تهدید لاله مرزبان پس از سخنرانی در جشنواره ونیز

گاردین / ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶

* لاله مرزبان که برای ایفای نقش زنی که از سوی پدرش در فیلم «خانه فروریخته» به گروگان گرفته می‌شود، جایزه بهترین بازیگر زن را دریافت کرد، پس از آنکه این جایزه را به «زنان ایران» تقدیم کرد، با محکومیت مقام‌ها و نهادهای حکومتی روبه‌رو شده است.

یک بازیگر ایرانی که در جشنواره فیلم ونیز موفق به دریافت جایزه بهترین بازیگر زن شده است، پس از آنکه در سخنرانی هنگام دریافت جایزه به وضعیت زنان در ایران اشاره کرد، هدف حملات شدید مقام‌های جمهوری اسلامی و رسانه‌های دولتی قرار گرفته است.

لاله مرزبان شنبه گذشته در بخش «اوریزونتی» (افق‌ها) جشنواره ونیز که به معرفی استعدادهای نوظهور اختصاص دارد، برای بازی در فیلم «خانه فروریخته» ساخته محسن قرایی، جایزه بهترین بازیگر زن را دریافت کرد. این فیلم روایتگر سه نسل از زنان یک خانواده است که از سوی پدر خانواده در خانه خود زندانی می‌شوند.

مرزبان در مراسم اهدای جوایز، جایزه خود را به «زنان کشورم که برای کوچک‌ترین میزان آزادی، بالاترین هزینه را پرداخته‌اند» تقدیم کرد. او که به زبان فارسی سخن می‌گفت، افزود ایرانیان در حال گذراندن یکی از دشوارترین روزهای زندگی خود هستند، اما نباید امیدشان را از دست بدهند.

روز پنجشنبه، شورای عالی انقلاب فرهنگی، نهاد حکومتی تحت سلطه محافظه‌کاران که اعضای آن از سوی رهبر جمهوری اسلامی منصوب می‌شوند، با انتشار بیانیه‌ای سخنان مرزبان را محکوم کرد و آن را «ارائه روایتی یک‌جانبه از جامعه پرافتخار ایران» خواند.

این شورا بدون نام بردن مستقیم از مرزبان و تنها با اشاره به «اظهارات و رفتارهای اخیر در جشنواره فیلم ونیز»، اعلام کرد که تقلیل زنان ایرانی به «کلیشه‌های مطلوب محافل غربی [...] با رسالت آگاهی‌بخشی و تعهد اجتماعی هنر همخوانی ندارد».

این بیانیه در پی موجی از حملات مشابه در رسانه‌های وابسته به حکومت ایران منتشر شد؛ حملاتی که برخی از آنها خواستار برخورد انضباطی حکومت با این بازیگر شده بودند.

زهرا چخماقی، روزنامه‌نگار و مجری مرتبط با سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، مرزبان را «فردی دوچهره، [...] منفعت‌طلب، ریاکار، حقیر و بدبخت» توصیف کرد. همچنین ژیلا صادقی، یکی دیگر از چهره‌های رسانه‌ای وابسته به صداوسیما، از مرزبان انتقاد کرد که چرا به‌جای سخنان خود، جایزه‌اش را به کودکانی تقدیم نکرده است که در حمله موشکی آمریکا به یک دبستان در میناب در ۲۸ فوریه کشته شدند.

در یکی از برنامه‌های شبکه‌های صداوسیما، یک کارشناس قرآن گفت این بازیگر «فریب دشمن را خورده است» و از دولت خواست اجازه فعالیت به او در ایران داده نشود. خبرگزاری دیگری به نام «شبکه خبر دانشجو» نیز از وزارت فرهنگ خواست که به مرزبان اجازه بازگشت به کشور داده نشود.

واکنش مقام‌ها و رسانه‌های ایران به فیلم محسن قرایی و سخنان مرزبان، به نظر می‌رسد مشابه واکنش‌هایی باشد که نسبت به فیلم دیگری که امسال در جزیره لیدوی ونیز به نمایش درآمد، صورت گرفته است؛ مستند «نازا» که با مشارکت گاردین تولید شده و به کشتار گسترده غیرنظامیان در غزه از سوی اسرائیل می‌پردازد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، این هفته اعلام کرد که در پی تصویب قوانین جدیدی خواهد بود که به اسرائیل اجازه دهد تابعیت افرادی را که «سربازان اسرائیلی را بدنام می‌کنند» سلب کند؛ اقدامی که به تشدید کارزار علیه یووال آبراهام و راشل زور، کارگردانان مستند «نازا»، منجر شده است.

فیلم «خانه فروریخته» فروپاشی ساختارهای سنتی و مردسالار خانواده در ایران و تلاش مردان برای حفظ این ساختارها از طریق زور را به تصویر می‌کشد. مرزبان در این فیلم نقش «انسی»، زنی بیست‌وچند ساله، را بازی می‌کند که به خانواده خود اعلام می‌کند قصد دارد ایران را ترک کند و حرفه مدلینگ را در ترکیه دنبال کند. پدر او، رشید (با بازی فرهاد اصلانی)، در تلاشی ناامیدانه برای اعمال اقتدار خود، انسی و دیگر زنان خانواده را در اتاق‌هایشان حبس می‌کند.

مرزبان پس از نخستین نمایش فیلم در ونیز، در پاسخ به این پرسش که فیلم در ایران چگونه مورد استقبال قرار خواهد گرفت، گفت:

«این پرسش برای من به‌عنوان یک بازیگر بسیار مهم است و همانند همه زنان ایران، چه پزشک باشند، چه هنرمند و یا در هر حرفه دیگری فعالیت کنند، ما فقط می‌توانیم هر بار یک گام برداریم؛ یک گام به سوی هدف‌مان.»

او افزود: «من سهم کوچک خودم را ادا کرده‌ام. مشارکت خودم را انجام داده‌ام. واقعاً امیدوارم افراد بسیار بیشتری بتوانند گام‌های کوچکی در مسیر هدف مشترک ما بردارند.»