نامه ونس به محسن رضایی برای احیای مذاکرات

بنوا فاکون، الکساندر وارد و ناتالی اندروز
وال‌استریت ژورنال / ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶

به گفته مقام‌های آمریکایی و افراد مطلع از موضوع، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، برای احیای مذاکرات صلح با یکی از قدرتمندترین چهره‌های تندرو ایران وارد تعامل شده است؛ این در حالی است که دونالد ترامپ تهدید می‌کند پس از انتخابات میان‌دوره‌ای هفته آینده، جنگ را از سر بگیرد.

به گفته افراد مطلع، ونس نامه‌ای برای محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و فرمانده پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که طولانی‌ترین دوره فرماندهی این نهاد را در اختیار داشته است، ارسال کرده است.

یک منبع گفت این نامه به دستور ترامپ فرستاده شده و رئیس‌جمهور آمریکا نیز از این اقدام اطلاع دارد. ونس در حال بررسی این موضوع است که آیا تهران و واشنگتن می‌توانند به اندازه کافی بر سر مسائل مشترک به توافق برسند تا ترامپ را متقاعد کنند در هفته‌های آینده فرمان نهایی حمله‌ای کوتاه و شدید به ایران را صادر نکند یا نه.

برخی مقام‌های آمریکایی می‌گویند گفت‌وگو با تندروهای ایرانی، که از زمان کشته‌شدن رهبران حکومت ایران به دست آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ، قدرت بیشتری در تهران به دست آورده‌اند، ممکن است به نتیجه دیپلماتیک بهتری منجر شود.

ترامپ هفته گذشته گفت دولت او با ایرانی‌ها گفت‌وگو نمی‌کند و در عین حال، از حملات قریب‌الوقوع خبر داد. او گفت: «ما با آن‌ها مذاکره نمی‌کنیم. به هر حال، به یک نتیجه‌ای خواهیم رسید؛ این اتفاق به‌زودی رخ خواهد داد.»

به گفته فردی مطلع از موضوع، نامه ونس و گفت‌وگوهای بعدی میان مقام‌های آمریکایی و ایرانی شامل جزئیات مشخصی درباره پیشنهاد صلح نبوده، بلکه بر چارچوبی احتمالی برای مذاکرات متمرکز بوده است. رضایی هفته گذشته گفت ایران تا زمانی که مطالبات اساسی و مشخصش برآورده نشود، با واشنگتن مذاکره نخواهد کرد.

ونس آشکارا از جنگ با ایران حمایت کرده، اما در محافل خصوصی نسبت به طولانی‌شدن آن ابراز تردید کرده است. او پیش از آنکه ترامپ در ماه فوریه عملیات «خشم حماسی» را آغاز کند، خواستار دیپلماسی جدی‌تر و گسترده‌تر شده بود. ترامپ بعداً ونس را به‌عنوان مذاکره‌کننده ارشد خود انتخاب کرد و معاون رئیس‌جمهور آمریکا دو بار برای دیدار با همتایان ایرانی خود به خارج از کشور سفر کرد تا توافق نهایی برای پایان‌دادن به درگیری را به دست آورد.

تفاهم‌نامه‌ای که در ماه ژوئن به امضا رسید، دو هفته بعد فروپاشید؛ زیرا طرف‌ها درباره چگونگی بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز برداشت‌های متفاوتی داشتند.

اقدام ونس برای برقراری ارتباط با تهران در شرایطی صورت می‌گیرد که جمهوری‌خواهان خود را برای ازدست‌دادن کرسی‌هایی در مجلس نمایندگان و سنا در انتخابات میان‌دوره‌ای آماده می‌کنند؛ اتفاقی که ممکن است کنترل یکی از این دو مجلس یا هر دوی آن‌ها را از دسترس حزب خارج کند. رأی‌دهندگان، جنگ ایران و افزایش هزینه سوخت را از جمله دلایل نارضایتی خود از ترامپ و جمهوری‌خواهان هم‌حزب او عنوان کرده‌اند. ونس در حال حاضر نامزد پیشتاز در رقابت برای کسب نامزدی حزب جمهوری‌خواه در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸ به شمار می‌رود.

سخنگوی ونس از اظهارنظر درباره مذاکرات خودداری کرد. کاخ سفید نیز درخواست اظهارنظر را به دفتر معاون رئیس‌جمهور ارجاع داد. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت از تلاش ونس برای برقراری ارتباط اطلاعی ندارد. امکان دریافت اظهارنظر از رضایی و شورای عالی امنیت ملی فراهم نشد.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «در حالی که نیروهای مسلح شجاع ما کاملاً آماده دفاع از میهن هستند، ایران همچنان به دیپلماسی فرصت می‌دهد تا به موفقیت برسد.»

نقش رضایی به‌عنوان یکی از طرف‌های اصلی گفت‌وگو ممکن است چهره‌های دیگر ایرانی، از جمله عراقچی یا محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، را به حاشیه براند.

رضایی که در طول جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ فرمانده سپاه پاسداران بود، در بحبوحه تهدیدهای فزاینده آمریکا به چهره‌ای بانفوذ و در عین حال تندرو تبدیل شده است. اوایل همین ماه، رضایی گفت تهران می‌تواند امارات متحده عربی را هدف قرار دهد؛ کشوری که از اواخر بهار تاکنون تا حد زیادی از حملات در امان مانده است. او همچنین تهدید کرد که مراکز داده و کابل‌های اینترنتی در سراسر منطقه ممکن است هدف قرار گیرند.

روز یکشنبه، رضایی در اقدامی کم‌سابقه با رؤسای نهادهای امنیتی عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در تهران دیدار کرد؛ دیداری که در شرایط تلاش همه طرف‌ها برای کاهش تنش انجام شد. در بیشتر سفرهای پیشین، این دیپلمات‌ها بودند که با یکدیگر دیدار می‌کردند.

ترامپ از زمان آغاز دومین دوره ریاست‌جمهوری خود، برچیدن برنامه هسته‌ای ایران را در اولویت‌های امنیت ملی آمریکا قرار داده است. او در این مسیر، به‌تناوب میان تلاش برای دستیابی به توافقی دیپلماتیک و بمباران تهران برای وادارکردن آن به تسلیم در نوسان بوده است.

مذاکراتی که با میانجی‌گری قطر و پاکستان بارها آغاز شده و متوقف شده‌اند، تاکنون نتوانسته‌اند بن‌بست دیپلماتیک را بشکنند. آمریکا بر دریافت امتیازهای هسته‌ای از ایران پیش از هر اقدام دیگری اصرار دارد، در حالی که تهران خواهان رفع فوری فشارهای اقتصادی است. آمریکا محاصره اقتصادی بنادر ایران در تنگه هرمز را ادامه داده است؛ در حالی که صادرات نفت از این آبراه مورد مناقشه همچنان جریان دارد، هرچند این میزان صادرات برای کاهش قیمت‌های بالای انرژی کافی نیست.

ترامپ در روزهای اخیر، در جریان حضور در گردهمایی‌های انتخاباتی، گفته است که در نبود مسیری روشن برای پیشبرد دیپلماسی، انتظار دارد جنگ با ایران از سر گرفته شود و این درگیری تنها زمانی پایان خواهد یافت که او بخواهد.

ترامپ سه‌شنبه‌شب به خبرنگاران گفت: «آن‌ها می‌خواسته‌اند به توافق برسند، اما دوست دارند کار را کش بدهند. شاید منتظر انتخابات هستند یا چیزی شبیه به آن؛ اما این کار کمکی به آن‌ها نخواهد کرد.»