نشست فوری پیمان مکه برای حمایت از عربستان

تیمور ازهری و حاتم ماهر / خبرگزاری رویترز / ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶

عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان قرار است در چارچوب یک پیمان دفاعی مشترک، نشستی فوری و عالی‌رتبه برای بررسی راه‌های حمایت از پادشاهی سعودی در بحبوحه حملات حوثی‌های یمن برگزار کنند. همزمان عالی‌ترین مقام مذهبی عربستان از نیروهای نظامی خواست تا برای نثار جان خود در راه مبارزه با دشمنِ همسو با ایران، آماده باشند.

حوثی‌ها حملاتی را علیه دولت مورد حمایت عربستان در یمن آغاز کرده و بارها به خاک عربستان شلیک کرده‌اند که منجر به اختلال در جریان نفت از بزرگترین صادرکننده انرژی جهان شده است؛ این اقدامات بخشی از جنگی گسترده‌تر در خاورمیانه است که با حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ماه فوریه آغاز شد.

حوثی‌ها اعلام کردند که روز پنجشنبه ده‌ها موشک و پهپاد به سمت اهداف سعودی شلیک کرده‌اند، در حالی که مقامات عربستان از رهگیری شش موشک بالستیک شلیک‌شده توسط جنگجویان حوثی خبر دادند.

عربستان سعودی پیش‌تر برای مناطقی از جمله شهر مقدس مکه، جده و ینبع (بندر اصلی نفتی عربستان در دریای سرخ) هشدارهای اضطراری صادر کرده بود.

بر اساس بیانیه‌ای که اواخر پنجشنبه توسط خبرگزاری رسمی عربستان منتشر شد، مفتی اعظم عربستان (عالی‌ترین مقام مذهبی این کشور) از سربازان خواست تا برای نثار جان خود در نبرد با حوثی‌ها تا زمان برکناری این گروه از قدرت، آماده باشند.

طبق بیانیه وزارت امور خارجه عربستان، در بحبوحه این درگیری‌ها، وزرای امور خارجه عربستان، پاکستان و ترکیه در چارچوب «توافق دفاعی مشترک مکه» با یکدیگر دیدار کردند. در این بیانیه آمده است که آن‌ها ضمن محکوم کردن حملات به مکه و سایر اماکن غیرنظامی، بر حق عربستان سعودی برای دفاع از خود تأکید کردند.

این بیانیه می‌افزاید: «وزرا همچنین درباره تمهیدات برگزاری نشست فوری رؤسای ستاد مشترک ارتش سه کشور گفتگو کردند تا راه‌های حمایت از عربستان سعودی را بر اساس توافق دفاعی مشترک مکه بررسی کنند؛ توافقی که تصریح می‌کند حمله به هر یک از طرفین، به منزله حمله به تمام طرف‌ها تلقی می‌شود.»

خبر این دیدار اندکی پس از آن اعلام شد که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در مصاحبه‌ای با یک شبکه تلویزیونی آمریکایی در روز پنجشنبه، تلاش کرد میان ایران و حوثی‌ها فاصله ایجاد کند.

پزشکیان یک روز پس از سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، به برنامه «گزارش ویژه با برت بایر» در شبکه فاکس‌نیوز گفت: «حوثی‌ها مسئول اقدامات خودشان هستند.»

تلاش‌های دیپلماتیک

مصاحبه و سخنرانی پزشکیان در شرایطی انجام شد که درگیری‌ها میان ایالات متحده و ایران متوقف شده و تلاش دیپلماتیک کوتاهی در نیویورک با میانجیگری قطر میان طرف‌های متخاصم در جریان بود.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت که تهران پیشنهادی را از طریق واسطه‌ها به ایالات متحده منتقل کرده است که بر اساس آن، در صورت برآورده شدن شروط تهران، تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد.

به گفته او، طبق پیشنهاد ایران، خصومت‌ها در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان ظرف هفت روز پایان می‌یابد و ایالات متحده نیز محاصره بنادر ایران را لغو، دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد و تحریم‌های نفتی را تعلیق می‌کند.

عراقچی اظهار داشت: «تنگه هرمز در روز آخر بازگشایی خواهد شد» و افزود که پس از آن، مذاکرات با ایالات متحده درباره سایر مسائل، از جمله موضوع هسته‌ای ایران، آغاز می‌شود.

یک مقام ارشد ایرانی روز چهارشنبه به رویترز گفت که تهران در حال بررسی پاسخ واشنگتن به پیشنهادات صلح خود است.

روز جمعه، هم‌زمان با ارزیابی بازارها از احتمال برقراری آتش‌بس، قیمت نفت کاهش یافت؛ این در حالی بود که تعداد کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز در روز پنجشنبه به ۹ فروند رسید که نصف میانگین ۱۰ روزه آن است.

این جنگ که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ماه فوریه همراه با اسرائیل آغاز کرد، جان هزاران نفر را گرفته و در عرضه جهانی انرژی اختلال ایجاد کرده است.

اگرچه ایالات متحده و ایران تا حد زیادی از درگیری مستقیم کناره‌گیری کرده‌اند، اما متحدان ایران در منطقه درگیر نبرد هستند؛ به طوری که حزب‌الله در لبنان با اسرائیل مقابله می‌کند و حوثی‌ها در یمن در حال پیشروی هستند.

فشار بر صادرات نفت عربستان

ایران و متحدانش فشار قابل‌توجهی بر صادرات نفت عربستان سعودی، که متحد ایالات متحده است، وارد کرده‌اند. حوثی‌ها تردد کشتی‌ها را در دهانه دریای سرخ مختل کرده‌اند و ایران نیز عملاً تردد نفت‌کش‌ها را در تنگه هرمز — که پیش از آغاز جنگ، مسیر عبور ۲۰ درصد از صادرات نفت جهان بود — محدود کرده است. همچنین، حمله‌ای از سوی شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران در عراق، خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی را به‌طور موقت از کار انداخت.

کارشناسان امنیتی درباره میزان دقیق نفوذ مستقیم ایران بر حوثی‌ها — جنبشی اسلام‌گرای شیعه که از یک شورش محلی به گروهی مسلح و قدرتمند تبدیل شده و بخش‌های وسیعی از شمال یمن را در کنترل دارد — اختلاف‌نظر داشته‌اند.

با این حال، منابع دولتی یمن، ایران و کشورهای منطقه اعلام کرده‌اند که پیشروی حوثی‌ها در امتداد سواحل دریای سرخ یمن، با هدایت مستقیم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صورت گرفته است.

در حالی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران ماه‌هاست در میدان نبرد عملاً به بن‌بست رسیده، واشنگتن از تغییر تاکتیک خود برای گسترش دامنه تحریم‌های مالی خبر داده است؛ اقدامی که با هدف قرار دادن شرکت‌های کشورهای ثالثِ طرفِ معامله با شرکت‌های ایرانی صورت می‌گیرد و به «تحریم‌های ثانویه» شهرت دارد.

روز پنج‌شنبه، در واکنش به تحریم‌های جدید آمریکا، فعالیت شرکت‌های هواپیمایی ایران در کشورهای همسایه از جمله امارات متحده عربی و عمان ممنوع شد؛ این نخستین پیامد عمده‌ی تغییر سیاست آمریکا مبنی بر هدف قرار دادن شرکت‌های کشورهای ثالثی است که با ایران مراودات تجاری دارند.

تداوم ممنوعیت پروازها می‌تواند انزوای ایران را تشدید کرده و بحران اقتصادی کشوری را که هم‌اکنون با محاصره دریایی بنادرش از سوی آمریکا دست‌به‌گریبان است، وخیم‌تر سازد.

یک معلم بازنشسته در تهران، به شرط فاش نشدن نامش، در پیامی متنی به خبرگزاری رویترز گفت: «ما در یک زندان روباز زندگی می‌کنیم.»