ناوی پیلای برنده جایزه نوبل صلح ۲۰۲۶ شد

گلادیس فوشه و نورا بولی / رویترز / ۹ اکتبر ۲۰۲۶

ناوی پیلای، قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی که بر تهیه گزارش سازمان ملل مبنی بر ارتکاب نسل‌کشی توسط اسرائیل در غزه نظارت داشت، روز جمعه «به پاس تلاش‌هایش در جهت ترویج صلح و حقوق بین‌الملل» برنده جایزه نوبل صلح شد.

کمیته نوبل در بیانیه خود اعلام کرد که جایزه صلح نوبل امسال بر اهمیت حفظ نظم بین‌المللی سازمان‌یافته تأکید دارد.

این کمیته اظهار داشت: «نظام حقوق بین‌الملل تحت فشار شدیدی قرار دارد و نهادهای آن مورد هجمه واقع شده‌اند.»

«ما شاهد گرایش به سمت سیاست قدرت‌محور به بهای تضعیف چارچوب‌های حقوقی و احترام جهانی به قانون و عدالت هستیم. هرگاه زور بر حق غلبه کند، ثبات، اعتماد و همزیستی مسالمت‌آمیز تضعیف می‌شود.»

ناوی پیلای ۸۵ ساله که در شهر دوربان در استان ناتال آفریقای جنوبی و در خانواده‌ای با تبار تامیلِ هندی متولد شده است، سابقه قضاوت در چندین دادگاه بین‌المللی، از جمله دیوان کیفری بین‌المللی و دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا را در کارنامه دارد.

او همچنین ریاست کمیسیون تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های اشغالی فلسطین را بر عهده داشت؛ کمیسیونی که سال گذشته به این نتیجه رسید که اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است. اسرائیل این گزارش را «شرم‌آور» خواند و رد کرد.

او همچنین در سمت کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد خدمت کرده است.

در سال ۱۹۶۷، او به نخستین زنی تبدیل شد که در ناتال دفتر وکالت دایر کرد و همچنین نخستین زنِ غیرسفیدپوستی بود که در دیوان عالی آفریقای جنوبی به قضاوت پرداخت.

«قطب‌نمای اخلاقی استوار»

کمیته نوبل اعلام کرد که پیلای دولت‌ها و رهبران ملی را پاسخگو کرده، برای قربانیان خشونت و درگیری امید به ارمغان آورده و در طول دوران حرفه‌ای طولانی خود، پایبندی به اصول اخلاقی و قطب‌نمای اخلاقی استواری را از خود نشان داده است.

در متن بیانیه آمده است: «رشته‌ای مشترک میان فعالیت‌های اولیه او در دفاع از نلسون ماندلا و دیگر مبارزان علیه آپارتاید و دوران قضاوتش در برخی از پرونده‌های کلیدی دادگاه‌های بین‌المللیِ عصر ما وجود دارد.»

دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) مستقر در لاهه، هدف کارزاری فزاینده از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، قرار گرفته است؛ کسی که ماه گذشته از کشورها خواست از این نهاد خارج شوند.

واشنگتن پیش‌تر تحریم‌های هدفمندی را علیه شماری از دادستان‌ها و قضات این دادگاه اعمال کرده و به گفته منابع آگاه، در تلافیِ اقدام علیه رهبران اسرائیل، در حال بررسی تحریم‌های گسترده‌تری است.

به گفته «هاکون یِرلِو» (Haakon Gjerloew)، سرپرست «موسسه تحقیقات صلح اسلو»، این کمیته با اعطای جایزه به «پیلای» (Pillay)، مستقیماً از ترامپ انتقاد نمی‌کرده است.

یرلو گفت: «به گمانم این اقدام عموماً در راستای ترویج نظم حقوقی بین‌المللی است. البته ممکن است [این تصمیم] واکنشی به فردی باشد که با دیوان کیفری بین‌المللی همکاری داشته است، اما حمله مستقیمی به ترامپ محسوب نمی‌شود.»

جایزه صلح، پنجمین جایزه نوبلی است که در هفته جاری اهدا می‌شود؛ پیش از آن جوایز نوبل در رشته‌های ادبیات، شیمی، فیزیک و پزشکی اعلام شده بودند. ماریا کورینا ماچادو، رهبر مخالفان ونزوئلا، برنده این جایزه در سال ۲۰۲۵ شد.

جایزه نوبل صلح که ارزش آن ۱۲ میلیون کرون سوئد (معادل حدود ۱.۲ میلیون دلار) است، قرار است در تاریخ ۱۰ دسامبر در اسلو اهدا شود؛ روزی که مصادف با سالگرد درگذشت آلفرد نوبل، صنعتگر سوئدی و بنیان‌گذار این جوایز (طبق وصیت‌نامه سال ۱۸۹۵ او) است.

استقبال دفتر حقوق بشر سازمان ملل

دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد روز جمعه ضمن استقبال از خبر برنده شدن ناوی پیلای در جایزه صلح نوبل، از تلاش‌های دیرینه او در دفاع از حقوق بشر تقدیر کرد. شابیا مانتو، سخنگوی دفتر حقوق بشر سازمان ملل، در ژنو به خبرنگاران گفت: «این خبری فوق‌العاده است؛ ما به تعهد و پایبندی بیشتری نسبت به حقوق بشر نیاز داریم.»

پیلای در سپتامبر سال گذشته بر انتشار گزارشی از سوی کمیسیون تحقیق سازمان ملل نظارت داشت؛ گزارشی که نتیجه می‌گرفت اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده و مقامات ارشد اسرائیلی، از جمله بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، به انجام این اقدامات دامن زده‌اند.

مانتو در واکنش به انتخاب پیلای اظهار داشت: «امیدواریم این رویداد، دیگران را تشویق و ترغیب کند و به آن‌ها انگیزه دهد تا در راستای حمایت و ترویج حقوق بشر برای همه مردم در سراسر جهان، صدای خود را بلند کنند.»

ناوی پیلای از اول سپتامبر ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲، به عنوان کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد خدمت می‌کرد. در جریان اعتراضات جنبش سبز در ایران، خانم پیلای به عنوان ارشدترین مسئول سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر، از حکومت ایران خواست که به حق اعتراض مخالفان احترام بگذارد.