دشواری تازه ایرانیان متقاضی تحصیل در خارج

اریکا سولومون و صنم ماهوزی / نیویورک‌تایمز / ۱ سپتامبر ۲۰۲۶

تحریم‌های جدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، علیه ایران باعث لغو آزمون‌های زبان انگلیسی و آزمون‌های تحصیلات تکمیلی شده است؛ آزمون‌هایی که ایرانیان برای احراز شرایط تحصیل در خارج از کشور به آنها متکی هستند. دانشجویان و مؤسسات برگزارکننده آزمون‌ها می‌گویند این اقدامات در عمل ایرانیانی را هدف قرار داده که مشتاق برقراری ارتباط و ایجاد مناسبات با جهان خارج هستند.

از جمله سازمان‌هایی که آزمون‌های خود را لغو کرده‌اند، «سرویس آزمون‌های آموزشی»(Educational Testing Service) است که آزمون زبان انگلیسی به‌عنوان زبان خارجی (TOEFL) و آزمون سوابق تحصیلات تکمیلی (GRE) را برگزار می‌کند. این دو آزمون از پرکاربردترین آزمون‌ها برای دانشجویانی هستند که به دنبال پذیرش در دوره‌های تحصیلات تکمیلی انگلیسی‌زبان در سراسر جهان‌اند.

آزمون زبان انگلیسی دولینگو (Duolingo English Test) نیز که یک آزمون استاندارد آنلاین است و به‌طور فزاینده‌ای از سوی متقاضیان دوره‌های کارشناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد، ارائه خدمات آزمون به افرادی را که ایرانی هستند و نمی‌توانند به‌عنوان شهروند کشور دیگری ثبت‌نام کنند، متوقف کرده است.

افزایش احساس یاس و ناامیدی در میان دانشجویان

دانشجویان ایرانی که آزمون‌هایشان لغو شده است، از افزایش احساس ناامیدی و یأس سخن گفتند. آنها می‌گویند تحریم‌ها به مردمی آسیب می‌زند که بیش از هر گروه دیگری خواهان برقراری ارتباط با جهانی هستند که حاکمان روحانی ایران و دهه‌ها انزوای اقتصادی، بارها آن را از دسترس آنها خارج کرده‌اند.

شهرزاد، ۲۸ ساله، که این هفته از لغو آزمون تافل خود مطلع شد، گفت: «احساس می‌کنم حق تلاش برای داشتن یک زندگی بهتر ــ حتی حق رؤیای داشتن چنین زندگی‌ای ــ از من گرفته شده است.» او نیز مانند دیگر دانشجویان ایرانی که برای تهیه این گزارش با آنها گفت‌وگو شده، به شرط فاش نشدن نام خانوادگی‌اش صحبت کرد، زیرا بیم داشت که به دلیل گفت‌وگو با رسانه‌های خارجی با واکنش تلافی‌جویانه حکومت روبه‌رو شود.

شهرزاد گفت او و همسرش ۴۳ شب، پس از خواباندن دختر خردسالشان، تا دیروقت بیدار می‌ماندند و برای آزمون تافل آماده می‌شدند. آنها امیدوار بودند در اروپا تحصیل کنند و زندگی جدیدی را دور از دسترس حاکمان اقتدارگرای ایران آغاز کنند. او گفت قصد داشت مدرک تحصیلی بالاتری در رشته آموزش و پرورش بگیرد و همسرش نیز تحصیل خود را به‌عنوان مهندس مکانیک ادامه دهد.

او پرسید: «مگر آمریکا برای همه به‌عنوان سرزمین رؤیاها شناخته نمی‌شود؟ چرا این کشور رؤیاهای ما را از ما می‌گیرد؟»

دولت ترامپ هفته گذشته از گسترش تحریم‌ها علیه ایران خبر داد؛ اقداماتی که هدف آنها منزوی‌تر کردن ایران در شرایطی است که اقتصاد این کشور از پیش نیز در پی سقوط سریع ارزش پول ملی، بحران سوخت و همچنین افزایش شدید تورم و بیکاری، در حال سقوط آزاد است. شمار بیشتری از ایرانیان که از جنگ فرسوده شده‌اند، در حال فرو رفتن در فقر هستند.

در دورهای پیشین تحریم‌های آمریکا، معافیت‌هایی در نظر گرفته شده بود تا مبادلات آموزشی و برگزاری آزمون‌ها ادامه پیدا کند، اما اقدامات جدید مجوز عمومی موسوم به «General License G» را به حالت تعلیق درآورده است؛ مجوزی که اجازه ارائه خدمات آموزشی به ایرانیان را می‌داد.

کریستن میچل، سخنگوی «سرویس آزمون‌های آموزشی»، لغو برگزاری آزمون‌های تافل و جی‌آر‌ای در ایران را تأیید کرد، اما گفت ایرانیان می‌توانند برای شرکت در آزمون به خارج از کشور سفر کنند.

او گفت: «ما به‌طور فعال در حال بررسی دامنه و مدت این تغییر هستیم و برای یافتن هر مسیر ممکن جهت ازسرگیری خدمات تلاش می‌کنیم.»

یک سخنگوی دولینگو نیز لغو خدمات آزمون این شرکت را در پی اقدامات جدید آمریکا تأیید کرد. او گفت این شرکت از اول سپتامبر موظف شده است ارائه آزمون زبان انگلیسی خود را به افرادی که در ایران هستند یا خارج از ایران از مدارک شناسایی صادرشده از سوی دولت ایران استفاده می‌کنند، متوقف کند.

مقام‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا بلافاصله به درخواست برای اظهارنظر پاسخ ندادند.

در یکی از گروه‌های گفت‌وگوی تلگرامی مربوط به ایرانیانی که قصد شرکت در آزمون تافل را داشتند، دانشجویان مضطرب که می‌گفتند ماه‌ها برای این آزمون آماده شده‌اند، در حال سازمان‌دهی کارزارهایی برای ارسال نامه و درخواست از مؤسسات برگزارکننده آزمون بودند تا خدمات خود را دوباره برقرار کنند.

این لغو آزمون‌ها تازه‌ترین مورد از مجموعه موانعی است که دانشجویان ایرانی با آنها روبه‌رو شده‌اند.

امیر، مهندس عمران از شهر مشهد در شمال شرق ایران، گفت ممنوعیت سفر دولت ترامپ در سال ۲۰۲۵ که ۱۹ کشور، از جمله ایران، را دربر می‌گرفت، تحصیل او در آمریکا را غیرممکن کرد.

او سپس مطالعه برای آزمون «سیستم بین‌المللی سنجش زبان انگلیسی» (IELTS) را آغاز کرد؛ آزمونی که توسط شرکت‌هایی در بریتانیا و استرالیا برگزار می‌شود. اما محدودیت‌های بین‌المللی در زمینه مبادلات بانکی با ایران، شرکت برگزارکننده این آزمون را مجبور کرد سال گذشته ارائه خدمات خود در ایران را متوقف کند.

امیر سپس به مطالعه برای آزمون تافل روی آورد؛ آزمونی که در آن زمان در ایران برگزار می‌شد. اما هنگامی که نیروهای امنیتی در ژانویه سرکوب اعتراضات ضدحکومتی را تشدید کردند و قطعی سه‌ماهه اینترنت باعث توقف بخش عمده‌ای از آزمون‌ها شد، آزمون او نیز به تعویق افتاد.

او پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه، بار دیگر مجبور شد منتظر بماند. پس از آنکه در ماه‌های اخیر از شدت درگیری‌ها کاسته شد، او قصد داشت سرانجام در آزمون تافل شرکت کند ــ اما این بار آزمون لغو شد.

امیر گفت بسیاری از منتقدان سرسخت حکومت مشتاق یافتن فرصت‌هایی برای تحصیل در خارج و تعامل با آمریکا و دیگر کشورهای غربی هستند، اما همین ایرانیان از جمله کسانی هستند که بیشترین آسیب را از تحریم‌های جدید دیده‌اند.

او گفت: «به یک معنا، دولت ترامپ به جمهوری اسلامی کمک می‌کند تا ما را در اینجا گرفتار نگه دارد.»

امید به گذراندن آزمون‌ها در  ترکیه یا ارمنستان

دانشجویانی که می‌توانستند هزینه سفر را به هر زحمتی فراهم کنند، گفتند تلاش خواهند کرد آزمون‌های خود را در کشورهای همسایه، ترکیه یا ارمنستان، بدهند. برخی نیز خاطرنشان کردند که وخامت شرایط اقتصادی باعث می‌شود سفر به خارج برای شرکت در آزمون برای بسیاری از ایرانیان دست‌نیافتنی باشد.

مهدیه، دانشجوی ۲۶ ساله مقطع تحصیلات تکمیلی در تهران، گفت: «هزینه همین سفر به‌تنهایی بیشتر از هزینه‌ای خواهد بود که تمام خانواده من در طول یک سال برای غذا صرف می‌کنند.»

او گفت طی شش ماه گذشته در یک فروشگاه کار کرده تا برای شرکت در آزمون تافل پول پس‌انداز کند و پس از آن برای دوره‌های دکترا در اروپا درخواست بدهد؛ زیرا ممنوعیت سفر دولت ترامپ، تحصیل در آمریکا را برای او غیرممکن کرده است.

او تحریم‌های جدید را بی‌عدالتی در حق «افرادی که در تمام زندگی‌شان هیچ کار اشتباهی نکرده‌اند، جز اینکه در ایران به دنیا آمده‌اند» توصیف کرد.

مهدیه، مانند بسیاری از دانشجویانی که با آنها گفت‌وگو شده است، تردید داشت که چنین تحریم‌هایی بتواند رفتار حکومت ایران را تغییر دهد.

او گفت: «اما این تحریم‌ها به‌عنوان لکه‌ای تاریک در تاریخ دانشگاهی آمریکا به یاد خواهند ماند.»

کامران برادران، نویسنده ایرانی که درباره مسائل بین‌المللی می‌نویسد، گفت دامنه تحریم‌های جدید دولت ترامپ آن‌قدر گسترده است که تقریباً به نظر می‌رسد هدف آن تأثیرگذاری بر ایرانیان عادی است.

او گفت: «هنوز روشن نیست که این تصمیم جدید دولت آمریکا قرار است چگونه به پیشبرد مأموریت کاخ سفید علیه دولت حاکم بر ایران کمک کند. در این پویایی، این مقامات و نهادهای رسمی نیستند که بیشترین فشار را تحمل می‌کنند، بلکه شهروندان عادی هستند که بیشترین آسیب را می‌بینند.»

چند روز پیش از آنکه آزمون تافل آنها لغو شود، همسر شهرزاد از او عکس گرفت؛ او زیر یک نقشه بزرگ از جهان نشسته بود و خم شده بود روی کتاب‌هایش و درس می‌خواند.

شهرزاد گفت: «می‌خواستیم یک روز به این عکس نگاه کنیم، زمانی که بالاخره به رؤیایمان رسیده بودیم، و به یاد بیاوریم که برای رسیدن به آن، این مسیر چقدر دشوار بوده است.»