درباره «کارگروه دروازه آهنین» چه می‌دانیم؟

دیوید ووجانوویچ / نشنال نیوز / ۹ نوامبر ۲۰۲۶

ارتش ایالات متحده واحدی را تشکیل داده است تا از ورود تسلیحات، کالاهای تحریم‌شده و سایر اقلام به ایران از طریق مسیرهای زمینی و دریای خزر جلوگیری کند. تا پیش از این، کارزار فشار واشنگتن عمدتاً بر محاصره دریایی متمرکز بود.

آنچه درباره «کارگروه دروازه آهنین» می‌دانیم:

دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، روز شنبه دستور تشکیل «کارگروه دروازه آهنین» را صادر کرد. این کارگروه که حدود ۲۰ پرسنل نظامی و غیرنظامی در تمپا (فلوریدا) دارد، با سایر نهادهای آمریکایی همکاری خواهد کرد.

جنگ بر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا سایه افکند، اما اقتصاد ایران بهای سنگین‌تری می‌پردازد.

بر اساس نموداری که سنتکام منتشر کرده، وظیفه این کارگروه «رصد، شناسایی و مختل کردن» جابجایی تسلیحات پیشرفته، فناوری‌های با کاربرد دوگانه، اقلام تحت تحریم و درآمدهای غیرقانونی در مرزهای ایران و دریای خزر است.

سنتکام که بر عملیات نظامی ایالات متحده در سراسر خاورمیانه نظارت دارد، خبر از بستن مرزهای زمینی ایران یا استقرار نیروهای آمریکایی در امتداد این مرزها نداده است.

پیش‌زمینه

سنتکام اعلام کرده است که محاصره دریایی ایالات متحده در ماه‌های اخیر مانع از صادرات بیش از ۲۵ میلیارد دلار نفت خام توسط ایران شده است. با این حال، بنادر تنها یکی از مسیرهای ورود کالا هستند.

خبرگزاری رویترز در گزارشی که چند روز پیش از این اعلامیه منتشر شد، نوشت که ایران از ژانویه ۲۰۲۵ با استفاده از شبکه‌ای متشکل از نهادهای نظامی، دست‌کم ۲ میلیارد دلار تجهیزات، مواد منفجره و کامیون‌های سنگین وارد کرده و بدین ترتیب هم محاصره دریایی و هم تحریم‌های غربی را دور زده است.

بر اساس این تحقیقات، کالاها از طریق کشتی‌های باری از روسیه (از مسیر دریای خزر)، با کامیون از آسیای مرکزی و با هواپیماهای باری از چین وارد شده‌اند.

وزارت امور خارجه چین تلاش‌ها برای مرتبط کردن تنش‌های منطقه‌ای به این کشور را رد کرد. وزارت دفاع روسیه، کاخ سفید و سنتکام به این گزارش واکنشی نشان ندادند.

اظهارات مقامات

دریابان کوپر گفت که این کارگروه «موفقیتِ محاصره‌ی خلل‌ناپذیر ما علیه ایران در دریا را تقویت می‌کند». او افزود که همکاری با سایر نهادها، توانایی ایران در تأمین مالی تروریسم، بازسازی کارخانه‌های تسلیحاتی و تجدید ذخایر نظامی‌اش را بیش از پیش محدود خواهد کرد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز یکشنبه در پستی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» (Truth Social) نوشت که طرح «دروازه آهنین» (Iron Gate) با «تمام قوا و قدرت» در حال اجراست. او مدعی شد که این طرح، در کنار محاصره دریایی، تقریباً تمام مبادلات تجاری به مقصد ایران یا از مبدأ آن را متوقف کرده است.

مایکل مالروی، معاون پیشین دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور خاورمیانه، به شبکه الجزیره گفت که این کارگروه تلاش خواهد کرد تا مشخص کند سامانه‌های تسلیحاتی از چه طریقی وارد می‌شوند و «چگونه می‌توان به‌طور بالقوه جلوی ورود آن‌ها را گرفت».

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران این ابتکار عمل را صرفاً تغییری در اصطلاحات دانسته و آن را کم‌اهمیت جلوه داده است.

حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، روز یکشنبه گفت: «طرح دروازه آهنین صرفاً یک بازی با کلمات است؛ آمریکایی‌ها نمی‌توانند از طریق این رویکرد به اهداف خود، یعنی اعمال فشار شدید اقتصادی برای ایجاد فروپاشی اقتصادی در ایران، دست یابند.»

جغرافیا و همسایگان ایران

ایران هفت همسایه زمینی دارد: افغانستان، ارمنستان، جمهوری آذربایجان، عراق، پاکستان، ترکمنستان و ترکیه. فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) مشخص نکرد که تمرکز این طرح بر کدام گذرگاه‌ها یا کشورها خواهد بود، هرچند در نمودار ارائه‌شده توسط آن‌ها، به مرزهای ایران با افغانستان، پاکستان، ترکمنستان و ترکیه اشاره شده است.

دریای خزر چالش متفاوتی ایجاد می‌کند. این دریا میان ایران، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، روسیه و ترکمنستان مشترک است و مسیری دریایی در اختیار ایران قرار می‌دهد که نیازی به عبور از خلیج فارس و تنگه هرمز ندارد. ایالات متحده حضور دریایی ثابتی در این منطقه ندارد و هرگونه عملیاتی در آنجا، پای کشورهایی را به میان می‌کشد که روابط نزدیکی با روسیه دارند.

آیا این طرح کارآمد خواهد بود؟

تحلیلگران نسبت به این موضوع تردید دارند. ایران در سراسر خاورمیانه، آسیای مرکزی و سایر نقاط آسیا مبادلات تجاری گسترده‌ای دارد. شبکه‌های تدارکاتی ایران از واسطه‌ها، شرکت‌های پوششی و کشتی‌های تجاری (غیرنظامی) استفاده می‌کنند؛ امری که تشخیص مقصد نهایی محموله‌ها یا ماهیت آن‌ها را بسیار دشوار می‌سازد.

بدون همکاری دولت‌های همسایه، برخی تردید دارند که واشنگتن بتواند بر تمامی مسیرها نظارت داشته باشد، یا اینکه طرح «دروازه آهنین» تأثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد کلان ایران بگذارد. این اقدام هنوز هم ممکن است هزینه را افزایش داده و تحویل قطعات نظامی را که جایگزینی آنها دشوار است، کند کند. اینکه آیا ایالات متحده از طریق تحریم، اشتراک‌گذاری اطلاعات، فشار بر کشورهای ثالث یا ممنوعیت فیزیکی این اقدام را اجرا خواهد کرد، هنوز مشخص نشده است.

آنچه باید دید این است که ایران چگونه پاسخ خواهد داد. این کشور پیش از این حملات به کشتی‌هایی را که از مسیر جنوبی تحت حمایت ایالات متحده برای صادرات نفت از طریق تنگه هرمز استفاده می‌کنند، افزایش داده است. نیروی دریایی سپاه پاسداران روز دوشنبه اعلام کرد که سیستم‌های ناوبری را که حمل و نقل نفت را در آن مسیر متوقف کرده بود، یک شبه از کار انداخته است. این ادعا را نمی‌توان فوراً تأیید کرد.