سامانه هشدار عربستان در جریان حملات خاموش بود

تیمور اَزهری / رویترز / ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶

عربستان سعودی چند روز پیش از مجموعه‌ای از حملات مرگبار به فرودگاه ریاض که دست‌کم ۱۸ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشت، صدور هشدارهای عمومی درباره حملات نظامی قریب‌الوقوع را متوقف کرده بود.

دولت عربستان تاکنون توضیح نداده است که چرا پیش از چهار حمله به ریاض در هفته گذشته، هیچ هشداری به مردم داده نشد.

این هشدارها پیش‌تر خشونت‌هایی را برجسته می‌کردند که تلاش‌های پادشاهی سعودی برای القای تصویری از آرامش به مردم خود و جهان در جریان جنگ با حوثی‌های یمن، متحد ایران، را تضعیف می‌کرد.

چهار مقام غربی و عرب در منطقه و چند تحلیلگر سیاسی به رویترز گفتند که نبود هشدارها هنگام حملات به فرودگاه، پرسش‌هایی را درباره آسیب‌پذیری عربستان سعودی در برابر حملات و توانایی این کشور برای حفاظت از ساکنان و بازدیدکنندگان مطرح کرده است.

به گفته آنان، این مسئله همچنین بازتاب‌دهنده تلاش‌ها برای حفظ احساس عادی بودن شرایط بود.

سلطان العامر، پژوهشگر سعودی مستقر در ایالات متحده و پژوهشگر ارشد مقیم اندیشکده شورای سیاست‌گذاری خاورمیانه، گفت: «آن‌ها (دولت عربستان سعودی) می‌خواهند هر دو هدف را هم‌زمان دنبال کنند: یک عملیات نظامی به راه بیندازند و در همان حال بکوشند به مردم و ذی‌نفعان خارجی اطمینان خاطر بدهند.»

سازمان دفاع مدنی عربستان سعودی ــ نهاد ملی مدیریت بحران، امداد و آتش‌نشانی که زیر نظر وزارت کشور فعالیت می‌کند و هشدارهای اولیه را صادر می‌کند ــ و دفتر رسانه‌ای دولت عربستان به پرسش‌های ایمیلی درباره علت صادر نشدن هشدارها پاسخی ندادند.

به گفته برخی تحلیلگران منطقه‌ای، رویکرد عربستان همچنین این خطر را در پی دارد که نتیجه‌ای معکوس به بار آورد؛ زیرا نبود هشدارها بر میزان عدم اطمینان در این پادشاهی افزوده است.

روز دوشنبه، سازمان دفاع مدنی عربستان نخستین هشدارهای خود از ۲۹ سپتامبر را صادر کرد و درباره تهدیدهای احتمالی در ریاض و شهرهای جنوبی هشدار داد.

رویترز نتوانست مشخص کند که آیا تصمیم به ازسرگیری صدور هشدارها در واکنش به حملات فرودگاه اتخاذ شده است یا خیر. دولت عربستان نیز بلافاصله به درخواست اظهارنظر درباره این موضوع پاسخ نداد.

سکوت سامانه هشدار

از زمان آغاز جنگ آمریکا و ایران در ماه فوریه، همه کشورهای حوزه خلیج فارس هدف حملات پهپادی و موشکی ایران قرار گرفته‌اند، اما دولت‌های این کشورها در نحوه هشدار دادن به مردم رویکردهای متفاوتی در پیش گرفته‌اند.

وزارت کشور قطر پیش از تقریباً هر حمله، از جمله حملات اخیر در ماه ژوئیه، از طریق تلفن‌های همراه هشدارهایی صادر کرده است. در آن زمان، به ساکنان هشدار داده شد که در خانه بمانند و از پنجره‌ها فاصله بگیرند.

بحرین و کویت نیز بارها آژیرهای هشدار را به صدا درآورده و از مردم خواسته‌اند به پناهگاه بروند.

عربستان سعودی از ماه مه، از طریق یک سامانه ملی هشدار اولیه، ارسال هشدارهای تهدید به تلفن‌های همراه و حساب‌های شبکه‌های اجتماعی را آغاز کرد. با این حال، با وجود افزایش حملات حوثی‌ها در روزهای منتهی به هفته گذشته، این سامانه به سکوت فرو رفت.

بر اساس پیام‌های منتشرشده در حساب کاربری سازمان دفاع مدنی در شبکه اجتماعی ایکس، آخرین هشدار پیش از حملات هفته گذشته در ۲۹ سپتامبر برای استان جنوبی نجران صادر شده بود.

سازمان دفاع مدنی همچنان هشدارهایی درباره دور ماندن از مناطق خطرناک در شرایط نامساعد جوی، از جمله بارندگی و سیل، صادر کرده و آخرین بار نیز روز دوشنبه چنین هشدارهایی داده است.

این سازمان همچنین به ساکنان هشدار داده است که تصاویر، شایعات یا اطلاعات مربوط به رهگیری موشک‌ها و محل اصابت حملات را منتشر نکنند. این هشدار، از جمله در پیامی در روز دوشنبه، بر اساس مقررات دولتی صادرشده در ماه مارس، تکرار شد.

رویترز نتوانست مشخص کند که آیا تاکنون کسی به دلیل انتشار چنین اطلاعاتی تحت پیگرد قضایی قرار گرفته است یا خیر. دفتر رسانه‌ای دولت عربستان نیز به درخواست اظهارنظر در این زمینه پاسخ نداد.

دو مقام آگاه از موضوع گفتند که پیش از حملات هفته گذشته به فرودگاه، مقام‌های یک دولت متحد غربی از مسئولان سعودی پرسیده بودند چرا صدور هشدارها متوقف شده است.

به گفته این دو مقام، پاسخ این بود که هشدارها بیش از حد موجب اختلال می‌شدند و بسیاری از شهروندان شکایت کرده بودند که این هشدارها شب‌ها آن‌ها را از خواب بیدار می‌کند.

دفتر رسانه‌ای دولت عربستان و مقام‌های سعودی به درخواست‌ها برای اظهارنظر درباره این ادعا پاسخی ندادند.

مایکل رتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی، گفت ریاض می‌کوشید میان اطلاع‌رسانی عمومی درباره حملات و تلاش برای جلوگیری از برهم خوردن روال عادی زندگی در این کشور تعادل برقرار کند، اما در نهایت به افزایش احساس نگرانی درباره حملات دامن زده است.

او گفت: «به نظر می‌رسد رویکرد آن‌ها در اطلاع‌رسانی عمومی، بازتابی از دوراهی‌ای است که در آن گرفتار شده‌اند: آن‌ها باید به حوثی‌ها پاسخ دهند، اما نمی‌خواهند این پاسخ به اختلال در زندگی اجتماعی منجر شود و شیوه اطلاع‌رسانی عمومی آن‌ها نیز بازتاب همین وضعیت است.»

او افزود: «اما نبود هشدار درباره حملات قریب‌الوقوع حوثی‌ها، دقیقاً همان اضطرابی را ایجاد می‌کند که آن‌ها می‌کوشند از آن جلوگیری کنند.»

هشدار جدید درباره تهدید

علی شهابی، تحلیلگر سعودی نزدیک به دولت، گفت عربستان سعودی، چه هشدارهای اولیه صادر کند و چه نکند، به دلیل وسعت کشور برای دفاع از تمام زیرساخت‌ها و تأسیسات خود با دشواری روبه‌رو خواهد بود.

او گفت: «در عربستان سعودی، چیزهای زیادی وجود دارد که باید از آن‌ها محافظت کنید. این کشور بسیار پهناور است و فرودگاه‌ها، خطوط لوله و تأسیسات نفتی دارد. پوشش دفاعی کافی برای محافظت هم‌زمان از همه این اهداف وجود ندارد؛ تعداد سامانه‌های پاتریوت، موشک‌های رهگیر و آتشبارهای موشکی نیز برای انجام این کار کافی نیست.»

او افزود: «عربستان سعودی به سامانه‌های دفاع هوایی نیاز نامحدودی دارد.»

با وجود حملات، عربستان سعودی روز دوشنبه میزبان یک کنفرانس بین‌المللی بود، هرچند مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ نفتی از حضور در آن انصراف دادند.

در کنگره انرژی شورای جهانی نفت در ریاض، شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، برادر ولیعهد عربستان و وزیر انرژی این کشور، لحنی چالش‌جویانه در پیش گرفت. او ضمن اذعان به وجود خطرها، بر عزم عربستان برای ادامه برنامه‌های اقتصادی خود تأکید کرد.

او از همه کسانی که به ریاض سفر کرده بودند تشکر کرد و گفت: «شما به اینجا آمده‌اید، چون می‌دانید این کشور امن است.» اما در ادامه افزود: «اینکه ما اینجا گرد هم آمده‌ایم، به این معنا نیست که خطر از بین رفته است.»

او گفت: «ما هرگز هیچ فرصتی را برای پایبندی به تعهدات و چشم‌انداز خود از دست نخواهیم داد.»

سفارتخانه‌ها هشدارهای داخلی خود را صادر می‌کنند

دو مقام غربی گفتند که با وجود صادر نشدن هیچ هشدار عمومی در ماه جاری تا روز دوشنبه، ریاض حدود ۱۲ بار هدف حمله قرار گرفته بود.

به گفته سه فرد آگاه از موضوع و بر اساس هشدارهایی که رویترز مشاهده کرده است، در همین مدت، سفارتخانه‌های کشورهای غربی در عربستان برای کارکنان خود هشدارهای داخلی درباره حملات موشکی و پهپادی صادر می‌کردند.

یکی از این افراد گفت این هشدارهای داخلی با استفاده از ترکیبی از اطلاعات سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا و دیگر دولت‌های غربی و داده‌های دریافتی از مقام‌های سعودی تهیه می‌شدند.

به گفته افراد آگاه از موضوع، این هشدارها شامل پیام‌هایی بود که در حوالی زمان وقوع دو حمله نخست به فرودگاه در هفته گذشته برای کارکنان سفارتخانه‌ها ارسال شده بود.

آن‌ها گفتند که حتی سفارتخانه‌ها نیز پیش از حمله روز شنبه به فرودگاه هیچ هشدار داخلی دریافت نکرده بودند، اما توضیحی درباره علت آن ارائه نکردند.

رویترز نتوانست مشخص کند چرا پیش از حمله روز شنبه هیچ هشداری صادر نشده بود؛ حمله‌ای که مرگبارترین مورد از حملات هفته گذشته بود.

روز یکشنبه، تلویزیون دولتی عربستان تصاویری از حمله روز شنبه منتشر کرد.

در این تصاویر، چند نمای مختلف از مسافران در سالن فرودگاه دیده می‌شد. ده‌ها نفر در صف سوار شدن به یک پرواز ایستاده بودند. مردان و زنان روی صندلی‌ها نشسته و منتظر بودند و در حالی که صفحه تلفن‌های همراه خود را بالا و پایین می‌کردند، چشم از آن‌ها برنمی‌داشتند. سپس، نور درخشان و نارنجی‌رنگ انفجار یک موشک ظاهر شد.