ایران حمله به اهداف نظامی در اروپا را بررسی می‌کند

نجمه بزرگمهر و اندرو انگلند / فایننشال تایمز / ۱۹ اوت ۲۰۲۶

به گفته افرادی نزدیک به حکومت ایران، تهران در صورت تشدید جنگ از سوی دونالد ترامپ، گزینه حمله به اهداف نظامی آمریکا در اروپا را بررسی کرده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد جمهوری اسلامی در حال ارزیابی راه‌های افزایش هزینه‌ها و دامنه این درگیری است.

دو منبع نزدیک به حکومت ایران به فایننشال تایمز گفتند نیروهای ایرانی امکان هدف قرار دادن پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای جنوب‌شرقی اروپا، از جمله بلغارستان را بررسی کرده‌اند؛ کشوری که ماه گذشته استفاده از پایگاه هوایی «بِزمِر» را برای هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی تأیید کرد.

یکی از این منابع افزود که قبرس نیز، جایی که یک پایگاه نظامی بریتانیا در ماه مارس هدف حمله یک پهپاد قرار گرفت، در فهرست اهداف احتمالی برای تلافی‌جویی در صورت آغاز مجدد هرگونه عملیات تهاجمی آمریکا قرار دارد.

این منابع همچنین گفتند نیروهای ایرانی به‌طور جداگانه گزینه حمله به کابل‌های فیبر نوری زیردریایی در تنگه هرمز را نیز در صورت تشدید تنش‌ها بررسی کرده‌اند.

این تهدیدها بازتاب‌دهنده فضای سرسختانه حاکم بر تهران است؛ جایی که بسیاری در درون ساختار حکومت، ازسرگیری جنگ را نه یک احتمال، بلکه مسئله‌ای مربوط به زمان می‌دانند.

مذاکرات برای بازگشایی تنگه هرمز متوقف شده و آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، هفته گذشته چهره‌های تندرو را به سمت‌های ارشد امنیتی و نظامی منصوب کرد. ترامپ نیز روز سه‌شنبه گفت که «هیچ گفت‌وگو یا مذاکره‌ای در جریان نیست و هیچ برنامه‌ای هم برای آن وجود ندارد.»

فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر فرماندهان نظامی هشدار داده‌اند که در هر درگیری تمام‌عیار جدید، ایران از راهبرد پیشین خود که بر حمله به دارایی‌های نظامی آمریکا، تأسیسات انرژی و زیرساخت‌های دیگر در خاورمیانه متمرکز بود، فراتر خواهد رفت و اهدافی دورتر را مورد حمله قرار خواهد داد.

سپاه پاسداران ماه گذشته نیز بریتانیا را به دلیل استفاده آمریکا از پایگاه‌های نظامی این کشور تهدید کرد و گفت: «هر پایگاهی که برای حمله به خاک ایران مورد استفاده قرار گیرد، هدفی مشروع تلقی خواهد شد.»

سیدارت کاوشال، پژوهشگر اندیشکده مؤسسه خدمات متحد سلطنتی (RUSI) در لندن، تهدید موشکی ایران علیه اهدافی در اروپا و سایر مناطق را «واقعی اما محدود» توصیف کرد.

به گفته کاوشال، ایران می‌تواند از موشک‌های بالستیک میان‌برد خود، از جمله موشک‌های سری شهاب، علیه دارایی‌های آمریکا در جنوب و جنوب‌شرقی اروپا استفاده کند، اما این موشک‌ها در بردهای طولانی‌تر برای وارد کردن خسارت مؤثر با دشواری مواجه خواهند شد.

به گفته منابع مذکور، نحوه واکنش ایران به اقدامات واشنگتن بستگی خواهد داشت.

یکی از آنها گفت حکومت در حال آماده‌سازی طرحی برای گسترش بیشتر درگیری است، چنانچه ترامپ تهدیدهای پیشین خود مبنی بر حمله به زیرساخت‌های ایران را عملی کند. رئیس‌جمهور آمریکا ماه گذشته گفته بود هر بار که جمهوری اسلامی یک کشتی را در تنگه هرمز هدف قرار دهد، واشنگتن یک پل یا نیروگاه ایرانی را نابود خواهد کرد.

منبع دوم گفت ایران در صورت هرگونه تجاوز آمریکا، «هیچ محدودیتی» برای پاسخ خود قائل نخواهد شد.

او افزود: «اگر آمریکا بیش از حد پیش برود، ایران به هر قیمتی از خود دفاع خواهد کرد، از منطقه فراتر خواهد رفت و اروپا را نیز هدف قرار خواهد داد.»

ایران پیش‌تر نیز آمادگی خود را برای حمله به اهداف دوردست نشان داده است. در هفته‌های پس از آغاز جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه، واشنگتن تهران را متهم کرد که چندین موشک به سوی پایگاه مشترک نظامی آمریکا و بریتانیا در «دیه‌گو گارسیا» در اقیانوس هند ــ در فاصله حدود چهار هزار کیلومتری ــ شلیک کرده است؛ موشک‌هایی که هیچ‌کدام به هدف نرسیدند.

ترکیه در ماه مارس اعلام کرد سامانه‌های پدافند هوایی ناتو چند موشک بالستیک شلیک‌شده از ایران را رهگیری کرده‌اند. همچنین پایگاه هوایی بریتانیا در آکروتیری قبرس نیز در همان ماه هدف یک پهپاد قرار گرفت. مقام‌های غربی در آن زمان گفتند گمان می‌کنند این پهپاد ایرانی بوده اما توسط نیروهای نیابتی منطقه‌ای شلیک شده و مستقیماً از سوی تهران به کار گرفته نشده است.

این منابع گفتند حمله ماه گذشته ایران به پایگاه آمریکا در اردن، که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی انجامید، دقیق‌ترین حمله دوربردی بوده که جمهوری اسلامی تاکنون انجام داده و نشان‌دهنده توانایی آن برای هدف قرار دادن اهدافی در فواصل طولانی‌تر است.

منبع نخست گفت: «این حمله همچنین پیامی برای اروپا بود؛ اینکه اروپا نیز می‌تواند هدف موشک قرار گیرد و بنابراین باید بداند در این جنگ در چه جایگاهی قرار دارد.»

او افزود: «یک اشتباه بسیار بزرگ، مانند حمله به زیرساخت‌های ما، می‌تواند باعث شود جنگ از منطقه فراتر رفته و به اروپا برسد.»

توافق‌نامه موقت میان آمریکا و ایران که در ماه ژوئن در قالب یک تفاهم‌نامه امضا شده بود، ماه گذشته پس از حمله تهران به کشتی‌ها در تنگه هرمز و متهم کردن متقابل دو طرف به نقض این توافق فروپاشید. این وضعیت به دورهای متقابل حملات تلافی‌جویانه و ازسرگیری محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا انجامید.

هفته‌ها تلاش دیپلماتیک برای بازگشایی این آبراه و ازسرگیری مذاکرات درباره توافقی گسترده‌تر برای پایان دادن به جنگ، تاکنون نتیجه‌ای نداشته و ترامپ نیز به‌طور فزاینده‌ای از این بن‌بست ناخرسند شده است.

کاوشال از مؤسسه RUSI گفت ایران می‌تواند موشک‌های سنگین‌تر و پیشرفته‌تری را نیز به کار گیرد، اما برای رسیدن به چنین بردی ناچار خواهد بود از میزان محموله جنگی آنها بکاهد؛ موضوعی که باعث می‌شود میزان خسارت واردشده محدود باشد.

او افزود: «برای ایران احتمالاً ثمربخش‌تر خواهد بود که از طریق نیروهای نیابتی خود عمل کند»؛ نیروهایی که شامل گروه‌های شبه‌نظامی شیعه در عراق، حزب‌الله لبنان و حوثی‌های یمن هستند.

داگلاس بری از مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) نیز گفت: «حملاتی که امسال علیه دیه‌گو گارسیا انجام دادند، به نوعی نشان می‌دهد که آنها به تسلیحاتی با برد بیش از دو هزار کیلومتر دسترسی دارند.»

او افزود: «اما اینکه واقعاً چه تعداد از این تسلیحات را در اختیار دارند، موضوع دیگری است. همچنین اینکه آیا حاضر خواهند بود حتی تعداد محدودی از آنها را برای ارسال یک پیام نمایشی و نمادین به کار گیرند یا نه، همچنان پرسشی بی‌پاسخ است.»

بری ادامه داد: «خطر این است که موشک‌ها به هدف نرسند یا رهگیری شوند؛ در آن صورت چه منفعتی نصیب آنها خواهد شد؟ هرچه برد موشک بیشتر باشد، دستیابی به دقت بالا دشوارتر می‌شود.»

در عین حال، برخی در درون حکومت ایران نگران‌اند که تهران بیش از حد در حال بالا بردن سطح تنش‌ها باشد. بسیاری از تندروهای نظام معتقدند آمریکا قابل اعتماد نیست و به هیچ توافقی پایبند نخواهد ماند؛ بنابراین ایران باید هزینه بیشتری بر واشنگتن تحمیل کند تا آمریکا را به اجرای تعهداتش در هر توافق نهایی وادار سازد.

از جمله این افراد محسن رضایی است؛ فرمانده پیشین سپاه پاسداران که هفته گذشته از سوی مجتبی خامنه‌ای به عنوان عالی‌ترین مقام امنیتی کشور منصوب شد.

تحلیلگران ایرانی این انتصاب را نشانه‌ای دانسته‌اند از اینکه چهره‌هایی مانند محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، فعلاً کنار گذاشته شده‌اند؛ زیرا چشم‌انداز دستیابی به یک توافق پایدار روزبه‌روز تیره‌تر به نظر می‌رسد.

منبع دوم گفت: «ایران پیام روشنی ارسال می‌کند که اگر با قالیباف به توافق نرسید، باید با رضایی طرف شوید.»

او افزود: «پیام این است: “عصبانی نشو، چون من از تو عصبانی‌ترم.”»