کاگان و سوآی برندگان نوبل شیمی سال ۲۰۲۶ شدند

خبرگزاری رویترز / ۷ اکتبر ۲۰۲۶

نهاد اعطاکننده جایزه نوبل روز چهارشنبه اعلام کرد که «هنری کاگان» و «کنزو سوآی» جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۶ را «به‌خاطر کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیزگری در سنتز آلی نامتقارن» از آن خود کردند.

جایزه نوبل شیمی که همواره سومین جایزه در طول هفته نوبل است، پس از جوایز پزشکی و فیزیک که به ترتیب در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه اعلام شدند، اهدا شد.

هاینر لینکه، رئیس کمیته نوبل شیمی، می‌گوید: «جایزه امسال به حوزه شیمی بنیادی اختصاص دارد. بسیاری از مولکول‌ها در دو شکل متفاوت وجود دارند؛ درست مانند دستان من. آن‌ها تصویر آینه‌ای یکدیگرند و ظاهری مشابه دارند، اما کاملاً یکسان نیستند. من نمی‌توانم دستانم را دقیقاً روی هم منطبق کنم.  به چنین مولکول‌هایی “کایرال” (chiral) گفته می‌شود که این واژه از کلمه‌ای یونانی به معنای “دست” گرفته شده است.»

جوایز نوبل که بر اساس وصیت‌نامه آلفرد نوبل، مخترع و کارآفرین سوئدی، پایه‌گذاری شده‌اند، از سال ۱۹۰۱ تاکنون برای دستاوردهای علمی، ادبی و صلح اهدا می‌شوند؛ هرچند در این میان وقفه‌هایی نیز وجود داشته که عمدتاً ناشی از جنگ‌های جهانی بوده است.

نوبل که خود شیمیدان بود، در قرن نوزدهم ثروت هنگفتی از راه اختراعاتی که عمدتاً با امور نظامی مرتبط بودند — و شاخص‌ترین آن‌ها دینامیت بود — به دست آورد. جایزه اقتصاد، بخش جدیدتری است که با تأمین مالی بانک مرکزی سوئد به این مجموعه افزوده شده است.

اگرچه جوایز شیمی گاه تحت‌الشعاع برندگان مشهورتر در حوزه‌های فیزیک، ادبیات و صلح قرار گرفته‌اند، اما همچنان از بسیاری از اکتشافات تأثیرگذار، نظیر شکافت هسته‌ای و روش‌های توالی‌یابی ژنتیکی، تقدیر کرده‌اند.

جایزه شیمی سال گذشته به دانشمندانی به نام‌های سوسومو کیتاگاوا، ریچارد رابسون و عمر یاغی برای توسعه «چارچوب‌های فلزی-آلی» (MOFs) اهدا شد؛ ساختارهای مولکولی که می‌توانند به مقابله با چالش‌هایی همچون تغییرات اقلیمی و کمبود آب شیرین کمک کنند.

برندگان، مدال‌های خود را در تاریخ ۱۰ دسامبر — سالگرد درگذشت آلفرد نوبل — طی مراسمی در استکهلم از دستان کارل شانزدهم گوستاف، پادشاه سوئد، دریافت خواهند کرد. پس از اهدای جوایز، ضیافتی باشکوه در تالار شهرداری استکهلم برگزار می‌شود.

آن‌ها همچنین جایزه نقدی ۱۲ میلیون کرون سوئد (معادل ۱.۲ میلیون دلار) را میان خود تقسیم می‌کنند و از شهرت ناشی از دریافت معتبرترین جایزه علمی جهان بهره‌مند می‌شوند.

جایزه صلح — تنها جایزه نوبل که در سوئد اهدا نمی‌شود — به‌طور جداگانه در اسلو تقدیم برندگان می‌گردد.