امید به پیشرفت در مذاکرات میان آمریکا و ایران

جانا چوکیر، پریسا حافظی و حمیرا پاموک / خبرگزاری رویترز / ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶

نخستین دور گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان ایالات متحده و ایران در ماه‌های اخیر، روز چهارشنبه امیدها را برای آنکه این دو دشمن دیرینه بتوانند گامی در جهت پایان دادن به جنگ خاورمیانه بردارند، افزایش داد؛ اگرچه هیچ‌یک از دو طرف تغییری در مواضع خود را به صراحت بیان نکردند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و فرستادگان آمریکایی، استیو ویتکوف و جارد کوشنر، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک از طریق میانجی‌ها با یکدیگر ارتباط برقرار کردند. این نخستین تماس از این دست از زمان فروپاشی توافق آتش‌بس موقت در ماه ژوئیه (تیرماه) است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز گذشته گفت: «استیو و جارد امروز جلسه بسیار پرباری با میانجی‌های ایران داشتند، صرفاً با میانجی‌ها. بیایید ببینیم چه اتفاقی می‌افتد.» وی افزود: «مدتی است که این میانجی‌گری در جریان است، اما به نظر من شتاب و پتانسیل زیادی برای رسیدن آن‌ها به یک توافق وجود دارد. این همان چیزی است که از همه می‌شنویم.»

پیش از این، ترامپ در سخنانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفته بود که باید تصمیم بگیرد آیا با ایران به توافق برسد یا این کشور را «نابود» کند. قرار بود مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز چهارشنبه در این گردهمایی سخنرانی کند.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفت که تهران از طریق میانجی قطری در نیویورک با ایالات متحده وارد تعامل شده و شرایطی را از جمله پایان جنگ در تمام جبهه‌ها و توقف «اقدامات تجاوزکارانه» آمریکا منتقل کرده است.

برخی از رسانه‌های دولتی ایران پیش‌تر گزارش داده بودند که عراقچی و ویتکوف با یکدیگر دیدار کرده‌اند، اما مقامات ایرانی به رویترز توضیح دادند که این دیدار به صورت حضوری (چهره‌به‌چهره) نبوده است. عراقچی با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر که یکی از میانجی‌های اصلی در گفت‌وگوهای پیشین بوده است، دیدار کرد.

قیمت نفت در پایین‌ترین سطح دو هفته اخیر

این گشایش دیپلماتیک کمک کرد تا قیمت نفت نزدیک به پایین‌ترین سطح دو هفته اخیر باقی بماند و نفت خام برنت اکنون کمی پایین‌تر از آستانه ۱۰۰ دلاری هر بشکه که در این ماه از آن عبور کرده بود، تثبیت شود. این در حالی است که جنگجویان حوثی در یمن اخیراً یک حمله گسترده را آغاز کرده و به سمت عربستان سعودی شلیک کرده‌اند.

این جنگ که ترامپ در ماه فوریه (بهمن‌ماه) در کنار اسرائیل با نام «عملیات خشم حماسی» (Operation Epic Fury) آغاز کرد، نزدیک به هفت ماه به طول انجامیده و هزاران نفر را به کشتن داده، عرضه جهانی انرژی را مختل کرده و به سایر کشورهای منطقه گسترش یافته است؛ نخست به لبنان و اخیراً به یمن.

ترامپ ادعاهای پیشین خود را تکرار کرد که این جنگ ممکن است در حدود زمان برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر (آبان‌ماه) در ایالات متحده پایان یابد، هرچند وی دلیلی برای این موضوع ارائه نکرده است.

از زمان فروپاشی دیپلماسی در ماه ژوئیه (تیرماه)، طرفین بارها با یکدیگر تبادل آتش داشته‌اند، اگرچه ترامپ پس از دریافت توصیه فرماندهان نظامی‌اش مبنی بر کاهش ذخایر مهمات، از ازسرگیری تمام‌عیار حملات خودداری کرده است.

یک توافق موقت که در ماه ژوئن (خردادماه) حاصل شد و به امضای ترامپ و پزشکیان رسید، قرار بود خواسته‌های اصلی ایران را برآورده کند: لغو تحریم‌های مالی و آزادسازی دارایی‌ها در ازای آغاز گفت‌وگو بر سر محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران.

اما این توافق در عرض چند هفته بر سر مقررات کشتیرانی در تنگه هرمز، که پیش از جنگ مسیر عبور یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان بود، از هم پاشید. ایران خواهان اعمال کنترل بیشتر بر این تنگه و دریافت عوارض از کشتی‌هایی است که از آن عبور می‌کنند، درخواستی که واشنگتن آن را رد می‌کند.

با وجود حملات تقریباً روزانه به نفتکش‌ها، تردد از طریق این تنگه در هفته‌های اخیر به تدریج افزایش یافته است. تولیدکنندگان نفت به شرکت‌های کشتیرانی مبالغی معادل تا یک‌چهارم ارزش محموله پرداخت کرده‌اند تا دستگاه‌های ردیاب (ترانسپوندر) خود را خاموش کنند، این مسیر را طی نمایند و نفت خام را به سایر شناورها در خارج از تنگه منتقل کنند.

صادرات امارات متحده عربی هم‌اکنون به سطح پیش از جنگ بازگشته است و عربستان سعودی ۶۰ میلیون بشکه نفت خلیج فارس را برای این ماه و ماه آینده فروخته است که قرار است در خارج از تنگه و در سواحل عمان تحویل داده شود؛ این رقم افزایش قابل توجهی نسبت به ماه اوت (مردادماه) دارد.

با این وجود، این اختلالات همچنان به بازارهای جهانی انرژی فشار وارد می‌کند. تخمین زده می‌شود که حدود یک‌سوم نفت خلیج فارس از عرضه جهانی کسر شده است. این کمبودها به‌ویژه محصولات پالایشی مانند گازوئیل را تحت تأثیر قرار داده و باعث تورم، افزایش نرخ بهره و آسیب به حزب جمهوری‌خواه ترامپ در آستانه انتخابات شده است.

خطر بروز اختلالات بیشتر، پس از پیشروی حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن طی ماه جاری افزایش یافته است؛ پیشروی‌هایی که تردد در تنگه باب‌المندب — واقع در ورودی جنوبی دریای سرخ و مسیر جایگزین صادراتی مورد استفاده عربستان — را تهدید می‌کند.

واشنگتن نیز به نوبه خود، بنادر ایران را تحت محاصره قرار داده و بحران اقتصادی این کشور را تشدید کرده است. مقامات ایرانی می‌گویند که برای دستیابی به اهدافشان حاضرند این محاصره را تحمل کنند و تا زمانی که این محاصره لغو نشود، تنگه هرمز را باز نخواهند کرد.