ترامپ به ونس برای مذاکره با ایران اختیار داده است

رابی گریمر، بنوا فوکون و ناتالی اندروز / وال استریت ژورنال / ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶

به گفته مقامات آمریکایی و خاورمیانه‌ای و افراد مطلع از مذاکرات، «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور، در حال بررسی گفتگوهای رودررو با یکی از مقامات ارشد امنیتی ایران است. او اکنون به عنوان مذاکره‌کننده اصلی با ایران مطرح شده و این تلاش‌ها در راستای پایان دادن به جنگی صورت می‌گیرد که به نظر می‌رسد باری بر دوش حزب جمهوری‌خواه شده است.

مقامات آمریکایی و خاورمیانه‌ای می‌گویند در روزهای اخیر، پرزیدنت ترامپ به دستیاران ارشد و همتایان خود گفته است که با از سرگیری مذاکرات با ایران توسط ونس موافق است و به او اختیار مذاکره داده است. مقامات آمریکایی تأکید کردند که گفتگوها پیرامون اعزام ونس برای دیدار مستقیم با مقامات ایرانی، هنوز در مراحل اولیه قرار دارد.

ونس در ماه اکتبر نامه‌ای به «محسن رضایی» ـــ دبیر تندروی نهاد عالی امنیتی ایران ـــ ارسال کرد و خواستار برگزاری یک دیدار شد. هنوز تاریخی تعیین نشده، اما دو طرف از طریق میانجی‌ها و متحدان خود در حال گفتگو درباره گام‌های بعدی هستند.

دیدار مستقیم میان معاون رئیس‌جمهور و مقامات ارشد امنیتی ایران، اقدامی غیرمعمول خواهد بود و نشان‌دهنده آن است که ونس تا چه حد حاضر است برای پایان دادن به این جنگ پیش برود.

به گفته مقامات آمریکایی، معاون رئیس‌جمهور اخیراً نقش فعال‌تری در دیپلماسی با ایران ایفا کرده است؛ حتی فعال‌تر از فرستادگان ویژه‌ای همچون «استیو ویتکاف» و «جرد کوشنر» که هم‌اکنون مشغول مذاکره برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین هستند.

خطر سیاسی برای ونس

برخی از این مقامات می‌گویند قرار گرفتن در جایگاه طرف اصلی گفتگو با ایران، برای ونس از نظر سیاسی پرخطر است؛ چرا که او را به چهره اصلی دور جدیدی از مذاکرات صلح تبدیل می‌کند که اگر ایران از دادن امتیازات قابل‌توجه سر باز زند، ممکن است به شکست بینجامد. از سوی دیگر، این اقدام می‌تواند او را به عنوان پیروزی معرفی کند که به یک مناقشه نامحبوب پایان داده است.

به گفته دو مقام مطلع، ترامپ در هفته‌های اخیر به‌طور خصوصی از «یادداشت تفاهم» ماه ژوئن ـــ که ونس در مذاکره برای آن نقش داشت ـــ انتقاد کرده و زیر سوال برده است که آیا این توافق یک اشتباه پرهزینه بوده است یا خیر. استدلال مطرح‌شده این است که این توافق به ایران زمان حیاتی داد تا نیروهای خود را بازسازی کند و پیش از آنکه ایالات متحده محاصره دریایی را اعمال کند، درآمدهای نفتی کسب نماید.

یکی از مقامات کاخ سفید این موضوع را که ترامپ در مورد «یادداشت تفاهم» (MOU) دچار تردید شده باشد، تکذیب کرد و گفت که مذاکره‌کنندگان با حسن نیت عمل کرده‌اند. سخنگوی ونس از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.

در درون کاخ سفید، ونس با مقصر دانستنِ علنیِ جنگ به عنوان عامل عملکرد فاجعه‌بار جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، موضعی متفاوت از دیگران اتخاذ کرده است. ترامپ گفت که موضع ونس را درک می‌کند، اما اگر لازم باشد دوباره همان کار را انجام خواهد داد.

سایر مقامات کابینه، از جمله مارکو روبیو (وزیر امور خارجه) و پیت هگست (وزیر دفاع)، از تصمیم رئیس‌جمهور برای ورود به جنگ دفاع کرده و گفته‌اند که ترامپ برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح‌های هسته‌ای، گزینه دیگری نداشته است. ایران دستیابی به بمب اتمی را تکذیب می‌کند، هرچند ذخایری از اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد. یکی از مقامات کاخ سفید گفت تنها ترامپ می‌داند که گام بعدی او در قبال ایران چه خواهد بود.

ونس صبح دوشنبه با نخست‌وزیر قطر دیدار کرد و پس از آن، هر دو با ترامپ و دیگر مقامات کاخ سفید ملاقات کردند. ترامپ این دیدار را «عالی» توصیف کرد. به گفته افراد مطلع از این گفتگوها، در صورتی که ونس و مقامات ایرانی برای دیدار با یکدیگر به توافق برسند، دوحه به عنوان یکی از مکان‌های احتمالی برای دور بعدی مذاکرات در نظر گرفته شده است.

بدبینی نسبت به دستیابی به توافق

مطالبات ایران تلاش‌های ایالات متحده برای از سرگیری مذاکرات را پیچیده کرده است؛ مقامات ایرانی معتقدند که شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای، فرصتی برای گرفتن امتیازات بیشتر فراهم کرده است. به گفته افراد آگاه از دیدگاه‌های طرف ایرانی، آن‌ها خواستار لغو محاصره، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و کاهش تحریم‌های نفتی توسط ایالات متحده به عنوان پیش‌شرطی برای از سرگیری گفتگوها هستند.

روبیو روز سه‌شنبه گفت: «مطالبات ایران کاملاً غیرواقع‌بینانه است. ما انتظار داریم که این مواضع تغییر کند؛ و اگر چنین شود، برای دیپلماسی آماده خواهیم بود.»

میانجی‌گران اقداماتی فوری را برای اعتمادسازی میان دو طرف پیشنهاد کرده‌اند. به گفته مقامات خاورمیانه، این پیشنهادات شامل عقب‌نشینی ناوهای هواپیمابر ایالات متحده به فاصله‌ای دورتر — به‌طوری که خطر حملات گسترده کاهش یابد — و همچنین کاهش محاصره بنادر ایران است. در مقابل، به گفته این مقامات، ایران اجازه خواهد داد ۲۵ نفتکش از تنگه هرمز عبور کنند.

دیپلمات‌های ایرانی در گفتگوهای خصوصی نسبت به دستیابی به توافق ابراز تردید می‌کنند. آن‌ها نگرانند که ترامپ همچنان ممکن است دست به حمله بزند تا تصمیم پیشین خود برای ورود به جنگ را توجیه کند؛ آن‌ها همچنین خاطرنشان کرده‌اند که مذاکرات قبلی بر اثر حملات اسرائیل و ایالات متحده متوقف شده بود.

برخی از میانجی‌گران در خاورمیانه نیز نسبت به امکان دستیابی به توافق در روزهای آینده بدبین هستند و به پیام‌های تندتری اشاره می‌کنند که از سوی مقامات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به آن‌ها منتقل شده است.

دیگر مقامات خاورمیانه نگرانند که احمد وحیدی، فرمانده کل تندروی سپاه، نفوذ بیشتری نسبت به رضایی — که مواضعی کمتر جنگ‌طلبانه دارد — داشته باشد و بتواند هرگونه مذاکره با ایالات متحده را تضعیف کند.

رضایی در روزهای اخیر، هم‌زمان با قوت گرفتن شایعات درباره احتمال دیدار با ونس، لحن خود را تندتر کرده است. او هرگونه مذاکره‌ای را «گفتگوهای خیالی» خواند و تأکید کرد که ایران «حتی ذره‌ای از مواد هسته‌ای غنی‌شده را از کشور خارج نخواهد کرد.»

این اظهارات ممکن است به او در حفظ جایگاهش کمک کند؛ چرا که اقدامات آشتی‌جویانه طرفِ مذاکره‌کننده با ونس در اسلام‌آباد — یعنی محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس — منجر به به حاشیه رانده شدن او شد.

ترامپ بعدازظهر دوشنبه از کاخ سفید بار دیگر تهدید به حمله کرد و گفت که ایالات متحده وضعیت موجود در خصوص محاصره را حفظ کرده، اما همچنان ممکن است رویکرد خود را تغییر دهد. ترامپ گفت: «ایران؛ امیدوارم بتوانیم با آن‌ها به توافق برسیم.» او سپس افزود که ایالات متحده در حال اعزام یک ناو هواپیمابر دیگر به منطقه است و در صورت لزوم، «کاملاً مسلح و آماده» خواهد بود.

آخرین تلاش ونس برای برقراری صلح — که شامل مذاکراتی با ایران در ماه ژوئن در سوئیس بود — به توقف درگیری‌ها و امضای یک تفاهم‌نامه انجامید، اما هیچ‌گونه تعهدی از سوی ایران برای محدود کردن برنامه هسته‌ای یا واگذاری کنترل بر کشتیرانی در تنگه هرمز به همراه نداشت.

در درون دولت ترامپ، بحث بر سر گام‌های بعدی از موضوع «آغاز مجدد جنگ» به این سمت تغییر یافته است که آیا مذاکرات صلح از سر گرفته شود، یا اینکه صرفاً محاصره دریایی و تحریم‌ها علیه ایران تا زمانی ادامه یابد که رهبران این کشور برای دستیابی به یک توافق صلحِ کارآمد و معتبر آمادگی پیدا کنند.

روبیو روز سه‌شنبه در حاشیه نشست وزرای خارجه گروه هفت در پاریس به خبرنگاران گفت: «در حال حاضر، کارزار اقتصادی و فشارهایی که این کارزار بر رژیم ایران وارد می‌کند — و ویرانی‌ای که به بار آورده است — چنان مؤثر عمل کرده که رئیس‌جمهور واقعاً نیازی به انجام عملیات‌های نظامی گسترده ندارد.»

او افزود که ارتش ایالات متحده همچنان آماده است تا در صورت عبور ایران از هرگونه «خط قرمز»، با این کشور مقابله کند.

به گفته دو تن از مقامات آمریکایی، روبیو و استیون میلر، رئیس جدید دفتر کاخ سفید، از تداوم کارزار فشار علیه ایران و انتظار برای تسلیم شدن تهران حمایت می‌کنند.