حملات ایران به تأسیسات سیا و نقش احتمالی روسیه

جاناتان لندی، گرام اسلتری و تیمور اظهری / خبرگزاری رویترز / ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶

حملات پهپادی ایران به تأسیسات سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در منطقه خلیج فارس، تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا را به بررسی این موضوع واداشته است که آیا روسیه با ارائه اطلاعات هدف‌گیری یا فناوری پیشرفته پهپادی به این حملات کمک کرده است یا نه. این موضوع را چهار منبع آگاه از ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا اعلام کردند.

این منابع که به دلیل حساسیت موضوعات امنیت ملی نخواستند نامشان فاش شود، گفتند مقام‌های اطلاعاتی آمریکا هنوز به نتیجه‌گیری قطعی درباره احتمال دخالت روسیه در حملات به تأسیسات سیا نرسیده‌اند. با این حال، آنان به اثربخشی و دقت ظاهری این حملات، و همچنین حمایت فنی گسترده‌تر روسیه از ایران، به‌عنوان شواهد احتمالی اشاره کردند.

رویترز و دیگر رسانه‌ها پیش‌تر گزارش داده‌اند ــ و مقام‌های آمریکایی نیز تأیید کرده‌اند ــ که روسیه در حملات ایران به اهداف آمریکایی در منطقه خلیج فارس، اطلاعات هدف‌گیری و انواع دیگری از پشتیبانی را در اختیار تهران قرار داده است. اما تحقیق جامعه اطلاعاتی آمریکا درباره احتمال نقش روسیه در پشتیبانی از حملات علیه تأسیسات سیا تاکنون علنی نشده بود.

به گزارش رویترز و دیگر رسانه‌ها، دست‌کم دو مرکز سیا در ماه مارس هدف حمله قرار گرفتند. یکی از این مراکز، ایستگاه سیا در عربستان سعودی بود که در داخل سفارت آمریکا در ریاض قرار دارد و مرکز دیگری در شرق عراق واقع شده بود. برخی از منابع گفتند تأسیسات بیشتری نیز هدف قرار گرفته‌اند، اما جزئیاتی ارائه نکردند.

روسیه در هدف‌گیری تأسیسات کمک کرده است

یک یادداشت داخلی متعلق به یکی از نهادهای اطلاعاتی غربی که توسط یک مقام منطقه‌ای دارای دسترسی به این سند توصیف شد، به این نتیجه رسیده است که روسیه احتمالاً در هدف‌گیری تأسیسات سیا در منطقه نقش داشته است. این مقام به شرط فاش نشدن هویت دقیق تهیه‌کنندگان سند درباره محتوای آن صحبت کرد.

دو مقام غربی مستقر در منطقه خلیج فارس که در جریان گزارش‌های اطلاعاتی قرار گرفته‌اند، گفتند تحلیلگران بر این باورند که در حمله به عربستان از دو نسخه ارتقایافته پهپادهای شاهد ایران که با کمک روسیه توسعه یافته‌اند استفاده شده است. به گفته آنان، یکی از این پهپادها در بخش آسیب‌پذیری از نمای خارجی سفارت شکافی ایجاد کرد و پهپاد دوم از همان منفذ وارد شد و منفجر شد. در این حمله هیچ کشته یا زخمی گزارش نشد.

هرچند کمک‌های روسیه به ایران سابقه‌ای طولانی دارد و با توجه به روابط نزدیک دو کشور موضوعی شناخته‌شده است، اما هدف قرار دادن مشخص و مستقیم مراکز حساس سیا می‌تواند نشان دهد که مسکو آماده است برای مختل کردن عملیات آمریکا، گام‌های بیشتری بردارد؛ آن هم در شرایطی که واشنگتن برای پایان دادن به جنگ با ایران با دشواری روبه‌رو است.

نگرانی‌ها درباره احتمال ارائه اطلاعات هدف‌گیری از سوی روسیه به ایران در پایان هفته گذشته و پس از حملات به یک پایگاه هوایی آمریکا در اردن افزایش یافت؛ حملاتی که در آن ایران با موشک‌های بالستیک پادگان‌های ارتش آمریکا را هدف قرار داد و دو سرباز را کشت.

کاخ سفید درخواست رویترز برای اظهار نظر را به سیا ارجاع داد و این سازمان از ارائه هرگونه توضیح خودداری کرد.

نمایندگی ایران در سازمان ملل، وزارت دفاع روسیه و دولت عربستان سعودی نیز به درخواست‌های رویترز برای اظهار نظر پاسخ ندادند.

تأسیسات محرمانه

این دو مقام غربی در منطقه گفتند روسیه به ایران کمک کرده است تا توانایی پهپادهای شاهد برای رسیدن به اهداف را ارتقا دهد و تحلیلگران گمان می‌کنند ایران در حمله به ریاض از همین نسخه‌ها استفاده کرده است.

یک منبع دیگر نیز گفت روسیه با تأمین سامانه ناوبری ماهواره‌ای «کومتا-ام» (Kometa-M) به تهران کمک کرده است تا دقت پهپادهای شاهد-۱۳۶ را افزایش دهد؛ سامانه‌ای که به گفته کارشناسان، بسیار دقیق‌تر از نمونه تولیدشده در ایران است و اخلال در عملکرد آن نیز دشوارتر است.

روزنامه وال‌استریت ژورنال نخستین بار در ماه مارس گزارش داد که روسیه سامانه کومتا-ام را در اختیار ایران قرار داده است. کرملین این گزارش را رد کرد و آن را «اخبار جعلی» خواند.

تأسیسات سیا در خارج از کشور شامل دفاتر اصلی این سازمان در کشورهای مختلف است که معمولاً در سفارتخانه‌ها مستقر هستند و «ایستگاه» نامیده می‌شوند. افزون بر این، سیا خانه‌های امن، مراکز لجستیکی و تأسیساتی برای عملیات نظارتی و سایر مأموریت‌ها را نیز اداره می‌کند.

مکان این مراکز از جمله محرمانه‌ترین اسرار امنیتی به شمار می‌رود.

منابع حاضر در این گزارش از اعلام تعداد دقیق یا محل تأسیسات سیا که هدف پهپادهای ایرانی قرار گرفته‌اند خودداری کردند. یکی از منابع تعداد این مراکز را «بیش از یک و کمتر از دوازده» عنوان کرد. منبع دیگری نیز گفت چندین مرکز هدف قرار گرفته‌اند.

اطلاعات هدف‌گیری روسیه؟

به گفته منابع، تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا در حال بررسی این موضوع هستند که آیا ایران در حمله به سفارت آمریکا از اطلاعات هدف‌گیری ارائه‌شده توسط روسیه استفاده کرده است یا خیر.

با این حال، تردیدهایی همچنان وجود دارد. برخی از منابع هشدار دادند که ممکن است ایران در اصل قصد داشته باشد سفارت آمریکا را به طور کلی هدف قرار دهد و ایستگاه سیا به‌طور تصادفی در جریان حمله مورد اصابت قرار گرفته باشد.

به گفته این منابع، برخی تحلیلگران به این نتیجه رسیده‌اند که به جز روسیه، کشورهای اندکی هم توانایی دستیابی به چنین اطلاعات حساس هدف‌گیری را دارند و هم انگیزه لازم برای استفاده از آن علیه آمریکا.

دنیل هافمن، رئیس پیشین یکی از ایستگاه‌های سیا و افسر سابق عملیات مخفی این سازمان، گفت با توجه به شراکت راهبردی نزدیک میان مسکو و تهران، کمک روسیه به ایران برای هدف قرار دادن تأسیسات سیا موضوعی غیرمنتظره نخواهد بود.

او گفت: «آن‌ها در تلاش برای کاهش یا حتی حذف کامل نفوذ آمریکا در حوزه‌های نفوذی که خود برای خویش تعریف کرده‌اند، منافع مشترکی دارند.»