بهره‌برداری روسیه و اسرائیل از ناآرامی‌های فرانسه

آنتونی اسلودکوفسکی و جان آیریش / رویترز / ۹ نوامبر ۲۰۲۶

بر اساس یک ارزیابی داخلی اتحادیه اروپا که به رویت خبرگزاری رویترز رسیده است، یک شبکه مخفی روسی تلاش کرده تا با استفاده از شبکه‌های اجتماعی، از ناآرامی‌های ماه گذشته در فرانسه بهره‌برداری کند. این شبکه با مقصر دانستن «مهاجرت کنترل‌نشده» در بروز این ناآرامی‌ها، سعی داشته دولت فرانسه را ناتوان و فاقد کنترل بر اوضاع جلوه دهد.

یک ارزیابی داخلی دیگر که توسط وزارت امور خارجه فرانسه تهیه شده و آن نیز به رویت رویترز رسیده، نشان می‌دهد که حساب‌های کاربری در شبکه‌های اجتماعی - مرتبط با اسرائیل و جنبش «ماگا» (MAGA) در ایالات متحده - نیز با ترویج «روایت‌های خصمانه» پیرامون این ناآرامی‌ها، آن‌ها را به اسلام‌گرایی افراطی و مسئله مهاجرت پیوند زده‌اند.

به گفته کارشناسان اروپاییِ حوزه مقابله با اطلاعات نادرست، مجموع این ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که چگونه بازیگران خارجی تلاش کرده‌اند از تلاطم‌های داخلی فرانسه برای پیشبرد اهداف سیاسی خود استفاده کنند.

تحلیل اتحادیه اروپا حاکی از آن است که یک شبکه مخفی روسی موسوم به «عملیات اورلود» (Operation Overload) با انتشار ویدیوهایی که خود را به جای رسانه‌های غربی جا می‌زدند، مخاطبان فرانسوی را هدف قرار داده است. در برخی از این ویدیوها به دروغ ادعا شده بود که مهاجران به معترضان تجاوز کرده‌اند یا اینکه حملات تروریستی قریب‌الوقوع است.

وزارت امور خارجه روسیه به درخواست اظهار نظر در این باره پاسخی نداد. در ماه اوت، ماریا زاخارووا، سخنگوی این وزارتخانه، ادعاهای یک نهاد نظارتی دولتی فرانسه مبنی بر انتشار اطلاعات نادرست درباره انتخابات سال ۲۰۲۷ فرانسه را رد کرد و گفت که این «آخرین داستان‌سازی مقامات برای دستکاری افکار عمومی نخواهد بود».

ماه گذشته، در پی تظاهرات علیه افزایش هزینه‌های زندگی و کاهش کیفیت خدمات عمومی، ناآرامی‌هایی در شهرهای مختلف فرانسه شعله‌ور شد و به خشونت‌هایی انجامید که در دهه‌های اخیر در این کشور کم‌سابقه بوده است.

تحلیل اتحادیه اروپا که بازه زمانی ۷ تا ۲۱ اکتبر را پوشش می‌دهد، نشان می‌دهد که روسیه قصد داشته «رهبری فرانسه را ضعیف و به‌طور فزاینده‌ای اقتدارگرا» نشان دهد.

در این سند اتحادیه اروپا - که دارای محدودیت توزیع بوده و توسط کارشناسان مقابله با اطلاعات نادرست در سرویس دیپلماتیک این اتحادیه تهیه شده - آمده است: «چنین رویدادهایی فرصت‌هایی را برای تضعیف دولت‌های ملی، دامن زدن به ترس و تفرقه، و شکل‌دهی به برداشت‌های عمومی در آستانه انتخابات فراهم می‌کنند.»

این بررسی هیچ‌گونه شواهدی مبنی بر اینکه مسکو یا سایر بازیگران، اعتراضات را تحریک کرده یا به آن دامن زده باشند، نیافت و این فعالیت‌ها را به عنوان «بهره‌برداری فرصت‌طلبانه از ناآرامی‌ها» توصیف کرد.

مطالب منتشرشده میلیون‌ها بار دیده شدند

بر اساس ارزیابی وزارت امور خارجه فرانسه، ۱۰ مورد از پربازدیدترین مطالب منتشرشده در شبکه اجتماعی «ایکس» (X) درباره این ناآرامی‌ها که از سوی «حلقه‌های طرفدار روسیه» مطرح شده بودند، در بازه زمانی ۱۶ تا ۱۸ اکتبر، ۲.۸ میلیون بازدید داشته‌اند.

اما این ارقام در مقایسه با تعداد بازدیدهایی که مطالب منتشرشده در شبکه «ایکس» درباره این ناآرامی‌ها — توسط حساب‌های مرتبط با جنبش «ماگا» (MAGA) و همچنین مقامات و چهره‌های تأثیرگذار اسرائیلی — کسب کردند، بسیار ناچیز به نظر می‌رسند.

طبق گزارش وزارت امور خارجه فرانسه، ۱۰ مورد از پربازدیدترین مطالب در شبکه «ایکس» پیرامون ناآرامی‌های فرانسه که توسط مقامات، رسانه‌ها و چهره‌های تأثیرگذارِ مرتبط با جنبش «ماگا» منتشر شده بودند، در فاصله ۱۶ تا ۱۸ اکتبر بیش از ۴۹ میلیون بازدید داشته‌اند.

در این گزارش همچنین آمده است که ۱۰ مورد از پربازدیدترین مطالب منتشرشده توسط مقامات، حساب‌های دولتی، رسانه‌ها و چهره‌های تأثیرگذار اسرائیلی نیز در همین بازه زمانی، بیش از ۳۵ میلیون بازدید به ثبت رسانده‌اند.

این کارزارها بخشی از یک «رقابت روایتی» هستند

الینا تریگر، کارشناس ارشد علوم سیاسی در اندیشکده «رند» (RAND Corporation)، می‌گوید که چنین کارزارهایی نوعی «رقابت روایتی» تدریجی و مداوم را پیش می‌برند که می‌تواند به مرور زمان، نحوه نگرش به دموکراسی‌های غربی را — چه در اروپا و چه فراتر از آن — شکل دهد.

به گفته تریگر، این اقدامات به واکنش‌های منفی علیه مهاجران دامن می‌زنند؛ روندی که رأی‌دهندگان اروپایی را به سمت جریان‌های سیاسی افراطی سوق می‌دهد.

خبرگزاری رویترز نتوانست ادعاهای مطرح‌شده در گزارش‌های فرانسه یا اتحادیه اروپا را به‌طور مستقل تأیید کند.

مقامات فرانسوی در پاسخ به درخواست رویترز برای اظهار نظر، به سخنان امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، ارجاع دادند. مکرون در ۲۱ اکتبر گفته بود که هیچ‌گونه مداخله خارجی آشکاری در پشت پرده این اعتراضات وجود نداشته، اما «دستکاری اطلاعات توسط طرف‌های خارجی» صورت گرفته است.

دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و وزارت امور خارجه این رژیم به درخواست‌ها برای اظهار نظر در این باره پاسخی ندادند.

تلاشی هماهنگ با روسیه برای بی‌اعتبار کردن غرب

گزارش اتحادیه اروپا می‌گوید «عملیات اضافه بار» که از سپتامبر ۲۰۲۳ فعال بوده، «چهره‌های عمومی، نهادها و رسانه‌های» غربی را هدف قرار داده است تا «این نهادها و حمایت آنها از اوکراین را بی‌اعتبار کند و در عین حال محتوایی همسو با منافع روسیه را ترویج دهد.»

در این گزارش آمده است که فعالیت آن «همچنین با هدف تضعیف حمایت اروپا از اوکراین با این ادعا که دولت‌های اروپایی اوکراین را بر مسائل داخلی در اولویت قرار می‌دهند» انجام شده است.

موسسه گفتگوی استراتژیک، یک اندیشکده مستقر در بریتانیا، سال گذشته در گزارشی اعلام کرد که عملیات اضافه بار «یک عملیات اطلاعاتی مداوم و پرحجم روسیه است. این عملیات منابع معتبر را جعل می‌کند تا اختلاف، سردرگمی و بی‌اعتمادی ایجاد کند.»

این موسسه با بیان اینکه «این عملیات ویدیوهایی را ایجاد و منتشر می‌کند که به نظر می‌رسد گزارش‌های خبری هستند، از هوش مصنوعی برای شبیه‌سازی صدای کارشناسان استفاده می‌کند، تیترهای روزنامه‌ها را جعل می‌کند و تصاویر را دستکاری می‌کند»، افزود: «این عملیات از کشوری به کشور دیگر می‌چرخد تا از بحران‌ها و بحث‌ها سوءاستفاده کند.»

ویگینوم، نهاد ناظر بر اطلاعات نادرست فرانسه، گزارش مفصلی درباره Overload و عملیات مشابه روسیه در سال ۲۰۲۴ منتشر کرد و مقامات فرانسوی گفته‌اند که این عملیات در جریان اعتراضات، انتخابات یا سایر فرصت‌ها برای بی‌اعتبار کردن فرانسه دوباره ظاهر می‌شوند.