنی

🔸جایزه ساخاروف پارلمان اروپا برای آزادی اندیشه، از سال ۱۹۸۸ به مدافعان آزادی و حقوق بنیادین اهدا می‌شود. ژینا مهسا امینی و جنبش «زن، زندگی، آزادی» از برندگان سال ۲۰۲۳ آن بودند (http://www.europarl.europa.eu/sakharovprize).

🔸جایزه چهار آزادی روزولت بر چهار آزادی بیان، مذهب، رهایی از ترس و رهایی از نیاز استوار است. این جایزه در سال ۲۰۲۶ به ولودیمیر زلنسکی و مردم اوکراین نیز تعلق گرفت؛ نمونه‌ای دیگر از تقدیر از مبارزه جمعی یک ملت برای آزادی (http://www.fourfreedoms.nl).

🔸جایزه آزادی موزه ملی حقوق مدنی آمریکا نیز از شخصیت‌هایی تقدیر می‌کند که در گسترش حقوق مدنی، برابری و آزادی نقش داشته‌اند؛ از جمله نلسون ماندلا، جان لوئیس و اوپرا وینفری (http://www.civilrightsmuseum.org).

سوم، نهادهای پشتیبان آزادی اقتصادی

جایزه میلتون فریدمن برای پیشبرد آزادی، که از سال ۲۰۰۲ از سوی موسسه کیتو اهدا می‌شود، از مدافعان آزادی فردی در عرصه‌های سیاسی، مدنی و اقتصادی تقدیر می‌کند. هرناندو د سوتو، مارت لار، لشک بالتسروویچ و اکبر گنجی از برندگان آن بوده‌اند (http://www.cato.org/milton-friedman-prize-advancing-liberty).

در همین چارچوب، شایسته است منشورها و برنامه‌های پیشنهادی شاهزاده نیز، در کنار آزادی‌های سیاسی و مدنی، جایگاه آزادی اقتصادی، حقوق مالکیت، کارآفرینی و اقتصاد بازاربنیاد را روشن‌تر کنند؛ زیرا آزادی سیاسی و اقتصادی، هرچند یکسان نیستند، در سنت لیبرال پیوندی بنیادی دارند.

این نهادها و برندگان آنها می‌توانند حلقه‌های شبکه‌ای گسترده از همبستگی جهانی باشند؛ شبکه‌ای که مبارزه ایرانیان برای آزادی، حقوق بشر، حکومت قانون و مردم‌سالاری را فراتر از مرزهای ایران بازتاب دهد.

ارزش ماندگار جایزه آزادی ۲۰۲۶ تنها در افتخاری نیست که به مردم ایران داده شده است؛ بلکه در امکانی نیز هست که برای پیوند مبارزه آنان با تجربه‌ها، نهادها و جنبش‌های آزادی‌خواه جهان فراهم می‌کند. تبدیل این امکان به همکاری پایدار، می‌تواند دستاوردی فراتر از خود جایزه داشته باشد.