حکم اعدام به اتهام «توهین به مقدسات»

دیپا پارنت / گاردین / چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶

گروه‌های حقوق بشری در پی انتشار گزارش‌هایی مبنی بر صدور حکم اعدام برای نجمه امینی، زن ۲۳ ساله‌ای که به اتهام توهین به مقدسات (سب‌النبی) در یک پست شبکه‌های اجتماعی محکوم شده است، نسبت به افزایش شمار احکام اعدام و اجرای آن در ایران هشدار دادند.

امینی، دانشجوی رشته حسابداری، در زندان وکیل‌آباد در شهر مشهد محبوس است. او در پرونده‌های جداگانه‌ای که در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری رسیدگی شده‌اند، به بیش از ۱۲ سال حبس و همچنین اعدام محکوم شده است.

یک منبع نزدیک به خانواده امینی به سازمان «مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران» (HRAI) که در ایالات متحده مستقر است، گفت که او به اتهام «سب‌النبی» (توهین به پیامبر) به اعدام محکوم شده است. گفته می‌شود که بازداشت او در پی رصد فعالیت‌های آنلاین توسط پلیس فتا (پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات) صورت گرفته است. محتوای دقیق پست‌های او به طور عمومی فاش نشده است.

در پرونده دوم، امینی به اتهاماتی از جمله اقدام علیه امنیت ملی و تبلیغ علیه نظام، به ۱۲ سال و شش ماه و یک روز حبس محکوم شد.

امینی توسط نیروهای امنیتی در جریان اعتراضات سراسری ماه ژانویه بازداشت شد؛ اعتراضاتی که با سرکوبی خونین مواجه گردید. گزارش‌ها حاکی از کشته شدن هزاران نفر بود و خبرگزاری «هرانا» (وابسته به مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران) اعلام کرد که بیش از ۵۰ هزار نفر بازداشت شده‌اند.

در یک فایل صوتی که ماه گذشته منتشر شد و به امینی منتسب است، او خواستار مداخله بین‌المللی شد و از سازمان ملل، وکلا و گروه‌های حقوق بشری درخواست کرد تا به پرونده‌اش رسیدگی کنند.

او گفت: «نمی‌خواهم امروز از خودم قهرمان بسازم. تنها یک خواسته دارم: صدای من باشید.»

امینی افزود: «من دختر جوانی بی‌گناه با آرزوها و رویاهای بسیار هستم.» «من والدینی دارم که چشم‌به‌راه من هستند؛ خانواده‌ای که هر شب با هراس از دست دادن من، شب را به صبح می‌رسانند.»

گروه‌های حقوق بشری هشدار می‌دهند که مقامات ایران به‌طور فزاینده‌ای از مجازات اعدام برای ایجاد رعب و وحشت و سرکوب مخالفان استفاده می‌کنند. بر اساس گزارش سازمان «حقوق بشر ایران» (IHRNGO) مستقر در اسلو، در سال جاری تاکنون بیش از ۶۰۰ مورد اعدام اجرا شده است.

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، گفت که پرونده امینی باید به عنوان هشداری جدی تلقی شود.

او اظهار داشت: «صدور حکم اعدام برای یک زن جوان به خاطر مطالبی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده، خطر عادی‌سازی استفاده از مجازات اعدام در برابر ابراز عقیده مسالمت‌آمیز و گسترش بیش‌ازپیش دایره شمول این مجازات را به همراه دارد.»

امیری‌مقدم افزود که مقامات ایران در حال محک زدن «میزان تحمل» جامعه جهانی در قبال مجازات اعدام هستند. او گفت: «اگر جامعه جهانی اکنون واکنشی قاطع نشان ندهد، موارد این‌چنینی ممکن است بسیار شایع‌تر شوند.»

بر اساس ماده ۲۶۲ قانون مجازات اسلامی ایران، توهین به پیامبر اسلام یا چهره‌های مقدس شیعه، مجازات اعدام در پی دارد. با این حال، ماده ۲۶۳ برای اظهاراتی که در حالت مستی یا بدون قصد و نیت قبلی بیان شده باشند، استثنائاتی قائل شده است؛ هرچند در شرایط خاص، فرد خاطی همچنان ممکن است به تحمل تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم شود.

به گزارش روزنامه ایرانی «خراسان» که روند دادرسی را تأیید کرده است، امینی به دادگاه گفت که این مطالب را در حالی منتشر کرده که پس از مصرف قارچ‌های توهم‌زا به همراه دوستانش، دچار توهم بوده است؛ وکلای مدافع او نیز استدلال کردند که این اقدام صرفاً یک «لغزش زبانی» بوده است.

قاضی پرونده دفاعیات او را رد کرد و بنا بر گزارش‌ها پرسید: «چرا در همان حالت توهم، به افراد دیگر یا مخالفان نظام، همچون آمریکا و اسرائیل، توهین نکردید؟»

حکم اعدام امینی هنوز قطعی نیست و امکان فرجام‌خواهی آن در دیوان عالی کشور وجود دارد.

صدور حکم برای این دانشجو در شرایطی صورت می‌گیرد که قانون‌گذاران ایرانی در تلاش‌اند تا هرگونه ارتباط با رسانه‌های خارجی، از جمله انتشار مطالبی در شبکه‌های اجتماعی که تصور می‌شود با بودجه کشورهای دیگر تهیه شده‌اند، را جرم‌انگاری کنند.

الناز، ۲۴ ساله، که در اعتراضات ماه ژانویه در تهران شرکت کرده و در اوج تنش‌ها در ماه مارس به دلیل مطالب منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی بازداشت شده بود، می‌گوید همواره در هراس از تحت نظر بودن به سر می‌برد.

«با اینکه حساب کاربری‌ام در شبکه‌های اجتماعی خصوصی (پرایوت) بود، باز هم بازداشت شدم. بنابراین، نگرانی ما فقط بابت پلیس سایبری حکومت نیست؛ بلکه نوعی بی‌اعتمادی دائمی و این احساس وجود دارد که مدام کسی مرا زیر نظر دارد، حتی وقتی در اتاقم تنها هستم. از انتشار هرگونه مطلب در شبکه‌های اجتماعی می‌ترسم... اما پس از تمام بلاهایی که سرمان آورده‌اند، مگر واقعاً چیزی برای از دست دادن باقی مانده است؟ آن‌ها حتی اگر هیچ مطلبی هم در شبکه‌های اجتماعی منتشر نکنیم، باز هم می‌توانند ما را بکشند.»

اگرچه آمار اعدام‌ها در ایران طی سال‌های اخیر افزایش چشمگیری داشته و به بالاترین سطح خود در سه دهه گذشته رسیده است، اما صدور حکم اعدام به اتهام «سب‌النبی» (توهین به مقدسات) همچنان نسبتاً نادر است. آخرین مورد ثبت‌شده مربوط به ۸ مه ۲۰۲۳ است؛ زمانی که یوسف مهراد و صدرالله فاضلی‌زارع پس از محکومیت به اتهامات مرتبط با توهین به مقدسات — که ناشی از فعالیت‌هایشان در شبکه‌های اجتماعی بود — اعدام شدند.