یمن در سراشیب جنگ داخلی دوباره

تیمور اظهری و محمد غباری / خبرگزاری رویترز / ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶

به گفته مقامات یمنی، دیپلمات‌های غربی و تحلیلگران، یمن به سمت ازسرگیری یک درگیری منجمدشده بیش از یک دهه‌ای پیش می‌رود، زیرا حملات حوثی‌های مورد حمایت ایران به زیرساخت‌های عربستان سعودی و کشتیرانی، صبر پادشاهی عربستان و نیروهای دولت یمن مورد حمایتش را به بوته آزمایش گذاشته است.

به گفته مقامات نظامی یمن و تحلیلگران، نیروهای حوثی و نیروهای دولت یمن در روزهای اخیر در امتداد یک خط مقدم که شمال غرب تحت کنترل حوثی‌ها را در بر می‌گیرد و از سواحل دریای سرخ تا مرز عربستان امتداد دارد، تجمع کرده‌اند.

تلاش‌های میانجیگری به رهبری سازمان ملل متحد و عمان، و اخیراً با مشارکت پاکستان، ادامه یافته است، اما یک دیپلمات غربی گفت بدبینی نسبت به چشم‌انداز یک راه‌حل از طریق مذاکره در حال افزایش است.

عربستان سعودی از زمان دستیابی به آتش‌بس با حوثی‌ها در سال ۲۰۲۲ به دنبال پرهیز از درگیری مجدد در یمن بوده است؛ آتش‌بسی که جنگی را متوقف کرد که از طریق درگیری و قحطی صدها هزار نفر را کشته و اعتراضات بین‌المللی را برانگیخته بود.

اما به گفته دیپلمات‌ها، تحلیلگران و مقامات یمنی، هدف قرار دادن یک فرودگاه عربستان توسط حوثی‌ها در هفته گذشته و اعلام محاصره دریایی این پادشاهی ـــ که با دو حمله به نفتکش‌های سعودی که حوثی‌ها گفتند آن را انجام داده‌اند، به اجرا گذاشته شد ـــ ممکن است این محاسبه را تغییر دهد.

حوثی‌ها گفتند حمله به فرودگاه در پاسخ به حمله عربستان به فرودگاهی تحت کنترل آن‌ها بوده و محاصره دریایی پاسخی به محاصره یمن از سوی عربستان است، امری که عربستان سعودی آن را تکذیب کرده است.

براء شیبان، تحلیلگر یمنی و پژوهشگر همکار در اندیشکده مؤسسه خدمات سلطنتی متحد در بریتانیا، گفت: «از سال ۲۰۲۲ تاکنون، این جدی‌ترین آمادگی‌ها برای یک درگیری است که دیده‌ام.»

دفتر رسانه‌ای دولت عربستان، وزیر اطلاع‌رسانی یمن و سخنگوی حوثی‌ها به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنج‌شنبه گفت که ایران را مسئول هرگونه حمله حوثی‌ها خواهد دانست.

هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه سازمان ملل در امور یمن، در بیانیه‌ای به رویترز گفت که به تازگی از دو سفر به کشور عمان در حاشیه خلیج فارس بازگشته و در این میان سفری نیز به عربستان سعودی داشته است «تا درباره راهی به جلو به سوی کاهش تنش و ثبات بیشتر گفت‌وگو کند.»

او گفت: «رویدادهای اخیر یمن را در جهت مخالف سوق داده و این بیش از همه یک عقب‌گرد برای یمنی‌هاست. تلاش‌های من ادامه دارد و سازمان ملل همواره آماده حمایت از طرف‌ها برای تغییر مسیر و اولویت دادن به منافع یمنی‌هاست.»

ایران و حوثی‌ها فشار را افزایش می‌دهند

تنش‌ها در یمن دو هفته پس از فروپاشی یک آتش‌بس موقت که قرار بود به جنگ ایران پایان دهد، در حال عمیق‌تر شدن است.

این جنگ تا حد زیادی تنش‌زدایی سال ۲۰۲۳ میان عربستان سعودی و ایران را که تنش‌های منطقه‌ای را آرام کرده و به محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، اجازه داده بود بر برنامه تحول چشم‌انداز ۲۰۳۰ خود که شامل پروژه‌های عظیم زیربنایی و میزبانی رویدادهای جهانی است، تمرکز کند، از بین برده است.

حوثی‌ها تا حد زیادی از حاشیه جنگ ایران دور مانده‌اند، اما تحلیلگران، دیپلمات‌ها و مقامات یمنی گفتند این گروه و حامیان ایرانی آن اکنون فرصتی برای افزایش فشار بر عربستان سعودی و ایالات متحده می‌بینند.

محاصره دریایی کشتیرانی عربستان می‌تواند بر میلیون‌ها بشکه نفت در روز که از طریق خط لوله به سواحل دریای سرخ عربستان پمپاژ می‌شود، تأثیر بگذارد؛ مسیری که برای دور زدن محاصره تقریباً کامل تنگه هرمز توسط ایران استفاده می‌شود.

شیبان، تحلیلگر یمنی، گفت برای حوثی‌ها، این تشدید تنش می‌تواند با هدف گرفتن امتیازات مالی و سیاسی از ریاض و به دست آوردن اهرمی به سبک ایران بر یک گلوگاه جهانی از طریق گسترش تسلط آن‌ها بر تنگه موسوم به باب‌المندب باشد.

یک مقام ارشد حوثی گفت باب‌المندب که دسترسی از دریای سرخ به اقیانوس هند را کنترل می‌کند، همچنان به روی کشتیرانی غیرسعودی باز است.

افزایش نارضایتی عربستان از حوثی‌ها

تنش‌های اخیر در تضاد با سال‌ها تعامل عربستان با حوثی‌ها قرار دارد؛ تعاملی که به اعطای امتیازاتی به این گروه انجامید، از جمله اجازه استفاده از بندر حدیده و همچنین عقب‌نشینی در سال ۲۰۲۴ از طرح مسدودسازی کامل دسترسی به نظام بانکی بین‌المللی در مناطق تحت کنترل آن‌ها.

فارع المسلمی، پژوهشگر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای اندیشکده چتم‌هاوس، گفت: «به‌طور فزاینده این احساس شکل می‌گیرد که دستیابی به صلح با حوثی‌ها ممکن نیست و جنگی که به تعویق افتاده، ممکن است هزینه‌برتر هم باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که عربستان در آستانه میزبانی اکسپو ۲۰۳۰ و جام جهانی فوتبال ۲۰۳۴ قرار دارد.»

وی افزود: «این مسیر پرریسک است، اما می‌تواند به هموار شدن راه کمک کند»، و تأکید کرد که حمایت ایالات متحده در این میان حیاتی خواهد بود.

از زمانی که عربستان در سال ۲۰۱۵ در رأس یک ائتلاف عربی وارد این درگیری شد، چشم‌انداز سیاسی به نفع ریاض تغییر کرده است؛ در آن زمان، کشته شدن هزاران غیرنظامی در حملات هوایی، فشارهای آمریکا و اروپا را بر عربستان برای پایان دادن به جنگ افزایش داده بود.

به گفته تحلیلگران و مقامات دولت یمن، حملات حوثی‌ها به اسرائیل و کشتیرانی بین‌المللی از زمان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل، به‌همراه بازداشت ده‌ها نفر از کارکنان سازمان ملل، موجب سخت‌تر شدن مواضع بین‌المللی علیه این جنبش شده است؛ تغییری که به باور آنان به سود عربستان است.

شیبان گفت: «اگر ریاض بار دیگر مداخله کند، میزان نظارت و حساسیت‌ها بسیار، بسیار کمتر خواهد بود.»