کشورهای خلیج فارس خواهان ادامه فشار بر ایران هستند

سامر سعید و بنوا فوکون / وال‌استریت ژورنال / ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶

به گفته افرادی آگاه از موضوع، تلاش‌ها برای احیای مذاکرات با هدف پایان دادن به جنگ میان آمریکا و ایران با مقاومت تولیدکنندگان بزرگ نفت در خلیج فارس روبه‌رو شده است؛ کشورهایی که اکنون از هرگونه سازش با تهران فاصله گرفته‌اند.

میانجی‌هایی از جمله قطر در تلاش‌اند تا شاید از هفته آینده دور تازه‌ای از مذاکرات در عمان برگزار شود تا واشنگتن و تهران را به بازگشایی تنگه هرمز و آغاز روند پایان دادن به جنگ ترغیب کنند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه گفت که معتقد است دو طرف به‌زودی بار دیگر دیدار خواهند کرد.

کشورهای خلیج فارس عموماً بر این باورند که ترامپ نباید در برابر ایران دست به تشدید اقدامات نظامی بزند. اما به گفته این افراد، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، دو قدرت اصلی نفتی منطقه، در حال رایزنی با دولت ترامپ هستند تا فشار اقتصادی بر ایران حفظ شود و واشنگتن با هیچ امتیازی که به کاهش تحریم‌ها یا پایان محاصره دریایی ایران توسط نیروی دریایی آمریکا منجر شود موافقت نکند.

عربستان سعودی به‌ویژه با موانع تازه‌ای برای رساندن نفت خود به بازارهای جهانی روبه‌رو شده است؛ زیرا حوثی‌های یمن، متحدان ایران، فشار بر محموله‌های نفتی این کشور در دریای سرخ را افزایش داده‌اند.

به گفته این منابع، فشار کشورهای خلیج فارس تنها یکی از موانع متعدد دستیابی به توافق است. از جمله دیگر موانع می‌توان به تمایل شخص ترامپ برای حفظ محاصره دریایی، نگرانی تهران از اینکه مذاکرات صرفاً تلاشی برای خرید زمان از سوی آمریکا تا عبور از انتخابات میان‌دوره‌ای باشد و سپس حملات از سر گرفته شود، و نیز لحن هرچه تهاجمی‌تر تندروهای ایرانی در شرایط تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا اشاره کرد.

بهنام بن‌طالب‌لو، مدیر ارشد برنامه ایران در اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» در واشنگتن، با اشاره به کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس گفت: «شاید هیچ عاملی بیش از این نتواند کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را به همراهی با تحریم‌های آمریکا وادار کند که احیای تهدید حوثی‌ها از جنوب، آن هم پس از ماه‌ها انسداد کشتیرانی در تنگه هرمز از سوی حکومت ایران.» او افزود: «این‌ها هزینه‌ها و پیامدهای زیاده‌روی ایران در بازی قدرت است.»

یکی از مقام‌های کاخ سفید گفت که تحریم‌ها و محاصره دریایی، آمریکا را در موقعیت قدرتمندی در برابر ایران قرار داده است.

او گفت: «در حالی که رئیس‌جمهور ترامپ در شرایط مناسب برای گفت‌وگو با ایران آمادگی دارد، هیچ نیازی نمی‌بیند که با ایرانی‌ها وارد مذاکره شود.»

کشورهای عربی به رهبری عربستان سعودی در طول تابستان از مذاکرات با ایران حمایت می‌کردند و حتی حاضر بودند توافقی را بپذیرند که نوعی نفوذ یا نقش ایران در تنگه هرمز ــ گذرگاه حیاتی صادرات نفت آن‌ها ــ را به رسمیت بشناسد.

اما به گفته این منابع، حملات ایران به کشتی‌های سعودی در این آبراه و همچنین تشویق تلاش‌های حوثی‌های مورد حمایت ایران برای مسدود کردن مسیر جایگزین از طریق دریای سرخ، باعث شده است کشورهای خلیج فارس نسبت به جدیت ایران برای دستیابی به توافق دچار تردید شوند.

به گفته برخی از این افراد، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، نیز همین دیدگاه را دارد و اخیراً به مقام‌های آمریکایی گفته است که ایالات متحده باید محاصره دریایی را تا زمانی که ایران به امضای یک توافق جدید وادار شود ادامه دهد.

مقام‌های امارات متحده عربی که پیش‌تر گفته بودند کشورشان مشتاق پایان دادن دیپلماتیک به درگیری است، اکنون نیز انتظارات درباره مذاکرات با ایران را کاهش داده‌اند و می‌گویند افزایش خشونت‌ها در منطقه و حملات به کشتی‌ها نشان می‌دهد تهران برای بازگشت به مسیر دیپلماسی عجله‌ای ندارد.

به گفته آن‌ها، کشورهای خلیج فارس نباید به کنترل دائمی ایران بر تنگه هرمز رضایت دهند.

در مقابل، برخی دیگر از کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه عمان و قطر، معتقدند منطقه تاکنون هزینه‌های سنگینی پرداخته است و می‌گویند تنها راه عملی پایان دادن به درگیری، اجرای طرحی مرحله‌ای برای بازگشایی هرمز و توقف حملات علیه کشورهای خلیج فارس است.

قطر در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در تلاش بوده است گفت‌وگوها میان ایران و آمریکا را از سر بگیرد. به گفته افراد آگاه، وزیر امور خارجه ایران روز یکشنبه وارد دوحه شد تا درباره پیشنهادهای جدید، از جمله توقف هفت‌روزه درگیری‌ها، گفت‌وگو کند؛ پیشنهادی که می‌تواند زمینه پایان دادن به حملات ایران علیه کشتیرانی را در ازای لغو محاصره دریایی آمریکا فراهم کند.

اما این طرح ممکن است از همان ابتدا با بن‌بست روبه‌رو شود. به گفته این منابع، آمریکا بارها به قطر اطلاع داده است که ترامپ هیچ قصدی برای لغو محاصره دریایی ندارد.

همچنین، در حالی که میانجی‌های عرب می‌گویند دیپلمات‌های ایرانی پیشنهادهای مختلفی برای پایان دادن به جنگ ارائه کرده‌اند و به وخامت بحران اقتصادی در کشور خود اذعان دارند، آن‌ها تأکید می‌کنند که از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیام متفاوتی دریافت می‌کنند. سپاه اعلام کرده است که حاضر به بررسی فرمول‌های جدید برای توافق نیست و برای یک جنگ طولانی‌مدت آمادگی دارد.

سپاه پاسداران که مأمور دفاع از نظام جمهوری اسلامی است و نقش مسلطی در ساختار قدرت تهران دارد، خواهان بازگشت به شرایطی نزدیک‌تر به توافق اولیه‌ای است که ترامپ در ماه ژوئن با ایران به دست آورده بود. آن توافق وعده می‌داد در ازای بازگشایی تنگه هرمز، بخشی از تحریم‌های فروش نفت ایران کاهش یابد، تهران به دارایی‌های مسدودشده خود دسترسی پیدا کند و نقشی برای ایران در اداره تنگه هرمز به رسمیت شناخته شود.

ایالات متحده به میانجی‌ها گفته است که هیچ علاقه‌ای به بازگشت به آن توافق ندارد و بر این باور است که فشار اقتصادی در نهایت تهران را وادار خواهد کرد توافقی با شرایطی مطلوب‌تر برای واشنگتن و کشورهای خلیج فارس امضا کند.