برآوردهای نطامی جنگ ۸ ساله و توصیهای استراتژیک / یدالله کریمیپور
در مقاطع مختلف جنگ تحمیلی، تصمیمسازان کشور بارها برآوردهایی خوشبینانه از امکان پیروزی تعیینکننده، تصرف بصره، یا واداشتن عراق به پایان جنگ از موضع ضعف ارائه دادند. مروری بر این برآوردها، تصویری از یک الگوی مکرر پیش چشم میگذارد:
۱. مرداد ۱۳۶۳؛ محسن رضایی، فرمانده سپاه، در نامه به امام خمینی نوشت اگر امکانات لازم در اختیار سپاه قرار گیرد، میتوان «جنگ را دو ساله با پیروزی تمام کرد».
۲. فروردین ۱۳۶۴؛ علی صیاد شیرازی طرحی ارائه کرد و مدعی شد «در عرض پنج روز جنگ را تمام میکنم».
۳. سال ۱۳۶۴؛ هاشمی رفسنجانی درباره عملیات فاو گفته بود: «اگر فاو را گرفتید و ما به امالقصر رسیدیم، جنگ را تمام میکنیم».
۴. اوایل ۱۳۶۵؛ هاشمی رفسنجانی از فرماندهان خواست «طرحی بیاورید که تکلیف جنگ را در سال ۱۳۶۵ مشخص کند».
۵. طرحی برای حمله در سه محور هور، فاو-امالقصر و شلمچه تهیه شد؛ هدف، با بهکارگیری حدود ۵۰۰ گردان، ضربه تعیینکننده به استان بصره و ایجاد شرایط سقوط رژیم بعث بود. مسئولان سیاسی اصل طرح را پذیرفتند.
۶. سال ۱۳۶۵؛ احمد غلامپور، فرمانده قرارگاه کربلا، تصریح کرد پس از فتح فاو، فضای فرماندهی چنین بود که «سال ۱۳۶۵ سال سرنوشت جنگ» باشد.
۷. سال ۱۳۶۵؛ محسن رضایی امیدوار بود یک عملیات بزرگ هم وضعیت نظامی را دگرگون کند و هم پاسخی باشد به کسانی که ادامه جنگ را ناممکن میدانستند. هدفگذاری رسیدن به دجله در طرح وجود داشت و امام پس از شنیدن آن ابراز خرسندی کرد.
۸. سوم دی ۱۳۶۵، آغاز کربلای۴؛ هدف عملیاتی، فراهم کردن مقدمات فتح بصره از محور ابوالخصیب بود. تنها ۱۶ روز پیش از کربلای۵، فرماندهی هنوز عملا برای رسیدن به بصره برنامهریزی میکرد.
۹. کمتر از دو هفته پس از شکست کربلای۴، محسن رضایی فرماندهان را فراخواند و تصمیم گرفت توان باقیمانده سپاه را در شلمچه به کار گیرد تا شکست جبران شود.
۱۰. کربلای۵ در نوزدهم دی ۱۳۶۵ آغاز شد؛ در حالی که استعداد ارتش عراق در همین سالها از دوازده لشکر و چهارصد جنگنده، به پنجاهوشش لشکر و هفتصد جنگنده ارتقا یافته بود.
این توالی، نه یک استثنا که یک الگوست: خوشبینیای مکرر که در برابر واقعیتی روبهرشد در سوی مقابل، بارها تجدیدنظر نشد. آنچه این مرور بر جا میگذارد، صرفا یک داوری تاریخی استراتژیک نیست، بلکه یادآوریای است برای امروز: هیچ تضمینی وجود ندارد که چرخهی برآوردهای دقیقنشده، در معادلات جاری تکرار نشود. در فضایی که احتیاط، نه انتخاب که ضرورت است، شاید تنها کاری که از عهده یک ناظر برمیآید، ثبت همین یادآوری باشد؛ نه بیشتر.
تا کنون کدامیک از برآوردهای استراتژیک جمهوری اسلامی محقق شده است؟! برآوردهای جنگ تحمیلی؟ سوریه؟ غزه؟ لبنان و کرانه باختری؟ نابودی اسرائیل؟ یا فروپاشی ابرقدرتی آمریکا؟
اکنون که کشور درگیر جنگ با آمریکاست، سکان برآوردهای استراتژیک و تصمیمسازی جنگ در دست چه کسانی است؟ بیشتر مردم پاسخ این پرسش را می دانند. همان نهادها و اشخاصی که کارنامه پیشینشان پیش روی آنها است؟
چه تضمینی وجود دارد که اینبار، همان برآوردهای خوشبینانه وحتی تخیل گونه، همان خطاهای محاسباتی و همان دستگاه برآوردساز، کشور را دوباره به میدان پیامدهای پیشبینی نشده نکشاند؟ هیچ ارتش و ملتی نباید با پیروزی در چند وضعیت، غره شود، استراتژیست ها غرق شدن در وضعیت را فاجعه بار می دانند، موقعیت را ملاک تصمیم سازی قرار می دهند.
مساله، جسارت در جنگ نیست؛ صلاحیت در تشخیص واقعیت است.
#یدالله_کریمیپور
#karimipour_k
