ایران نمی‌تواند جایگزینی برای دبی پیدا کند

هیئت تحریریه وال‌استریت ژورنال / ۲۲ اوت ۲۰۲۶

پس از شش ماه جنگ با ایران، دونالد ترامپ با یک مشکل اعتبار مواجه است. تهدیدهای پر سر و صدای او، که مدام با ادعاهایی درباره صلح و پیروزی قریب‌الوقوع درهم می‌آمیزند، از سوی دوستان و دشمنانش با تردید نگریسته می‌شوند. آیا تهدید تازه او در شبکه تروث سوشال در این هفته مبنی بر اجرای «خُردکننده‌ترین عملیات اقتصادی که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است!» متفاوت خواهد بود؟

در این مرحله، جهان باید آن را ببیند تا باور کند. تاکنون هیچ رئیس‌جمهوری در مسیر تشدید تحریم‌های ایران علیه چین، از پالایشگاه‌های مستقل موسوم به «تی‌پات» که نفت ایران را خریداری می‌کنند، تا شرکت‌های دولتی چینی که از آنها حمایت می‌کنند، پیش نرفته است. همچنین هیچ رئیس‌جمهوری به دبی اولتیماتوم نداده است که شبکه مالی غیرقانونی ایران را تعطیل کند و واقعاً بر اجرای آن مصمم باشد.

ترامپ روز چهارشنبه نوشت: «هر کشوری که به مؤسسات مالی، شرکت‌ها، فرودگاه‌ها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هر نوع خط حیاتی برای ایران فراهم کنند، خود با پیامدهای اقتصادی عظیم مواجه خواهد شد. قاچاق نفت، خطوط مبادله مالی، انتقال نقدی پول، صرافی‌ها، ثبت کشتی‌ها، شرکت‌های پوششی ــ همه اینها باید همین حالا متوقف شوند. شما می‌دانید که مخاطب این پیام چه کسانی هستند.»

آن کشورها به‌خوبی می‌دانند. شاید به همین دلیل بود که امارات متحده عربی پیش از ترامپ دست به اقدام زد و روز سه‌شنبه اعلام کرد: «تمام تجارت، مبادلات بازرگانی و تراکنش‌های مالی با ایران تا اطلاع ثانوی متوقف شده است.»

پرسش اصلی این است که آیا همه اینها صرفاً یک تیتر خبری است یا یک سیاست واقعی. تنها گزینه دوم ــ که به گفته وزیر خزانه‌داری آمریکا، اسکات بسنت، به‌زودی جزئیات آن اعلام خواهد شد ــ می‌تواند به تهران دلیلی برای نگرانی بدهد. در حالی که ایران اذعان کرده است محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت این کشور را تقریباً به صفر رسانده، تجارت میان دبی و ایران هرگز از محدوده خلیج فارس خارج نمی‌شود و نیروی دریایی آمریکا نیز با آن کاری ندارد.

اگر این تجارت اکنون واقعاً متوقف شود، به گفته میعاد ملکی از «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» ــ که تا سال گذشته هدایت کارزار تحریم‌های ایران در وزارت خزانه‌داری آمریکا را بر عهده داشت ــ «این اقدام می‌تواند حتی از تحریم تجاری آمریکا نیز مهم‌تر باشد». ایران نمی‌تواند جایگزینی برای دبی و امارات پیدا کند؛ جایی که رژیم ایران برای تأمین حدود ۸۰ درصد از ورود ارز خارجی خود و نزدیک به یک‌سوم وارداتش، و همچنین برای دسترسی به واسطه‌های پرداخت و زیرساخت‌های دور زدن تحریم‌ها، به آن وابسته است.

ملکی دبی را «پنجره ایران به اقتصاد جهانی» توصیف می‌کند. پروازهای مستقیم روزانه، جمعیت بزرگ ایرانیان مقیم و نظام مالی منحصربه‌فرد این شهر، به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی امکان می‌دهد کالا تهیه کند و درآمدهای خود را به کشور بازگرداند.

درخواست از اماراتی‌ها برای قطع ارتباط با همسایه بزرگ‌تر و خطرناک‌تر خود، درخواست کوچکی نیست؛ به‌ویژه زمانی که آمریکا نتوانسته به‌طور کامل از آنها در برابر ایران محافظت کند یا آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را احیا کند. امارات که در طول جنگ بهترین متحد آمریکا در خلیج فارس بوده است، ممکن است نگران باشد که یک سرکوب مالی گسترده باعث خروج سرمایه‌های روسیه و سایر کشورها از این کشور شود.

اگر ترامپ به وعده خود عمل کند، اماراتی‌ها دلیل بسیار بیشتری برای نگرانی از تحریم‌های ثانویه آمریکا خواهند داشت. آزمون واقعی در این خواهد بود که چه بر سر صرافی‌های مرتبط با ایران در دبی، شرکت‌های خدمات مالی، شرکت‌های تجاری و شبکه‌های مالکیت ذی‌نفع خواهد آمد؛ همچنین نحوه جابه‌جایی پول نقد و کالاهای با ارزش بالا. آیا پروازها از نظر قاچاق حجم‌های بزرگ پول نقد و طلا تحت نظارت قرار خواهند گرفت؟ توقف صادرات بنزین و فرآورده‌های پالایش‌شده به ایران نیز بلافاصله اثر خود را نشان خواهد داد.

در یک روز پس از اعلام ترامپ، ارزش پول ایران به‌طور قابل توجهی کاهش یافت و نرخ دلار از ۱۹۰ هزار تومان فراتر رفت. مجتبی پورمحسن، روزنامه‌نگار مخالف جمهوری اسلامی، می‌گوید: «تقریباً تمام اقتصاد رژیم به شبکه امارات وابسته است.» به گفته او، تراکنش‌ها از طریق واسطه‌هایی انجام می‌شود که اغلب فرزندان یا بستگان مقام‌های سپاه پاسداران یا وزارت اطلاعات هستند.

البته درباره شبکه‌های ایران در ترکیه، عراق، قطر و پاکستان و همچنین در حوزه رمزارزها نیز حرف‌های زیادی وجود دارد که باید گفته شود. اما نکته کلیدی این است که قطع تجارت، برخلاف تحریم‌ها، اثر خود را بلافاصله نشان می‌دهد.

ایران ممکن است در واکنش، دست به اقدام نظامی بزند و بار دیگر زیرساخت‌های انرژی در خلیج فارس را هدف قرار دهد و آمریکا باید آماده پاسخی قاطع باشد. اسکات بسنت روز پنج‌شنبه گفت: «ما این رژیم را فرو خواهیم پاشید.» فشار اقتصادی می‌تواند بقای رژیم را دشوارتر کند، اما تحقق چنین هدفی به اراده و ثباتی بیش از آنچه ترامپ در شش ماه گذشته نشان داده است، نیاز خواهد داشت.