عملیات فوق‌العاده خروج مخفیانه ترامپ از ترکیه

دن لاموت، جان هادسون، اندرو با تران و جویس سوهیون لی 
واشنگتن‌پست / ۱۱ اوت ۲۰۲۶

«واشنگتن‌پست» مطلع شده است، تهدید ایران برای ترور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ماه گذشته موجب اجرای عملیاتی فوق‌العاده شد که طی آن ترامپ با یک هواپیمای نظامی جایگزین، به‌صورت مخفیانه از ترکیه خارج شد؛ در حالی که کاخ سفید اعلام کرده بود او سوار بر «ایر فورس وان» است.

بر اساس اسنادی که «واشنگتن‌پست» بررسی کرده، یک مقام آمریکایی مطلع از این عملیات و فرد دیگری که از سفر رئیس‌جمهور اطلاع داشت، این مأموریت محرمانه بدون اطلاع خبرنگاران و برخی کارکنان کاخ سفید اجرا شد؛ کارکنانی که تصور می‌کردند در همان هواپیمایی هستند که رئیس‌جمهور در آن حضور دارد. این افراد به شرط فاش نشدن نامشان صحبت کردند، زیرا اجازه نداشتند درباره این موضوع اظهارنظر کنند.

دولت آمریکا مدعی شده است که ترامپ روز ۸ ژوئیه، با هواپیمای «ایر فورس وان» قدیمی، ترکیه را ترک کرده است. ترامپ در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرده بود که به‌جای هواپیمایی که با آن وارد ترکیه شده بود ـــ هواپیمای جدیدتر بوئینگ ۷۴۷-۸ که قطر آن را به ایالات متحده هدیه داده است ـــ از «ایر فورس وان سابق» استفاده خواهد کرد. امنیت این هواپیمای اهدایی قطر مورد تردید قرار گرفته و ترامپ پس از این سفر، ماه گذشته، گفت که قرار است ارتقای بیشتری روی آن انجام شود.

ترامپ در آنکارا و در برابر دوربین‌های تلویزیونی سوار هواپیمای غول‌پیکر قدیمی «ایر فورس وان» شد. بر اساس اظهارات مقام آمریکایی و اسناد تأییدکننده‌ای که «واشنگتن‌پست» بررسی کرده است، دقایقی بعد، او به‌طور مخفیانه و از طریق یک خودروی حمل غذای فرودگاه ــ که معمولاً برای بارگیری غذا و دیگر ملزومات پیش از پرواز استفاده می‌شود ــ به هواپیمای کوچک‌تری از نوع «سی-۳۲ای»(C-32A) نیروی هوایی آمریکا منتقل شد. به گفته این مقام، در نتیجه، هواپیمای «ایر فورس وان» به یک «هواپیمای بدل» تبدیل شد که شماری از خبرنگاران و برخی کارکنان کاخ سفید در آن حضور داشتند.

ترامپ برای شرکت در نشست ناتو با حضور رهبران جهان در آنکارا به سر می‌برد. این عملیات یک شب پس از آن انجام شد که نیروهای آمریکایی، به دستور ترامپ، حملات نظامی خود علیه ایران را از سر گرفتند؛ این حملات پس از شکست مذاکرات واشنگتن و تهران برای پایان دادن به جنگ چندماهه دو کشور انجام شد.

این اقدام باعث شد محل واقعی حضور ترامپ برای ساعت‌ها از مردم آمریکا و بسیاری از مقام‌های ارشد ایالات متحده پنهان بماند. با گذشت چند هفته، هنوز مشخص نیست که دولت آمریکا این عملیات را تا چه اندازه برای دیگران افشا کرده است.

«واشنگتن‌پست» جزئیات گزارش خود را همراه با فهرستی از پرسش‌ها در اختیار کاخ سفید قرار داد. استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، در پاسخ، بیانیه‌ای در دفاع از هواپیمای اهدایی قطر صادر کرد.

در این بیانیه آمده است: «ایر فورس وان جدید، هواپیمایی پیشرفته است که به پروتکل‌های امنیتی سطح بالایی مجهز شده و ایمنی رئیس‌جمهور و کارکنان او را تضمین می‌کند. همان‌طور که رئیس‌جمهور اخیراً گفته است، دشمنان زیادی علیه آمریکا وجود دارند که او را هدف گرفته‌اند و ما برای مقابله با این تهدیدها از تمام ابزارهای در اختیارمان استفاده می‌کنیم.»

سخنگوی وزارت دفاع آمریکا پرسش‌ها را به کاخ سفید ارجاع داد. سخنگوی سرویس مخفی ایالات متحده نیز به درخواست اظهارنظر پاسخ نداد.

کاخ سفید در اظهارات علنی خود، همچنان بر روایتش مبنی بر خروج رئیس‌جمهور از ترکیه با بوئینگ ۷۴۷ آبی و سفیدی تأکید کرده است؛ همان هواپیمایی که پیش از آغاز استفاده ترامپ از هواپیمای قطری سابق، به‌عنوان «ایر فورس وان» خدمت می‌کرد.

برای دهه‌ها، رؤسای‌جمهور آمریکا به‌ندرت بدون همراهی اعضای گروه خبرنگاران کاخ سفید سفر کرده‌اند؛ خبرنگارانی که در نقش نمایندگان افکار عمومی آمریکا همراه رئیس‌جمهور هستند. خبرنگاران در کنار رؤسای‌جمهور متعددی، از جمله ترامپ، جو بایدن، باراک اوباما و جورج دبلیو بوش، به مناطق جنگی سفر کرده‌اند.

در نخستین ساعات پس از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، مقام‌های دولت بوش بلافاصله محل حضور رئیس‌جمهور را اعلام نکردند و تنها گفتند که او به «مکانی نامعلوم» منتقل شده است. اما آنها نگفتند که رئیس‌جمهور در جایی حضور دارد که واقعاً در آنجا نیست؛ همچنین مقام‌ها ظرف چند ساعت فاش کردند که او به یک تأسیسات نظامی در ایالت نبراسکا منتقل شده است.

وجود یک تهدید معتبر علیه ترامپ

عملیات مربوط به ترامپ به‌طور چشمگیری متفاوت بود و عمق نگرانی مقام‌های امنیتی آمریکا درباره ایمنی او هنگام ترک ترکیه، در بحبوحه خصومت‌ها با ایران، را نشان داد. ترکیه، متحد مهم آمریکا و عضو ائتلاف نظامی ناتو، با ایران مرز مشترک دارد.

این مقام آمریکایی گفت وجود یک تهدید معتبر علیه ترامپ که با ایران ارتباط داشت، موجب آغاز «عملیات فریب» شد. روزنامه «نیویورک‌تایمز» و شبکه خبری «سی‌بی‌اس» ماه گذشته گزارش دادند که مقام‌های اطلاعاتی، تهدیدی مشخص درباره حمله به رئیس‌جمهور یا هواپیمای او را شناسایی کرده بودند؛ تهدیدی که موجب اتخاذ تدابیر احتیاطی بیشتری شد.

دولت آمریکا از چند دهه پیش درباره طرح‌های تروریستی ایران علیه مقام‌های آمریکایی، از جمله ترامپ، نگرانی‌هایی داشته است. این نگرانی‌ها اخیراً در پی نقش واشنگتن در کشتن رهبران نظامی و سیاسی ایران تشدید شده است.

این عملیات و تهدید ایران، چند روز پس از آن انجام شد که رئیس‌جمهور استفاده از بوئینگ ۷۴۷-۸ جدیدترِ اهدایی قطر را برای انجام وظایف «ایر فورس وان» آغاز کرده بود. ترامپ پس از آنکه هواپیمای قرمز، سفید و آبی‌رنگِ ریاست‌جمهوری تحت ارتقاهایی به ارزش صدها میلیون دلار قرار گرفت، با همان هواپیما به ترکیه پرواز کرد. این هواپیما در ماه ژوئیه در اختیار نیروی هوایی آمریکا قرار گرفت، اما فاقد برخی تجهیزات دفاعی و اقدامات متقابل موجود در «ایر فورس وان» قدیمی است.

مقام‌های آمریکایی برای خارج کردن رئیس‌جمهور از ترکیه، تا حدی به روشی متوسل شدند که گاهی در گذشته به اطلاع افکار عمومی رسیده است. یکی از این مأموریت‌ها در مارس ۲۰۰۰ و هنگام سفر بیل کلینتون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، به پاکستان انجام شد. در حالی که دوربین‌های تلویزیونی در اسلام‌آباد مشغول تصویربرداری بودند، کلینتون از یک هواپیمای کاملاً سفیدرنگ که پشت سر «ایر فورس وان» آبی و سفید حرکت کرده بود، پیاده شد و بدین ترتیب مشخص کرد که در کدام هواپیما حضور داشته است.

یکی دیگر از مقام‌های آمریکایی گفت طی ۳۰ سال گذشته، موارد دیگری نیز وجود داشته است که در آنها «ایر فورس وان» به‌دلیل وجود تهدیدی جدی یا پرواز رئیس‌جمهور به مقصدی خطرناک، به‌عنوان هواپیمای بدل مورد استفاده قرار گرفته است. این مقام سابق از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد. او گفت هواپیمای قدیمی از امنیت بسیار بالایی برخوردار است، اما در عین حال کاملاً قابل مشاهده است؛ بنابراین، انتقال رئیس‌جمهور به هواپیمایی جایگزین می‌تواند گزینه‌ای امن‌تر تلقی شود.

رونالد ال. رو جونیور، مدیر موقت سابق سرویس مخفی آمریکا، گفت حفاظت از رئیس‌جمهور در اولویت مطلق قرار دارد و جزئیات رفت‌وآمدهای او نیز به دلایل موجه از دیگران پنهان نگه داشته می‌شود.

رو، که اکنون در شرکت مشاوره امنیتی «گروه چرتوف» فعالیت می‌کند، گفت: «ما باید واژه “مخفی” را در عنوان سرویس مخفی حفظ کنیم. مردم باید بدانند رئیس‌جمهور هر روز چه کارهایی انجام می‌دهد، اما وقتی صحبت از روش‌هایی است که سرویس مخفی برای حفظ امنیت رئیس‌جمهور به کار می‌گیرد، این روش‌ها باید از دید عموم پنهان بماند.»

ترامپ هنگامی که برای نخستین‌بار اعلام کرد ترکیه را با «ایر فورس وان» قدیمی ترک خواهد کرد، در شبکه‌های اجتماعی از این تصمیم به‌عنوان فرصتی برای نیروهای آمریکایی مستقر در بریتانیا یاد کرد تا هواپیمای قطری سابق را ببینند. ترامپ در پستی نوشت که برای «خاطره روزهای قدیم» با «ایر فورس وان سابق» از ترکیه خارج خواهد شد.

اما بر اساس اسنادی که «واشنگتن‌پست» بررسی کرده و همچنین اظهارات مقام آمریکایی، چنین چیزی رخ نداد. افراد زیادی در این فریبکاری مشارکت داشتند که برخی از آنها از واقعیت بی‌خبر بودند. این مقام آمریکایی گفت خبرنگارانی که تصور می‌کردند همراه رئیس‌جمهور در «ایر فورس وان» قدیمی سفر می‌کنند، از تغییر هواپیمای او مطلع نشدند و همچنین درباره ابعاد تهدید علیه «ایر فورس وان» اطلاعی به آنها داده نشد.

هواپیمای جدید «ایر فورس وان» که قطر آن را به آمریکا هدیه داده است، شامگاه روز ۸ ژوئیه و در ساعات ابتدایی شب، ابتدا ترکیه را ترک کرد. سپس ترامپ هنگام غروب سوار «ایر فورس وان» قدیمی آبی و سفیدرنگ شد و در برابر دوربین‌ها دست تکان داد و خداحافظی کرد.

استفاده از یک خودروی حمل غذای فرودگاه

بر اساس اظهارات مقام آمریکایی و دیگر اسناد تأییدکننده، ترامپ و چند تن از دستیارانش برای خروج از آن هواپیما بدون آنکه افراد خارج از عملیات آنها را ببینند، وارد یک خودروی حمل غذای فرودگاه شدند. این خودرو با استفاده از جک‌های هیدرولیکی در کنار هواپیما بالا آورده شده و در مقابل دری قرار گرفته بود که در سمت مخالف محل سوار شدن به «ایر فورس وان» قرار داشت.

تصاویر ثبت‌شده از سوی رسانه‌ها در فرودگاه ترکیه، یک راه‌پله را در یک سوی «ایر فورس وان» قدیمی و خودروی حمل غذا را در سوی دیگر نشان می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که محفظه این خودرو تا سطح هواپیما بالا آورده شده بود. ویدئو نشان می‌دهد ترامپ با یک لیموزین وارد محل شد، از راه‌پله بالا رفت و هنگام سوار شدن، برای حاضران روی باند دست تکان داد.

بر اساس ویدئوی رسانه‌های حاضر در محل از روند عزیمت، چند دقیقه بعد، هم‌زمان با سوار شدن اعضای گروه خبرنگاران کاخ سفید از قسمت انتهایی هواپیما، مردی با کت‌وشلوار وارد کابین خودروی حمل غذا شد. در ادامه، محفظه خودرو پایین آورده و روی قسمت بار آن قرار گرفت. سپس خودرو از کنار «ایر فورس وان» دور شد و به سمت هواپیمای کوچک‌تر سی-۳۲ای که در نزدیکی آن قرار داشت، حرکت کرد. در ویدئو به نظر می‌رسد هنگامی که دوربین به سمت دیگری می‌چرخد، خودرو حدود ۴۰ ثانیه از قاب تصویر خارج می‌شود و زمانی که پشت موتورهای هواپیمای سی-۳۲ای قرار دارد، برای مدتی کوتاه دیده نمی‌شود.

این ویدئو نشان می‌دهد که محفظه خودرو برای چند دقیقه تا سطح هواپیما بالا نگه داشته شده بود. پس از پایین آمدن محفظه، فردی با کت‌وشلوار از کابین خودرو خارج شد؛ کابین خودرو همچنان در سطح زمین قرار داشت. سپس آن فرد از راه‌پله‌ای که به هواپیمای سی-۳۲ای منتهی می‌شد بالا رفت و از دید دوربین خارج شد.

به گفته مقام آمریکایی، هواپیمای آبی و سفیدرنگ سی-۳۲ای، که یک بوئینگ ۷۵۷ تغییر‌یافته برای انتقال مقام‌های دولت آمریکا است، همراه با «ایر فورس وان» قدیمی و هواپیمای قطری سابق، برای پشتیبانی از سفر رئیس‌جمهور به ترکیه منتقل شده بود. این هواپیما، مانند هواپیماهای غول‌پیکر «ایر فورس وان»، عبارت «ایالات متحده آمریکا» را بر بدنه خود دارد و می‌تواند برای انتقال رئیس‌جمهور یا معاون رئیس‌جمهور مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، این هواپیما معمولاً با نام رمزی «ایر فورس وان» یا «ایر فورس تو» پرواز می‌کند، نه با یک عنوان نامشخص و غیرقابل تشخیص.

بر اساس اظهارات مقام آمریکایی و دیگر اسنادی که «واشنگتن‌پست» بررسی کرده است، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، به‌طور جداگانه و از طریق راه‌پله‌های بیرونی سوار هواپیمای سی-۳۲ای شد؛ اقدامی که بخشی از تلاش برای عادی جلوه دادن این پرواز بود. این فرد گفت هگست همراه ترامپ و با همان هواپیما به بریتانیا پرواز کرد.

بر اساس گزارش گروه خبرنگاران همراه، هنگامی که خبرنگاران سوار «ایر فورس وان» قدیمی می‌شدند، کارکنان کاخ سفید از آنها خواستند پرده‌های پنجره‌ها را پایین بکشند.

احضار خبرنگاران نیویورک تایمز

روزنامه «نیویورک‌تایمز» ماه گذشته گزارش داد که هواپیمای قطری سابق فاقد قابلیت‌های دفاعی موجود در هواپیماهای قدیمی انتقال رؤسای‌جمهور آمریکا است. این گزارش دولت ترامپ را بر آن داشت تا در اقدامی غیرمعمول، برای پی بردن به هویت منابع محرمانه خبرنگاران، برای چند روزنامه‌نگار احضاریه صادر کند.

مقام‌های دولت آمریکا اقدامات این دولت علیه «نیویورک‌تایمز» را برای تحقیق درباره نقض امنیت ملی ضروری دانستند؛ اما «تایمز» این اقدام را تلاشی برای پرهیز از شفافیت، ارعاب خبرنگاران و ترساندن منابع آنها توصیف کرد. دولت آمریکا بعداً احضاریه‌ها را پس گرفت و پذیرفت که در این پرونده مرتکب اشتباهاتی شده است.

کاخ سفید در واکنش به انتقادها از هواپیمای جدید، همچنین بیانیه‌ای از سوی نیروی هوایی آمریکا منتشر کرد.

در این بیانیه آمده است: «این هواپیما ایمن و امن است و به پیشرفته‌ترین فناوری‌های لازم برای برآورده کردن الزامات مأموریت ریاست‌جمهوری مجهز شده است. این الزامات با دقت تدوین شده‌اند تا مأموریت را بر زیبایی‌شناسی اولویت دهند؛ در نتیجه، بخش عمده چیدمان داخلی پیشینِ مربوط به هواپیمای رئیس دولت، با کمترین تغییر حفظ شده است.»

در ادامه بیانیه آمده است: «در زمینه امنیت، ایمنی یا ارتباطات مأموریت، هیچ خطری پذیرفته نشده است؛ اما تیم مشترک در مورد برخی مأموریت‌هایی که کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، تغییراتی را اعمال کرد؛ مأموریت‌هایی که بوئینگ باید برای پشتیبانی از آنها در ۴۰ سال آینده هواپیما را تحویل دهد.»

اگرچه هواپیماهای غول‌پیکر ۷۴۷ که رئیس‌جمهور را حمل می‌کنند، معمولاً «ایر فورس وان» نامیده می‌شوند، این اصطلاح از نظر فنی، نام رمزی کنترل ترافیک هوایی برای هر هواپیمایی است که رئیس‌جمهور در آن حضور داشته باشد.

با این حال، در این مورد، بر اساس اظهارات فردی مطلع از این مأموریت و دیگر اسنادی که «واشنگتن‌پست» بررسی کرده است، محل حضور رئیس‌جمهور در پرواز هواپیمای سی-۳۲ای به مقصد بریتانیا با استفاده از نام رمزی نامشخص «ریچ ۱۸» یا «آر‌سی‌اچ۱۸» پنهان نگه داشته شد.

حساب هوانوردی «TheNewArea51» ورود هواپیمای سی-۳۲ای به بریتانیا و نام رمزی آن را مورد توجه قرار داد و همان شب گزارش کرد که سامانه‌هایی که امکان ردیابی آسان هواپیما را هنگام پرواز فراهم می‌کردند، خاموش شده بودند. به گفته افراد مطلع از این مأموریت، نام‌های رمزی «ریچ» اغلب برای پروازهای انتقال کارکنان و پروازهایی که تجهیزات نظامی حمل می‌کنند، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

داده‌های عمومی ردیابی پروازها نشان می‌دهد که هواپیمای قطری سابق با نام رمزی «سَم ۳۳» به پایگاه هوایی میلدنهال بریتانیا پرواز کرده است. «سَم» مخفف رایج عبارت «مأموریت ویژه هوایی» است. بر اساس این داده‌ها، هواپیما روز ۸ ژوئیه، ساعت ۶:۲۶ عصر به وقت محلی، در میلدنهال فرود آمد.

هواپیمای قدیمی «ایر فورس وان» که کارکنان کاخ سفید و خبرنگاران را حمل می‌کرد، در مسیر حرکت به سوی بریتانیا، در نزدیکی استانبول روی رادار ظاهر شد؛ در ابتدا هیچ نام رمزی برای آن ثبت نشده بود. با وجود آنکه رئیس‌جمهور در این هواپیما حضور نداشت، هواپیما در میانه پرواز نام رمزی «ایر فورس وان» یعنی «ای‌اف‌وان» را دریافت کرد و بر اساس داده‌های ردیابی، حدود ساعت ۱۰:۲۹ شب به وقت محلی به میلدنهال رسید. در گزارش گروه خبرنگاران همراه که همان شب منتشر شد، این پرواز «بدون حادثه» توصیف شده و آمده بود که «هیچ بازدیدکننده‌ای در کابین خبرنگاران حضور نداشت.»

هیچ داده‌ای از سامانه‌های ردیابی پرواز درباره هواپیمای سی-۳۲ای پیدا نشد؛ اما ویدئوهایی که حساب‌های یوتیوب «RankUpAviation» و «Military Aviation Channel» منتشر کرده‌اند، فرود هواپیمای قطری سابق را نشان می‌دهند. چند ساعت بعد، حدود ساعت ۱۰:۲۰ شب، یک فروند سی-۳۲ای فرود آمد و چند دقیقه پس از آن نیز «ایر فورس وان» قدیمی به زمین نشست.

ویدئوها نشان می‌دهند که «ایر فورس وان» قدیمی پس از فرود، در محلی توقف کرد که هواپیمای سی-۳۲ای برای مدتی کوتاه در آنجا پارک شده بود. ویدئوهای آماتوری منتشرشده در یوتیوب، خروج ترامپ از هواپیمای سی-۳۲ای یا ورود او به «ایر فورس وان» قدیمی را نشان نمی‌دهند، زیرا ورودی‌های دارای راه‌پله در سمت مخالف دوربین‌های علاقه‌مندان به تماشای هواپیما قرار داشتند.

مشخص نیست ترامپ پس از فرود چگونه از هواپیمای سی-۳۲ای به «ایر فورس وان» قدیمی منتقل شد؛ اما بر اساس گزارش گروه خبرنگاران همراه، او حدود ساعت ۱۰:۵۶ شب در برابر دوربین‌های تلویزیونی ظاهر شد و از راه‌پله بیرونی «ایر فورس وان» قدیمی پایین آمد.

رئیس‌جمهور پس از خوشامدگویی به نیروهای آمریکایی، برای بازگشت به واشنگتن سوار «ایر فورس وان» جدیداً اهدایی شد. کارکنان کاخ سفید و خبرنگاران نیز پس از انتقال از «ایر فورس وان» قدیمی، حدود ساعت ۱۱:۰۱ شب به او پیوستند. کاخ سفید همان شب در پیامی در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که ترامپ «سوار بر ایر فورس وان سابق» در پایگاه بریتانیا فرود آمده است و تصویری از هواپیمای قدیمی نیز منتشر کرد.

ترامپ در هواپیمای جدید «ایر فورس وان» حدود ۱۵ دقیقه با خبرنگاران گفت‌وگو کرد. او درباره تهدیدی که ایران ایجاد می‌کند سخن گفت، اما به فریبکاری‌ای که پیش‌تر انجام شده بود اشاره نکرد.

ترامپ در پاسخ به این پرسش که چرا در ترکیه به خبرنگاران دستور داده شده بود پرده‌های پنجره‌های هواپیما را پایین بکشند، گفت: «چون احتمالاً در یک پرواز خطرناک هستید؛ به‌خاطر آن عوضی‌هایی که مجبوریم با آنها سروکار داشته باشیم.»

ترامپ گفت که «همیشه» تهدیدی علیه جانش وجود دارد و او در «فهرست» ایران، «نفر اول» است.

ترامپ خطاب به خبرنگاران گفت: «اما اگر من بروم، شما هم می‌روید. درست است؟ شاید یک روز بخواهید شغلتان را عوض کنید.»