خروج نیروهای آمریکایی از عراق پس از دو دهه

احمد رشید / خبرگزاری رویترز / ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶

قرار است نیروهای آمریکایی تا روز چهارشنبه (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶) آخرین پایگاه‌های خود در عراق را ترک کنند؛ خروجی که ایران و متحدانش آن را پیروزی می‌دانند. آن‌ها اکنون نفوذ عمیقی در کشوری دارند که طی بیش از دو دهه جنگ، ۴۵۰۰ آمریکایی در آن جان باختند.

کارشناسان امنیتی عراق می‌گویند این خروج — که توافق آن در سال ۲۰۲۴ و در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن حاصل شد و توسط دولت دونالد ترامپ (حتی در بحبوحه جنگ با ایران) به اجرا درآمد — می‌تواند دست تهران و متحدان قدرتمندش را باز بگذارد و در عین حال به دیگر دشمنان آمریکا، از جمله گروه «دولت اسلامی» (داعش)، فرصت بازگشت بدهد.

جاسم البهادلی، تحلیلگر امنیتی عراقی و متخصص در امور گروه‌های مسلح شیعه همسو با ایران، گفت: «ایران از خروج ائتلاف نفعی راهبردی خواهد برد، زیرا این اقدام حضور نظامی‌ای را حذف می‌کند که سال‌ها به عنوان وزنه‌ای در برابر نفوذ تهران در عراق عمل می‌کرد.»

او پیش‌بینی کرد که گروه‌های شبه‌نظامی طرفدار ایران نه تنها این خروج را پیروزی جنبش خود جلوه خواهند داد، بلکه «تلاش خواهند کرد تا از این فرصت برای کسب نفوذ بیشتر بر تصمیم‌گیری‌های امنیتی و سیاسی بهره ببرند.»

ابومجتبی الیاسری، از فرماندهان «مقاومت اسلامی در عراق» — که ائتلافی از گروه‌های مسلح تحت حمایت ایران است — خروج آمریکا را «پیروزی تاریخی برای گروه‌های مقاومت اسلامی عراق و عراقی‌های شرافتمند، و شکستی خردکننده برای پروژه آمریکایی» توصیف کرد.

او به رویترز گفت: «در ۳۰ سپتامبر، ما پایان یافتن فصلی سیاه در تاریخ عراق و ناکامی اشغالگران در تحمیل اراده خود بر کشورمان را جشن خواهیم گرفت. عراق ثابت کرده است که حاکمیتش نه توسط نیروهای خارجی، بلکه به واسطه مقاومت و اراده مردمش تأمین می‌شود.»

عدم آمادگی

اگرچه خروج نهایی نیروهای آمریکایی در میان مردم عراق محبوبیت گسترده‌ای دارد، اما کسانی که نگران قدرت گرفتن گروه‌های تحت حمایت ایران هستند، معتقدند که این خروج زودتر از موعد انجام می‌شود. عبدالرحمن الزوبعی، از رهبران قبایل سنی در فلوجه — که زمانی کانون مقاومت ضدآمریکایی بود — به خبرگزاری رویترز گفت: «ما معتقدیم که عراق در حال حاضر هنوز کاملاً آماده تحویل گرفتن پرونده امنیتی نیست.»

«همه عراقی‌ها خواهان حاکمیت کامل هستند و هیچ عراقی‌ای در این مورد تردیدی ندارد؛ اما به باور من، خروج (ائتلاف به رهبری آمریکا) به این شیوه و ایجاد خلأ امنیتی، چیزی است که همه عراقی‌ها از آن هراس دارند.»

نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۰۳ برای سرنگونی صدام حسین، دیکتاتور سنی‌مذهب، به عراق حمله کردند و پس از اشغال کشور و روی کار آوردن دولتی با محوریت شیعیان، سال‌ها با شورشیان جنگیدند تا سرانجام در پایان سال ۲۰۱۱ از آنجا خارج شدند.

آن‌ها کمتر از سه سال بعد بازگشتند تا به نیروهای عراقی در شکست گروه شبه‌نظامی سنی «دولت اسلامی» (داعش) طی جنگی بزرگ بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ کمک کنند.

شمار تلفات آمریکایی‌ها در «عملیات آزادی عراق» تقریباً دو برابر تلفات آن‌ها در جنگ همزمان در افغانستان بود؛ جنگی که با خروج ناگهانی آمریکا در سال ۲۰۲۱ به پایان رسید.

شهر فلوجه در غرب عراق دو دهه پیش به کانون اصلی مقاومت در برابر نیروهای تحت رهبری آمریکا در این کشور تبدیل شد

در سال‌های اخیر، عراق تنها کشوری بوده که اتحادهای سیاسی و نظامی نزدیکی را هم با ایالات متحده و هم با ایران حفظ کرده است؛ کشورهایی که گاهی از خاک عراق به عنوان میدان نبرد نیابتی استفاده می‌کردند.

ایالات متحده در سال ۲۰۲۰ با انجام حمله‌ای در فرودگاه بغداد، قاسم سلیمانی، فرمانده ارشد ایرانی را کشت. متحدان ایران نیز بارها به پایگاه‌های آمریکا حمله کردند که گاهی با اقدامات تلافی‌جویانه همراه بود.

در جریان درگیری‌های سال جاری، ۷ نفر از ۱۸ نیروی نظامی آمریکایی که نامشان در فهرست کشته‌شدگان ثبت شده، در عراق جان باختند؛ آخرین مورد، گروهبان ارتش بود که در ماه ژوئیه حین عملیات انهدام کنترل‌شده یک پهپاد در پایگاهی نزدیک اربیل کشته شد.

پیروزی برای محور ایران

ایران که هدف نهایی خود را وادار کردن نیروهای آمریکایی به ترک کامل خاورمیانه اعلام کرده است، خروج آمریکا از عراق را پیروزی‌ای برای «محور مقاومت» خود — متشکل از گروه‌های مسلح هم‌پیمان در سراسر منطقه — می‌داند.

امیر حیات‌مقدم، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، روز دوشنبه اظهار داشت که با خروج آمریکایی‌ها از کشور و منطقه، «امنیت پایدار در عراق برقرار خواهد شد.»

او به خبرگزاری مجلس ایران گفت که ایران «از خروج نیروهای آمریکایی از عراق استقبال می‌کند و بی‌تردید از آن حمایت خواهد کرد.» وی افزود: «گروه‌های مقاومت در حال حاضر دست به اقدام می‌زنند و گاهی نیروهای آمریکایی را هدف قرار داده و با آن‌ها مقابله می‌کنند.»

واشنگتن گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران در عراق را متهم کرده است که با انجام حملات به کشورهای همسایه به دستور تهران — از جمله حمله اخیر در همین ماه به یک خط لوله نفت مهم عربستان سعودی — در درگیری‌های گسترده‌تر خاورمیانه نقش دارند. دولت بغداد می‌گوید که در تلاش برای مهار نفوذ این گروه‌هاست.

حیاتی دوباره برای داعش؟

برخی از مقامات امنیتی عراق، چه در دولت مرکزی و چه در منطقه نیمه‌خودمختار کردستان در شمال، می‌گویند که خروج آمریکا خطر جان گرفتن دوباره جنگجویان «دولت اسلامی» (داعش) را نیز به همراه دارد؛ گروهی که با وجود شکست خلافت خودخوانده‌اش در حدود یک دهه پیش، همچنان شبکه‌ای از هسته‌های خفته را حفظ کرده است.

این جنگجویان در اوج قدرت خود، یک‌سوم خاک عراق را در اشغال داشتند و هزاران نفر را به قتل رساندند؛ از جمله صدها نفری که خودشان از صحنه تیرباران آن‌ها در داخل یک پایگاه نظامی سابق آمریکا فیلم‌برداری کرده بودند.

سیروان بارزانی، فرمانده کُرد، گفت که فقدان اطلاعات، پشتیبانی لجستیکی و پهپادهای آمریکایی، به دولت اسلامی فرصت تجدید قوا خواهد داد.

او گفت: «بیش از دو هفته است که ما شاهد تحرکات هسته‌های خفته (دولت اسلامی) هستیم؛ این تحرکات پس از آن آغاز شد که در رسانه‌های عمومی اعلام گردید ائتلاف بین‌المللی تا پایان ماه سپتامبر به‌طور رسمی از عراق خارج خواهد شد.» وی افزود: «به عقیده من، این موضوع باعث تقویت روحیه» جنگجویان شده است.

نیروهای امنیتی عراق اعلام کردند که یک هسته مشکوک وابسته به دولت اسلامی در حال تدارک حملات انتحاری هم‌زمان با خروج نیروها بوده است. به گفته چهار تن از مقامات امنیتی و نظامی عراق، این توطئه نگرانی‌هایی را برجسته کرد مبنی بر اینکه این گروه شبه‌نظامی، علی‌رغم سال‌ها شکست‌های نظامی، همچنان قادر به بهره‌برداری از خلأهای امنیتی است.

سرهنگ خالد البیاتی، از مقامات ارشد امنیتی در شهر راهبردی و نفت‌خیز کرکوک، اظهار داشت که گروه «دولت اسلامی» (داعش) «در پی ارسال این پیام است که همچنان قدرتمند بوده و توانایی انجام حملات خونین را دارد.»