این توانمندی حوثی‌ها از کجا سرچشمه می‌گیرد؟

جان دیویسون / خبرگزاری رویترز / ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶

شبه‌نظامیان حوثی که کنترل شمال غربی یمن را در دست دارند، در هفته گذشته به فرودگاه بین‌المللی ریاض حمله کردند و به مقر شرکت «سعودی آرامکو» ـــ بزرگترین شرکت نفتی جهان ـــ یورش بردند. این حملات هوایی، آسیب‌پذیری عربستان سعودی را در برابر تهدیدات دشمنِ همسایه‌اش آشکار ساخته است.

این حملات، تصورِ عربستان سعودی به عنوان یک کانون امن برای سرمایه‌گذاری بین‌المللی را در هم می‌شکند؛ آن هم در شرایطی که این کشور می‌کوشد سرمایه‌های خارجی را جذب کرده و با کاهش وابستگی به نفت، اقتصاد خود را متنوع سازد.

به گفته کارشناسان امور تسلیحاتی و مسائل منطقه‌ای، شکل‌گیری این سناریوی کابوس‌وار برای یکی از متحدان کلیدی ایالات متحده در منطقه خلیج فارس، حاصل روندی است که سال‌ها به طول انجامیده است.

آن‌ها آسیب‌پذیری عربستان سعودی را ناشی از ترکیبی از عوامل مختلف می‌دانند؛ از جمله کمک‌های تهران به حوثی‌ها برای دستیابی به مرحله‌ای نزدیک به خودکفایی در تولید و به‌کارگیری تسلیحات پیشرفته (که موجب تقویت این گروهِ یمنیِ غیرمنسجم شده است) و همچنین پیامدهای جنگ ایالات متحده علیه ایران که منجر به کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر [در عربستان] شده است.

از آموزش تا خودکفایی به کمک ایران

ایران بیش از یک دهه است که به حوثی‌ها ـــ که رسماً با نام «انصارالله» شناخته می‌شوند ـــ سلاح، پول و آموزش ارائه می‌دهد؛ هرچند تهران رسماً ارسال سلاح به حوثی‌ها را ـــ که نقض تحریم تسلیحاتی سازمان ملل محسوب می‌شود ـــ تکذیب کرده است.

به گفته کارشناسانی که با رویترز گفتگو کرده‌اند، با وجود اینکه ایران خود به دلیل جنگ و تحریم‌ها تحت فشارهای مالی و نظامی قرار دارد، حوثی‌ها توانسته‌اند با کمک ایران، مونتاژ تسلیحات خود ـــ از جمله پهپادها و موشک‌ها ـــ را بیاموزند.

آندریاس کریگ، مدرس ارشد مطالعات امنیتی در «کینگز کالج لندن» می‌گوید که سپاه پاسداران ایران و اعضای گروه «حزب‌الله» لبنان (دیگر متحد ایران)، در ابتدا دانش مربوط به سامانه‌های موشکی و نحوه کار با آن‌ها را در اختیار حوثی‌ها قرار دادند.

او افزود: «مهندسان نظامی سابق یمن و نسلی رو به رشد از متخصصانی که در داخل یمن آموزش دیده‌اند، به نهادینه کردن این توانمندی‌ها کمک کرده‌اند.»

«تهران صرفاً به حوثی‌ها سلاح نداده است، بلکه به ایجاد یک فرآیندِ بومیِ یادگیریِ نظامی-صنعتی کمک کرده که برچیدن آن ـــ حتی در صورت قطع مسیرهای مستقیمِ تدارکاتی از سوی ایران ـــ روز به روز دشوارتر می‌شود.» تحلیلگران ایرانی می‌گویند که حوثی‌ها بدین ترتیب به یکی از مقرون‌به‌صرفه‌ترین و ارزشمندترین نیروهای نیابتی نظامی ایران تبدیل شده‌اند.

حمید نیکو، مشاور سیاسی پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، می‌گوید: «سپاه پاسداران آینده‌نگر بود. آن‌ها پیش‌بینی کرده بودند که اگر حوثی‌ها نتوانند تجهیزات یا تسلیحات را به‌طور مستقیم (از ایران) دریافت کنند، یا اگر این محموله‌ها توسط نیروهای متحد ایالات متحده توقیف شوند، چه پیش خواهد آمد.»

نیکو اظهار داشت که این راهبرد شامل آموزش حوثی‌ها برای مونتاژ قطعات با «کاربرد دوگانه» جهت ساخت پهپاد و حتی موشک‌های بالستیک بوده است.

نیکو گفت: «ایران در واقع به حوثی‌ها ماهی‌گیری آموخته است.»

ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی که در یمن علیه حوثی‌ها می‌جنگد، اعلام کرده است که تعدادی از موشک‌های شلیک‌شده توسط حوثی‌ها به سمت شهرهای عربستان را رهگیری کرده و ۱۲۷ انبار تسلیحاتی و سکوی پرتاب متعلق به آن‌ها را منهدم کرده است.

ترکی المالکی، سخنگوی این ائتلاف، در یک نشست خبری گفت که حوثی‌ها با کمک «بازیگران منطقه‌ای» به فناوری‌های نظامی پیشرفته‌ای، از جمله موشک‌های بالستیک، پهپادها و قایق‌های تندروی حامل مواد منفجره، دست یافته‌اند.

تنوع‌بخشی به واردات تسلیحات و فناوری

یکی از نقاط قوت کلیدی حوثی‌ها در ساخت تسلیحات، این است که آن‌ها صرفاً به تجهیزات ساخت ایران یا واردات از این کشور متکی نیستند.

سازمان «تحقیقات تسلیحات در مناقشات» (Conflict Armament Research) در گزارشی که این هفته منتشر شد، اعلام کرد که حوثی‌ها با استفاده از قطعاتی که از چین ارسال شده بود، در تلاش برای ساخت موشک‌های بالستیک پیشرفته میان‌برد بوده‌اند؛ این موضوع پس از آن فاش شد که دولت یمن — که از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته می‌شود — یکی از این محموله‌ها را توقیف کرد.

کریگ (Krieg) گفت: «چین به عنوان یک منبع تجاری بسیار مهم ظاهر شده است، در حالی که ایران همچنان به تأمین فناوری‌های نظامی تخصصی، تخصص فنی و قطعاتی می‌پردازد که تهیه آن‌ها از طریق مجاری تجاری دشوار است.»

حوثی‌ها همچنین در راستای افزایش کارایی تسلیحات خود، به استفاده از هوش مصنوعی روی آورده‌اند.

شرکت «آنتروپیک» (Anthropic) ماه گذشته اعلام کرد که «گروهی از عوامل تهدیدکننده مستقر در شمال یمن» از دستیار هوش مصنوعی این شرکت، موسوم به «کلود» (Claude)، برای توسعه نرم‌افزار یک راکت هدایت‌شونده، یک موشک بالستیک (با برد بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر) و همچنین نوعی موشک مجهز به «وسیله پروازی مافوق صوت» (hypersonic glide vehicle) استفاده کرده‌اند.

فرسایش ناشی از جنگ و اتمام ذخایر مهمات

در حالی که حوثی‌ها توان تولید تسلیحاتی خود را ارتقا داده‌اند، سامانه‌های پدافند هوایی متحدان ایالات متحده در منطقه — به‌ویژه پس از آغاز جنگی که با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در اواخر فوریه کلید خورد — تحت فشار شدیدی قرار گرفته‌اند.

ایالات متحده بخش بزرگی از موشک‌های رهگیر مستقر در منطقه را — که برای حفاظت از پایگاه‌های خود و متحدانش (از جمله اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس) در نظر گرفته شده بودند — به کار گرفته است؛ مسئله‌ای که باعث شده برخی از این کشورها، به‌ویژه عربستان سعودی، در وضعیت آسیب‌پذیری قرار بگیرند.

فرزان ثابت، کارشناس مسائل خاورمیانه در «موسسه تحصیلات تکمیلی ژنو»، می‌گوید: «عربستان سعودی، از نظر سطح پیشرفت نظامی و توسعه یک شبکه پدافند هوایی یکپارچه، هنوز به جایگاه اسرائیل یا اوکراین نرسیده است و با چالش بسیار دشواری روبروست.»

به گفته او، وسعت جغرافیایی عربستان سعودی، دفاع در برابر حملات هوایی را دشوارتر از دفاع از اسرائیل یا پایگاه‌های ایالات متحده می‌کند.

تجربه جنگی

فرزان ثابت خاطرنشان کرد که حوثی‌ها از تشدید خشونت‌ها در منطقه طی سال‌های اخیر، درس‌هایی آموخته‌اند. جنگ داخلی یمن، که در آن حوثی‌ها از سال ۲۰۱۴ با نیروهای تحت حمایت عربستان سعودی می‌جنگیدند، در سال ۲۰۲۲ به آتش‌بسی متزلزل رسید. اما پس از حمله اسرائیل به غزه در سال ۲۰۲۳ — که در پی حملات مرگبار حماس به اسرائیل رخ داد — حوثی‌ها شروع به شلیک موشک به سمت اسرائیل و هدف قرار دادن کشتی‌ها در دریای سرخ کردند.

پیامدهای جنگ میان ایالات متحده و ایران در سال جاری، موجب شعله‌ور شدن دوباره جنگ داخلی یمن شد؛ آن هم در شرایطی که حوثی‌ها به توانمندی‌های جدیدی دست یافته بودند.

ثابت گفت: «آن‌ها بیکار ننشسته بودند. آن‌ها در واقع مشغول متنوع‌سازی زنجیره‌های تأمین خود بودند... و با کسب تجربه عملیاتی، توانسته‌اند آن تسلیحات را پیشرفته‌تر کنند.»