ایران برای دادن امتیازات هسته‌ای زیر فشار است

باراک راوید / اکسیوس

به گفته سه منبع آمریکایی، اسرائیلی و منطقه‌ای، میانجی‌های منطقه‌ای به رهبری قطر در تلاشند تا به توافقی دیپلماتیک دست یابند که منجر به ازسرگیری مذاکرات میان ایالات متحده و ایران شود و از شعله‌ور شدن دوباره درگیری‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا جلوگیری کند.

قطری‌ها در تلاشند تا ایران را متقاعد کنند که در ازای کاهش برخی تحریم‌های آمریکا، به بازرسان سازمان ملل اجازه دهد از تأسیسات هسته‌ای این کشور که هدف بمباران قرار گرفته‌اند، بازدید کنند.

اهمیت موضوع: در صورت عدم دستیابی به توافقی در لحظات آخر، احتمال می‌رود که بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، موج جدیدی از حملات آغاز شود. ژنرال ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، روز دوشنبه با دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، گفتگو کرد تا هماهنگی‌های لازم را برای مقابله با حملات احتمالی انجام دهند.

به گفته مقامات آمریکایی و اسرائیلی، انتظار می‌رود چنین عملیاتی شامل یک هفته حملات سنگین به رهبران ایران، تأسیسات انرژی، سایت‌های هسته‌ای و زیرساخت‌های حیاتی این کشور باشد.

اظهارات ترامپ: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، روز چهارشنبه در مصاحبه‌ای کوتاه با «اکسیوس» گفت که مذاکرات با ایران از طریق میانجی‌ها در جریان است، اما تأکید کرد که مشخص نیست آیا این گفتگوها به نتیجه‌ای خواهد رسید یا خیر.

او گفت: «ما باید کار را تمام کنیم؛ چه از طریق توافق و چه از راهی دیگر. خواهیم دید که آیا مذاکرات می‌تواند موفق باشد یا نه.»

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «در حالی که نیروهای مسلح دلاور ما کاملاً برای دفاع از میهن آماده‌اند، ایران همچنان به دیپلماسی فرصت می‌دهد تا به نتیجه برسد.»

پشت پرده: به گفته منابع آگاه، تلاش‌های میانجی‌گرانه توسط قطر و با حمایت پاکستان، عربستان سعودی، مصر و ترکیه هدایت می‌شود.

علی الذوادی، مذاکره‌کننده قطری، اوایل این هفته به تهران سفر کرد تا با مقامات ایرانی درباره احتمال دستیابی به توافقی با دولت ترامپ گفتگو کند.

یک منبع منطقه‌ای که در جریان این گفتگوها قرار دارد، اظهار داشت که طرف قطری پیشنهادهایی را برای پر کردن شکاف میان خواسته‌های دو طرف مطرح کرده است؛ از یک سو، ایالات متحده خواستار آن است که ایران ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را واگذار کند، و از سوی دیگر، ایران اصرار دارد که آمریکا ابتدا محاصره دریایی را لغو کرده و دارایی‌های بلوکه‌شده ایران را آزاد نماید.

یک منبع منطقه‌ای و یک مقام آمریکایی گفتند که میانجی‌ها به ایران اعلام کرده‌اند پذیرش این پیشنهادها ممکن است تنها راه جلوگیری از حملات گسترده پس از انتخابات میان‌دوره‌ای باشد.

مقامات امنیتی عربستان، ترکیه و پاکستان نیز در جریان سفری که چند روز پیش به تهران داشتند، بر همین پیام تأکید کردند.

به گفته این منبع منطقه‌ای، طرف ایرانی پاسخ داده است که طی چند روز آینده برای بررسی این ایده‌ها، نظر «مجتبی خامنه‌ای» (رهبر جمهوری اسلامی) را جویا خواهد شد.

به گفته یک مقام آمریکایی، مقامات سعودی پس از سفر به تهران به کاخ سفید اطلاع دادند که ایرانی‌ها نگران احتمال انجام عملیات بمباران توسط آمریکا و اسرائیل پس از انتخابات میان‌دوره‌ای هستند. سعودی‌ها از ترامپ خواسته‌اند که در ورود به جنگ شتاب نکند و فرصت بیشتری برای مذاکرات قائل شود.

نگاهی دقیق‌تر: یکی از ایده‌های مطرح‌شده، بازگشت به توافقی است که سال گذشته میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در قاهره حاصل شده بود.

توافق سپتامبر ۲۰۲۵ به بازرسان سازمان ملل اجازه می‌داد تا بازدیدهای خود از تأسیسات هسته‌ای ایران را از سر بگیرند. این توافق یک ماه بعد، پس از آنکه شورای امنیت سازمان ملل تحریم‌های ایران را (از طریق مکانیسم بازگشت خودکار تحریم‌ها) مجدداً اعمال کرد، به حالت تعلیق درآمد.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، روز سه‌شنبه به شورای امنیت گفت که احیای توافق قاهره می‌تواند چارچوبی برای ازسرگیری بازرسی‌ها از تأسیسات هسته‌ای ایران — که در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده‌اند — فراهم کند.

این منبع منطقه‌ای گفت اگر ایران با بازدید بازرسان سازمان ملل از تأسیسات هسته‌ای خود موافقت کند، ممکن است معافیت‌هایی برای فروش نفت دریافت کرده و بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده‌اش برای خرید مواد غذایی و سایر اقلام بشردوستانه آزاد شود.

این فرد گفت: «تحرکاتی دیده می‌شود و ما منتظر پاسخ ایران هستیم. ایده این است که طرف ایرانی بتواند بگوید اورانیوم غنی‌شده را از همان ابتدا واگذار نکرده است، و طرف آمریکایی نیز بتواند بگوید که امتیازاتی هسته‌ای از ایران گرفته است.»

از سوی دیگر: این منبع منطقه‌ای اظهار داشت که کاخ سفید به میانجی‌ها گفته است پس از اطلاع از اینکه آیا ایران این توافق پیشنهادی را می‌پذیرد یا خیر، نظر خود را در مورد آن اعلام خواهد کرد.

ترامپ روز سه‌شنبه در جریان سفری به تگزاس، در هواپیمای اختصاصی ریاست‌جمهوری (Air Force One) با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه کاخ سفید، درباره ایران گفتگو کرد. به گفته مقامات آمریکایی، او روز چهارشنبه در جریان نشست ارائه گزارش‌های اطلاعاتی، با تیم امنیت ملی خود درباره ایران گفتگو کرد.

یکی از مقامات کاخ سفید گفت: «همان‌طور که رئیس‌جمهور اظهار داشت، آن‌ها هم از نظر نظامی و هم از نظر مالی به‌طور نظام‌مند نابود شده‌اند؛ و اگر به‌سرعت رویه خود را تغییر ندهند، ما به‌زودی کار را تمام خواهیم کرد.»

این مقام افزود: «ایالات متحده با در اختیار داشتن کنترل تنگه هرمز و در شرایطی که اقتصاد ایران رو به فروپاشی است، در موضع بسیار قدرتمندی قرار دارد. ایران به‌شدت درهم‌کوبیده شده است و به هر شکل ممکن، مناقشه در ایران خیلی زود به پایان خواهد رسید.»

***

ایران پیشنهاد جدید قطر را جدی تلقی نمی‌کند

اندرو میلز و پریسا حافظی / رویترز / ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶

به گفته‌ی یک مقام مطلع از مذاکرات، میانجی‌های قطری پیش‌نویس توافق جدیدی را برای پایان دادن به جنگ با ایالات متحده و اسرائیل به ایران ارائه کرده‌اند؛ با این حال، یک مقام ارشد ایرانی اظهار داشت که دوحه تنها ایده‌هایی غیرقابل‌قبول را مطرح کرده که نمی‌توان آن‌ها را به عنوان یک «پیشنهاد» جدی تلقی کرد.

این مقام مطلع از مذاکرات — که ایرانی نیست — گفت که روز یکشنبه پیش‌نویس جدیدی برای صلح در این مناقشه‌ی هشت‌ماهه ارائه شده که هم‌اکنون در تهران در حال بررسی است و انتظار می‌رود پاسخ آن تا پایان هفته اعلام شود.

قطر به همراه پاکستان، هدایت تلاش‌های میانجی‌گرانه برای پایان دادن به جنگی را بر عهده داشته‌اند که موجب اختلال در کشتیرانی جهانی و عرضه‌ی نفت شده و اخیراً دامنه‌ی آن به عربستان سعودی و یمن نیز کشیده شده است.

به گفته‌ی این مقام مطلع، طرح ارائه‌شده از سوی قطر شامل یک جدول زمانی هفت‌روزه است که به نگرانی‌های تهران و واشنگتن می‌پردازد و گام‌های روزانه‌ای را برای اعتمادسازی تعیین می‌کند که هر یک از طرفین باید بردارند. این مقام افزود که اجرای این جدول زمانی می‌تواند از اوایل هفته‌ی آینده آغاز شود و چندین کشور نیز به عنوان ضامن این توافق عمل خواهند کرد.

اندکی پس از آن، یک مقام ارشد ایرانیِ دخیل در مذاکرات گفت که قطر تنها «ایده‌هایی غیرقابل‌قبول» ارائه کرده و نه یک «پیشنهاد»؛ وی همچنین تأکید کرد که سیاست تهران مبنی بر عدم نشان دادن هیچ‌گونه انعطافی در خصوص مسئله‌ی هسته‌ای، همچنان به قوت خود باقی است.

واشنگتن خواهان آن است که برنامه‌ی هسته‌ای چندین‌دهه‌ی ایران از همان ابتدا بخشی از مذاکرات برای پایان دادن به جنگ باشد؛ در حالی که ایران تأکید دارد پیش از هر چیز باید شرایط مورد نظرش — از جمله پایان محاصره‌ی بنادر ایران توسط ایالات متحده و لغو تحریم‌های صادرات نفت ایران — محقق شود. ایران نگرانی‌های غرب مبنی بر نظامی بودن ماهیت برنامه‌ی هسته‌ای خود را رد می‌کند.

حمله به پالایشگاه نفت عربستان

در اواخر سپتامبر، ایران طرح هفت‌روزه‌ی دیگری ارائه کرده بود که به گفته‌ی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در صورت برآورده شدن شرایطی خاص، می‌توانست منجر به بازگشایی تنگه‌ی هرمز — یکی از مهم‌ترین مسیرهای دریایی انتقال انرژی در جهان — شود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، این طرح را رد کرد که این امر منجر به تلاش‌های میانجی‌گرانه‌ی بیشتر از سوی قطر شد.

این مقام آگاه از مذاکرات گفت که پیش‌نویس مورد بحث که روز یکشنبه به تهران ارائه شد، با آن پیشنهاد متفاوت بود، اگرچه جزئیات طرح اخیر بلافاصله مشخص نبود.

این مقام پیش از این به رویترز گفته بود که میانجیگران قطری قبل از رفتن به تهران با واشنگتن هماهنگ کرده بودند.

تلاش‌های میانجیگرانه قبلی برای پایان دادن به جنگی که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز کردند، به ایجاد یک توافق صلح موقت در ماه ژوئن کمک کرد، اما به سرعت از هم پاشید.

در هفته‌های اخیر، نیروهای حوثی یمن که با ایران متحد هستند، حملات مکرری را علیه عربستان سعودی ـــ متحد کلیدی ایالات متحده و بزرگترین صادرکننده نفت خام جهان ـــ انجام داده‌اند و جبهه جدیدی را در جنگ هشت ماهه گشوده‌اند.

قیمت نفت روز چهارشنبه پس از حمله حوثی‌ها به بزرگترین پالایشگاه نفت عربستان سعودی، راس تنوره، بیش از یک درصد افزایش یافت و به بیش از ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید و نگرانی‌هایی را در مورد خطرات عرضه ایجاد کرد.

ماه گذشته با پیشروی این گروه شبه‌نظامی علیه نیروهای تحت حمایت عربستان سعودی به سمت تنگه باب المندب، یکی دیگر از مسیرهای مهم کشتیرانی در آن سوی شبه‌جزیره عربستان از هرمز، نبرد با حوثی‌ها تشدید شد.

نگرانی‌ها در مورد خطر حملات جدید

این مقام که در جریان مذاکرات قرار داشت، گفت که پیش از جلسه روز یکشنبه در تهران، نگرانی‌هایی وجود داشت مبنی بر اینکه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که برای یک دوره دیگر در انتخابات عمومی مبارزه می‌کند، ممکن است این هفته حملات خود را به جمهوری اسلامی از سر بگیرد.

روز جمعه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تهدیدهای خود را برای حمله مجدد به ایران تکرار کرد. هم‌زمان مقامات امنیتی ایران به رویترز گفتند که تهران برنامه‌های دقیقی برای حمله به کابل‌های زیر دریایی خلیج فارس در صورت از سرگیری حملات آمریکا و اسرائیل تهیه کرده است.

روز دوشنبه، مقامات ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان نیز به عنوان بخشی از تلاش‌های کاهش تنش، با مقامات ایرانی در تهران دیدار کردند. قطر روز سه‌شنبه اعلام کرد که ایران باید تهدیدات علیه کشورهای عربی خلیج فارس را متوقف کند و تنگه هرمز را باز کند تا حسن نیت خود را برای موفقیت تلاش‌های میانجیگری نشان دهد.

کشورهای خلیج فارس در اوایل جنگ هدف بمباران مداوم ایران قرار گرفتند.

این جنگ همچنین باعث شعله‌ور شدن دوباره جنگ بین اسرائیل و گروه مسلح لبنانی تحت حمایت ایران، حزب‌الله، شد. این موضوع در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا — که تعیین‌کننده کنترل کنگره است — موجب تضعیف میزان محبوبیت ترامپ شده است.