آن کارسون برنده جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۲۶ شد

سایمون جانسون و یوهان آلاندر / خبرگزاری رویترز / ۸ اکتبر ۲۰۲۶

آکادمی سوئد روز پنج‌شنبه اعلام کرد که آن کارسون، شاعر و نویسنده کانادایی، جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۲۶ را «به خاطر مجموعه آثار جسورانه و خلاقانه‌اش که در گفتگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، اشکال جدیدی برای ادبیات معاصر پدید آورده است» از آن خود کرد.

اینگرید کارلبرگ، دبیر دائمی این آکادمی که متولی اهدای جایزه‌ای به ارزش ۱۲ میلیون کرون سوئد (۱.۲ میلیون دلار) است، گفت: «او بسیار غافلگیر شد.»

«فرصت زیادی برای صحبت نداشتیم و تنها چیزی که توانست به من بگوید این بود که در حال حاضر در ایسلند به سر می‌برد و دارد به صدای باد گوش می‌دهد.»

آثار کارسون اغلب ترکیبی از شعر، نثر، گفتگو و ترجمه است که در قالب‌هایی فراتر از ژانرهای معمول ارائه می‌شود. این نویسنده ۷۶ ساله که متولد تورنتو است، از سال ۲۰۲۲ تابعیت ایسلند را نیز دریافت کرده و در سال‌های اخیر زمان قابل‌توجهی را در این جزیره واقع در منطقه قطب شمال گذرانده است.

او به خاطر ترجمه‌هایش از ادبیات کلاسیک یونان شهرت بسیاری دارد؛ ترجمه‌هایی که تأثیر عمیقی بر آثار او گذاشته‌اند؛ آثاری که طیف وسیعی را از متن اپرا (لیبرتو) گرفته تا نقد ادبی و رمان‌های منظوم - همچون «زندگینامه سرخ» (Autobiography of Red) محصول سال ۱۹۹۸ - در بر می‌گیرد.

آکادمی اعلام کرد: «تقریباً تمام تولیدات ادبی او بر نقطه تلاقی میان وسواسِ یک زبان‌شناس (فیلولوژ) نسبت به واژگان و اشتیاقِ یک شاعر برای دستیابی به معنایی تازه، متمرکز بوده است.»

«او خود ریشه‌شناسی (اتیمولوژی) کلمات را نقطه آغازین تمام آثارش دانسته است. ترجمه‌های او از یونانی کلاسیک را می‌توان به نوبه خود آثاری مستقل و اصیل به شمار آورد.»

نمونه‌ای از سبک او را می‌توان در اثر «نورما جین بیکرِ تروآ» (Norma Jeane Baker of Troy) محصول سال ۲۰۱۹ مشاهده کرد؛ یک اثر اجرایی (پرفورمنس) که داستان «هلنِ تروآ» در نمایشنامه «هلن» اثر اوریپید را با زندگی مریلین مونرو درمی‌آمیزد.

آکادمی همچنین توانایی او را در کاوشِ «امکاناتِ نوشتن» ستود؛ فرآیندی که در آن «طرح‌واره ادبی» (literary sketch) برای او ارزش و اهمیتی ویژه یافته است. در این بیانیه آمده است: «نمونه بارز این امر، اثر “فلوت” (۲۰۱۶) است؛ مجموعه‌ای متشکل از ۲۲ کتابچه (چپ‌بوک) با موضوعات گوناگون که می‌توان آن‌ها را به هر ترتیبی مطالعه کرد.»

زندگی بدون پروست

آکادمی اعلام کرد که کتاب «زندگی‌نامه سرخ» (Autobiography of Red) — که اغلب به عنوان بزرگ‌ترین اثر کارسون شناخته می‌شود — توانایی او را در «احیای سنت ادبی کلاسیک» به نمایش می‌گذارد. او در این کتاب، پرسش‌های دیرینه‌ای را بازکاوی می‌کند؛ از جمله این‌که: «وقتی عاشق کسی می‌شوید که سرانجام شما را نابود خواهد کرد، چه پیش می‌آید؟»

کارسون با بهره‌گیری از الهام‌بخش‌های مدرن‌تر، در کتاب خود با عنوان «تمرین آلبرتین» (The Albertine Workout) به شخصیت «آلبرتین» — یکی از معشوقه‌های «مارسل» (راوی داستان) در رمان «در جستجوی زمان از دست رفته» اثر مارسل پروست — پرداخته است.

آن کارسون در سال ۱۹۹۸

کارسون هفت سال را صرف خواندن شاهکار پروست کرده بود و در مصاحبه‌ای با شبکه «سی‌بی‌سی رادیو وان» کانادا در سال ۲۰۱۶ گفت که پس از پایان کتاب دچار علائم «خماری» (یا فقدان ناشی از دوری از اثر) شده است؛ امری که او را بر آن داشت تا برای تداوم آن تجربه، کتاب «تمرین آلبرتین» را بنویسد.

او گفت: «تصور می‌کنید زندگی پس از پروست ادامه می‌یابد، اما همه‌چیز بسیار خاکستری و بی‌روح به نظر می‌رسد.»

کارسون پس از تشخیص ابتلا به بیماری پارکینسون، در دهه هفتاد زندگی‌اش شروع به یادگیری بوکس کرد. این ورزش به عنوان یک روش درمانی توصیه می‌شود، زیرا به تقویت هماهنگی چشم و دست و همچنین رعایت توالی و ترتیب حرکات کمک می‌کند.

او در مصاحبه‌ای در جشنواره ادبی «لوئیزیانا» در دانمارک (۲۰۲۴) درباره تأثیر این بیماری بر دست‌خط خود چنین گفت: «از روی شرم، پاراگراف‌های کامل را خط می‌زنم و پاک می‌کنم... شرمِ داشتنِ دست‌خطی بد.»

کارسون که سابقه تدریس ادبیات کلاسیک در دانشگاه‌های کانادا و ایالات متحده را دارد، می‌گوید خود را به همان اندازه که هنرمندی ادبی می‌داند، هنرمندی تجسمی نیز به شمار می‌آورد.

او در مصاحبه با شبکه سی‌بی‌سی گفت: «من سرودن شعر را همچون ساختن یک شیء می‌بینم. همیشه آن‌ها را بیشتر به چشم طراحی می‌دیده‌ام تا متن؛ طراحی‌هایی که البته به واسطه ماهیت زبان، امکان ورود فیزیکی به فضای آن‌ها نیز وجود دارد.» کارسون از بخت‌های اصلی امسال بود

به گفته مؤسسه شرط‌بندی «لادبروکس» (Ladbrokes)، کارسون یکی از نامزدهای اصلی دریافت جایزه امسال بود. او اکنون در زمره چهره‌های برجسته‌ای همچون الکساندر سولژنیتسین، آلیس مونرو و ارنست همینگوی قرار می‌گیرد؛ جایزه‌ای که اهدای آن اغلب موجب اختلاف‌نظر میان دوستداران ادبیات می‌شود.

این آکادمی به دلیل نادیده گرفتن غول‌های ادبی ۱۲۰ سال اخیر، نظیر لئو تولستوی، ویرجینیا وولف و خورخه لوئیس بورخس، به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است؛ همچنین به خاطر بی‌توجهی به نویسندگان آمریکایی (با وجود اهدای جایزه به باب دیلن، خواننده و ترانه‌سرا، در سال ۲۰۱۶) و نیز انتخاب‌های مبهم و دور از ذهن، هدف انتقاد بوده است.

در مقابل، مدافعان آکادمی به انتخاب‌های محبوبی همچون گابریل گارسیا مارکز کلمبیایی در سال ۱۹۸۲ و دوریس لسینگ در سال ۲۰۰۷ اشاره می‌کنند و استدلال دارند که بخشی از وظیفه این نهاد، برجسته کردن سنت‌های ادبی کمتر شناخته‌شده است.

جایزه سال گذشته به لاسلو کراسناهورکایی، نویسنده مجارستانی، تعلق گرفت.

جوایز نوبل که بر اساس وصیت‌نامه آلفرد نوبل، مخترع دینامیت و تاجر سوئدی، پایه‌گذاری شده‌اند، از سال ۱۹۰۱ به دستاوردهای برجسته در زمینه‌های ادبیات، علوم و صلح اهدا می‌شوند.

جایزه ادبیات، چهارمین جایزه نوبل امسال بود که در این هفته اعلام شد؛ پیش از آن، برندگان جوایز پزشکی، فیزیک و شیمی معرفی شده بودند. برنده جایزه صلح نیز روز جمعه در اسلو اعلام خواهد شد.