مذاکرات محرمانه مقام‌های دولت سوریه و حزب‌الله

فراس دالاتی، لیلا بسام و تیمور اَزهری / اول اکتبر ۲۰۲۶
اختصاصی خبرگزاری رویترز

به گفته شش منبع مطلع از نخستین دیدار شناخته‌شده میان این دو دشمن دیرینه، نمایندگان دولت سوریه و گروه شبه‌نظامی لبنانی حزب‌الله برای تلاش جهت کاهش تنش‌ها میان خود، مذاکراتی رودررو در ترکیه برگزار کرده‌اند.

این منابع ـــ که شامل دو مقام سوری، یک مقام آمریکایی و یک مقام ارشد امنیتی لبنانی نزدیک به حزب‌الله هستند ـــ به رویترز گفتند که مقامات سوری و این گروه همسو با ایران، دست‌کم یک بار در ماه گذشته به‌طور مخفیانه با یکدیگر دیدار کردند.

حزب‌الله سال‌ها برای دفاع از دولت بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین، در جریان جنگ داخلی سوریه، نیروهای رزمی به این کشور اعزام می‌کرد.

پس از سرنگونی اسد در اواخر سال ۲۰۲۴ در جریان یک حمله برق‌آسای شورشیان، تنش‌ها میان دولت جدید سوریه و حزب‌الله بالا گرفت؛ دمشق این گروه را به انتقال سلاح از طریق خاک سوریه متهم می‌کرد و ایالات متحده نیز ارتش سوریه را تشویق می‌کرد تا برای نبرد با حزب‌الله، نیرو به لبنان اعزام کند.

به گفته این شش منبع، دیدار ماه گذشته با حضور نمایندگان حزب‌الله و مقامات اطلاعاتی و وزارت خارجه سوریه و به دعوت نهادهای امنیتی و اطلاعاتی ترکیه، با هدف کاهش تنش‌ها برگزار شد.

تمامی این منابع به شرط ناشناس ماندن درباره این دیدار حساس ـــ که پیش‌تر گزارشی از آن منتشر نشده بود ـــ صحبت کردند.

وزارت خارجه سوریه، وزارتخانه‌های خارجه و دفاع ترکیه و وزارت امور خارجه ایالات متحده بلافاصله به پرسش‌های رویترز درباره این دیدار پاسخ ندادند. دفتر رسانه‌ای حزب‌الله نیز از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.

گفتگو درباره نگرانی‌های امنیتی متقابل

به گفته مقام آمریکایی، مقامات سوری و منبع لبنانی، این دیدار بر حل‌وفصل موارد تنش‌زا میان دو طرف متمرکز بود و به خوبی پیش رفت.

یکی از مقامات سوری اظهار داشت که هر دو طرف توافق کردند هیچ‌گونه خصومتی نسبت به یکدیگر ندارند و سوریه به حزب‌الله اطمینان داد که برای خلع سلاح این گروه، مداخله نظامی در لبنان انجام نخواهد داد. این مقام رسمی اظهار داشت که در مقابل، مقامات سوری از حزب‌الله خواستند تا در جلوگیری از تلاش‌ها برای قاچاق از مرزها و برچیدن هسته‌های خفته باقی‌مانده‌اش ـــ به‌ویژه در جنوب سوریه ـــ همکاری کند.

سوریه روز سه‌شنبه اعلام کرد که یک هسته وابسته به حزب‌الله را که در حال تدارک برای شلیک راکت در جنوب سوریه بود، دستگیر کرده است. حزب‌الله روز چهارشنبه هرگونه دخالت در این ماجرا را تکذیب کرد و اظهار داشت که «هیچ‌گونه حضوری در خاک سوریه ندارد و در هیچ‌گونه فعالیت امنیتی یا نظامی در آنجا دخیل نیست.»

این مقام سوری گفت که نمایندگان حزب‌الله پاسخ مستقیمی به درخواست توقف قاچاق سلاح و برچیدن هسته‌های مستقر در سوریه ندادند، اما متعهد شدند که در امور داخلی سوریه دخالت نکنند.

منبع لبنانی که از جزئیات این نشست و نتایج آن آگاهی مستقیم دارد، گفت که دو طرف «در زمینه مسائل امنیتی پیشرفت‌های قابل‌توجهی داشته‌اند.»

این منبع با اشاره به نگرانی‌ها درباره احتمال حمله سوریه به این گروه در داخل خاک لبنان، گفت: «حزب‌الله می‌خواهد جناح (و موقعیت) خود را حفظ و محافظت کند.»

هم مقام سوری و هم منبع لبنانی تأکید کردند که توافق نهایی حاصل نشده و برنامه‌ای برای انتشار بیانیه یا اعلام خبر در این خصوص وجود نداشته است.

منبع لبنانی به رویترز گفت که تماس میان دو طرف از طریق ترکیه، حدود دو ماه پیش آغاز شده بود.

رویترز نتوانست تأیید کند که نشست ماه سپتامبر در کدام نقطه از ترکیه برگزار شده، مدت زمان آن چقدر بوده و آیا پیش یا پس از آن، دیدارهای دیگری نیز صورت گرفته است یا خیر.

ترکیه مشوق برگزاری نشست بود؛ ایران غایب بود

هم حزب‌الله و هم دولت سوریه پیش‌تر تمایل خود را برای گفتگو با یکدیگر نشان داده بودند.

در ماه ژوئیه، اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، اعلام کرد که دمشق برای دیدار با این گروه آمادگی دارد. یک ماه بعد، نعیم قاسم، از مقامات ارشد حزب‌الله، در یک سخنرانی تلویزیونی گفت که این گروه مخالفتی با دیدار با رهبری سوریه ندارد.

آنکارا خود را به عنوان یکی از بازیگران کلیدی منطقه‌ای در بازسازی و ایجاد ثبات در سوریه معرفی می‌کند. این کشور تحت رهبری رجب طیب اردوغان، تلاش کرده است تا نقش تسهیل‌گر گفتگوهای منطقه‌ای را ایفا کند و مشتاق تقویت ثبات در منطقه است. سه تن از منابع اعلام کردند که ترکیه — متحد کلیدی «احمد الشرع»، رئیس‌جمهور سوریه — بانیِ این نشست بوده است، چرا که تمایل داشت مستقیماً در این تلاش‌ها مشارکت داشته باشد.

با این حال، جای ایران ـــ حامی اصلی حزب‌الله ـــ در این نشست‌ها خالی بود.

یک منبع امنیتی لبنانی اظهار داشت که حزب‌الله با اطلاع ایران در این نشست شرکت کرده بود، اما تهران از اینکه مشارکت مستقیمی در آن نداشته و «الشرع» هرگونه ایده برقراری روابط مستقیم با ایران را در مقطع کنونی رد کرده است، ناخرسند بود.

به گفته این منبع، همین ناخرسندی دلیل اصلیِ عدم دستیابی به توافق نهایی و عدم انتشار هرگونه خبر یا بیانیه‌ای درباره این نشست بوده است.

نمایندگی دائم ایران در ژنو هنوز واکنشی به این موضوع نشان نداده است.