گشت‌زنی کشتی‌های ایران بر فراز کابل‌های زیر دریایی

آلیس هنکاک و چارلز کلاور در لندن و بیتا غفاری در تهران
فایننشال تایمز / ۶ نوامبر ۲۰۲۶

کشتی‌های مرتبط با ایران پس از تهدید تهران به حمله به کابل‌ها و مراکز داده در صورت آغاز بمباران جدید توسط ایالات متحده و اسرائیل، بر فراز کابل‌های مخابراتی زیر دریایی در خاورمیانه در حال گشت‌زنی بوده‌اند.

حداقل چهار کشتی که توسط شرکت تجزیه و تحلیل دریایی ویندوارد ردیابی شده‌اند، در روزهای پس از هشدار ایران مبنی بر اختلال در زیرساخت‌های دیجیتال در صورت تشدید درگیری توسط ایالات متحده، در حال طی مسیرهای غیرمعمول و پرسه زدن بر فراز کابل‌های زیر دریایی در خلیج عمان مشاهده شده‌اند.

طبق داده‌های ویندوارد، سه کشتی نفتکش مشمول تحریم‌های ایالات متحده بودند، در حالی که چهارمی یک قایق ماهیگیری کوچک ایرانی بود که بین ۲۱ تا ۲۶ اکتبر بر فراز کابل‌های Europe India Gateway و Transworld پرسه می‌زد.

هرگونه حمله به کابل‌های زیر دریایی در منطقه تأثیر عمده‌ای بر اقتصاد کشورهای همسایه خلیج فارس خواهد داشت. طبق داده‌های TeleGeography، شش کابل از این تنگه عبور می‌کنند در حالی که سه کابل دیگر - Fiber in Gulf، Sea-Me-We 6 و 2Africa - در دست ساخت هستند. 2Africa نزدیک‌ترین کابل به تکمیل است.

عراق، کویت، بحرین و قطر برای اتصال به اینترنت خود کاملاً به کابل‌هایی که از زیر تنگه عبور می‌کنند وابسته هستند.

کشتی‌های نفتکش - با استفاده از ترکیبی از داده‌های ردیابی کشتی و تصاویر ماهواره‌ای - مشاهده شدند که سرعت خود را بالاتر از کابل‌هایی از جمله 2Africa که قرار است چندین کشور خلیج فارس را با شبکه‌ای از طریق دریای سرخ و سواحل شرقی آفریقا متصل کند، و Falcon که کشورهای خلیج فارس را به هند و آفریقا متصل می‌کند، کاهش می‌دهند.

دو تا از تانکرها خالی بودند، در حالی که همه آنها در ماه گذشته داده‌های ردیابی خود را در نقاط مختلف خاموش کرده‌اند.

ویندوارد به فایننشال تایمز گفت، برخلاف سایر کشتی‌ها که در منطقه منتظر محموله‌های نفتی خروجی از خلیج فارس بوده‌اند، این کشتی‌ها «به طور معمول تا رسیدن به یک راهروی کابلی خاص حرکت کردند و تنها پس از آن سرعت خود را کاهش دادند، حلقه زدند، برگشتند، درنگ کردند یا خاموش شدند». این گزارش می‌افزاید که تمامی این شناورها از الگویی پیروی می‌کردند که «با سناریوی نقشه‌برداری از مسیر کابل‌ها یا کارگذاری مواد منفجره و مین بر روی آن‌ها در تاریکی شب، مطابقت دارد.»

تهران طی ماه گذشته، در واکنش به اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و دیگر مقامات ارشد ایالات متحده ــ که در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ایِ این هفته مطرح شده و حاکی از احتمال انجام حملات بیشتر علیه جمهوری اسلامی بود ــ تهدیدهای صریحی را متوجه کابل‌ها و مراکز داده‌ای کرد که از تنگه هرمز می‌گذرند.

حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در ۱۹ اکتبر گفت: «هفت کابل اصلی اینترنت زیردریایی از تنگه هرمز عبور می‌کنند که حامل تمامی داده‌های تجاری و اینترنتی هستند. ما تنها می‌خواهیم [ایالات متحده] بداند که اهداف جدید و تسلیحات جدیدی رونمایی خواهند شد. و در نهایت، ما بقایای قدرت آمریکا را از منطقه پاکسازی خواهیم کرد.»

این اظهارات بازتاب‌دهنده سخنان محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در یک هفته پیش از آن بود که تهدید کرده بود «مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی نابود خواهند شد». یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، نیز در اواخر اکتبر گفت که در واکنش به حملات علیه زیرساخت‌های ایران، دارایی‌هایی «از جمله کابل‌های اینترنت» آسیب خواهند دید.

ایالات متحده همچنان به انتقال تجهیزات نظامی به منطقه ادامه داده است. صبح چهارشنبه، تصاویر ماهواره‌ای نشان دادند که ناو هواپیمابر «یو‌اس‌اس تئودور روزولت» در دریای چین جنوبی به سمت سنگاپور در حرکت است؛ اقدامی که می‌تواند به حضور دو ناو هواپیمابر دیگر که هم‌اکنون در منطقه خاورمیانه مستقر هستند، افزوده شود.

ماشا کاتکین، مقام پیشین وزارت امور خارجه آمریکا و پژوهشگر اندیشکده «مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی»، اظهار داشت که هوش مصنوعی، رایانش ابری، مراکز داده و سایر فعالیت‌های دیجیتال در منطقه خلیج [فارس]، همگی به کابل‌های فیبر نوری زیردریایی وابسته‌اند.

کاتکین گفت که هرگونه آسیب به این زیرساخت‌ها منجر به «کندی اینترنت [و] تراکنش‌های مالی» شده و «شبکه‌های ارتباطی، تجارت الکترونیک و رایانش ابری را مختل خواهد کرد».

وی خاطرنشان کرد که برقراری ارتباطات، بخش مهمی از تلاش‌های کشورهای حوزه خلیج [فارس] برای تنوع‌بخشی به اقتصاد (کاهش وابستگی به هیدروکربن‌ها) و تبدیل شدن به قطبی برای کسب‌وکارهای دیجیتال است. به گفته او، تهدیدهای موجود در منطقه باعث توقف عملیات اجرایی چندین پروژه کابل‌گذاری شده است.

کشتی نفت‌کش «سلستیال سی» (Celestial Sea) — که تحت تحریم قرار دارد — در تاریخ ۱۴ اکتبر به مدت بیش از چهار ساعت در مسیری حلقوی در اطراف کابل «2Africa» حرکت کرد. این کشتی سپس در ۱۵ اکتبر، در منطقه‌ای میان کابل «2Africa» و کابل «Bay of Bengal Gateway» (که از امارات متحده عربی و عمان به سمت مالزی، سری‌لانکا و هند کشیده شده است)، سامانه سیگنال‌دهی خود را خاموش کرد. چهار روز بعد، این کشتی درست بر فراز مسیر کابل تغییر جهت داد (دور زد) و سپس در نزدیکی «شناس» لنگر انداخت.

مالک این کشتی، شرکت «Glory International FZ»، به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخی نداد. یکی دیگر از این نفتکش‌ها در اواسط ماه اکتبر به مدت ۱۰ روز با سرعت کمتر از یک گره دریایی در آب‌های ایران نزدیک به Europe India Gateway، Transworld، Bay of Bengal Gateway و SeaMeWe-4 سرگردان بود. طبق تصاویر ماهواره‌ای و ردیابی کشتی «وینوارد» (Windward)، این نفتکش بارها سیستم سیگنال‌دهی خود را خاموش کرده است، از جمله بیش از ۳۳ ساعت در ۱۷ اکتبر.

پیش از تهدیدات ایران، چندین نفتکش دیگر در اوایل ماه اکتبر، در حال عبور از کابل‌هایی مانند AAE-1، Bay of Bengal Gateway و 2Africa مشاهده شده‌اند.

«وینوارد» گفت که این رفتارها با هیچ کشتی دیگری در منطقه مطابقت ندارد و لجستیک بار، این حرکات را توضیح نمی‌دهد.

سید کاوشال، متخصص جنگ دریایی در موسسه خدمات متحد سلطنتی، گفت که این مانورهای عجیب و غریب می‌تواند تصادفی باشد، اما «ایران ممکن است در تلاش باشد تا ظرفیت خود را برای آسیب رساندن به زیرساخت‌های زیر دریا در صورت وقوع جنگ نشان دهد».

جان پنتریت، دریاسالار بازنشسته نیروی دریایی سلطنتی، گفت اگرچه ممکن است «دلایل مختلفی» برای رفتار مشکوک وجود داشته باشد، اما کشتی‌ها را می‌توان به راحتی برای مین‌گذاری اصلاح کرد.

او گفت: «تقریباً هر کشتی می‌تواند مین‌گذاری کند، اما به برخی اصلاحات مانند ریل‌های مین نیاز دارد.»