عربستان احتمال توسعه سلاح اتمی را منتفی نمی‌داند

جولیان ای. بارنز و رابرت جیمیسون / نیویورک تایمز / ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶

به گفته مقام‌های آمریکایی، یک ارزیابی اطلاعاتی محرمانه که در اختیار کنگره ایالات متحده قرار گرفته، تأکید کرده است که عربستان سعودی گزینه توسعه یک سلاح هسته‌ای را همچنان باز نگه داشته است.

این ارزیابی برای قانون‌گذارانی ارسال شده که در حال بررسی توافق دولت ترامپ برای کمک به عربستان سعودی در توسعه انرژی هسته‌ای با اهداف غیرنظامی هستند. برخی نمایندگان و سناتورها از هر دو حزب نسبت به این پروژه ابراز نگرانی کرده‌اند و بیم آن دارند که پادشاهی عربستان در نهایت از آن برای توسعه سلاح هسته‌ای استفاده کند.

این مقام‌ها که به دلیل نداشتن مجوز برای بحث درباره اطلاعات طبقه‌بندی‌شده، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند، تأکید کردند که عربستان سعودی هنوز هیچ تصمیمی برای پیگیری ساخت سلاح هسته‌ای اتخاذ نکرده است.

از یک منظر، این ارزیابی موضوع تازه‌ای نیست. مقام‌های آمریکایی از مدت‌ها پیش بر این باور بوده‌اند که عربستان سعودی همچنان به داشتن سلاح هسته‌ای علاقه‌مند است؛ به‌ویژه با توجه به اینکه این کشور پیش‌تر تهدید کرده بود در صورت دستیابی ایران به چنین سلاحی، خود نیز آن را توسعه خواهد داد.

برنامه انرژی هسته‌ای غیرنظامی می‌تواند دستیابی به این هدف را بسیار آسان‌تر کند.

توافق میان دولت ترامپ و عربستان سعودی به شرکت‌های آمریکایی اجازه خواهد داد در توسعه پروژه‌های انرژی هسته‌ای در این کشور مشارکت کنند؛ اقدامی که می‌تواند به تقویت صنعت انرژی هسته‌ای آمریکا کمک کند و همچنین تضمین کند که روابط عربستان با ایالات متحده همچنان مستحکم باقی بماند.

با این حال، قانون‌گذاران نگران احتمال آغاز یک رقابت تسلیحات هسته‌ای در خاورمیانه هستند. اسرائیل یک قدرت هسته‌ای اعلام‌نشده به شمار می‌رود و ایران نیز مدت‌هاست در پی غنی‌سازی اورانیوم بوده است؛ موضوعی که یکی از دلایل حمله ایالات متحده به ایران در ماه فوریه محسوب می‌شد.

روزنامه واشنگتن پست پیش‌تر درباره این ارزیابی جدید گزارش داده بود.

کنگره اکنون در میانه یک دوره ۹۰ روزه قرار دارد که طی آن می‌تواند توافق هسته‌ای با عربستان سعودی را مورد بررسی قرار دهد.

بر اساس این توافق، عربستان سعودی مجاز خواهد بود اورانیوم را تا سطح نزدیک به ۲۰ درصد غنی‌سازی کند. این میزان بسیار کمتر از درجه خلوص لازم برای ساخت سلاح هسته‌ای است. اما کشوری که به اورانیوم با این سطح از غنی‌سازی دسترسی داشته باشد، تنها به زمان نسبتاً کوتاهی برای رساندن آن به سطح مورد نیاز جهت ساخت سلاح هسته‌ای نیاز خواهد داشت.

حفظ خاورمیانه ــ به استثنای اسرائیل ــ به‌عنوان منطقه‌ای عاری از سلاح هسته‌ای، یکی از استدلال‌هایی بوده که رؤسای‌جمهور آمریکا در تلاش برای متوقف کردن برنامه هسته‌ای ایران مطرح کرده‌اند.

سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) پرسش‌ها را به دفتر مدیر اطلاعات ملی ارجاع داد؛ نهادی که بلافاصله به درخواست اظهار نظر پاسخ نداد. یکی از مقام‌های دولت، که او نیز به شرط ناشناس ماندن سخن گفت، اظهار داشت این توافق به تقویت امنیت منطقه‌ای کمک خواهد کرد و استانداردهای منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را حفظ خواهد کرد.

این توافق ۳۰ ساله که توسط دولت ترامپ تنظیم شده، به شرکت‌های آمریکایی نقشی محوری در توسعه زیرساخت هسته‌ای غیرنظامی عربستان سعودی می‌دهد و تا حد زیادی رقبای خارجی را از این حوزه کنار می‌گذارد.

فرآیند بررسی کنگره بر اساس ماده ۱۲۳ قانون انرژی اتمی آمریکا الزامی است. برخلاف یک معاهده، این توافق برای اجرایی شدن نیازی به تأیید دو سوم اعضای مجلس سنا ندارد.

کمیته روابط خارجی سنا و کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان در طول دوره بررسی، این توافق را ارزیابی می‌کنند. اما اگر کنگره در این مدت قطعنامه مشترکی برای رد توافق تصویب نکند، این توافق بدون نیاز به رأی مثبت هیچ‌یک از دو مجلس می‌تواند به اجرا درآید.

دموکرات‌های مجلس نمایندگان به رهبری گرگوری دبلیو. میکس، نماینده ایالت نیویورک، قطعنامه مشترکی برای مخالفت با این توافق ارائه کرده‌اند تا مانع اجرای آن شوند. آنان استدلال می‌کنند که این توافق با استانداردهای دیرینه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای فاصله دارد. با این حال، قواعد آیین‌نامه‌ای باعث می‌شود که اعضای اقلیت به‌سختی بتوانند برخلاف خواست رهبران جمهوری‌خواه، چنین طرحی را برای رأی‌گیری به صحن مجلس بیاورند. افزون بر این، مجلس نمایندگان اکنون تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای در تعطیلات به سر می‌برد و زمان اندکی برای جلب حمایت لازم جهت برگزاری رأی‌گیری باقی مانده است.

سنا که قرار است پیش از آغاز تعطیلات انتخاباتی خود یک هفته دیگر در واشنگتن تشکیل جلسه دهد، تحت قواعدی فعالیت می‌کند که می‌تواند ثبت اعتراض از سوی یک سناتور و وادار کردن سنا به بررسی توافق را آسان‌تر کند. با این حال، تاکنون هیچ سناتوری برای انجام چنین اقدامی پیش‌قدم نشده است.

دموکرات‌ها که در اقلیت قرار دارند، همچنان نسبت به این توافق تردید بیشتری نشان می‌دهند. شش سناتور دموکرات روز جمعه نامه‌ای را که برای مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، ارسال کرده بودند منتشر کردند و در آن با این توافق مخالفت ورزیدند.

این سناتورهای دموکرات به رهبری ادوارد مارکی از ایالت ماساچوست و جف مرکلی از ایالت اورگن، با اجازه دادن به عربستان سعودی برای ساخت تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم مخالف هستند. آنان در نامه خود به‌طور مشخص به تهدیدهای عربستان سعودی درباره توسعه سلاح هسته‌ای به‌عنوان یکی از دلایل مخالفتشان اشاره کردند.

سناتورها در این نامه نوشتند: «ایالات متحده تاکنون هرگز به‌طور مستقیم یک تأسیسات غنی‌سازی را به کشوری فاقد سلاح هسته‌ای منتقل نکرده است؛ چه رسد به کشوری که رهبران آن تهدید کرده‌اند در پی دستیابی به سلاح هسته‌ای خواهند رفت.»