روزهای دلهره‌آور ایرانیان در سایه تهدید حمله

فرناز فصیحی و لیلی نیکونظر / نیویورک تایمز / ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶

بسیاری از ایرانیانِ ساکنِ کشور، هفته‌ی خود را در روز شنبه با اضطراب و هراس آغاز کردند. آن‌ها با دقت اخبار مربوط به تدوین طرح‌هایی توسط ایالات متحده و اسرائیل برای موج جدیدی از حملات به ایران در روزها یا هفته‌های آینده را دنبال می‌کنند.

والدین در این تردید بودند که آیا فرزندانشان را به مدرسه بفرستند یا آن‌ها را در خانه نگه دارند. فعالان اقتصادی سفرهای کاری خود را لغو کردند تا در صورت بسته شدن فرودگاه‌ها یا ناامن شدن جاده‌ها، گرفتار نشوند. در تهران، مردم به پمپ‌بنزین‌ها هجوم بردند تا باک خودروهایشان را پر کنند، از بانک‌ها پول نقد برداشتند و به ذخیره‌سازی اقلام غذایی اساسی پرداختند.

برخی از چهره‌های تأثیرگذار در شبکه‌های اجتماعی به دنبال‌کنندگان خود هشدار دادند که در روزهای پیشِ رو، کمتر در انظار عمومی ظاهر شوند و از سفرهای غیرضروری پرهیز کنند. برخی دیگر اظهار داشتند که آمادگی برای جنگ به یک «روال عادی» جدید تبدیل شده و آن‌ها دچار نوعی بی‌حسی شده‌اند؛ چرا که ایران از ژوئن ۲۰۲۵ تاکنون، دو دوره درگیری شدید را پشت سر گذاشته است.

مجید، یک فعال اقتصادی ۴۲ ساله در تهران، در گفت‌وگویی تلفنی گفت: «به همسرم گفتم صبح پسرمان را بیدار نکند و او را در خانه نگه دارد؛ می‌توانیم روز به روز تصمیم بگیریم که چه کار کنیم.» او افزود که همسرش — که در یکی از وزارتخانه‌ها کار می‌کند و ممکن است آن مکان هدف حمله قرار گیرد — قصد دارد اعلام کند که بیمار است و به سر کار نمی‌رود. مجید، همچون تمام ایرانیانی که با آن‌ها مصاحبه شد، درخواست کرد که نام خانوادگی‌اش منتشر نشود؛ چرا که نگران پیامدهای تلافی‌جویانه است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفته است که اگر توافقی دیپلماتیک حاصل نشود، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، حمله به ایران را مد نظر قرار خواهد داد؛ او تأکید دارد که ایران نباید برنامه هسته‌ای داشته باشد. مقامات آمریکایی هفته گذشته اعلام کردند که ایالات متحده و اسرائیل طرح‌های مشخصی را برای از سرگیری حملات آماده کرده‌اند.

آقای ترامپ رویکردهای متناقضی داشته است؛ گاهی از نابودی کامل کشور سخن گفته و گاهی وعده داده که در صورت دستیابی به توافق، به احیای اقتصاد ایران کمک خواهد کرد. مقامات آمریکایی گفته‌اند که رئیس‌جمهور همچنان می‌تواند — همان‌طور که در گذشته نیز انجام داده است — این طرح‌ها را وتو کند.

ایرانیان می‌گویند ماهیت غیرقابل پیش‌بینی او، تنها بر رنج و اضطراب آن‌ها می‌افزاید. شادی، معلم مدرسه‌ای در تهران، گفت که قصد دارد هر روز سر کار حاضر شود، مگر اینکه دولت مدارس را تعطیل کند. او می‌گوید: «اما مدام در پسِ ذهنم به این فکر می‌کنم که اگر در ساعات مدرسه انفجاری رخ دهد، چطور می‌توانم از دانش‌آموزانم محافظت کنم و چگونه رفتار کنم که آن‌ها نترسند.»

در ۲۸ فوریه، ایالات متحده مدرسه‌ای ابتدایی را در شهر میناب هدف قرار داد که منجر به کشته شدن ۱۵۶ کودک و معلم شد. مقامات آمریکایی این حمله به مدرسه را به خطایی در تعیین هدف، ناشی از اطلاعات قدیمی، نسبت داده‌اند.

بهنام، موسیقی‌دان ۳۸ ساله ساکن تهران، می‌گوید که نوعی بی‌حسی به او دست داده و ترسش کمتر شده، چرا که از دو دور درگیری جان سالم به در برده است. او می‌گوید: «آنچه بیش از همه مرا و اطرافیانم را نگران می‌کند، بی‌پولی و صرفاً تلاش برای زنده ماندن است. همه به دنبال راهی هستند تا پولی به دست آورند و زندگی‌شان را بگذرانند.»

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که روز سه‌شنبه با انتخاباتی بسیار رقابتی روبروست، هفته گذشته اظهار داشت که ایالات متحده و اسرائیل باید برای سرنگونی حکومت ایران با یکدیگر متحد شوند. این سخنان در ایران نگرانی‌هایی را برانگیخته است مبنی بر اینکه ممکن است اسرائیل پیش از برگزاری انتخابات، دست به حملات نظامی بزند.

با وجود تلاش‌های دیپلماتیک فشرده‌ای که هفته گذشته از سوی پاکستان، قطر و روسیه صورت گرفت، مذاکرات میان تهران و واشنگتن همچنان متوقف مانده است. مقامات ایرانی در اظهارات علنی خود تأکید کرده‌اند که در برابر خواسته‌های آقای ترامپ در خصوص برنامه هسته‌ای ایران، تسلیم نخواهند شد.

ایرانیان شاهد بوده‌اند که مقامات کشورشان، از فرماندهان نظامی گرفته تا قانون‌گذاران، روزانه اعلام می‌کنند که در صورت حمله، با توسل به زور پاسخ خواهند داد و منطقه را به آتش خواهند کشید. حامیان تندروی حکومت — که اقلیتی از جمعیت را تشکیل می‌دهند — هر شب با برگزاری تجمعاتی، شعارهایی در حمایت از تشدید تنش و انتقام‌جویی سر می‌دهند. مقامات ایالات متحده روز جمعه اعلام کردند که به اطلاعاتی دست یافته‌اند که نشان می‌دهد ایران قصد دارد پرسنل آمریکایی در منطقه را هدف قرار دهد.

با این حال، برخی از سیاستمداران و تحلیلگران برجسته آشکارا از دولت خواسته‌اند که با احتیاط عمل کند و تمام تلاش خود را برای پرهیز از تشدید تنش‌های نظامی به کار گیرد؛ چرا که نگران رنج، ویرانی و بی‌ثباتی بیشتر برای مردم ایران هستند.

جواد امام، از چهره‌های حزب اصلی اصلاح‌طلب، هفته گذشته در شبکه‌های اجتماعی خطاب به دولت نوشت: «مسئولیت تصمیم امروز بر عهده شماست؛ اما هزینه جنگ را ملت خواهد پرداخت.»

به گفته جمعیت هلال احمر ایران، در جریان ۴۰ روز بمباران در سال جاری، دست‌کم ۱۹۰۰ غیرنظامی جان خود را از دست دادند. دولت اعلام کرده است که خسارات ناشی از جنگ به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار می‌رسد. وضعیت اقتصادی نیز به شدت رو به وخامت گذاشته است: تحریم‌ها و محاصره دریایی توسط ایالات متحده موجب سقوط ارزش پول ملی در برابر دلار شده و قیمت برخی اقلام غذایی اساسی بیش از ۲۰۰ درصد افزایش یافته است.

علیرضا، که ۵۴ سال دارد و از کهنه‌سربازان جنگ ایران و عراق است و در شهر کرمان زندگی می‌کند، می‌گوید با اینکه نمی‌خواهد ایران تسلیم شود و تن به تحقیر بدهد، اما از فقدان شفافیت در دولت و ناتوانی آن در یافتن راه‌حلی مسالمت‌آمیز، خشمگین است. او در مصاحبه‌ای از کرمان گفت: «امیدوارم جنگ هرچه زودتر پایان یابد، زیرا جنگ جز مرگ و ویرانی به همراه ندارد. مردم تحت فشار شدیدی هستند و زیر بارِ محاصره اقتصادی خرد می‌شوند.»