عربستان خط لوله نفت شرق ـ غرب را بست

محمد غوباری، ایمان ابوحصیره و یاسمین غنیه
خبرگزاری رویترز
۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶

عربستان سعودی پس از آن‌که خط لوله حیاتی انتقال نفت این کشور در جریان گسترش جنگ در خاورمیانه هدف حمله هوایی قرار گرفت، فعالیت خط لوله شرق ـ غرب را متوقف کرد.

بغداد و ریاض هر دو اعلام کردند حمله پهپادی از خاک عراق، محل فعالیت شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران، انجام شده است. عراق نیز روز شنبه، در واکنش به این حمله، یکی از فرماندهان نظامی خود را برکنار کرد.

خط لوله شرق ـ غرب به طول ۱۲۰۰ کیلومتر، که از سراسر شبه‌جزیره عربستان عبور می‌کند، به این کشور کمک کرده بود تا از محاصره ایجادشده در مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز عبور کند؛ تنگه‌ای که در پی جنگ میان آمریکا و ایران، تردد نفتکش‌ها در آن به‌شدت کاهش یافته و تقریباً متوقف شده است.

وزارت انرژی عربستان اعلام کرد که این خط لوله را به‌عنوان اقدامی احتیاطی متوقف کرده است. بر اساس اطلاعات شرکت‌های ردیابی کشتی‌ها و تحلیلگران، این خط لوله در ماه‌های اخیر روزانه ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت منتقل می‌کرد؛ رقمی معادل ۴ تا ۵ درصد عرضه جهانی نفت.

حمله به خط لوله نفت عربستان در حالی انجام شده است که شورشیان حوثی همسو با ایران در یمن، کنترل خود را بر دریای سرخ تشدید کرده‌اند. این وضعیت، در کنار اختلال‌ها در تنگه هرمز، فشار انرژی بر هر دو سوی شبه‌جزیره عربستان وارد کرده و قیمت جهانی نفت را بار دیگر به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است.

چهار منبع در دولت یمن به رویترز گفتند حوثی‌ها روز جمعه جزیره راهبردی «پریم» را در دهانه دریای سرخ و در محدوده تنگه باب‌المندب تصرف کرده‌اند.

این دو حمله که روز جمعه گزارش شدند ـــ حمله پهپادی علیه خط لوله نفت و دیگری علیه جزیره پریم ـــ می‌توانند نشانه تشدید خطرناک درگیری‌ها باشند؛ آن هم در شرایطی که تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ متوقف شده است.

منابع آگاه گفتند عربستان سعودی از واشنگتن درخواست کمک نظامی برای مقابله با حوثی‌ها کرده است. این درخواست در شرایطی مطرح شده که افزایش قیمت سوخت در طول جنگ، پیش از انتخابات کنگره در ماه نوامبر، هزینه سیاسی قابل‌توجهی برای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، و حزب جمهوری‌خواه او به همراه داشته است.

وزارت انرژی عربستان اعلام کرد خط لوله شرق ـ غرب صبح روز پنجشنبه در مناطق ریاض و مدینه هدف حمله قرار گرفته است.

گذرگاه شلمچه بسته و یک مقام عراقی برکنار شد

بلافاصله مشخص نشد چه کسی مسئول این حملات بوده است. تصاویر ماهواره‌ای نشان دادند که دود سیاه از منطقه‌ای در جنوب مدینه، در نزدیکی مسیر خط لوله، به آسمان برخاسته است. وزارت خارجه عربستان اعلام کرد این حمله به زخمی شدن شماری از افراد و وارد آمدن خسارت منجر شده و ارزیابی میزان خسارت ادامه دارد؛ اما درباره تأثیر آن بر صادرات نفت جزئیاتی ارائه نکرد.

بر اساس بیانیه دفتر نخست‌وزیری عراق در روز شنبه، فرمانده نظامی برکنارشده این کشور مسئولیت عملیات در استان میسان را بر عهده داشت. استان میسان که در جنوب‌شرقی عراق با ایران مرز مشترک دارد، از دیرباز منطقه‌ای شناخته می‌شود که شبه‌نظامیان شیعه مورد حمایت ایران در آن فعالیت و نفوذ دارند.

وزارت خارجه عربستان در بیانیه‌ای اعلام کرد ریاض، پس از درخواست نخست‌وزیر عراق، تاکنون از اقدام تلافی‌جویانه خودداری کرده است؛ بااین‌حال افزود که پادشاهی عربستان حق خود را برای «اتخاذ تمامی اقدامات لازم» به‌منظور حفاظت از منافعش محفوظ می‌داند. دولت عراق نیز حملات را محکوم کرد.

آژانس بین‌المللی انرژی روز جمعه اعلام کرد عرضه نفت خام عربستان به پایین‌ترین سطح خود در بیش از سه دهه گذشته رسیده است. این آژانس افزود بخشی از این کاهش، ناشی از حملات گروه‌های مرتبط با حوثی‌ها به کشتی‌هایی بوده است که از تنگه باب‌المندب عبور می‌کردند.

دو منبع امنیتی به رویترز گفتند عراق در واکنش به این تحولات، دستور بسته شدن گذرگاه مرزی شلمچه میان عراق و ایران را به‌عنوان اقدامی احتیاطی صادر کرده است. شلمچه یکی از مسیرهای اصلی واردات سبزیجات و دیگر مواد غذایی از ایران به عراق است.

این دو منبع گفتند عملیات گسترده‌ای برای شناسایی عاملان حمله به خط لوله در جریان است.

کنترل باب‌المندب، امتیاز راهبردی مهم

اگر حوثی‌ها کنترل تنگه باب‌المندب را به دست بگیرند، ایران، به‌عنوان حامی آنان، می‌تواند در جنگ خود با آمریکا به یک امتیاز راهبردی مهم دست یابد.

نیروهای دولت یمن اعلام کردند تلاش خواهند کرد مناطقی را که حوثی‌ها در یورش برق‌آسای این هفته در امتداد سواحل دریای سرخ تصرف کرده‌اند، پس بگیرند. حوثی‌ها نیروهایی کوهستانی هستند که در جریان جنگ داخلی یمن، سال‌ها حملات ویرانگر هوایی عربستان را تحمل کردند.

رویترز روز پنجشنبه گزارش داده بود پیشروی چشمگیر حوثی‌ها در امتداد سواحل دریای سرخ یمن، با هدایت مستقیم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران انجام شده است.

دو منبع ایرانی گفتند ایران هفته گذشته به حوثی‌ها دستور داده است حملات خود علیه عربستان سعودی را تشدید کنند و وعده داده است برای کمک به اجرای این حملات، منابع مالی، سلاح و فرماندهان ارشد بیشتری در اختیار آنان قرار دهد.

ایران حوثی‌ها را متحد خود توصیف می‌کند، اما در اظهارات علنی، هدایت نظامی آنان را انکار کرده و می‌گوید این گروه «نیروی نیابتی» ایران نیست.

یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، گفت کشتیرانی در منطقه برای همه کشتی‌ها امن است، به‌جز کشتی‌های سعودی که مشمول ممنوعیت اعلام‌شده قبلی هستند.

درخواست کمک از عربستان

دو منبع مطلع از موضوع روز جمعه به رویترز گفتند محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، روز پنجشنبه دست‌کم دو بار با دونالد ترامپ تماس گرفته و از آمریکا برای مقابله با حوثی‌ها درخواست کمک نظامی کرده است. این خبر، گزارش پیشین وب‌سایت آکسیوس را تأیید می‌کند.

به گفته این دو منبع، واشنگتن به ریاض اعلام کرده است که در حال حاضر آمادگی انجام اقدام نظامی مستقیم را ندارد، اما در زمینه تبادل اطلاعات و شناسایی اهداف به عربستان کمک خواهد کرد.

کاخ سفید به پرسش رویترز درباره تماس‌های تلفنی احتمالی میان دو رهبر پاسخ نداد. بااین‌حال، یک مقام ارشد دولت آمریکا که به شرط فاش نشدن نامش سخن می‌گفت، اعلام کرد واشنگتن در گفت‌وگویی مستمر با عربستان سعودی و دولت یمن قرار دارد.