تلاش‌های پشت‌پرده ونس برای توافق جدید با ایران

باراک راوید / اکسیوس

به گفته دو منبع آگاه، ونس، معاون رئیس‌جمهور، در دو هفته گذشته شخصاً در گفتگوهای غیرمستقیم با ایران مشارکت داشته است؛ گفتگوهایی که با هدف برقراری آتش‌بسی جدید و از سرگیری مذاکرات هسته‌ای انجام می‌شوند.

اهمیت موضوع: مشارکت فعالانه ونس نشان می‌دهد که او شخصاً مسئولیت خارج کردن ایالات متحده از مناقشه‌ای را بر عهده گرفته است که به باور او، عامل شکست‌های سنگین حزب جمهوری‌خواه در انتخابات این هفته بوده است. این امر همچنین سطح گفتگوهای غیرمستقیم اخیر را به بالاترین رده‌های دولت ارتقا می‌دهد.

نمای کلی: مقامات آمریکایی و منابع منطقه‌ای می‌گویند که ترامپ فعلاً مایل است به تلاش‌های دیپلماتیک فرصت دهد تا پیش بروند و ببیند آیا دستیابی به هر نوع توافقی امکان‌پذیر است یا خیر.

ترامپ روز جمعه در پاسخ به پرسشی درباره پیامش برای ایران، به خبرنگاران گفت: «ما در حال گفتگو با آن‌ها هستیم.»

با این حال، اگر او تغییر عقیده دهد و دستور حملات مجدد را صادر کند، ارتش ایالات متحده آمادگی دارد تا در بازه زمانی نسبتاً کوتاهی دست به حمله بزند.

پشت پرده: منابع مطلع می‌گویند که ونس تقریباً به‌طور روزانه با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، و ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و دیگر میانجی‌ها درباره مذاکرات با ایران گفتگو کرده است.

استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، و جرد کوشنر، مشاور و داماد رئیس‌جمهور ترامپ، نیز در این روند مشارکت دارند.

به گفته این منابع، ونس و میانجی‌های قطری و پاکستانی در حال بررسی امکان برگزاری یک نشست فنی در سطح کارشناسی میان ایالات متحده و ایران در روزهای آینده بوده‌اند، اما این نشست هنوز محقق نشده است.

دفتر معاون رئیس‌جمهور از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.

مروری کوتاه: پیش از آغاز جنگ در اواخر فوریه، ونس در حلقه نزدیکان ترامپ، بیش از هر کس دیگری نسبت به آن تردید داشت و در عوض، خواستار یافتن راه‌حلی دیپلماتیک بود.

او در ماه آوریل سرپرستی تیم مذاکره‌کننده آمریکا در نشست مربوط به ایران در اسلام‌آباد را بر عهده داشت و شخصاً در گفتگوهایی مشارکت کرد که در ماه ژوئن به امضای یادداشت تفاهم (MOU) میان ایالات متحده و ایران منجر شد.

سپس ونس هیئت آمریکایی را در دوره‌ای از مذاکرات مستقیم با ایران در سوئیس همراهی کرد؛ مذاکراتی که با تعهد ایران به دعوت از بازرسان سازمان ملل برای بازدید از تأسیسات هسته‌ای‌اش به پایان رسید.

اما اندکی بعد، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران حملات به کشتی‌ها را از سر گرفت که منجر به فروپاشی تفاهم‌نامه (MOU) شد.

نکته کلیدی: دو هفته پیش، ونس نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، ارسال کرد و در آن پیشنهاد از سرگیری مذاکرات مستقیم را مطرح نمود.

رضایی یکی از نزدیک‌ترین افراد مورد اعتماد رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنه‌ای، است.

مقامات ایرانی اظهار داشتند که نامه ونس فضای مثبتی را برای از سرگیری مذاکرات ایجاد کرده است.

روز چهارشنبه، ونس گفت که جنگ، دلیل اصلی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات بوده است.

وضعیت کنونی: منابع دخیل در تلاش‌های میانجی‌گرانه می‌گویند پیشرفت‌هایی حاصل شده، اما این روند بسیار کند بوده است.

نخست‌وزیر قطر عصر جمعه گفت: «طی چند هفته گذشته، ما با همکارانی در دولت آمریکا همکاری کرده‌ایم که واقعاً قصد دارند راهی برای مهار وضعیت و کاهش تنش‌ها پیدا کنند. به لطف آن‌ها و همچنین به لطف صداهای خردمندانه در تهران، ما مانع از خارج شدن اوضاع از کنترل شده‌ایم.»

وی افزود که گفتگوها با دولت ترامپ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ادامه یافت، هرچند به اندازه روزهای پیش از آن فعال نبود، «زیرا آن‌ها مسائل دیگری داشتند.»

با این حال، او خاطرنشان کرد که تمایل آمریکا برای یافتن یک راه‌حل دیپلماتیک «همچنان پابرجاست» و تأکید کرد که دستیابی به توافق امکان‌پذیر است.

صبح جمعه، ترامپ با امیر قطر، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، درباره تلاش‌های قطر برای نزدیک کردن دیدگاه‌های آمریکا و ایران جهت دستیابی به توافق، گفتگو کرد.

بر اساس بیانیه‌ای که از سوی دفتر شیخ تمیم منتشر شد، وی بر ضرورت «ادامه گفتگو و پیگیری روش‌های دیپلماتیک برای حل اختلافات، جلوگیری از تشدید تنش‌ها در منطقه، و تضمین آزادی کشتیرانی و امنیت تأمین انرژی» تأکید کرد.

بله، اما: ترامپ تأیید کرد که ارتش ایالات متحده روز جمعه به یک سامانه پرتاب موشک ضدهوایی در جزیره قشم، واقع در تنگه هرمز، حمله کرده است؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که سامانه مذکور موشکی را به سمت یک جنگنده آمریکایی شلیک کرد.