|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
تأملی درباره روششناسی مهدی خلجی در گفتوگو درباره داریوش آشوری، شهلا شفیق و رضا پهلوی
درآمد
گفتوگوی مهدی خلجی درباره مصاحبه داریوش آشوری و شهلا شفیق، از بحثی درباره ترجمه و تفسیر نیچه آغاز میشود و بهتدریج به داوریهایی درباره نمایندگی سیاسی، دموکراسی، وفاق، میراث پهلوی و نسبت رضا پهلوی با مخالفان جمهوری اسلامی میرسد. این جابهجایی از بحث فلسفی به نقد سیاسی فینفسه ناموجه نیست؛ مفاهیم فلسفی میتوانند برای روشنکردن مسائل سیاسی به کار آیند. مسئله آن است که در هر دو حوزه باید میان مفهوم و مصداق، استدلال و داوری، و شواهد و نتیجهگیری تناسب برقرار باشد.
در این نوشته مقصود دفاع بیقیدوشرط از رضا پهلوی یا رد کلی نقدهای خلجی نیست. بخشی از پرسشهای او درباره مشروعیت نمایندگی، حقوق اقلیتها و ضرورت قواعد دموکراتیک موجه است. در عین حال، برخی صورتبندیهای فلسفی و بعضی نتیجهگیریهای سیاسی او از دقت کافی برخوردار نیست و نیاز به مستندات بیشتری دارد. معیار اصلی این بررسی، سنجش استدلالها با همان معیارهایی است که خود خلجی بر آنها تأکید میکند: تمایزگذاری مفهومی، پرهیز از تعمیم شتابزده و استقلال داوری از موضع سیاسی.
در این نوشته من برعکس خلجی، ابتدا از نقد سیاسی او آغاز میکنم و دست آخر به سر وقت نقد فلسفی او خواهم رفت.
۱. نمایندگی سیاسی و مصادره اعتراضات
پرسش خلجی درباره مبنای ادعای نمایندگی رضا پهلوی، قابل تامل است. اما خود او ناتوان از ارائه پاسخی قانعکننده به پرسش خودش است. اگر سازوکارهای قانونی همچون انتخابات یا رفراندوم برای گذار از یک نظام غیردموکراتیک به یک نظام دموکراتیک در دسترس نباشند، جنبشهای اعتراضی به کف خیابان میآیند. در چنین شرایطی چه کسی نماینده یا رهبر مشروع معترضان است؟ و مشروعیت خود را چگونه اثبات میکند؟
در غیاب سازوکارهای قانونی همچون انتخابات یا رفراندوم، رهبران دوران گذار از طریق جنبشهای اعتراضی انتخاب میشوند. درست به همین دلیل بود که پیش از دیماه ۱۴۰۴، بسیاری از چهرههای سیاسی نظیر تاجزاده برای رقبای سیاسی خودشان (از جمله رضا پهلوی) شرط میگذاشتند که فراخوان عمومی بدهند تا پایگاه اجتماعیشان معلوم بشود.
آنچه پس از دیماه ۱۴۰۴ رخ داد در واقع تحقق همان شرط بود. از یک سو میلیونها ایرانی معترض در ایران و خارج از ایران به فراخوان رضا پهلوی پاسخ مثبت داده بودند و از سوی دیگر، برخی مجامع بینالمللی نیز او را به عنوان یکی از رهبران اصلی اپوزیسیون یا برجستهترین چهره اپوزیسیون پذیرفته بودند و به او توجه نشان میدادند. این شرایط نهتنها رقبای سیاسی او در تهران (و از جمله اصلاحطلبان و روزنهگشایان) را برآشفته بود، بلکه تحلیلگران خارج از ایران (نظیر خلجی) را خشمگین کرده و واداشته بود تا با استفاده از عباراتی نظیر «رهبر خودخوانده»، پایگاه اجتماعی رضا پهلوی را زیر سوال ببرند.
البته میتوان با خلجی همنظر بود که اگر یک چهره سیاسی خود را با تمام ملت یکی بگیرد یا مدعی نمایندگی انحصاری کل جامعه باشد، نمودهای اقتدارگرایی را نمایان ساخته است. اما رضا پهلوی تاکنون چنین ادعایی نداشته است.
۲. وفاق، تکثر و محوریت یک شخصیت
تعریف وفاق بهعنوان توافق نیروهای سیاسی بر قواعد مشترک رقابت و انتقال قدرت است. وفاق دموکراتیک لزوما به معنای توافق بر سر همه هدفها و برنامهها نیست؛ بلکه پذیرش قواعدی است که امکان رقابت، مخالفت، تغییر دولت و انتقال مسالمتآمیز قدرت را فراهم میکند.
اما به شرحی که پیشتر گفته شد، نه تنها از این تعریف نمیتوان نتیجه گرفت که محوریت یک شخصیت سیاسی در فرایند گذار با دموکراسی ناسازگار است، بلکه گذار به دموکراسی در غیاب سازوکارهای قانونی (انتخابات، رفراندوم و ..) نیازمند رهبریت گذار است. همفکران خلجی با اصل این مسئله مشکلی ندارند، اما از منتخب بخش بزرگی از مردم خوششان نمیآید و ناچارند تا به جای مخالفت با رهبر گذار منتخب، روی موضوع وفاق مناقشه کنند.
بنابراین مسئله این نیست که وفاق وجود ندارد. پرسش تعیینکننده این است که حدود اختیارات رهبر گذار چیست، چگونه پاسخگو میماند، مخالفان چه حقوقی دارند، تصمیمها از چه سازوکاری میگذرند، و آیا امکان عزل، نقد و انتقال قدرت وجود دارد یا نه. محوریت سیاسی میتواند در یک مرحله گذار نقش هماهنگکننده داشته باشد؛ اما اگر به حق انحصاری تصمیمگیری یا مصونیت از نقد تبدیل شود، با وفاق دموکراتیک ناسازگار خواهد شد.
تکثر جامعه ایران و تفاوت دیدگاههای مخالفان جمهوری اسلامی نیز واقعیتی است که باید جدی گرفته شود. ولی تکثر به معنای ناممکنبودن همکاری یا شکلگیری وفاق و ائتلاف در دوره گذار حول یک چهره کاریزما یا نمادین نیست. مسئله، موقتبودن و پاسخگویی چنین ائتلافی و پذیرش حق دیگران برای مخالفت است.
۳. میراث پهلوی و مسئولیت سیاسی
خلجی میراث پادشاهی را عمدتا از منظر نسبت رضا پهلوی با خاندان، القاب، نمادها و کارنامه دو پادشاه پیشین بررسی میکند؛ اما کمتر به این پرسش میپردازد که نهاد پادشاهی در تاریخ و فرهنگ سیاسی ایران چه جایگاهی داشته و چگونه تحول یافته است.
خلجی در اینجا مرتکب دو خطای سهوی یا عمدی میشود. اولا گویی با مفهوم نهاد (institution) بیگانه است و درکی از این مفهوم ندارد. برای روشنکردن این نکته باید میان نهاد و شخصی که در یک دوره معین آن نهاد را نمایندگی میکند، فرق گذاشت. نهاد صرفا یک فرد، منصب اداری یا تشکیلات حکومتی نیست؛ مجموعهای تاریخی و اجتماعی از قواعد رسمی و غیررسمی، نقشها، مناسبات قدرت، آیینها، نمادها، حافظه تاریخی و انتظارات فرهنگی است. چنین مجموعهای میتواند با تغییر اشخاص و حتی با دگرگونی صورت حقوقی و سیاسی خود به حیاتش ادامه دهد. نهاد سازمان رسمی پادشاهی یا شخص پادشاه نیست. عبارت مشهور «پادشاه مرد ؛ زنده باد پادشاه!» بیان فشردهای از همین تمایز است: مرگ شخص پادشاه به معنای نابودی نهاد پادشاهی نیست. شخص میرود، اما منصب، سنت و ساختار نمادین پادشاهی میتواند باقی بماند و البته تحول پیدا کند.
این مسئله درباره نهاد روحانیت نیز صدق میکند. اعتراض به یک روحانی یا مخالفت با عملکرد روحانیان حاکم، لزوما به معنای نفی نهاد روحانیت بهعنوان یک ساختار و سازوکار تاریخی و اجتماعی در جامعه ایران نیست؛ همانگونه که نقد یک نهاد را نباید با محکومکردن افراد وابسته به آن یکی گرفت. از این منظر، بررسی فرهنگ سیاسی ایران مستلزم مطالعه دو نهاد دیرینه شامل نهاد پادشاهی و نهاد روحانیت است. باید پرسید این نهادها چگونه در طول تاریخ منابع اقتدار و مشروعیت تولید کردهاند، چه نمادها و انتظاراتی در جامعه پدید آوردهاند و آثار آنها چگونه در حافظه جمعی و تخیل سیاسی نسلهای بعد باقی مانده است.
بنابراین خطای اول خلجی این است که به هنگام سخن گفتن از پهلوی، «نهاد پادشاهی» به اعضای یک خانوادهی سه نفره (پدربزرگ: رضاشاه، پدر: محمدرضاشاه، و نوه: رضاپهلوی) فرومیکاهد.
خطای دوم خلجی که در ادامه خطای اول است، مجزا نمودن پهلوی از سلسله پادشاهیهای ایران است. در واقع هرگونه اظهار نظر درباره نهاد پادشاهی در ایران نمیتواند محدود به یک دودمان شده و آن زنجیره تاریخی فراموش شود. ادعای خلجی درباره ضرورت اظهارنظر رضا پهلوی در مورد سایر نمایندگان دودمان پهلوی ریشه در همین کجفهمی از نهاد پادشاهی دارد. ما شیخ فضلالله نوری، میرزای نائینی، نواب صفوی یا طباطبایی بروجردی را نمایندگان نهاد روحانیت میدانیم. اما آنها هیچگاه برای اثبات نمایندگی خود مکلف به اظهارنظر درباره کل اعضای نهاد روحانیت نبودهاند.
بنابراین خطای دوم خلجی این است که دودمان پهلوی را بخشی از نهاد دیرینه پادشاهی تلقی نمیکند.
از این رو، اگر بخواهیم گرایشهای سیاسی امروز ایران را توضیح دهیم، باید به این پرسش پاسخ بدهیم که جامعه با دو سنت نهادی دیرپای پادشاهی و روحانیت چه نسبتی برقرار کرده است و این دو سنت، حتی پس از تحولات سیاسی و دگرگونی ساختار قدرت، چه ردپایی در آگاهی تاریخی و فرهنگ سیاسی جامعه باقی گذاشتهاند.
۴. منش شخصی و صلاحیت سیاسی
خلجی میگوید شهادت شخصی داریوش آشوری درباره فروتنی، روشناندیشی یا راستگویی رضا پهلوی، بهتنهایی صلاحیت سیاسی او را اثبات نمیکند. منش شخصی و توانایی اداره امور عمومی دو موضوع متفاوتاند. سیاستورزی به برنامه، شناخت نهادی، توان ائتلافسازی، پاسخگویی و پذیرش محدودیت قدرت نیاز دارد.
اما این اصل باید متقارن به کار رود. اشاره خلجی به شهادت دوستان، نزدیکان یا مخالفان یک شخصیت، بدون بررسی زمینه، اعتبار گوینده و تعارض منافع احتمالی، برای رد صلاحیت سیاسی او نیز کافی نیست. شهادتهای شخصی میتوانند دادههایی درباره منش باشند، اما جای ارزیابی برنامه و عملکرد سیاسی را نمیگیرند.
۵. قیاس رضا پهلوی و خمینی
خلجی با اشاره به وعدههای آزادیخواهانه پیش از انقلاب، میان رضا پهلوی و خمینی قیاس برقرار میکند و هشدار میدهد که وعده دموکراسی تضمینکننده دموکراتبودن نیست. اصل این هشدار درست است: هیچ سیاستمداری را نباید صرفا بر اساس وعدههایش ارزیابی کرد و دموکراسی نیز به معنای حکومت بیقیدوشرط اکثریت نیست.
بااینحال، شباهت کلی در استفاده از زبان آزادی یا وعده آینده برای همارزی دو شخصیت کافی نیست. باید اندیشه و برنامه سیاسی، سازمان و نیروهای پیرامون، نسبت با مخالفان، تلقی از مشروعیت و محدودیت قدرت و مواضع پیشین هر یک بررسی شود. خمینی پیش از انقلاب مواضع و نظریههای سیاسی مشخصی، از جمله نظریه ولایت فقیه، مخالفت با حق رای زنان و اصلاحات ارضی داشت؛ بنابراین این ادعا که پیش از بهدستگرفتن قدرت هیچ مبنایی برای داوری درباره او وجود نداشت، درست و دقیق نیست. همین معیارِ بررسی پیشینی باید درباره رضا پهلوی نیز به کار رود.
۶. دموکراسی: حاکمیت مردم و حقوق بنیادین
خلجی تأکید میکند که دموکراسی به حکومت اکثریت فروکاستنی نیست. دموکراسی پایدار به حقوق اقلیت، آزادیهای بنیادین، برابری شهروندان، نهادهای مستقل، تفکیک و مهار قدرت و امکان رقابت واقعی نیاز دارد. اکثریت نمیتواند با رأی خود حقوق بنیادین اقلیت را لغو کند. این بیانات کاملا درست است.
اما اگر از این نکته نتیجه گرفته شود که دموکراسی هیچ نسبتی با «حاکمیت مردم» ندارد یا سخن گفتن از حکومت مردم ذاتا ضددموکراتیک است، صورتبندی درستی نیست. باید میان معنای حداقلی حاکمیت مردم ــ اینکه قدرت سیاسی باید از اراده شهروندان سرچشمه بگیرد ــ و نظریه نهادیِ دموکراسی لیبرال تمایز گذاشت. معنای نخست بهتنهایی کافی نیست، اما بیارتباط هم نیست؛ معنای دوم توضیح میدهد که اراده عمومی چگونه باید در چارچوب حقوق، نهادها و محدودیت قدرت اعمال شود.
نمونههای تاریخی نیز نیازمند دقتاند. هیتلر مستقیما با رأی عمومی به مقام صدراعظمی نرسید؛ حزب نازی به بزرگترین حزب پارلمان تبدیل شد و رئیسجمهور هیندنبورگ او را به صدراعظمی منصوب کرد. استالین نیز از مسیر ساختار حزب کمونیست و رقابتهای درونحزبی به قدرت رسید، نه از راه انتخابات عمومی آزاد و رقابتی. این نمونهها برای نشاندادن خطر تمرکز قدرت مهماند، اما نباید جزئیات تاریخی مسیر به قدرت رسیدن آنها را سادهسازی کرد. کاری که خلجی میکند.
۷. گذشته، نهادها و کیفیت نخبگان
این نکته درست است که گذشته عینا تکرار نمیشود و نمیتوان شرایط امروز را با دوران پهلوی یا انقلاب بهمن یکسان گرفت. بااینحال، از تکرارناپذیری گذشته نمیتوان نتیجه گرفت که تجربههای تاریخی هیچ ارزشی برای امروز ندارند. نهادها، تجربه اداره کشور، سیاستگذاری و دانش کارشناسی میتوانند آموخته شوند و با شرایط تازه سازگار شوند.
مقایسه مشاوران یا نیروهای پیرامون رضا پهلوی با چهرههایی چون فروغی، داور یا عالیخانی، بدون توجه به تفاوت موقعیت تاریخی، ساختار دولت، نظام اداری و شرایط بینالمللی، مقایسهای ناقص است. پرسش درباره کیفیت تیم سیاسی و توان کارشناسی آن مشروع است؛ اما پاسخ باید بر معیارهای روشن و شواهد مشخص استوار باشد، نه صرفا بر قیاسهای تاریخی یا داوریهای کلی.
۸. نیچه: تمایز میان Gut/Schlecht و Gut/Böse
یکی از محورهای بحث، تفاوت میان دو دستگاه ارزشگذاری در تبارشناسی نیچه است. در اخلاق والاتبارانه، تقابل اصلی Gut/Schlecht است. ارزشگذاری از خودتأییدی آغاز میشود: انسان والاتبار نخست خود را Gut، یعنی نیک یا خوب، مینامد و سپس آنچه را فرودست، دونپایه یا غیرنجیب میبیند Schlecht میخواند. در این کاربرد، Schlecht الزاما به معنای شرور، گناهکار یا مرتکب بدی اخلاقی نیست؛ بیشتر به معنای فرومایه یا غیرنجیب است.
در اخلاق بردگان، تقابل Gut/ Böse اصلی است. در اینجا نقطه آغاز، تایید خود نیست؛ تیپ انسانی قدرتمند، مستقل و اشرافی ابتدا بهعنوان Böse، یعنی شر، تعریف میشود و سپس خودِ فرودست در تقابل با او Gut نام میگیرد. بنابراین معنای Gut در این دو نظام یکسان نیست: در اخلاق والاتبارانه از خودتاییدی میآید، اما در اخلاق بردگان در تقابل با تصویری از دیگری که شر تعریف شده است شکل میگیرد.
این تمایز در رساله نخست تبارشناسی اخلاق، بهویژه بندهای ۱۰ و ۱۱، اهمیت بنیادی دارد. نیچه در بند ۱۱ توضیح میدهد که مفهوم Gut در دو شیوه ارزشگذاری از دو خاستگاه متفاوت پدید میآید. همچنین در بند ۱۷، با ارجاع به عنوان کتاب خود، Jenseits von Gut und Böse، آن را از صورتبندی Jenseits von Gut und Schlecht متمایز میکند. این قرینه نشان میدهد که عنوان کتاب به تقابل Gut/Böse مربوط است، نه Gut/Schlecht.
از این منظر، عنوان رایج «فراسوی نیک و بد» ممکن است تمایز اصطلاحی نیچه را بهقدر کافی منتقل نکند و «فراسوی خیر و شر» از حیث بازنمایی تقابل Gut/Böse به مقصود عنوان نزدیکتر باشد. بااینحال، از نادقیقبودن یا محل بحث بودن یک عنوان نمیتوان نتیجه گرفت که کل ترجمه آشوری «غلط» است و باید «کنارش گذاشت». چنین حکمی مستلزم مقابله نظاممند متن ترجمه با اصل آلمانی و بررسی نمونههای متعدد است.
پیشنهاد معادلگذاری «نیک» برای Gut، «بد/فرومایه» برای Schlecht و «شر» برای Böse میتواند به حفظ تمایزها کمک کند؛ در این صورت با دو تقابل «نیک و بد» و «نیک و شر» روبهرو میشویم. اما این پیشنهاد نیز باید در متن و با توجه به کاربردهای هر واژه آزموده شود. اینکه فارسی برای یک واژه آلمانی چند معادل ممکن دارد، بهتنهایی تعیین نمیکند که در همه ترکیبها باید یک معادل ثابت یا متفاوت به کار برد.
همچنین نباید تقابل خیر و شر در سنت ایرانی، از جمله در سنت زرتشتی و مفاهیمی چون اشه و دروج، را بیواسطه با Gut/Böse در نیچه یکی گرفت. این سنتها تاریخ و زمینه مفهومی مستقل خود را دارند. شباهت ظاهری واژگان یا تقابلها مجوز همسانسازی دستگاههای فکری متفاوت نیست.
۹. Ressentiment: فراتر از خشم و رنجش
خلجی یادآوری میکند که Ressentiment را نباید با هر نوع خشم، نفرت، کینه، میل به انتقام یا اعتراض یکی گرفت. در تبارشناسی نیچه، این مفهوم به ساختاری روانی و ارزشی اشاره دارد: وضعیتی که در آن ناتوانی از واکنش مستقیم و کنشمند، به ارزشگذاری واکنشی میانجامد؛ فرد یا گروه بهجای آنکه ارزشها را از موضع تایید زندگی و توانایی خود بیافریند، دیگری را نفی میکند و هویت اخلاقی خویش را در تقابل با او میسازد.
در بند ۱۰ رساله نخست تبارشناسی اخلاق، نیچه میگوید شورش بردگان در اخلاق هنگامی آغاز میشود که خود Ressentiment خلاق و ارزشآفرین شود. در روایت او، این وارونگی نخست در اخلاق کاهنانه یهودی صورتبندی میشود و مسیحیت آن را گسترش میدهد؛ بنابراین دقیق نیست که خلجی پیدایش اخلاق بردگان را صرفا به ظهور مسیحیت نسبت میدهد. زمینه آن در یهودیت پدیدار شده است.
در این چارچوب، صرف مخالفت با یک سیاستمدار، اعتراض به وضع موجود، احساس بیعدالتی یا حتی میل به انتقام، برای نسبتدادن Ressentiment کافی نیست. باید نشان داد که ساختار ارزشگذاری فرد یا گروه بهطور پایدار از نفی واکنشی دیگری تغذیه میکند و ارزش مثبت خود را عمدتا از بدنامکردن یا محکومکردن آن دیگری میگیرد. حتی در روایت نیچه، انسان والاتبار نیز رنجش یا خشم را تجربه میکند؛ تفاوت در آن است که این عاطفه در او معمولا به واکنش مستقیم و گذرا میانجامد، نه به نظامی پایدار از ارزشآفرینی واکنشی.
یک نکته در توضیح خلجی حتما نیازمند اصلاح است. او در بخشی از گفتوگو Ressentiment را در برابر Resentment میگذارد و تفاوت را به یک حرف s نسبت میدهد، چنانکه گویی نیچه دو اصطلاح مستقل را بهصورت فنی در برابر هم نهاده است. صورتبندی دقیقتر آن است که Ressentiment واژهای فرانسویتبار است که در آلمانی نیچه به کار میرود، در حالی که resentment در انگلیسی غالباً معادل یا ترجمه آن است. البته میتوان مفهوم فنی نیچه را از رنجش روزمره متمایز کرد؛ اما این تمایز مفهومی را نباید به ادعای وجود دو واژه مستقل در دستگاه اصطلاحی نیچه تبدیل کرد.
نکته مهمتر آن است که خلجی خود آشوری را به شتابزدگی در کاربرد مفهوم کینتوزی متهم میکند و میگوید این مفهوم به برچسبی جدلی علیه منتقدان تبدیل شده است. این نقد فقط هنگامی قانعکننده خواهد بود که خلجی نیز در کاربرد مفهوم، همان سختگیری را رعایت کند و از نسبتدادن انگیزهها یا ساختارهای روانی بدون شواهد کافی بپرهیزد.
۱۰. کانت و مثال برداشتن روسری
خلجی در بحثی درباره کانت میگوید آزادی هنگامی تحقق مییابد که کنش خودانگیخته باشد و از عوامل بیرونی فرمان نگیرد. بر این اساس، اگر زنی در واکنش به حجاب اجباری روسری را از سر بردارد، این عمل از نظر فلسفی کنشی آزادانه نیست، زیرا واکنشی به یک عامل بیرونی است. این استدلال به تمایزی نیاز دارد که در صورتبندی خلجی غایب است: ممکن است فردی در واکنش به ظلمی دست به عمل بزند، اما معیار اخلاقی عملش را از خود ظالم نگیرد. برای مثال، کسی ممکن است به دلیل مشاهده شکنجه به مخالفت با شکنجه برخیزد. مشاهده شکنجه علت یا زمینه اعتراض اوست؛ اما مبنای اخلاقی اعتراضش میتواند این اصل باشد که شکنجه نقض کرامت انسانی است. در اینجا فرد از دیگری تاثیر پذیرفته، اما لزوما ارزش خود را از دیگری استخراج نکرده است.
این تمایز در مثال حجاب اجباری اهمیت بیشتری پیدا میکند. اگر زنی با اصل حجاب اجباری مسئلهای نداشت و فقط در واکنش به رفتار زورگویانه یک مأمور، روسریاش را برمیداشت، میشد درباره واکنشیبودن آن کنش به معنای مورد نظر خلجی بحث کرد. اما تجربه زنان در ایران را نمیتوان به چنین موقعیت فرضیای فروکاست. زنان بسیاری در طول نزدیک به پنج دهه، به شیوههای گوناگون حجاب اجباری را نقد و در برابر آن مقاومت کردهاند. ازاینرو، برداشتن روسری در خیابان میتواند ادامه موضعی آگاهانه و کنشی دیرپا علیه اجبار باشد، نه صرفا واکنشی لحظهای به رفتار یک مامور. پس باید میان زمینه یا محرک بیرونی یک کنش و مبنای تعیینکننده اراده فرق گذاشت.
در فلسفه کانت، خودآیینی به این معنا نیست که کنشگر هیچگاه تحت تأثیر موقعیت یا رویداد بیرونی قرار نگیرد. پرسش اصلی این است که اراده بر اساس چه اصلی تصمیم میگیرد و آیا آن اصل را عقلِ خودآیین تعیین میکند یا اراده صرفا تابع میل، فشار یا فرمانی بیرونی است.
به نظر میرسد در این مثال خلجی، تمایز نیچهای میان کنش فعال و واکنشمند با مفهوم کانتی خودآیینی درهم آمیخته است. ممکن است این دو پرسش مرتبط باشند، اما یکی نیستند: ممکن است کنشی در واکنش به یک وضعیت آغاز شود و در عین حال بر اصلی سنجیده و خودآیین استوار باشد.
۱۱. جمعبندی: معیارهای نقد باید متقارن باشند
سه تنش روششناختی در گفتار خلجی قابل طرح است: نخست، او در آغاز بر پرهیز از داوری درباره نیت اشخاص تأکید میکند، اما در ادامه درباره سطح فکری مخالفان احکام کلی صادر میکند. دوم، از کاربرد متقارن معیارها و ضرورت شواهد دفاع میکند، اما برخی ادعاهای سیاسی خودش، بهویژه درباره پیامدهای مصادره اعتراضات، به شواهدی نیاز دارد تا با بزرگی ادعای او متناسب باشد. سوم، هشدار میدهد که مفاهیم فلسفی نباید ابزار بیاعتبارسازی مخالفان شوند، اما در اکثر مواقع لحن تحقیرآمیز یا تعمیم درباره یک طیف سیاسی، همان کارکرد را پیدا میکند.
این تنشها بهخودیخود ثابت نمیکنند که خلجی آیا از سر کینتوزی سخن میگوید یا آگاهانه مفاهیم را تحریف میکند. چنین داوریای بدون شواهد کافی، خود نمونهای از همان شتابزدگی خواهد بود که این نقد میخواهد از آن پرهیز کند. نقد دقیق باید به استدلالها، شواهد، شیوه کاربرد مفاهیم و سازگاری معیارها بپردازد، نه اینکه انگیزه درونی گوینده را حدس بزند.
میتوان اصول دموکراتیک مورد تاکید خلجی ــ حقوق اقلیت، پاسخگویی، وفاق، نفی نمایندگی انحصاری و محدودیت قدرت ــ را پذیرفت، اما نتیجه سیاسی او درباره رضا پهلوی را نپذیرفت. این اصول بهتنهایی صلاحیت سیاسی شخصیتی را نه اثبات میکنند و نه آن را رد. برای داوری باید برنامه، رفتار سیاسی، تعهد به قواعد دموکراتیک، کیفیت ائتلافها، نسبت با مخالفان و پذیرش سازوکارهای پاسخگویی و انتقال قدرت را بررسی کرد.
معیار نهایی، بنابراین، نه موافقت یا مخالفت با یک چهره، بلکه وفاداری به روش نقد است. اگر از دیگران میخواهیم مفاهیم را دقیق به کار ببرند، باید خود نیز چنین کنیم؛ اگر از تعمیم شتابزده انتقاد میکنیم، نباید مخالفان را یکدست کنیم؛ و اگر برای ادعاهای سیاسی شاهد میطلبیم، باید همان میزان از شواهد را برای ادعاهای خود فراهم آوریم. ارزش نقد خلجی نیز در نهایت با همین معیار سنجیده میشود.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
پرتاب پهپادهای ایران به سمت بحرین، به حدود دو ماه خویشتنداری پایان میدهد؛ این در حالی است که تهران تهدید به تلافیهای بیشتر کرده و مذاکرات میان ایران و آمریکا نیز متوقف شده است.
بر اساس گزارش نیویورکتایمز، انتظار میرود ناو هواپیمابر آمریکایی «یواساس تئودور روزولت» روز دوشنبه، ۱۶ نوامبر، وارد خاورمیانه شود. این ناو به دو ناو هواپیمابر دیگری که هماکنون در منطقه حضور دارند، خواهد پیوست.
ناو هواپیمابر تئودور روزولت ۲۷ سپتامبر پایگاه دریایی خود را در سندیگو، ایالت کالیفرنیا، ترک کرد و پس از حرکت در اقیانوس آرام، به بخش غربی این اقیانوس رفت و در رزمایش «کین سورد ۲۷» همراه با نیروهای ژاپنی شرکت کرد. این رزمایش ۲۹ اکتبر پایان یافت.
این اعزام در شرایطی صورت میگیرد که ایران پس از حدود دو ماه خودداری از حمله مستقیم به بحرین، حملات پهپادی به این کشور حاشیه خلیج فارس را از سر گرفته است.
روز یکشنبه، ایران برای دومین بار طی چند روز گذشته، پهپادهایی را به سمت بحرین پرتاب کرد. وزارت دفاع بحرین اعلام کرد که سامانههای پدافند هوایی این کشور، تهدیدهای هوایی را پیش از رسیدن به اهدافشان رهگیری و منهدم کردهاند. وزارت کشور نیز با صدور دو هشدار، از ساکنان خواست تا به پناهگاهها یا فضاهای امن بروند. در این حادثه هیچگونه تلفات جانی یا خسارت مالی گزارش نشده است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مدعی شد که این حمله، یک سامانه راداری در یک پایگاه هوایی در بحرین را هدف قرار داده است. بحرین همچنین میزبان یک پایگاه بزرگ نیروی دریایی ایالات متحده است. ارتش آمریکا هنوز واکنش رسمی به حادثه روز یکشنبه نشان نداده است.
این حمله در پی حادثه دیگری در روز جمعه رخ داد؛ زمانی که ارتش آمریکا اعلام کرد دو پهپاد پرتابشده از ایران به سمت بحرین را سرنگون کرده است. در آن حادثه نیز هیچگونه تلفات یا خسارتی گزارش نشد. سپاه پاسداران این حمله را تلافیجویانه و در پاسخ به حمله پیشین ایالات متحده به یک دکل مخابراتی در ایران توصیف کرد.
از سرگیری این حملات، تغییری قابلتوجه پس از یک دوره نسبتاً طولانی آرامش محسوب میشود. از زمان آغاز کارزار ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه، تهران هزاران موشک و پهپاد به سمت کشورهای حاشیه خلیج فارس که میزبان تأسیسات نظامی آمریکا هستند، شلیک کرده است. با ایجاد بنبست نظامی و آغاز تلاشها برای دستیابی به توافق، شدت حملات ایران بهتدریج کاهش یافت، اما طی چند روز اخیر دوباره افزایش یافته است.
تهران پنهان نکرده است که قصد دارد به اقدامات نظامی علیه خود پاسخ دهد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز یکشنبه اظهار داشت که کشورش منتظر تصمیمات دیگران نمیماند و بر دفاع از امنیت خود متمرکز است. او تأکید کرد که ایران به هرگونه تجاوز نظامی از سوی ایالات متحده یا سایر کشورها پاسخ خواهد داد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز هشدار تندی خطاب به واشنگتن صادر کرد. او گفت: «اگر اینبار آمریکاییها خطایی کنند، جغرافیای نبرد را توان و ارادهی نیروهای مسلح ایران تعیین خواهد کرد، نه خواست و ارادهی آنها و دود جنگ جدید به چشم خیلیها خواهد رفت.»
تهران هنوز ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ موشک در اختیار دارد
بر اساس گزارش «وال استریت ژورنال»، ارزیابیهای اطلاعاتی ایالات متحده نشان میدهد که توانایی ایران برای هدف قرار دادن مواضع آمریکا و متحدانش همچنان قابلتوجه است. مقامات واشنگتن برآورد میکنند که تهران هنوز حدود ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ موشک در اختیار دارد؛ زرادخانهای که به این کشور اجازه میدهد همچنان ضربات سنگینی وارد کند. ارزیابیهای ارتش اسرائیل نیز تصویری مشابه ارائه میدهند و شمار موشکهای بالستیک باقیمانده در اختیار ایران را بیش از ۱۵۰۰ فروند برآورد میکنند.
تلاشهای دیپلماتیک تاکنون نتیجهای ملموس در پی نداشته است. در هفتههای اخیر، قطر و پاکستان با هدف جلوگیری از لغزش دوباره به سوی یک جنگ تمامعیار، میانجیهایی را به تهران اعزام کردهاند. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که انتظار میرود عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در روزهای آینده به پاکستان و عمان سفر کند.
در طرف آمریکایی، تلاشهای میانجیگرانه با مانع دیگری روبرو شده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور منتخب، روز پنجشنبه اعلام کرد که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، دیگر در مذاکرات با ایران مشارکت نخواهد کرد. ونس پیشتر از تلاشها برای دستیابی به یک راه حل دیپلماتیک حمایت کرده و بهطور علنی جنگ جاری را با شکستهای حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای اخیر مرتبط دانسته بود. ترامپ نیز به نوبه خود نوشت که ایالات متحده دیگر نیازی به توافق با تهران ندارد و «آن دوران دیگر به سر آمده است.»
به گفته مقامات آمریکایی و افراد مطلع از گفتگوها، ارتشهای آمریکا و اسرائیل طرحهایی را برای انجام حملات بیشتر تدوین کردهاند. این حملات ممکن است - در کنار سایر اهداف - بر زیرساختهای انرژی و تأسیسات حیاتی برای اقتصاد ایران متمرکز باشند. پرسش کلیدی این است که آیا هر دو کشور آمادگی دارند تا با موج جدیدی از حملات موشکی و پهپادی ایران در سراسر خاورمیانه - و چه بسا فراتر از آن، در قلب اروپا - روبرو شوند یا خیر.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
کانون نویسندگان ایران:
گزارش سرکوب نویسندگان در ایران؛ بیم اعدام، مرگ و بلاتکلیفی در زندان
یکشنبه ۲۴ آبان برابر ۱۵ نوامبر از سوی کمیتهی روزنامهنگاران زندانی انجمن جهانی قلم (Pen) به عنوان روز جهانی نویسندگان زندانی اعلام شده است.
این روز که از سال ۱۹۸۱ هر ساله برگزار شده، نوعی یادآوری است تا علاقهمندان ادبیات را به حمایت از نویسندگان زندانی و حق آزادی بیان برانگیزاند. همچنین در این روز به نویسندگانی که در بازداشت یا زندان جان خود را از دست دادهاند ادای احترام میشود.
در ایران، پس از کشتار دیماه ۱۴۰۴ و حملهی تجاوزگرانهی آمریکا و اسرائیل، فضایی سنگین از ارعاب و سانسور اخبار و اطلاعات از سوی حاکمیت حکمفرما شده است و وضع قوانینی چون «قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» بر شدت سرکوبها افزوده است. از اینرو در فاصلهی آبانماه سال گذشته تا امروز دسترسی به اطلاعات مربوط به بازداشتشدگان با دشواریهای زیادی روبهرو بوده است.
تاکنون دستکم اطلاعات ۲۰ نویسنده در دست است که یا در ادامهی احکام پیشین در حال گذراندن دوران حبس خود هستند یا به مدت طولانی در بازداشت نیروهای امنیتی ماندهاند و تحت آزار و فشار قرار دارند. از این میان یک مورد حکم قطعی اعدام برای پیمان فرحآور، ترانهسرای اهل گیلان، صادر شده و بیم اجرای آن میرود. فرحآور به «بغی» و «محاربه» متهم شده است.
همچنین علیرضا بیرانوند، شاعر و فعال محیطزیستی اهل ایذهی خوزستان، تیرماه سال جاری در بازداشت نیروهای امنیتی جان باخت. او اردیبهشتماه در تهران بازداشت شده بود و منابع رسمی حکومت دلیل مرگاش را «مسمومیت در زندان» اعلام کردهاند. احسان رستمی، مترجم و ناشر، نیز در مردادماه ۱۴۰۴ بازداشت شده و همچنان در بند است. او با اتهام «بغی» روبهروست و همین موضوع بر نگرانیها در خصوص وضعیت و سرنوشت او افزوده است.

فهرست دیگر نویسندگان زندانی به شرح زیر است:
🔹گلرخ ایرایی، نویسنده و فعال مدنی، با حکم ۵ سال حبس در زندان اوین محبوس است. این حکم به اتهامهای «اجتماع و تبانی» و «تبلیغ علیه نظام» صادر شده است.
🔹علی دورقی، شاعر و فعال فرهنگی، ۱۲ آبان به دست نیروهای امنیتی بازداشت شده است.
🔹یوسف رحیمی، شاعر و فعال فرهنگی، مهرماه امسال در بانه بازداشت شده است.
🔹کیوان رحیمیان، مترجم، حکم ۹ سال حبس خود را در زندان میگذراند. این حکم به اتهامهای «فعالیت آموزشی و یا تبلیغی انحرافی مغایر و یا مخل به شرع مقدس اسلام» و «اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم بر ضد امنیت کشور» صادر شده است.
🔹حسین شنبهزاده، نویسنده، ویراستار و طنزپرداز، که پیش از این به اتهام «توهین به رهبری» به پنج سال زندان محکوم شده بود در پروندهای جدید «به جرم انتشار یک شعر از درون زندان» به یک سال دیگر حبس محکوم شده است.
🔹وحید علیزاده رزازی، شاعر و مترجم، در حال گذراندن حکم ۷۵ روز زندان است. این حکم به اتهام «تشویش اذهان عمومی» صادر شده است.
🔹حامد قصری، نویسنده و عکاس که از ۱۵ اردیبهشت در بازداشت نیروهای امنیتی در زندان اصفهان به سر میبرد؛ شهریور امسال در دادگاه انقلاب به اتهامهای «تبلیغ علیه نظام» و «تشکیل دسته و گروه به قصد بر هم زدن امنیت ملی» به ۶ سال و یک ماه زندان محکوم شد در زندان مرکزی اصفهان محبوس است.
🔹الیاس قنواتیلاری، شاعر و مترجم، از ۲۹ با یورش نیروهای امنیتی بازداشت شده است.
🔹جواد کنانی معروف، شاعر اهل شهرستان کرخه، از ۸ آبان در بازداشت نیروهای امنیتی است.
🔹امین ماسوری، نویسنده و پژوهشگر اهل خرم آباد، حکم یک سال حبس خود را در زندان این شهر سپری می کند. این حکم به اتهام « فعالیت تبلیغی به نفع گروهها و سازمانهای مخالف نظام» صادر شده است.
🔹عمر محمدی نویسنده و شاعر اهل اشنویه در حال گذراندن حکم پنج سال زندان در زندان همین شهر است. به گفتهی خبرگزاریها این حکم با اتهامهایی در «ارتباط با فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و برگزاری دورههای زبان کردی» صادر شده است.
🔹داوود محمدینیا، شاعر، شهریورماه ۱۴۰۵ در خانهاش بازداشت شد و به گفتهی خبرگزاریها در زندان اصفهان محبوس است.
🔹مصطفی مهرآیین، نویسنده و جامعهشناس، به ۸ سال زندان محکوم شده است و در زندان اوین به سر میبرد. این حکم به اتهامهای «اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرم علیه امنیت کشور»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران» و«اهانت به مقام رهبری» صادر شده است.
🔹مهدی ناصری و عارف ناصری، شهریور ۱۴۰۵ پس انتشار یک قطعهی موسیقی با «مجوز رسمی» به دست نیروهای امنیتی بازداشت شدهاند. در همین پرونده، محمد کعبی، شاعر و فعال فرهنگی اهل شوش، نیز به دست نیروهای امنیتی بازداشت شد.
🔹مهرگان نامآور شاعر اهل دهدشت از تیرماه ۱۴۰۵ در حال گذراندن دوران حبس خود در زندان این شهر است. او به «انتشار اکاذیب رایانهای در فضای مجازی به قصد تشویش اذهان عمومی» و «تلاش برای برهم زدن امنیت و تشویق به کشتار از طریق تشویش اذهان عمومی» متهم شده است.
🔹امین عسکراوی، شاعر اهل شادگان خوزستان، از بهمن ماه سال گذشته در بازداشت نیروهای امنیتی بود و تیرماه سال جاری به پنج سال زندان محکوم شده است. این حکم به اتهامهای «تبلیغ علیه نظام» و «اقدام علیه امنیت ملی» صادر شده است.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
برگردان: علیمحمد طباطبایی
مقدمه مترجم: در ۲۸ ژوئن ۱۹۱۴، در گوشهٔ خیابانی در سارایوو، نوجوانی ۱۹ ساله به نام گاوریلو پرینسیپ دو گلوله شلیک کرد که نهتنها جانِ آرشیدوک فرانتس فردیناند و همسرش سوفی را گرفت، بلکه اروپا را به سویِ جنگی سوق داد که میلیونها انسان را بلعید. از آن لحظه، این دو مرد – یکی وارثِ تاجوتختِ امپراتوریِ اتریش-مجارستان و دیگری عضوِ گروهی انقلابی به نامِ «بوسنیِ جوان» – چنان به هم گره خوردند که تفکیکِ سرنوشتشان از یکدیگر ناممکن شد. اما بیش از یک قرن بحث، موشکافی و تجدیدنظر، این پرسش را پیش کشیده است: آیا ما آن دو مردِ واقعی را از دست دادهایم؟
آنیکا مومبائر، استادِ تاریخِ مدرنِ اروپا، در این مقاله پرده از افسانههایی برمیدارد که پیرامونِ این دو چهره تنیده شدهاند. او نشان میدهد که فرانتس فردیناند، برخلافِ تصویرِ رایجِ «شاهزادهٔ صلح»، نه یک کبوتر در آشیانهٔ شاهینها، بلکه خود نیز به جنگ بهعنوان ابزاری مشروع برای رسیدن به اهدافِ سیاسی مینگریست. شکارِ بیرحمانهٔ او – نزدیک به ۲۷۵٬۰۰۰ جانور – و بیزاریاش از اقلیتها، تصویرِیک «صلحجویِ تراژیک» را به چالش میکشد. و پرینسیپ، برخلافِ توصیفِ سادهٔ «تروریست»، در یوگسلاویِ سوسیالیستی بهعنوان قهرمانِ ملی جشن گرفته میشد، در حالی که پس از فروپاشیِیوگسلاوی، بوسنیاییهایِ مسلمان او را عاملِ فاجعه میدانستند.
مقاله همچنین به پرسشِ بنیادینِ مسئولیت میپردازد: آیا واقعاً مرگِ آرشیدوک و شلیکِ پرینسیپ باعثِ جنگ شد؟ مومبائر استدلال میکند که عاملانِ واقعیِ جنگ، نه این دو مرد، بلکه اعضایِ دولتِ اتریش- مجارستان در وین بودند که از فرصتِ ترور برای تحریکِ درگیری استفاده کردند – کسانی که نامهایشان بسیار کمتر بهیادماندنی است. این مقاله، دعوتی است به بازاندیشی در تاریخِ جنگِ جهانیِ اول، و به پرسش از ماهیتِ قهرمانی، تروریسم و مسئولیت در رویدادهایی که سرنوشتِ میلیونها انسان را رقم میزنند.

سمت چپ: آرشیدوک فرانتس فردیناند در یک مانورِ نظامی در سالِ ۱۹۱۰، چهار سال پیش از تروری که اروپا را به سویِ جنگ سوق داد. سمت راست: گاوریلو پرینسیپ از زمانِ کشتنِ فرانتس فردیناند در ۲۸ ژوئنِ ۱۹۱۴، هم بهعنوان قهرمانِ انقلابی و هم بهعنوان تروریست توصیف شده است.
آیا شاهزاده اتریشی (Archduke) فرانتس فردیناند (Franz Ferdinand) واقعاً یک «شاهزادهٔ صلح» تراژیک بود؟ آیا گاوریلو پرینسیپ (Gavrilo Princip) را بایدیک قاتل بیپروا به یاد آورد؟ بیش از یک قرن پس از آنکه این دو مرد با یک رویدادِ زمینلرزهوار در خیابانهای سارایوو به هم پیوند خوردند، آنیکا مومبائر (Annika Mombauer) میپرسد آیاوقت آن نرسیده که شهرتشان را دوباره ارزیابی کنیم.
در۲۸ ژوئن ۱۹۱۴، مردی ۱۹ ساله در گوشهٔ خیابانی در شهری پرجنبوجوش در اروپا ایستاد و منتظر فرصتِ خود برای ارتکابِ قتل شد. این یک قتلِ معمولی نبود، زیرا آن نوجوان گاوریلو پرینسیپ، عضو گروهی از تروریستهای بالقوه به نام «بوسنیِ جوان» (Young Bosnia’) بود. هدفِ او آرشیدوک فرانتس فردیناند، وارثِ ۵۰ سالهٔ تاجوتختِ امپراتوریِ اتریش- مجارستان، بود. و آنچه در آن صبح در سارایوو رخ داد، اروپا را به سویِ فاجعه سوق داد.

خشونت در خیابانها: تصویری منتشرشده در یک روزنامهٔ ایتالیایی، پرینسیپ را در حالِ کشتنِ فرانتس فردیناند و همسرش سوفی نشان میدهد. ترورهایِ سیاسی در اوایلِ قرنِ بیستم غیرمعمول نبودند؛ آنچه این یکی را چنین فوقالعاده کرد، آن چیزی بود که پس از آن رخ داد.
پرینسیپ تنها چند ثانیه وقت صرف شلیکِ گلولههایش کرد، اما در یک چشمبههمزدن، هم نامِ خود و هم نامِ قربانیاش را جاودانه نمود. پیامدهایِ این قتل باعث شد که گاوریلو پرینسیپ و فرانتس فردیناند هر دو بهطورِ پاکنشدنی با یکی از بزرگترین فجایعِ قرن بیستم – یعنی جنگ جهانی اول – پیوند بخورند. شخصیتها، انگیزهها و شهرتشان از تابستانِ ۱۹۱۴ تاکنون به طور بیپایان مورد بحث بوده است. نامهایشان به تعداد باورنکردنی از نبردهایِ سیاسیِ کشیدهشده تا قرن بیستویکم ادامه داشته است. اما آیا آن بحث – یعنی ۱۱۲ سال همچنان بحث و استدلال، موشکافی، ارزیابیِ مجدد و تجدیدنظر – به این معناست که ما آن دو مردِ واقعی را از دست دادهایم؟
واقعیت این است که اگر رویدادها در ۲۸ ژوئن ۱۹۱۴ به شکلِ متفاوتی پیش میرفت، یکی از آن دو مرد – پرینسیپ – بهسختی در تاریخ شناخته میشد. دلیلش این است که پیشتر در همان روز، یکی دیگر از اعضای گروه «بوسنیِ جوان» تلاش کرده و در ترور آرشیدوک ناکام مانده بود. نامِ او بهراحتی به ذهن نمیآید: ندلیکو چابرینوویچ (Nedeljko Čabrinović) بمبی دستی به خودرویِ روبازِ آرشیدوک پرتاب کرده بود که به خودرویِ بعدی برخورد کرد و چند نفر را مجروح ساخت. فرانتس فردیناند و همسرش شوکه شدند، اما آسیبی ندیدند.
چند ساعت پس از این تلاش برای جانِ آنها، این زوج بار دیگر از خیابانهایِ سارایوو گذشتند. هنگامی که خودرویِ آنها درست روبهرویِ پرینسیپ توقف کرد، قاتل این فرصت را غنیمت شمرد و هر دو، آرشیدوک و همسرش را با دو گلوله کشت.
پرینسیپ همراه باتوطئهگران همدستش توسطِ جمعیتِ خشمگین دستگیر شد، بازداشت گردید و به دادگاه سپرده شد. او فقط بهخاطرِ سنش از مجازاتِ اعدام فرار کرد و به ۲۰ سال حبسِ با اعمالِ شاقه محکوم و در شرایطِ هولناکی نگهداری شد.

متهمان: اعضای گروهِ انقلابیِ «بوسنیِ جوان»، از جمله گاوریلو پرینسیپ (ردیفِ جلو، سوم از چپ)، محاکمه میشوند. پرینسیپ به ۲۰ سال زندان محکوم شد، زیرا برایِ حکمِ اعدام بسیار جوان بود.
پرینسیپ – که در این زمان از سلِ استخوان در حالِ مرگ بود – در گفتوگو با روانپزشکی که در زندان به دیدارش رفته بود، در مورد انگیزههایِ خود و دوستانش اندیشید. او برای اقدامِ خود از نفرتِ نسبت به اتریش- مجارستان الهام گرفته بود، کشوری که در سالِ ۱۹۰۸بوسنی- هرزگوین را ضمیمه کرده بود و مانعِ خواستهٔ برخی صربهای بوسنی برای پیوستن به صربستانِ بزرگ میشد. آرمانِ او «اتحادِ مردمانِ اسلاوِ جنوبی، صربها، کرواتها و اسلوونیاییها، اما نه تحتِ حاکمیتِ اتریش» بود. او کسانی را که پیشتر اقدام به ترور کرده بودند، «قهرمانانِ نزدِ جوانانِ ما» توصیف کرد. خودِ پرینسیپ «به فکرِ قهرمانشدن نبود. او فقط میخواست برای ایدهاش بمیرد.» او در سالِ ۱۹۱۸ در شرایطی که فقط 23 سال داشت، در زندان بر اثرِ سل درگذشت.
اثرِ دومینو
ترورهایِ سیاسی در اواخرِ قرنِ نوزدهم و اوایلِ قرنِ بیستم غیرمعمول نبودند. و مرگِ فرانتس فردیناند لازم نبود بیش از دیگر جنایتهایی شبیه به این در یادها بماند، اگر رویدادهایِ فاجعهباری که به راه انداخت، در واقع هرگز روی نداده بودند. اتریش- مجارستانیها بهشدت گمان میبردند که دولتِ صربستان از توطئهٔ قتلِ آرشیدوک حمایت کرده است: سلاحهایی که قاتلانِ جوان با آن از صربستان به سارایوو سفر کرده بودند، توسطِ اعضای ارتشِ صربستان تأمین شده بود. اما فراتر از این، هیچ مدرکِ محکمی برای پیوند دادنِ دولتِ صربستان به قاتلانِ نوجوان یافت نشد.
با این حال، دولتِ وین قتلِ وارثِ تاجوتخت را عمل تحریک آمیزی دانست که نمیتوانست بیمجازات بماند. این دولت گامهایی برای طلبِ انتقام از دولتِ صربستان برداشت، از جمله اولتیماتومی که عامدانه غیرقابلقبول بود. حتی اگرچه دولتِ صربستان همهٔ خواستههایِ اتریش- مجارستان بهجز یکی را پذیرفت، پاسخِ آنها از سویِ وین رد شد و اتریش- مجارستان به صربستان اعلامِ جنگ کرد.
این امر بسیجها و اعلامِ جنگها را در سراسرِ اروپا به راه انداخت، زیرا سایر قدرتهایِ بزرگ به یاریِ متحدانِ مربوطهٔ خود شتافتند. در عرضِ چند روز، یک درگیریِ بالکانی به یک جنگِ اروپایی تبدیل شد.

مسیرِ جنگ: ذخیرهچیها و داوطلبان در ژوئیهٔ۱۹۱۴ در خیابانی در بلگراد، صربستان، پشتِ یک پرچم راهپیمایی میکنند؛ بسیجِ عمومی در عرضِ چند روز انجام شد.
در جهانِ انگلیسیزبان و فراتر از آن، پرینسیپ بهطورِ گستردهای مسئولِ انداختنِ اولین مهره دومینو دانسته شده که به یک درگیریِ قارهای منجر گردید. اگرچه او به رهگذران شلیک نکرد – و از اینکه بهطورِ ناخواسته همسرِ آرشیدوک را کشته بود، بهشدت آزرده بود – برخی از منتقدانش تا آنجا پیش رفتهاند که او و همقطارانش در «بوسنیِ جوان» را با تروریستهایِ قرن بیستویکم مقایسه کنند.
اما همه با این دیدگاه موافق نیستند. در یوگسلاویِ پس از ۱۹۱۸، اعضای «بوسنیِ جوان» آزادیخواه تلقی شده و بهعنوان قهرمانانِ ملی مورد ستایش قرار می گرفتند. اقدامِ خشونتآمیزِ آنها به لحظهٔ بنیانگذاری برای جنبشِ اسلاوهایِ جنوبی تبدیل شد. پیکرِ قاتلان (برخی در اسارت مرده بودند و سه نفر اعدام شده بودند) نبشِ قبر شد و به سارایوو منتقل گردید، جایی که قبرهایِ جدیدشان در «نمازخانهٔ قهرمانانِ ویدوودان» (Chapel of the Vidovdan Heroes) به محلِ زیارت تبدیل شد. در سالِ ۱۹۳۰، از یک پلاک یادبود از جنس مرمرِ سیاه در بالایِ نقطهای که پرینسیپ گلولههایِ سرنوشتسازش را شلیک کرده بود، رونمایی شد. این پلاک به جنگِ جهانی و قربانیانِ بیشمارش اشارهای نکرد. در عوض، کتیبهٔ آن چنین بود: «در این مکانِ تاریخی، گاوریلو پرینسیپ آزادی را به ارمغان آورد.»
دریوگسلاویِ سوسیالیستیِ که پس از ۱۹۴۵ پدید آمد، پرستش از پرینسیپ به جایگاه حتی بالاتری رسید. خیابانها و مدارس به نامِ او نامگذاری شدند. ردپاهایی به نقطهای که پرینسیپ گلولههایِ سرنوشتسازش را شلیک کرده بود، اضافه شد. اکنون قاتلِ فرانتس فردیناند بهعنوان قهرمانِ انقلابی جشن گرفته میشد.
اقداماتِ تروریستی
همهٔ اینها پس از فروپاشیِ یوگسلاوی در اوایلِ دههٔ ۱۹۹۰ تغییر کرد. بوسنیاییهایِ مسلمان بزرگترین گروهِ هویتیِ بوسنی- هرزگوینِ تازهاستقلالیافته را تشکیل میدادند و بسیار کمتر تمایل داشتند به پرستشِ قهرمانانهٔ پرینسیپ بپردازند. در واقع، آنها تمایل داشتند او را یک تروریستِ صرب بدانند که اقدامِ فتنه جویانه او فاجعه به بار آورده بود.

آرامگاه گاوریلو پرینسیپ. او در سالِ ۱۹۱۸ در شرایطی که فقط ۲۳ سال داشت، در زندان بر اثرِ سل درگذشت.
برای بوسنیاییهایِ مسلمان، دورهٔ حاکمیتِ اتریش- مجارستان پیش از جنگِ جهانیِ اول عمدتاً مثبت بود. هر گروه قومیِ بزرگ توسطِ یک حزبِ سیاسی نمایندگی میشد و درجهای از خودمختاری به آن اعطا شده بود. دورهٔ پس از ۱۹۱۸ با آزادیهایِ بسیار کمتری مشخص میشد: بوسنیاییها این امتیازات را از دست دادند و در یوگسلاویِ کمونیستی بسیاری از نهادهایِ مسلمانان لغو شد. پس از ۱۹۹۰، رها از دیدگاهِ رسمیِ یوگسلاوی، پلاکهایِ یادبودِ پرینسیپ برداشته شد و نام پرینسیپ بر روی یک پل (با نامِ غیررسمی) در سارایوو بار دیگر به «پلِ لاتین» تبدیل گردید.
یک مدال برای شجاعت
در طولِ جنگِ بوسنی (۱۹۹۲–۹۵)، شجاعتِ ادعاییِ پرینسیپ برای برانگیختنِ سربازانی که در سمتِ ارتشِ جمهوریِ صربستان (بخشِ صربِ بوسنی- هرزگوین) میجنگیدند، به کار گرفته شد. مدالِ جدیدی برای شجاعت ضرب شد و به نامِ پرینسیپ نامگذاری گردید. سربازانی که سارایوو را ۱٬۴۲۵ روز محاصره کردند، جنایاتِ جنگی مرتکب شدند و بخشِ بزرگی از شهر را ویران کردند، به پرینسیپ و دیگر «بوسنیاییهایِ جوان» توسل جستند. تعجبی نداشت که پیوندِ پرینسیپ با دشمن، تنها مخالفتِ بوسنیاییها با قهرمانپرستیِ او را تقویت کرد.
از آنجا که دو طرف بر سرِ تفسیرِ گذشته اختلاف داشتند، نتوانستند بر سرِ چگونگیِ گرامیداشتِ صدمین سالگردِ جنگِ جهانیِ اول نیز توافق کنند. و بدینترتیب، در تابستانِ ۲۰۱۴ – هنگامی که چشمانِ جهان یک بارِ دیگر به سارایوو دوخته شد – آنها مراسمِ جداگانهای برگزار کردند. در خودِ سارایوو، مراسمِ یادبودی با حضورِ نمایندگانی از سراسرِ اتحادیهٔ اروپا و جمعیتهایِ بینالمللی، ماهیتِ تراژیکِ رویدادهایِ۱۹۱۴ را برجسته کرد. میلوراد دودیک (Milorad Dodik)، رئیسجمهورِ «جمهوریِ صربستان»، و الکساندر ووچیچ (Aleksandar Vučić)، نخستوزیرِ صربستان، دعوتنامههایِ خود برای پیوستن به مراسمِ سارایوو را رد کردند. در عوض، آنها در جشنی که با حمایتِ مالیِ صربستان در آندریچگراد (Andrićgrad)، شهری پارکگونه به فاصله دو ساعت از شرقِ سارایوو، برگزار شد، شرکت کردند. در اینجا، جمعیتها از بازسازیِ نمایشیِ ترورِ فرانتس فردیناند لذت بردند و شاهدِ رونمایی از موزائیکِ بزرگی از پرینسیپ و همقطاران توطهگرش بودند. یک قرن پس از آنکه پرینسیپ گلولههایِ سرنوشتسازش را شلیک کرد، او هم بهعنوان قهرمان و هم بهعنوان تبهکار گرامی داشته شد.

صدمین سالگردِ ترور در بوسنی- هرزگوین به روشهایِ مختلفی گرامی داشته شد. در اینجا، تاجِ گلی در محلِ قتلِ آرشیدوک و همسرش در سارایوو گذاشته میشود.
صلح و جنگ
و فرانتس فردیناند چه؟ آیا شهرتِ او نیز در طولِ قرنِ گذشته نظرات را به همین شکل تقسیم کرده است؟ در بیشترِ روایتها، او بهعنوان مردی صلحجو تصویر میشود که اگر زنده میماند، از جنگ جلوگیری میکرد. این واقعیت که قتلِ او جرقهٔ یک درگیریِ هولناک را زد، تنها به دردناکیِ مرگِ تراژیکِ او میافزاید.
اندکی پس از جنگ، مدیرِ آرشیوِ جنگِ اتریش لحن را تعیین کرد و این ترور را «تراژدیِ تقدیر» خواند و ادعا کرد که فرانتس فردیناند نخستین کسی بود که در «میدانِ نبردِ جنگِ جهانی» جان باخت. در واقع، نامِ او در فهرستِ قربانیانِ جنگ در سردابی که در سالهایِ۱۹۳۳–۳۴ در وین ساخته شد گنجانده شد، حتی اگر مرگش چهار هفته پیش از آغازِ جنگ رخ داده بود.
شرایطِ مرگِ فرانتس فردیناند واقعاً تراژیک بود. او با وجودِ هشدارهایی مبنی بر اینکه ممکن است در خطر باشد، برای بازرسی از مانورهایِ نظامی به سارایوو سفر کرده بود، و قصد داشت سالگردِ ازدواجش را با همسرش سوفی، دور از پروتکلِ خفهکنندهٔ دربارِ وین بگذراند. به همین دلیل، حتی بعضی چنین اظهار نظر کرده اند که او «برایِ عشق مرد».
اما آیا او واقعاً مردی صلحجو بود؟ آلکس هوویوس (Alex Hoyos)، دیپلماتِ اتریش-مجارستانی که نقشِ رهبری در بحرانِ پس از ترور را به عهده داشت، قطعاً چنین فکر میکرد و گفت: «جهان نمیداند که آرشیدوک همیشه مخالفِ جنگ بود. بنابراین او با مرگش به ما کمک کرد تا انرژیای را به دست آوریم که تا زمانی که زنده بود، هرگز نمیخواست آن را صرف کند!»
این دیدگاهی است که توسطِ مورخانِ مدرن نیز اغلب مطرح میشود. مارگارت مکمیلان (Margaret MacMillan) استدلال کرده است که مرگِ فرانتس فردیناند «بهطرزِ طعنهآمیزی، تنها مردی را حذف کرد که ممکن بود بتواند کشورش را از اعلامِ جنگ به صربستان بازدارد». کریستوفر کلارک نیز در همین حال استدلال کرده است که فرانتس فردیناند «اگر از حادثهٔ بوسنی جان سالم بهدر میبرد، به هشدار دادن دربارهٔ خطراتِ یک ماجراجوییِ نظامی ادامه میداد».

در آندریچگراد، جمهوریِ صربستان، بازیگری نقشِ گاوریلو پرینسیپ را با صلیبی سوزان در دست دارد و او را بهعنوان قهرمانِ ملی گرامی میدارد.
فرانتس فردیناند قطعاً بهنظر میرسد که مانعی برایِ فرانتس کنراد فون هتسندورف (Franz Conrad von Hötzendor)، رئیسِ ستادِ اتریش، بوده است – کسی که جنگطلبیاش، بهویژه نسبت به صربستان، افراطی بود. و با این حال، فرانتس فردیناند در انتصابِ کنراد نقشِ کلیدی داشت، حتی با وجودِ اینکه میدانست او یک جنگافروز است. این نشان میدهد که آرشیدوک کمتر از آنچه اغلب ادعا میشود به صلح تمایل داشت – بهویژه که او را «شاهینهایی» احاطه کرده بودند که حذفِ «ضمیمهٔ اروپایی»، یعنی صربستان را توصیه میکردند. اگر فرانتس فردیناند از تلاشِ پرینسیپ برایِ به قتل رساندن او جان سالم بهدر میبرد، این سوءظن که دولتِ صربستان «بوسنیاییهایِ جوان» را به انجامِ یک تلاشِ جسورانه برایِ کشتنِ او تشویق کرده بود، ممکن بود آرشیدوک را متقاعد کند که وقتِ آن رسیده است که به درخواستهایِ مکررِ کنراد برایِ جنگ تن دهد.

پیوندِ عاشقانه: فرانتس فردیناند در حالی با سوفی خوتک ازدواج کرد که سوفی از نظرِ رتبهٔ دودمانی همتراز نبود. قیصر فرانتس یوزف اول بهاکراه با این ازدواج موافقت کرد، اما فرزندانِ آیندهٔ این زوج را از ارثبریِ تاجوتخت یا عناوینِ هابسبورگ محروم کرد.
روایتهایِ متناقض
معاصران قطعاً از پتانسیلِ فرانتس فردیناند برای به خطر انداختنِ صلح آگاه بودند. دیدگاه او نسبت به اقلیتهایِ مختلف در امپراتوریِ اتریش- مجارستان نگرانیِ خاصی ایجاد میکرد. فرانتس فردیناند آشکارا از لهستانیها، فرانسویها، ایتالیاییها و صربها بیزار بود. او ادعا میکرد که «هیچ مجارِ شایستهای وجود ندارد». او به سوسیالیستها، یهودیان، فراماسونها و گاهی به پروتستانها اعتراض داشت. کنت آنتون مونتس (Count Anton Monts)، دیپلماتِ آلمانی، تنها چند روز پیش از ماجرای ترور چنین اظهار نظر کرده بود: «نمیدانم زنده این مرد خطرناکتر است یا مرده اش.» مونتس معتقد بود که آرشیدوک قادر است «تمامِ اروپا را به آتش بکشد».

حرکاتِ استراتژیک: فرانتس کنراد فون هتسندورف در سالِ ۱۹۱۵. رئیسِ ستادِ جنگطلبِ ارتش و نیرویِ دریاییِ اتریش-مجارستان به توصیهٔ فرانتس فردیناند منصوب شد.
آلما هانیگ (Alma Hannig)، زندگینامهنویسِ فرانتس فردیناند، در سالِ ۲۰۱۳ استدلال کرد که آرشیدوک نمیخواست صلح را به هر قیمتی حفظ کند. او استدلال کرده است که فرانتس فردیناند بهدلیل متحدانِ غیرقابلاعتماد و ضعفِ ارتشِ اتریش- مجارستان، نه بهخاطر بیزاری از درگیری بهخودیخود، به مخالفت با جنگ توصیه میکرد. او در آشیانهٔ «شاهینها» یک «کبوتر» نبود. جنگ برایِ او وسیلهای مشروع برای رسیدن به هدفی سیاسی بود.
با این حال، هانیگ یک افسانهٔ دیگر دربارهٔ «شاهزادهٔ صلحِ تراژیک» را نیز از بین میبرد: اینکه مرگِ فرانتس فردیناند در سراسرِ امپراتوریِ اتریش- مجارستان با شانهای بیتفاوت بالا انداختن دریافت شد. اشتفان تسوایگ (Stephan Zweig)، رماننویسِ اتریشی، دههها بعد مشاهده کرد که وقتی مردم از درگذشتِ آرشیدوک باخبر شدند، «هیچ شوک یا خشمِ قابلتوجهی در چهرههایشان دیده نمیشد». و تنها دو ساعت بعد، «مردم در حالِ گپزدن و خندیدن بودند».

آزادیهایِ کمتر: زنانِ مسلمان در یک بازارِ خیابانی در بوسنی- هرزگوین،۱۹۳۰. بسیاری از بوسنیاییهایِ مسلمان از آزادیهایی که پس از جنگِ جهانیِ اول از دست دادند، افسوس میخوردند.
تسوایگ ممکن بود تصویری نامطلوب از مردی غیرمحبوب ترسیم کرده باشد. با این حال، استدلال میشود که احساساتِ گستردهای از اندوه وجود داشت. با وجودِ بیزاریاش از بسیاری از اقلیتهایِ امپراتوری، او برایِ برخی افراد، وعدهٔ اصلاحاتِ چندملیتی را در خود داشت و اندوهی واقعی در مرگش وجود داشت.

رژهٔ تشییع: تابوتهایِ فرانتس فردیناند و سوفی در ۲ ژوئیهٔ۱۹۱۴ از تریسته در مسیرِ وین میگذرند. چهرههایِ کلیدیِ سلسلهمراتبِ اتریش-مجارستان تا این زمان تصمیم گرفته بودند که صربستان باید بهایِ مرگِ آنها را بپردازد.
چه صلحجو و چه نه، فرانتس فردیناند ویژگیهایِ عمیقاً ناخوشایندی داشت. او به زودخشمی معروف بود. تمایلش به شکار هم افسانهای و هم نگرانکننده بود. هنگامی که درگذشت، نزدیک به ۲۷۵٬۰۰۰ جانور را در خانه و در سفرهایش به دور جهان شکار کرده بود، از جمله چند صد جانور در یک باغ وحش. ملکِ او در کونوپیشت (Konopischt)، خانهٔ حدودِ ۱۰۰٬۰۰۰ جامِ شکار بود و او سوابقِ دقیقی از شکارهایش نگه میداشت؛ واقعیتی که تا حدی با تصویرِ صلحجویانهای که از او داریم، سازگار نیست.

جامهایِ شکارِ هولناک: فرانتس فردیناند با دو ببری که در سالِ ۱۸۹۳ در ساریسکا، هند، شکار کرد. آرشیدوک شکارچیِ سیریناپذیرِ حیوانات بود و سوابقِ دقیقی از تعدادِ کشتههایش نگه میداشت.
از جمله دوستانی که داشت، قیصرِ آلمان، ویلهلم دومِ (Wilhelm II) نیز بههمان اندازه فردی ناخوشایند بود که در عشق به شکار حیوانات با او شریک بود. او در میان اعضای دولت دوستانِ زیادی پیدا نکرد و موردِ بیزاریِ عمویش، قیصر فرانتس یوزف (Kaiser Franz Joseph)، بود – آن هم تا حدی بهخاطر ازدواجش با زنی از طبقهٔ پایینتر.

گردشِ خانوادگی: فرانتس فردیناند و سوفی با یکی از فرزندانشان در سالِ ۱۹۱۲. آرشیدوکِ اتریشی شوهری دوستدار و پدری مهربان بود.
عاملانِ واقعی
پس از جنگ، بسیاری از معاصران با نگاهی نقادانه به فرانتس فردیناند اندیشیدند. آدولف هیتلر حتی تأیید کرد که آرشیدوک – که او با تحقیر (و بهنادرستی) «بزرگترین دوستِ اسلاوها» توصیفش میکرد – توسط یک «متعصبِ اسلاو» کشته شد. اما در خلوت – و در این نکته معاصران و مورخان همنظرند – فرانتس فردیناند شوهری دوستدار و پدری مهربان بود که با عکسهایِ رسمیِ اغلب عبوسش تفاوت داشت. در صدمین سالگردِ ترور، نیویورک تایمز چنین اظهار نظر کرد: «و باز مانندِ هر وارثی که زنده نمیماند تا به ارث برسد، آسان است که برای فرانتس فردیناند… هر تعداد از فضایل و رذایل را به او نسبت دهیم و سناریوهایِ مفصلِ “چه میشد اگر” را تا حدِ اشباع تولید کنیم.»
سالها گمانهزنی و بحث، درستیِ این کلمات را اثبات کرده است. قطعاً این نکته نیز درست است که با بهیادآوردنِ وارثِ تاجوتختِ اتریش- مجارستان تنها بهعنوان قربانیِ بدشانسِ یک قاتلِ نوجوانِ که به اندیشه های افراطی کشیدهشده بود، به درکِ این موضوع توجه نمی کنیم که چرا او در داخلِ کشور شخصیتی بحث برانگیز بود و در خارج از کشور به هدفِ گروهی از قاتلانِ بالقوه تبدیل شد.
تعجبی ندارد که هیچیک از این دو مردِ اکنون مشهور – فرانتس فردیناند و گاوریلو پرینسیپ – آنقدر که افکارِ عمومی ممکن است تصور کند، یکبعدی نبودند. و میتوان استدلال کرد که آنها آنقدر هم که دههها بحث نشان میدهد، تأثیرگذار نبودند. زیرا در نهایت، نه مرگِ اتریشی و نه انتخابِ صربِ بوسنیایی برای شلیکِ گلولهاش، عاملِ جنگِ جهانیِ اول نبود. بلکه این تصمیمی بود که از فرصتی که اکنون توسطِ ترور فراهمشده بود برای تحریکِ یک درگیری بزرگ مورد استفاده قرار گرفت. این انتخاب توسطِ اعضایِ دولتِ اتریش- مجارستان در وین انجام شد، کسانی که نامهایشان بسیار کمتر بهیادماندنی بوده است.
———-
آنیکا مومبائر (Annika Mombauer)، استادِ تاریخِ مدرنِ اروپا در دانشگاهِ آزاد (Open University) است. کتابهایِ او شاملِ «عللِ جنگِ جهانیِ اول: بازیِ طولانیِ سرزنش» (تیلور اند فرانسیس،۲۰۲۴) است (The Causes of the First World War: The Long Blame Game (Taylor & Francis, 2024) ).

|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
![]() |
از ناکارآمدی حکمرانی انرژی تا توزیع نابرابر هزینه بحران
صف بنزین در ایران را نمیتوان صرفاً نتیجه افزایش مصرف، پایین بودن قیمت انرژی یا اختلال مقطعی در جایگاههای سوخت دانست. این پدیده نشانهای از ناکارآمدی ساختاری در سیاستگذاری انرژی، سرمایهگذاری، تخصیص منابع، مدیریت زیرساختها و نظارت بر زنجیره تولید و توزیع فرآوردههای نفتی است. صف بنزین در واقع نقطه تلاقی مجموعهای از بحرانهای بههمپیوسته، شامل کسری تولید، رشد تقاضا، فرسودگی ناوگان خودروها، قیمتگذاری دستوری، قاچاق سوخت، تحریمها و محدودیتهای سرمایهگذاری است.
از منظر اقتصاد سیاسی، صف بنزین را میتوان شکل اجتماعی انتقال هزینه ناکارآمدی حکمرانی به شهروندان دانست. هنگامی که دولت قادر به تضمین عرضه پایدار سوخت نیست، شهروندان علاوه بر پرداخت بهای رسمی بنزین، هزینه دیگری را نیز با اتلاف زمان، کاهش بهرهوری، ازدستدادن درآمد و تحمل نااطمینانی میپردازند. این هزینه پنهان را میتوان نوعی «مالیات غیرپولی بر ناکارآمدی» تلقی کرد.
شکاف تولید و مصرف؛ شواهد بحران عرضه
گزارشهای منتشرشده در آبان ماه سال جاری (نوامبر ۲۰۲۶) از صفهای طولانی بنزین در شهرهایی مانند بندرعباس، چابهار و ایرانشهر حکایت دارند. در برخی موارد، رانندگان پس از یک تا سه ساعت انتظار با اتمام سوخت جایگاه مواجه شدهاند. این شواهد نشان میدهد که بحران از مسئله افزایش زمان انتظار فراتر رفته و به اختلال در دسترسی جغرافیایی و استمرار فعالیت اقتصادی تبدیل شده است.
بر اساس برآوردهای منتشرشده در سال جاری، مصرف روزانه بنزین در مقاطعی به حدود ۱۳۴ میلیون لیتر رسیده، درحالیکه تولید پالایشگاهی حدود ۱۰۹ میلیون لیتر بوده است. با احتساب منابع مکمل، شکاف عرضه و تقاضا همچنان حدود ۱۴ میلیون لیتر در روز برآورد شده است. همزمان، ارزش واردات بنزین و سایر فرآوردههای نفتی از حدود ۱۹۷ میلیون دلار در سال ۱۴۰۰ به بیش از ۲٫۹ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است. این تحول نشاندهنده وابستگی فزاینده کشور به واردات فرآوردههایی است که با وجود برخورداری از منابع عظیم نفت و گاز، ظرفیت تولید داخلی آنها متناسب با تقاضا توسعه نیافته است.
قیمتگذاری دستوری و تبدیل یارانه به کمبود
یکی از ریشههای بحران، نظام چندنرخی و تثبیت طولانیمدت قیمت بنزین است. در ساختار قیمتگذاری سال ۱۴۰۵، هر خودرو ماهانه ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان دریافت میکند و نرخ بنزین خارج از سهمیه ۱۰ هزار تومان است. برآوردهای سپتامبر ۲۰۲۶ متوسط قیمت بنزین در ایران را حدود ۱٫۴ سنت در هر لیتر، در برابر حدود ۱٫۵ دلار در بازارهای بینالمللی نشان میدهند. آژانس بینالمللی انرژی نیز یارانه ضمنی فرآوردههای نفتی ایران را در سال ۲۰۲۲ حدود ۵۲ میلیارد دلار برآورد کرده بود.
مسئله این است که یارانه قیمتی، بدون اصلاح ساختار مصرف، نوسازی خودروها، توسعه حملونقل عمومی و نظارت بر شبکه توزیع، الزاماً به حمایت عادلانه از خانوارها منجر نمیشود. فاصله شدید قیمت داخلی با کشورهای همسایه، انگیزه مصرف بیشتر، آربیتراژ و انتقال سوخت به بازارهای خارجی را افزایش میدهد.
اقدام برای جمعآوری کارتهای اضطراری جایگاهها در ۱۱ استان از اول نوامبر ۲۰۲۶ نیز نمونهای از مدیریت محدودیت دسترسی بهجای اصلاح ریشههای بحران است. با توجه به اینکه این کارتها پیشتر حدود ۴۱ درصد بنزین توزیعی را تأمین میکردند، محدود کردن آنها میتواند فشار بیشتری بر مصرفکنندگانی وارد کند که سهمیه شخصیشان به پایان رسیده است. در واقع، دولت از یک سو به دلیل پیامدهای اجتماعی از اصلاح فراگیر قیمتها اجتناب میکند و از سوی دیگر، با محدود کردن سهمیه و دسترسی، هزینه کمبود را به مصرفکننده انتقال میدهد.
توزیع نابرابر هزینه بحران و اقتصاد صف
در شرایط قیمتگذاری دستوری، کمیابی الزاماً از طریق افزایش قیمت آشکار نمیشود، بلکه از مسیر صف، سهمیهبندی و محدودیت دسترسی خود را نشان میدهد. این وضعیت را میتوان با مفهوم «هزینه غیرپولی کمیابی» (Non-monetary Cost of Scarcity) توضیح داد. هزینه این بحران برای همه شهروندان یکسان نیست. رانندگان تاکسی، مسافربرهای اینترنتی، وانتبارها و کامیونداران، بنزین را نه صرفاً کالای مصرفی، بلکه نهاده تولید میدانند. هر ساعت انتظار برای آنان به معنای ازدسترفتن درآمد و کاهش بهرهوری است.
خانوارهای کمدرآمد نیز به دلیل محدودیت منابع مالی و ناتوانی در استفاده از گزینههای جایگزین، آسیبپذیری بیشتری دارند. نابرابری جغرافیایی نیز اهمیت دارد. در مناطقی مانند چابهار و ایرانشهر، محدودیت حملونقل عمومی و فاصله زیاد مراکز سکونت و فعالیت اقتصادی، پیامدهای اختلال در عرضه سوخت را تشدید میکند. بنابراین، برابری اسمی سهمیه به معنای برابری واقعی دسترسی نیست. شهروندی که برای دریافت بنزین چند ساعت انتظار میکشد، عملاً هزینه بیشتری از مصرفکنندهای میپردازد که بدون محدودیت به سوخت دسترسی دارد.
قاچاق سوخت و اقتصاد رانتی توزیع
اختلاف قیمت بنزین در ایران با کشورهای همسایه، فرصت آربیتراژ و کسب سود از انتقال سوخت به بازارهای گرانتر را ایجاد کرده است. بر اساس برخی برآوردهای منتشرشده در سپتامبر ۲۰۲۶، روزانه حدود ۸ تا ۱۰ میلیون لیتر بنزین از ایران خارج میشود. این رقم را باید از برآوردهای مربوط به قاچاق مجموع فرآوردههای نفتی، شامل گازوئیل و سایر محصولات، تفکیک کرد. گزارش های گوناگون در ماه مه ۲۰۲۶ نیز به نقل از فعالان حملونقل پاکستان، از ورود روزانه دستکم ۶ میلیون لیتر سوخت از ایران به پاکستان خبر داده است.
البته این ارقام برآوردهای مبتنی بر گزارشها و اظهارات فعالان بازار هستند و نباید آنها را آمار قطعی و حسابرسیشده تلقی کرد. مسئله اصلی، احتمال وجود شبکههای سازمانیافته انتقال و انحراف سوخت در زنجیره تخصیص، حملونقل و توزیع است. در اقتصادی که با کمبود داخلی سوخت مواجه است، خروج حجم قابلتوجهی از فرآوردههای یارانهای پرسش مهمی درباره شفافیت و نظارت بر زنجیره توزیع ایجاد میکند.
برای تشخیص ابعاد واقعی این پدیده، دسترسی به تراز مستقل پالایشگاهها، انبارها، نفتکشها، گمرکات و جایگاههای سوخت ضروری است. البته باید میان انتقال خرد سوخت توسط مرزنشینان برای تأمین معیشت و قاچاق سازمانیافته شبکههای برخوردار از رانت تمایز گذاشت. برخورد صرفاً انتظامی، بدون ایجاد فرصتهای شغلی جایگزین در مناطق محروم مرزی، میتواند فقر و محرومیت را تشدید کند.
ناکارآمدی ساختاری حکمرانی انرژی
بحران بنزین حاصل مجموعهای از نارساییهای ساختاری است. نخست، طی سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ بیش از ۵٫۳ میلیون خودروی سواری بنزینی تولید شده و حدود ۱۴۰ هزار خودروی خارجی وارد کشور شدهاند، درحالیکه تنها حدود ۶۸۰ هزار خودروی فرسوده اسقاط شده است. بنابراین، خالص افزایش تعداد خودروها حدود ۴٫۸ میلیون دستگاه برآورد میشود. افزون بر این، مصرف سوخت خودروهای تولید داخل حدود ۸ تا ۱۰ لیتر در هر صد کیلومتر گزارش شده که از خودروهای خارجی مشابه بیشتر است.
دوم، کاهش عرضه گاز طبیعی فشرده (CNG) از حدود ۲۴٫۷ میلیون مترمکعب در روز در سال ۲۰۲۱ به ۱۵٫۸ میلیون مترمکعب در سال ۲۰۲۵، بخشی از مصرفکنندگان خودروهای دوگانهسوز را به استفاده بیشتر از بنزین سوق داده است. برآوردها افزایش حدود ۹ میلیون لیتری تقاضای روزانه بنزین را به این جابهجایی نسبت میدهند.
سوم، کیفیت بخشی از بنزین تولیدی و فناوری قدیمی پالایشگاهها، کارایی نظام تولید و مصرف را کاهش داده است. بر اساس برخی بررسیها، حدود ۸۰ درصد بنزین تولید داخل دارای درجه اکتان ۸۷ است. همچنین سهم بالای فرآوردههایی مانند نفت کوره در خروجی پالایشگاهها، ضرورت نوسازی فناوری و افزایش پیچیدگی پالایشی را نشان میدهد.
چهارم، تحریمها، محدودیت دسترسی به سرمایه و فناوری و اختلال در تجارت خارجی، امکان نوسازی زیرساختها و جبران سریع کسری از طریق واردات را محدود کردهاند. آسیب به پالایشگاه لاوان با ظرفیت تولید بیش از ۳٫۵ میلیون لیتر بنزین در روز نیز فشار عرضه را تشدید کرده است. بنابراین، مسئله فقط افزایش مصرف یا کمبود سرمایه نیست؛ بلکه ناکارآمدی در هماهنگی میان سیاستهای تولید، مصرف، قیمتگذاری، سرمایهگذاری و توزیع است.
فرسایش اعتماد عمومی و جمعبندی
صف بنزین علاوه بر پیامدهای اقتصادی، قابلیت پیشبینی سیاستگذاری و اعتماد عمومی را نیز تضعیف میکند. نااطمینانی درباره موجودی جایگاهها، شهروندان را به مراجعه زودهنگام، ذخیرهسازی احتیاطی و جستوجوی جایگاههای دارای سوخت سوق میدهد؛ رفتارهایی که خود میتوانند تقاضای مقطعی و شدت صفها را افزایش دهند. تجربه آبان ۱۳۹۸ نیز هزینه سیاسی افزایش قیمت بنزین را برای تصمیمگیران بالا برده است. در نتیجه، دولت میان دو گزینه پرهزینه گرفتار شده است: افزایش قیمت که میتواند فشار تورمی و اجتماعی ایجاد کند، یا تثبیت قیمت همراه با محدودیت عرضه که هزینه بحران را از مسیر زمان انتظار، سهمیهبندی و کاهش دسترسی به جامعه منتقل میکند. در نهایت، صف بنزین را باید صورت اجتماعی یک بحران عمیقتر در اقتصاد سیاسی انرژی دانست.
این بحران چهار پیامد اساسی دارد: انتقال هزینه ناکارآمدی حکمرانی به زمان و درآمد شهروندان؛ بازتولید رانت و آربیتراژ از طریق نظام یارانهای غیرشفاف؛ افزایش هزینه مبادله و کاهش قابلیت پیشبینی فعالیتهای اقتصادی؛ و شکلگیری چرخهای از کمبود، سهمیهبندی، بازار غیررسمی و محدودیتهای بیشتر. محدود کردن سهمیه یا جمعآوری کارتهای اضطراری ممکن است نحوه توزیع کمبود را تغییر دهد، اما کسری فیزیکی بنزین را برطرف نمیکند.
راهحل پایدار مستلزم نوسازی پالایشگاهها، ارتقای کیفیت خودروها، توسعه حملونقل عمومی، اصلاح تدریجی و عادلانه نظام یارانهای، شفافیت زنجیره توزیع و نظارت مستقل بر جریان فرآوردههای نفتی است. مسئله اصلی این نیست که چرا مردم بیشتر بنزین مصرف میکنند؛ بلکه این است که چرا ساختار حکمرانی انرژی نتوانسته میان تولید، مصرف، قیمت، سرمایهگذاری و توزیع رابطهای پایدار، شفاف و قابل حسابرسی برقرار کند.
صف بنزین مالیات پنهانی بر ناکارآمدی حکمرانی است؛ مالیاتی که نه در بودجه دولت، بلکه در ساعتهای ازدسترفته، کاهش درآمد، اختلال فعالیت اقتصادی و نااطمینانی روزمره شهروندان پرداخت میشود.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
در جریان یک تجمع اعتراضی در سال ۲۰۲۵ در تلآویو، حامیان گروگانهای اسرائیلی که در اسارت حماس به سر میبرند، تصاویری از این گروگانها و همچنین «رون آراد» در دست داشتند. عکس: ایتای رون / رویترز
آدام گلدمن، رونن برگمن، فرناز فصیحی و هویدا سعد
نیویورک تایمز / ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶
ژنرال عبدالله صابری، از فرماندهان ایرانی، صبح زود برای دویدن به یکی از محلههای دیپلماتنشین و اعیاننشین در پایتخت سوریه رفته بود. مأموران اطلاعاتی اسرائیل در همان نزدیکی در کمین بودند. آنها با تغییر چهره و در پوشش کارگران باربری، از ایستهای بازرسی امنیتی محله عبور کرده بودند.
ژنرال صابری در حالی که به سمت پارکی در آن نزدیکی میرفت، از کنار دو مرد گذشت که جعبهی بسیار بزرگی — شبیه جعبهی یخچال — حمل میکردند. در یک چشمبرهمزدن، آن دو مرد ژنرال را مهار کردند، به او دارو خوراندند، جعبه را روی سرش کشیدند، او را به درون یک ون سفید انداختند و چنان صحنه را ترک کردند که گویی هیچ اتفاقی نیفتاده است.
به گفتهی چندین مقام در خاورمیانه — از جمله مقامات ارشد ایرانیِ نزدیک به ژنرال صابری و یک مقام سوری که تصاویر ویدئویی مربوط به این آدمربایی در سپتامبر ۲۰۲۱ را بازبینی کرده است — او به سرعت به اسرائیل منتقل شد تا تحت بازجویی قرار گیرد.
ژنرال صابری، به عنوان یکی از کهنهسربازان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، از اسرار بسیاری آگاه بود؛ اما بازجویانش تنها به یک موضوع علاقه داشتند.
او درباره «رون آراد» چه میدانست؟
رون آراد، خلبان اسرائیلی، دههها پیش ناپدید شد و ارتش اسرائیل میگوید او تنها نظامیِ این کشور است که در وضعیت «مفقود در عملیات» طبقهبندی میشود. تلاشهای طولانیمدت دولت اسرائیل برای یافتن او، توجه افکار عمومی را به خود جلب کرده و به نمادی از تعهد اسرائیل — که ریشه در سنتهای یهودی دارد — برای بازگرداندن سربازانش به خانه، چه زنده و چه مرده، تبدیل شده است. درباره جستوجو برای یافتن رون آراد، مقالات، کتابها و مستندهای متعددی تهیه شده است.
دولت اسرائیل چنان مصمم به یافتن او بود که حتی چهار دهه پس از ناپدید شدنش، خطر ربودن ژنرال صابری را — آن هم در نزدیکی سفارت ایران — به جان خرید.
به گفتهی مقامات ایرانی، رون آراد تنها موضوعی بود که بازجویان دربارهاش از ژنرال صابری پرسوجو میکردند. ربودن و بازجویی از ژنرال صابری — که جزئیات آن پیشتر گزارش نشده بود — از آن جهت بسیار قابلتوجه است که چندین گزارش اطلاعاتی اسرائیل طی سالهای متمادی به این نتیجه رسیده بودند که ایران در ناپدید شدن آقای آراد نقشی نداشته است.
با این حال، طبق یافتههای تحقیقات «نیویورکتایمز»، مقامات اطلاعاتی اسرائیل بارها و بارها به گزارشها و فرضیاتی اعتبار بیشتری دادند که مدعی بودند ایران باید مقصر ناپدید شدن این خلبان باشد یا از محل نگهداری او اطلاع دارد. این باور — که به گفته مقامات، واقعاً به آن اعتقاد داشتند — توجیهگر اقداماتی همچون یورشهای برونمرزی، آدمرباییها، بازجوییهای خشن و موارد دیگر بود.

عکسی از رون آراد که او را در دوران اسارت نشان میدهد، توسط حزبالله در اختیار اسرائیل قرار گرفته است/ منبع: شبکه یک اسرائیل، به نقل از آسوشیتد پرس
تحقیقات «نیویورکتایمز» همچنین پرده از راز دیگری برداشت: پاسخ به یکی از معماهای جاسوسی دیرینه در منطقه، یعنی ناپدید شدن یک ژنرال ایرانی به نام علیرضا عسگری در دو دهه پیش. مقامات اسرائیلی در جریان جستوجو برای یافتن آقای آراد، این ژنرال را ربودند، درباره آقای آراد از او بازجویی کردند و سپس او را به قتل رساندند؛ حال آنکه او هیچگونه اطلاعاتی درباره آقای آراد نداشت.
آوی کالو، از افسران ارشد بازنشسته ارتش اسرائیل که در سال ۲۰۱۶ گزارشی مفصل تهیه کرده بود (گزارشی که همچون سایر اسناد، هیچ مدرک قطعی مبنی بر دخالت ایران نیافته بود)، این وضعیت را یک «نقطه کور جمعی» توصیف کرد. با این وجود، عملیاتها علیه ایران همچنان ادامه یافت.
آقای کالو گفت: «ایران حکم همان لولوی ترسناک را داشت.»
مقامهای مطلع از مسائل اطلاعاتی به «نیویورکتایمز» گفتند که امروزه در اسرائیل — پس از سالها عملیات خونین با هدف قرار دادن ایران — دیدگاه غالب در میان کسانی که درگیر جستوجوی آقای آراد بودند، این است که او هرگز در اختیار ایران نبوده و تهران در ناپدید شدن وی نقشی نداشته است. اطلاعات جدیدی که طی جنگهای اسرائیل با ایران و حزبالله گردآوری شده، بر قوت این نتیجهگیری افزوده است.
برخی از مقامات که زمانی اطمینان داشتند ایران مسئول این ماجراست، به «نیویورکتایمز» گفتند که به احتمال زیاد از همان ابتدا در اشتباه بودهاند. از جمله این افراد، راز زیمت (Raz Zimmt)، تحلیلگر سابق اطلاعات نظامی اسرائیل است که در تدوین گزارش کلیدی سال ۲۰۰۵ — گزارشی که انگشت اتهام را به سوی تهران نشانه رفته بود — نقش داشت. او در مصاحبهای اخیر گفت که آن ارزیابی احتمالاً نادرست بوده، چرا که نوعی «تمایل طبیعی برای نسبت دادن همه چیز به رژیم تهران» وجود داشته است.
در مصاحبهها، هیچکس مدعی نشد که مقامات اطلاعاتی اسرائیل طی این دههها، دولت را عامدانه در مورد نقش ایران گمراه کرده باشند. بلکه، آنها گفتند که این نتیجهگیریها مبتنی بر شواهد پراکنده یا ضمنی بوده و احتمالاً تحت تأثیر سوگیری تأییدی ـــ تمایل به دادن وزن بیشتر به نتیجهگیریهایی که با باورهای قبلی مطابقت دارند ـــ قرار گرفتهاند.
چنین سوگیریهایی پیش از این نیز چشمانداز اسرائیل را تیره و تار کرده بود. پیش از حملات حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، مقامات سرگرم ایران و حزبالله بودند و تهدید نزدیکتر حماس را دست کم گرفته بودند، حتی با وجود اینکه حماس میلیونها دلار جمعآوری کرده و برای حمله آماده میشد. مقامات اسرائیلی چنان متقاعد شده بودند که حماس نمیتواند یک حمله هماهنگ را سازماندهی کند که با وجود به دست آوردن نقشههای نبرد، در این مورد تردید داشتند.
مقامات اسرائیلی پیش از جنگ کنونی با ایران، بار دیگر نسبت به اطلاعات خود بیش از حد اطمینان داشتند؛ زمانی که به اشتباه پیشبینی میکردند یک خیزش مردمی میتواند دولت تهران را سرنگون کند.
موساد، سرویس اطلاعات خارجی اسرائیل، از اظهار نظر درباره اطلاعاتی که در مورد آقای «آراد» گردآوری کرده بود و عملیاتهایی که برای یافتن او انجام داد، خودداری کرد. سخنگوی ارتش اسرائیل گفت که آقای آراد همچنان «زنده» و «مفقود در عملیات» تلقی میشود.
روزنامه «نیویورکتایمز» با دهها تن از مقامات ایرانی، اسرائیلی و آمریکایی و دیگر افرادی که مستقیماً در جستوجو برای یافتن آقای آراد نقش داشتند، مصاحبه کرده است. تایمز همچنین با خانوادهها، دوستان و نزدیکان دو ژنرال ایرانیِ ربودهشده نیز گفتگو کرد. برخی از این افراد به شرط فاش نشدن نامشان، درباره اسرار نظامی و اطلاعاتی سخن گفتند.
این مصاحبهها جزئیات تازهای را درباره لحظات کلیدی، فرضیات نادرست و هزینههای سنگین و جبرانناپذیر آشکار میکنند. ماجرای جستوجو برای پیدا کردن آقای آراد، به نوبه خود، روایتی است از نسلها بیاعتمادی متقابل و خشونت میان اسرائیل، ایران و نیروهای نیابتی آن. درگیریها و دیپلماسی پنهان، تقریباً تمام تاریخ جمهوری اسلامی ایران را در بر گرفته است. رهبران اسرائیل، فارغ از گرایشهای سیاسیشان، همواره بر اطلاعاتی تکیه کردهاند که ایران را مسئول ناپدید شدن آقای آراد میداند.
به عنوان نشانهای از تغییر در رویکردها، کماندوهای اسرائیلی امسال با امید یافتن پیکر آقای آراد راهی شدند؛ نه به مقصد ایران، بلکه به روستایی کوچک در لبنان.
همانجایی که این ماجرا آغاز شد.
ناپدید شدن
در ۱۶ اکتبر ۱۹۸۶، یک جنگنده «اف-۴ فانتوم» اسرائیل بر فراز جنوب لبنان در حال پرواز بود. آقای آراد که در آن زمان ۲۸ سال داشت و افسر تسلیحات هواپیما بود، هدفی متعلق به «سازمان آزادیبخش فلسطین» را نشانه گرفت و به سوی آن شلیک کرد.
بمب پیش از موعد منفجر شد و آسیب شدیدی به هواپیما وارد کرد. آقای آراد با استفاده از صندلیپران، از هواپیما خارج شد.
پس از سالها تحقیق، اکنون همگان اتفاق نظر دارند که آقای آراد توسط یک گروه شبهنظامی و سیاسی شیعه لبنانی به نام «جنبش امل» اسیر شده است. مصطفی دیرانی، مسئول امنیت این گروه، مسئولیت نگهداری از خلبانِ سقوطکرده را بر عهده گرفت.
این شبهنظامیان پیشنهاد دادند که در ازای دریافت میلیونها دلار و آزادی زندانیان فلسطینی و لبنانی، گروگان خود را آزاد کنند. اما اسحاق رابین، وزیر دفاع وقت اسرائیل، پیشتر به خاطر تبادل زندانیان در سال ۱۹۸۵ متحمل هزینههای سیاسی شده بود و تمایلی به انجام توافقی دیگر نداشت.
با متوقف شدن پیشرفتها در یافتن آقای آراد، سوءظن اسرائیل متوجه ایران و حکومت اسلامی شیعی آن شد. این فرضیه منطقی به نظر میرسید؛ چرا که ایران بازیگری کلیدی در سیاست لبنان بود و به گروههای شیعه، از جمله جنبش «امل»، آموزش و کمک مالی ارائه میداد.
در سال ۱۹۸۹، همسر آقای آراد اعلام کرد که دولت اسرائیل به او گفته است «شواهد غیرقابلانکاری» در دست دارد که نشان میدهد شوهرش زنده است و به عوامل ایرانی تحویل داده شده است.
با وجود اینکه مقامات اسرائیلی هیچ پیشرفتی در یافتن او در ایران نداشتند، این باور که ایران در ناپدید شدن آقای آراد نقش داشته، بهسرعت به دیدگاهی رایج تبدیل شد.
پزشکی ایرانی با یک روایت
در سال ۱۹۹۲، فرضیه دخالت ایران در درون سازمان «موساد» قوت گرفت.
اسرائیل پرلوف، از افسران باسابقه، احتمال داد که آقای آراد هنگام سقوط مجروح شده و به مراقبتهای پزشکی نیاز داشته است. از این رو، پرلوف جستوجوی خود را برای یافتن پزشکانی که ممکن بود این خلبان را دیده باشند، آغاز کرد.
او پزشکی ایرانی را پیدا کرد که مدعی بود آقای آراد را هم در تهران و هم در لبنان تحت درمان قرار داده است. این میتوانست نقطه عطفی در پرونده باشد؛ اگر آن پزشک فردی قابلاعتماد بود، این ادعا میتوانست سندی محکم باشد که نشان دهد آقای آراد واقعاً به ایران منتقل شده است.
با این حال، نتیجه آزمایش با دستگاه دروغسنج (پلیگراف) در خصوص موضوع ایران، قطعی و روشن نبود. بنابراین، پرلوف بار دیگر از آن پزشک آزمون گرفت. در این نوبت نیز، هنگامی که پزشک ماجرای دیدن آقای آراد در ایران را شرح میداد، نشانههایی از «اختلال» (یا نوسان) در نتایج آزمایش مشاهده شد.
پرلوف در کتابی که سال گذشته منتشر شد، نوشت: «اما این نشانهها آنقدر قابلتوجه نبودند که صحت پاسخ او را زیر سؤال ببرند.»
پرلوف آن پزشک را فردی معتبر دانست، اما تصمیم گرفت او را بیازماید. او چمدانی پر از پول نقد را باز کرد و آن را به عنوان پاداش پیشنهاد داد. تنها کاری که پزشک باید انجام میداد، اثبات این موضوع بود که واقعاً آن خلبانِ مفقودشده را درمان کرده است.
پس از آن، پرلوف دیگر هرگز آن پزشک را ندید و مأموران موساد نیز هرگز روایت او را تأیید نکردند. اما آقای پرلوف نوشت که دیدارهایش با آن پزشک، این تصور را تقویت کرد که «ایرانیها تا خرخره در ماجرای نگهداری از رون آراد دست داشتهاند.»
چند سال بعد، یکی دیگر از مأموران موساد به نام رامی ایگرا، این ماجرا را بازبینی کرد و به نتیجهای کاملاً متفاوت رسید.
آقای ایگرا به روزنامه «نیویورکتایمز» گفت که به باور او، آن پزشک فردی دروغگو بوده که صرفاً به دنبال دریافت پولی کلان میگشته است. به گمان آقای ایگرا، موساد در پی یافتن شواهدی برای تأیید فرضیه خود بوده و در نهایت هم آن را پیدا کرده بود.
با این حال، روایت آن پزشک به بخشی از اسناد رسمی علیه ایران تبدیل شد و ارزیابی متفاوت آقای ایگرا چندان مورد توجه قرار نگرفت.
عملیات «نیش زهرآگین»
جنجالیترین مدرک علیه ایران در سال ۱۹۹۴ آشکار شد و برای دههها بر افکار عمومی و روایتهای رسانهای تأثیر گذاشت.
کماندوهای اسرائیلی به لبنان یورش بردند و «آقای دیرانی» — عضو گروه شبهنظامی که آخرین بار گفته میشد «آقای آراد» را در اختیار داشته است — را ربودند. آنها او را در عملیاتی موسوم به «نیش زهرآگین» (Poisonous Sting) به یک زندان زیرزمینی منتقل کردند.

مصطفی دیرانی، در حالی که مأموران زندان اسرائیل او را احاطه کردهاند، پیش از آنکه در سال ۲۰۰۴ در چارچوب یک تبادل زندانیان به آلمان فرستاده شود، از زندان «ریمونیم» در اسرائیل خارج میشود / عکس از: رینا کاستلنواو
آقای دیرانی در جریان بازجویی گفت که آقای آراد را در خانهای در روستای لبنانی «نبیشیت» پنهان کرده بود تا خانوادهای مورد اعتماد از او مراقبت کنند. به گفته او، یک شب، افرادی که مأمور نگهبانی از آقای آراد بودند خانه را ترک کردند؛ احتمالاً به این دلیل که در همان نزدیکی، حمله دیگری از سوی اسرائیل (که ارتباطی با این ماجرا نداشت) رخ داده بود. او گفت وقتی آنها بازگشتند، آقای آراد دیگر آنجا نبود.
سالها گذشته بود و آقای دیرانی اظهار داشت که نمیداند آن خلبان کجاست.
بازجو، حرف آقای دیرانی را باور نکرد.
«دورون زهاوی»، بازجوی پرونده، بعدها در مصاحبهای گفت: «نمیشد با دیرانی منطقی صحبت کرد. تنها چیزی که جواب میداد، توسل به زور بود.»
آقای دیرانی بعدها شهادت داد که تحت شکنجههای جسمی و جنسی قرار گرفته است؛ ادعاهایی که دولت اسرائیل قویاً تکذیب کرد. با این حال، اسرائیل اذعان کرد که با او بدرفتاری شده و ممکن است تهدید به تعرض جنسی نیز شده باشد.
آقای دیرانی در جریان بازجوییهای خشن، ماجرای دیداری با یک مقام ایرانی را تعریف کرد. به گفته او، آن مقام ایرانی گفته بود که نیروهای سپاه پاسداران، آقای آراد را ربوده و به یک اردوگاه زندان در ایران منتقل کردهاند.
زهاوی گفت: «وقتی دیگر رمقی برایش نمانده بود و خون بالا میآورد، آنوقت درباره یک مجتمع بزرگ اردوگاهی متعلق به سپاه پاسداران در ایران به ما گفت.»
برخی این اظهارات را مدرکی علیه ایرانیان دانستند. اما دیگران معتقد بودند که این اعترافات تحت فشار گرفته شده و آنقدر غیرقابلاعتماد است که نمیتوان بر اساس آن اقدامی کرد. «آقای ایگرا»، از افسران موساد، به این نتیجه رسید که هیچ مدرکی مبنی بر اینکه مقامات ایرانی آقای آراد را در اختیار داشتهاند، وجود ندارد.
به گفته مقامات، تا به امروز هیچ مدرکی که روایت آقای دیرانی مبنی بر نگهداری آقای آراد در یک زندان ایرانی را ثابت کند، به دست نیامده است. برخی مقامات معتقدند که آقای دیرانی گفتگوی خود با مقام ایرانی را صادقانه بازگو کرده، اما خودِ آن اطلاعات نادرست بوده است.
تحلیل آقای ایگرا به نتیجهای درباره سرنوشت آقای آراد نرسید. شاید او هنگام تلاش برای فرار کشته شده باشد؛ یا شاید هم اسیرکنندگانش، در جریان درگیریهای تلافیجویانهای که مشخصهی آن دوران بود، او را به عنوان انتقام اعدام کرده باشند.
به ارزیابی او، منطقیترین توضیح این است که ماجرای آقای آراد در لبنان آغاز شده و در همانجا هم به پایان رسیده است. آقای ایگرا گفت: «این راهحلی ساده برای مسئلهای پیچیده بود.»
اما روایت آقای دیرانی در اسرائیل بازتاب گستردهای یافت. به نظر میرسید این روایت، ظنِ دیرینهی موجود مبنی بر دست داشتن ایران در ناپدید شدن آقای آراد را تأیید میکند. روزنامهنگاران، تحلیلگران و مقامات ارشد دولتی سالها این موضوع را تکرار کردند.
آقای رابین در سال ۱۹۹۵ گفت: «مقامات ایرانی بیش از شش سال است که رون آراد را در اختیار دارند و مستقیماً و بهطور کامل مسئول سرنوشت او هستند.»
ورود ایران به ماجرا
دولت اسرائیل که متقاعد شده بود ایران مقصر است، فشار شدیدی بر رهبران تهران وارد کرد.
محمدعلی ابطحی، معاون رئیسجمهور ایران بین سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۵، در گفتگوی تلفنی با روزنامه «نیویورکتایمز» از تهران گفت: «موضوع رون آراد همهجا با ما همراه بود. در هر دیدار بینالمللی، مدام درباره رون آراد از ما سؤال میشد.»
این پرونده حتی تا واتیکان هم دنبالشان آمد. آقای ابطحی به یاد میآورد که وقتی محمد خاتمی، رئیسجمهور وقت ایران، در سال ۱۹۹۹ به رم سفر کرد، پاپ ژان پل دوم نامهای از همسر آقای آراد به او داد که در آن درخواست کسب خبری از سرنوشت او شده بود.
او گفت: «اسرائیل نسبت به نقش ایران در پرونده رون آراد وسواس داشت. موضع ما این بود که این موضوع هیچ ربطی به ما ندارد؛ اتفاقی بود که در لبنان رخ داده است.»
اما نکتهای در این میان ذهن برخی از مقامات اطلاعاتی اسرائیل را به خود مشغول کرده بود: ایران میدانست که اسرائیل برای دریافت اطلاعاتی درباره آقای آراد، حاضر است بهای سنگینی بپردازد. اگر رهبران ایران چنین اطلاعاتی در اختیار داشتند، چرا سعی نمیکردند از آن بهرهبرداری کنند؟
سرانجام در سال ۲۰۰۴، به نظر میرسید که ممکن است چنین اتفاقی بیفتد.
اسرائیل پذیرفت که یک زندانی برجسته لبنانی را در ازای دریافت شواهد ژنتیکی که سرنوشت آقای آراد را روشن میکرد، آزاد کند. حسن نصرالله، رهبر وقت حزبالله، مشتاق بود که این امر محقق شود؛ از این رو، از دولت ایران درخواست کمک کرد.
گرهارد کنراد، افسر اطلاعاتی آلمان که در میانجیگری این مذاکرات نقش داشت، به «نیویورک تایمز» گفت: «برداشت من این بود که آنها — یعنی حزبالله و ایرانیها — واقعاً با تمام توان تلاش میکردند تا پیکر او را پیدا کنند. نصرالله میدانست که میتواند در ازای او هر بهایی طلب کند، حتی اگر او دیگر زنده نباشد.»

حسین موسویان، سفیر پیشین ایران در آلمان، در سال ۲۰۰۴ در وین / عکس: هرویک پرامر/رویترز
به گفته مقامات پیشین اسرائیلی و ایرانی، ایران «عبدالله صابری» را — یکی از فرماندهان سپاه پاسداران که سالها در لبنان خدمت کرده بود — برای کمک به هماهنگی عملیات جستوجو اعزام کرد.
به گفته سه تن از مقامات پیشین ایران، تحقیقات مشترک حزبالله و ایران به تهیه گزارشی محرمانه انجامید که در آن آمده بود آقای آراد در سال ۱۹۸۸ در «نبیشیت» — روستایی در شرق لبنان که او در آنجا نگهداری میشد — درگذشته است. این سند، که جزئیات آن پیشتر منتشر نشده بود، نتیجهگیری میکرد که پیکر او به احتمال زیاد در همان حوالی به خاک سپرده شده است.
این یافتهها چنان حائز اهمیت تلقی میشدند که اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیسجمهور پیشین ایران که در روند جستوجو مشارکت داشت، یکی از فرزندان خود را به آلمان فرستاد تا شخصاً این اطلاعات را تحویل دهد.
حسین موسویان، سفیر پیشین ایران در آلمان، گفت: «در تمام طول مذاکرات، اسرائیل اصرار داشت که ما اطلاعاتی درباره رون آراد پیدا کنیم، اما ما نتوانستیم چیزی به دست آوریم.»
میانجیهای آلمانی، چنین سطح بالایی از مشارکت را نشانهای از جدیت ایران و تمایل این کشور به تعامل میدانستند.
اما برداشت اسرائیل کاملاً متفاوت بود.
مأموران اطلاعاتی این پرسش را مطرح کردند: اگر ایران در ماجرای ناپدید شدن آراد دست نداشت، چرا باید یکی از فرماندهان سپاه پاسداران را برای هدایت عملیات جستوجو اعزام میکرد؟ از دیدگاه اسرائیلیها، این موضوع گواهی بر همدستی مقامات عالیرتبه ایران بود.
آقای زیمت، مأمور اطلاعاتی پیشینی که در این بررسی مشارکت داشت، به «نیویورک تایمز» گفت: «این واقعیت که یک ژنرال بسیار بلندپایه ایرانی از تهران به لبنان سفر کرد تا اطلاعاتی منحصربهفرد را ارائه دهد و به حزبالله در یافتن محل دفن کمک کند، تنها بر این باور عمیق ما افزود که ایران در پسِ این ماجرا قرار داشته است.»

در سال ۲۰۰۵، یک بیلبورد در لارناکا (قبرس) در ازای اطلاعاتی درباره آقای آراد، ۱۰ میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود. عکس: لورا بوشناک / خبرگزاری فرانسه
گزارش سال ۲۰۰۵ اسرائیل به این نتیجه رسید که آقای آراد احتمالاً توسط سپاه پاسداران ربوده شده است. (این گزارشِ بسیار مهم همچنان طبقهبندیشده و محرمانه باقی مانده، اما نتیجهگیری آن بهطور گستردهای بازتاب یافته است.)
آقای زیمت، که امروزه پژوهشگری برجسته در حوزه مطالعات ایران است، میگوید با نگاهی به گذشته، درمییابد که او و همکارانش دچار نوعی «دید تونلی» (تمرکز بیش از حد و محدود بر یک فرضیه خاص) شده بودند. او افزود: «و این آخرین باری نبود که چنین اتفاقی میافتاد.»
قتل، با وجود هشدارها
در سال ۲۰۰۶، یووال دیسکین، رئیس «شینبت» (سازمان امنیت داخلی اسرائیل)، بازنگری جامعی را در پرونده آراد آغاز کرد. پس از دو دهه که هیچ پیشرفتی در پرونده حاصل نشده بود، بازرسان تمامی ابعاد آن را دوباره مورد بررسی قرار دادند.
آقای دیسکین در مصاحبهای با «نیویورک تایمز» گفت: «ما همه چیز را مورد به مورد بررسی کردیم و تمام منابع، میزان اعتبار آنها و نحوه بهدست آمدن اطلاعات را سنجیدیم. به این نتیجه رسیدیم که تمام گزارشها — یا تحلیلهای مبتنی بر آن گزارشها — که مدعی بودند «رون آراد» در مقطعی به ایران منتقل شده یا به آنجا رسیده است، نادرست بودهاند. این ادعاها یا ناشی از اشتباهات فاحش در تفسیر اطلاعاتِ گردآوریشده بودند، و یا بر پایه اطلاعاتی غیرقابلاعتماد و غلط شکل گرفته بودند.»
این ارزیابی اطلاعاتی پیشتر توسط «یوآو لیمور»، روزنامهنگار اسرائیلی، در کتابی با عنوان «بازجو» (The Interrogator) که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، مطرح شده بود.
تیم «شینبت» (سازمان امنیت داخلی اسرائیل) به این نتیجه رسید که رون آراد هرگز به دست حزبالله یا سپاه پاسداران نیفتاده است. به گفته این تیم، پاسخِ معمای ناپدید شدن او به احتمال زیاد در روستای «نبیشیت» نهفته است؛ همان مکانی که تحقیقات مشترک حزبالله و ایران نیز به آن اشاره کرده بودند.
آقای دیسکین گفت که آن گزارش در داخل دولت [اسرائیل] چندان مورد توجه قرار نگرفت.
موساد به جای کنار گذاشتن فرضیه مربوط به ایران، با انجام یک عملیات ربایش جسورانه — که پیشتر گزارشی درباره آن منتشر نشده بود — بر پیگیری این فرضیه پافشاری کرد.
«علیرضا عسگری»، از سرداران نیروی قدس سپاه پاسداران، سالها بود که در رادار موساد قرار داشت. او روابط نزدیکی با رهبران حزبالله داشت و تا مقام معاونت وزیر دفاع ایران نیز ارتقا یافته بود. مهمتر از همه اینکه، او اندکی پس از ناپدید شدن رون آراد، وارد لبنان شده بود.
به گفته همسرش، «زیبا احمدی»، سردار عسگری در دسامبر ۲۰۰۶ به استانبول سفر کرد و در هتل «سیلان» (Ceylan) اقامت گزید. او از همانجا ناپدید شد.

تصویری از یک عکس چاپشده که علیرضا عسگری، از سرداران نیروی قدس ایران، را در کنار مقامات ارشد حزبالله و جنبش امل در لبنان، در اواخر دهه ۱۹۸۰ نشان میدهد.
ماجرای ناپدید شدن سردار عسگری بهسرعت به یکی از بزرگترین معماهای دنیای اطلاعات و جاسوسی تبدیل شد.
اسرائیلیها همواره هرگونه دخالتی در این ماجرا را بهشدت تکذیب کردهاند.
سالها بعد، در حالی که ایالات متحده و ایران مشغول مذاکره بر سر توافق هستهای و تبادل زندانیان بودند، طرف ایرانی از همتایان آمریکایی خود پرسید که چه بر سر سردارِ مفقودشدهشان آمده است. مقامات آمریکایی هرگونه دخالتی را انکار کردند، اما خودشان بهطور غیررسمی شروع به پرسوجو در این باره کردند.
به گفته یکی از مقامات سابق آمریکایی که در آن مذاکرات حضور داشت، مقامات اسرائیلی به مذاکرهکنندگان آمریکایی گفتند که سردار عسگری کشته شده است. سه مقام سابق دیگر آمریکایی که همکاری نزدیکی با اسرائیل داشتند، گفتند که عوامل موساد او را ربودند، هفتهها مورد بازجویی قرار دادند و سپس به قتل رساندند.
یکی از این مقامات سابق اظهار داشت که ژنرال عسگری در داخل یک قایق مورد بازجویی قرار گرفته و سپس به درون دریای سیاه انداخته شده است. به گفته آنها، موساد این ژنرال را در مورد احتمال دست داشتن او در ماجرای ناپدید شدن آقای آراد بازجویی کرده بود؛ اما بازجویان هیچگونه ارتباطی در این زمینه نیافتند.
اسحاق ایلان، از بازجویان ارشد «شینبت» (سازمان امنیت داخلی اسرائیل)، در مصاحبهای با «نیویورکتایمز» به گفتگویی با مقامات موساد پیش از ناپدید شدن ژنرال عسگری اشاره کرد. او اگرچه نامی از این ژنرال نبرد، اما گفت که در جریان یک مأموریت اطلاعاتی پرخطر مرتبط با ناپدید شدن آن خلبان قرار گرفته بود.
او پیش از مرگش در سال ۲۰۲۰ به «نیویورکتایمز» گفت: «حتی پیش از انجام عملیات هم متوجه بودم که راهحل اصلاً در آنجا نیست.»
مشخص نیست آمریکاییها تا چه حد درباره آنچه از ماجرای ناپدید شدن ژنرال عسگری دریافته بودند، به ایران اطلاع دادند. ایران تحقیقات مستقل خود را انجام داد و خانم احمدی به نیویورک تایمز گفت که بازرسان به او گفتهاند عوامل اسرائیلی وارد اتاق هتل همسرش شده، به او داروی بیهوشی خورانده و سپس او را ربودهاند.
به گفته او، بازرسان خودرویی را که در این عملیات استفاده شده بود، در حالی که در کنار دریای سیاه رها شده بود، پیدا کردند.
وقتی از او پرسیده شد که چرا اسرائیلیها میخواستند از همسرش بازجویی کنند، پاسخ داد: «آیا تا به حال نام “رون آراد” را شنیدهاید؟»
هشدارهای بیشتر. یک ربایش دیگر.
بازجویی از ژنرال عسگری هیچگونه سرنخی درباره محل حضور آقای آراد به دست نداد. بنابراین، مقامات بار دیگر کار را از نقطه صفر آغاز کردند.
آقای «کالو» که در سال ۲۰۱۴ ریاست واحد رسیدگی به وضعیت مفقودین ارتش اسرائیل را بر عهده داشت، در مصاحبهای با نیویورک تایمز شرح داد که چگونه سالها ارتباطات شنودشده، گزارشهای منابع اطلاعاتی و ارزیابیهای تحلیلی را بررسی کرده است.
او به همان نتیجهای رسید که سالها پیشتر، تیم «شینبت» (سازمان امنیت داخلی اسرائیل) و همچنین تیم تحقیقاتی مشترک حزبالله و ایران به آن دست یافته بودند: آقای آراد به احتمال زیاد در سال ۱۹۸۸، و احتمالاً در منطقه «نبیشیت»، جان باخته است. او هرگز در ایران نبوده است.
آقای کالو گفت که گزارش مفصل خود را در اواخر سال ۲۰۱۶ به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ارائه کرد. این نتیجهگیری بهسرعت در بخش خبری شبکه ۲ تلویزیون اسرائیل بازتاب یافت.

آوی کالو، که در سال ۲۰۱۴ ریاست واحد مفقودین ارتش اسرائیل را بر عهده داشت؛ تصویر مربوط به ماه سپتامبر در خانه او در «رمات هاشارون» اسرائیل است. عکس از: آویشاگ شار-یاشو برای نیویورک تایمز
زمانی که آقای کالو در سال ۲۰۱۹ بازنشسته شد، تصور میکرد که پرونده فرضیه حضور آراد در ایران برای همیشه بسته شده است. او در گفتگو با همکارانش پیشنهاد کرد که تمرکز فعالیتهای اطلاعاتی آینده بر منطقه «نبیشیت» معطوف شود.
آقای کالو گفت که به صراحت به افسران اطلاعاتی اسرائیل اعلام کرده بود که ربودن ایرانیها کمکی به حل پرونده آراد نخواهد کرد.
اما دو سال بعد، یعنی تقریباً دو دهه پس از آنکه ژنرال صابری در هماهنگیِ جستجوهای حزبالله برای یافتن آقای آراد در لبنان نقش داشت، او هنگام خروج از آپارتمانش ربوده شد و سر از یک جعبه یخچال در یک کامیون باربریِ متعلق به موساد درآورد. اسرائیلیها هرگز دست از این گمان برنداشتند که ژنرال صابری باید درباره محل نگهداری آن خلبان، اطلاعاتی داشته باشد.
پس از یک بازجویی طولانی، این ژنرال که گیج و مبهوت شده بود، در خیابانی در ژوهانسبورگِ آفریقای جنوبی رها شد. او بعدها گفت که تحت شکنجه قرار گرفته است.
در حالی که پرسشهای بسیاری در اسرائیل مطرح بود، دیوید بارنیا، رئیس وقت موساد، اعلام کرد که مجوز عملیاتی را برای کسب اطلاعات درباره آقای آراد صادر کرده بوده است. او این مأموریت را «شجاعانه و جسورانه» توصیف کرد، اما در نهایت آن را یک «شکست» دانست.
سرانجام، بازگشت به نقطه آغاز
به گفته نزدیکان، پس از آن ماجرا، آقای بارنیا به اعضای موساد گفت که میتوانند هر آنچه درباره پرونده آراد میدانند را در دستگاه کاغذخردکن بریزند.
هیچیک از عملیاتها، ربودنها، یورشها یا کشتارها، آنها را به یافتن این خلبان مفقودشده نزدیکتر نکرده بود. موساد بهطور جدی شروع به بررسی روستای «نبیشیت» کرد.
آقای دیرانی مدتها پیش به بازجویان گفته بود که در همین روستا، آقای آراد را به دست خانوادهای مورد اعتماد سپرده است. او گفته بود که آن افراد، یک شب آقای آراد را تنها گذاشتند تا به نبرد با نیروهای اسرائیلی در آن نزدیکی بروند.
این همان روستایی است که در تحقیقات مشترک حزبالله و ایران، بهعنوان محل احتمالی نگهداری (یا محل دفن) آقای آراد شناسایی شده بود. دستکم دو مورد از تحقیقات بعدی اسرائیل نیز به همین نتیجه رسیده بودند.
به گفته مقامات سابق اسرائیلی و مقامات فعلی لبنانی، یکی از معدود کسانی که در سال ۱۹۸۸ مظنون به اطلاع از محل حضور آقای آراد بود، احمد شکر، یک افسر امنیتی بازنشسته لبنانی است. دسامبر گذشته، آقای شکر خانه را به قصد شرکت در جلسهای ترک کرد که گمان میبرد مربوط به یک معامله تجاری است.
او بلافاصله ناپدید شد و مقامات لبنانی معتقدند که توسط عوامل اسرائیلی ربوده شده است. سرنوشت و محل حضور آقای شکر همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد؛ درست مانند آنچه ممکن است او به بازجویان گفته باشد. مقامات اسرائیلی اکنون میگویند نزدیکترین فرضیهای که در اختیار دارند این است که آقای آراد به تلافیِ کشته شدن برادر آقای شکر — که در آن شب از سال ۱۹۸۸ در حال نبرد با نیروهای اسرائیلی جان باخته بود — اعدام شده است. (رنا شکر، برادرزادهی احمد شکر، در مصاحبهای گفت که عمویش هیچ ارتباطی با آقای آراد نداشته است.)
چند ماه پس از ناپدید شدن آقای شکر، سربازان اسرائیلی در جریان یکی از مرگبارترین درگیریهای دورهی اخیرِ نبرد با حزبالله، به «نبیشیت» یورش بردند. در این رویداد، دهها تن از اهالی لبنان کشته و زخمی شدند.
سربازان اسرائیلی بخشی از یک گورستان را به امید یافتن بقایای پیکر آقای آراد جستوجو کردند و قبری را از خاک بیرون آوردند. آنها به نتیجهای نرسیدند، اما مقامات میگویند جستوجو همچنان ادامه دارد؛ با این تفاوت که اکنون تمرکز به جای ایران، بر لبنان معطوف شده است.
آقای کالو گفت: «ما باید ۲۰ سال پیش به آنجا میرفتیم. این یک ناکامی بود. ما نتوانستیم خود را از این روایت که ایران در ماجرا دست داشته است، رها کنیم. نتوانستیم سرنوشت آراد را از تهدیدِ ایران جدا کنیم؛ چرا که این تصور، عمیقاً در وسواس ذهنی ما ریشه دوانده بود.»

قبری خالی در «نبی شیت» لبنان که در ماه مارس توسط ارتش اسرائیل، در جریان جستوجو برای یافتن بقایای پیکر آقای آراد، حفر شده بود / عکس: دیوید گوتنفلدر / نیویورک تایمز
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
در پی واژگونی مرگبار اتوبوس کارگران پالایشگاه گاز دهلران و جان باختن ۱۲ نفر، رئیس شورای اسلامی کار ایلام از وخامت حال ۳ کارگر مصدوم و بستری شدن آنها در بخش مراقبتهای ویژه خبر داد و نقص ایمنی خودروی پیمانکاری را یکی از عوامل حادثه دانست.
به گزارش خبرنگار ایلنا، حوالی ساعت ۱۹ شامگاه گذشته (شنبه ۲۳ آبان ماه)، یک دستگاه اتوبوس سرویس ایاب و ذهاب حامل کارکنان شرکت پتروپالایش و پالایشگاه گاز (NGL) دهلران که پس از پایان شیفت کاری در مسیر بازگشت از محل کار به سمت منازل خود در حرکت بود، در محور جادهای دشتعباس به مورموری دچار سانحه واژگونی شد. در پی وقوع این رخداد ناگوار، تا صبح روز یکشنبه (۲۴ آبان ماه)، شمار جانباختگان این حادثه به ۱۲ تن افزایش یافت و ۱۸ تن از کارگران مصدوم نیز جهت دریافت خدمات درمانی در بیمارستانها و مراکز درمانی استان بستری شدند.
به منظور واکاوی دقیقتر ابعاد این سانحه، پیگیری آخرین وضعیت جسمانی کارگران مصدوم و بررسی علل فنی بروز این فاجعه، به سراغ یارسان الفتی (رئیس کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان ایلام) میرویم تا جزئیات کامل ماجرا را از زبان وی جویا شویم.
الفتی در گفتگو با خبرنگار ایلنا، ضمن ابراز تأسف عمیق از وقوع این سانحه تلخ برای جامعه کارگری در منطقه دهلران و آبدانان، در تشریح آخرین آمار سرنشینان و وضعیت درمانی مصدومان اظهار داشت: در لحظه وقوع سانحه، نزدیک به ۳۰ تن از کارکنان در این اتوبوس حضور داشتند که متأسفانه تا این ساعت، ۱۲ نفر از سرنشینان از جمله راننده اتوبوس، در اثر شدت جراحات وارده جان خود را از دست دادهاند. همچنین از مجموع ۱۸ مصدومی که در پی این حادثه به مراکز درمانی منتقل شدند، ۴ نفر پس از دریافت اقدامات پزشکی اولیه و بهبود نسبی شرایط جسمانی از بیمارستان ترخیص شدند و سایر مصدومان کماکان تحت مداوا و نظارت پزشکی قرار دارند.
این فعال صنفی تاکید کرد: در حال حاضر، عمدهترین دغدغه و تمرکز ما معطوف به حفظ سلامتی و روند درمانی کارگران بستری است؛ چراکه وضعیت جسمانی حدود ۳ نفر از مصدومان وخیم گزارش شده و هماکنون در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) تحت مراقبتهای فشرده پزشکی هستند.
رئیس شورای اسلامی کار استان ایلام، در ادامه در خصوص وضعیت مالکیت خودرو و روند بررسیهای صورتگرفته پیرامون علل فنی حادثه تصریح کرد: اتوبوس مذکور متعلق به یک شرکت پیمانکاری خدماتی تحت پوشش و طرف قرارداد با شرکت نفت بوده که مسئولیت تأمین سرویس ایاب و ذهاب کارکنان این مجموعه را بر عهده داشته است. در حال حاضر، ابعاد فنی و حقوقی این حادثه توسط کارشناسان رسمی قوه قضائیه و مراجع ذیربط به صورت ویژه در دست بررسی است اما قرائن و شواهد اولیه حاکی از بروز سهلانگاری و قصور از ناحیه مجموعه پیمانکاری و همچنین ضعف نظارت سوی شرکت نفت بر کیفیت و ایمنی ناوگان حملونقل این خط سرویسدهی است.
وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر احتمال فرسودگی خودرو و یا سوار کردن مسافر بیش از ظرفیت مجاز خاطرنشان کرد: از حیث تعداد سرنشینان، ظرفیت استاندارد تعیینشده برای این اتوبوس ۴۲ نفر بوده است؛ بنابراین حضور ۳۰ کارگر در داخل خودرو کاملاً منطبق بر ظرفیت استاندارد بوده و تخلفی از بابت تکمیل بیش از حد ظرفیت صورت نگرفته است. از سوی دیگر، اتوبوس یادشده مدل سال ۱۳۹۷ بوده و به لحاظ سال تولید، خودروی فرسوده یا بسیار قدیمی محسوب نمیشود؛ لیکن واقعیت امر آن است که به واسطه بهرهبرداری مستمر در خطوط سرویسدهی کارگری و عدم رسیدگیهای دورهای و تعمیرات فنی لازم، این خودرو از استانداردهای ایمنی و استحکام فنی مورد نیاز برای تردد در محورهای جادهای برخوردار نبوده است.
الفتی با استناد به گزارشها و ارزیابیهای مقدماتی کارشناسان در صحنه تصادف افزود: بر مبنای آنچه در کارشناسیهای اولیه محرز گردیده، این اتوبوس فاقد گواهی معتبر معاینه فنی بوده و لاستیکهای آن نیز کاملاً صاف، مستهلک و فاقد عاج استاندارد بودهاند؛ بهگونهای که خودرو بسیاری از شاخصها و الزامات فنی و ایمنی پایه را برای تردد نداشته است.
او در پایان تاکید کرد: بیتردید اعلام نظر قطعی و نهایی در خصوص مقصران حادثه، منوط به تکمیل تحقیقات کارشناسان رسمی و صدور رأی از سوی مراجع قضایی است و باید منتظر گزارش نهایی آنها ماند اما بر اساس یافتههای اولیه، در گام نخست بیاحتیاطی و تخطی راننده از سرعت مطمئنه و در گام بعدی، نقص فنی خودرو، فقدان ایمنی کافی در ساختار اتوبوس، عدم صدور معاینه فنی و فرسودگی مفرط لاستیکها، بهعنوان عوامل اصلی زمینهساز این واژگونی مرگبار شناسایی شدهاند.
بر اساس گزارشهای رسیده، اسامی کارگران فوت شده به شرح زیر است:
۱. امین محمدولی
۲. محمدرضا محمدی
۳. سعید غلامی
۴. لطفالله مرادی
۵. روحالله علیجانی
۶. فریبرز هادیزاده
۷. سجاد نصراللهی
۸. بهرام طهماسبی
۹. محمد رحیمی
۱۰. موسی رحیمی
۱۱. احمد تقیزاده
۱۲. ایوب حسنوند
اسامی مصدومان و بیمارستانهای محل بستری:
بیمارستان رسول اکرم آبدانان:
۱. توکل خستوانه
۲. مهدی کریمزاده
۳. مهدی نظرزاده
۴. امید حاجی زاده
۵. محمد پورساعدی
بیمارستان گنجویان دزفول:
۶. سامان همتی
۷. اسماعیل محتشمیان
۸. عیسی کرمی
۹. کامران نوروزی
۱۰. نعیم محمدولی (بستری در ICU)
۱۱. مهدی دردانه
۱۲. احسان دانیالی
۱۳. مراد اکبریزاد
۱۴. نورمحمد صفار
۱۵. علی دنیالی
۱۶. آرش بابایی
۱۷. حسین محمدی ارشد
۱۸. مجید فیلی (بستری در ICU)
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
جانا چوکر و یمنا ایهاب / رویترز / ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶
بحرین روز یکشنبه اعلام کرد که چندین حمله هوایی ایران را رهگیری و منهدم کرده است. تهران ادعا میکند به یک پایگاه نظامی آمریکا در این پادشاهیِ حاشیه خلیج فارس حمله کرده است.
این نخستین بار از ماه سپتامبر است که پدافند هوایی بحرین دست به چنین رهگیریهایی میزند. پیش از این، دو بار نسبت به تهدیدهای احتمالی هشدار داده شده و از ساکنان خواسته شده بود به پناهگاه بروند.
به گزارش خبرگزاری فارس، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که در تلافی «اقدامات خصمانه آمریکا»، به یک پایگاه نظامی ایالات متحده در بحرین حمله کرده است.
ارتش بحرین اعلام کرد که پدافند هوایی این کشور چندین حمله هوایی ایران را پیش از رسیدن به اهدافشان رهگیری کرده است. بحرین، تهران را به ادامه «رویکرد خصمانه نظاممند» علیه این پادشاهی متهم کرد.
شبکه تلویزیونی «پرس تیوی» (رسانه دولتی ایران) به نقل از سپاه پاسداران گزارش داد که این نیرو شش پهپاد را به سمت رادار پدافند هوایی آمریکا در پایگاه بالگردهای «الرفاع» در بحرین پرتاب کرده است. مقامات آمریکایی یا بحرینی هنوز این خبر را تأیید نکردهاند.
وزارت کشور بحرین از شهروندان و ساکنان این کشور خواست که ضمن حفظ آرامش، به نزدیکترین مکان امن بروند. گفتنی است بحرین میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده است.
دو روز پیش از این، سپاه پاسداران مدعی شده بود که به یک تأسیسات راداری هشدار زودهنگام آمریکا در بحرین حمله کرده است. ارتش آمریکا این ادعا را تکذیب کرد و اعلام نمود که دو پهپاد ایرانی را بدون بروز هیچگونه خسارتی رهگیری کرده است.
تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به این درگیریِ تقریباً نهماهه هنوز به نتیجه ملموسی نرسیده است؛ بهطوری که با وجود کاهش کلی درگیریها میان آمریکا و ایران، حملات پراکنده همچنان ادامه دارد.
این جنگ در تاریخ ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و متعاقباً به سراسر منطقه گسترش یافت؛ بهگونهای که تهران نیز حملات موشکی و پهپادی متعددی را علیه پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام داده است.
خبرگزاری رویترز روز شنبه گزارش داد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در روزهای اخیر گفته است که اگر ایالات متحده با اقدامات تحریکآمیز جدیدی از سوی تهران یا حوثیهای یمن (که تحت حمایت ایران هستند) مواجه نشود، ممکن است از حمله به ایران خودداری کند؛ با این حال، او تأکید کرده است که محاصره دریایی آمریکا را حفظ خواهد کرد.
از سوی دیگر، درگیریها میان حوثیها و ائتلاف به رهبری عربستان سعودی همچنان ادامه دارد. این ائتلاف روز یکشنبه اعلام کرد که دو موشک بالستیک شلیکشده توسط حوثیها به سمت ریاض، پایتخت عربستان، و همچنین سه پهپاد در «منطقه شرقی» این کشور — که منطقهای نفتخیز است — را رهگیری و منهدم کرده است.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
مارسیا دان / آسوشیتدپرس / ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶
فضاپیمای استارشیپ شرکت اسپیسایکس روز شنبه بازگشتی پیروزمندانه به زمین داشت و درست در همان نقطهای که سفرش را ۲۲ ساعت پیش آغاز کرده بود، توسط بازوهای مکانیکی غولپیکر در میانهی هوا مهار شد.
این همان پایانبندی باشکوهی بود که ایلان ماسک و تیمش به آن امید داشتند؛ نخستین مهارِ موفقیتآمیز یک فضاپیمای استارشیپ هنگام بازگشت از فضا. با این حال، از آنجا که بوستر (پیشران) مرحلهی اول اندکی پس از پرتاب روز جمعه از تگزاس منفجر شد، این شرکت از دستیابی به هدف «مهار دوگانهی» خود بازماند؛ هدفی که همچنان برای شتاب بخشیدن به سفرهای ماه و مریخ دنبال میشود.
در حالی که لاشهی بوستر در خلیج مکزیک باقی مانده و با بویههای شناور محصور شده بود، این فضاپیمای گلولهشکل از جنس فولاد ضدزنگ، به صورت عمودی روی سکوی پرتاب فرود آمد.
این مهارِ مهیج که به صحنههای علمی-تخیلی شباهت داشت، به فراموش شدن ناکامی آشفتهی بوستر کمک کرد. در حالی که فضاپیما در ارتفاع بالا و در میان بازوهای برج پرتاب معلق بود، دوربینها نمای آن را از بالا تا پایین به تصویر میکشیدند.
دن هوت، گزارشگر اسپیسایکس، در حالی که هر کلمه را با هیجان ادا میکرد، فریاد زد: «باورتان میشود؟ او را ببینید! عزیزم، او برگشت!»
ماسک که این رویداد را یک «روز حماسی» خواند، ساعاتی بعد از برج پرتاب بالا رفت تا با تلفن همراهش از نزدیک فیلم بگیرد. او حتی فضاپیما را در آغوش گرفت و در شبکهی اجتماعی ایکس نوشت: «عالی به نظر میرسد.»
مقامات اسپیسایکس اعلام کردند که مهار روز شنبه نشاندهندهی قابلیت استفادهی مجدد کامل از استارشیپ است؛ قابلیتی که برای بازیابی سریع و کمهزینهی فضاپیماها حیاتی است. اگرچه بازیابی بوستر در روز جمعه ناموفق بود، اما این شرکت پیشتر سه بار بوسترها را با موفقیت مهار کرده و کارآمدی این روش را به اثبات رسانده بود.
ناسا از خبر روز شنبه استقبال کرد. این آژانس فضایی میلیاردها دلار به اسپیسایکس پرداخت میکند تا در اواخر دههی میلادی جاری، فضانوردان ماموریت «آرتمیس» را بر سطح ماه فرود آورد و به ساخت یک پایگاه دائمی در ماه کمک کند. اما جاهطلبیهای ماسک از این هم فراتر است: او میخواهد ناوگانی از استارشیپها را برای ساخت یک شهر در مریخ به فضا بفرستد.
جرد آیزاکمن، مدیر ناسا، در ایکس نوشت: «تقریباً شبیه جادو بود. روزبهروز افراد بیشتری به این مسیر ایمان میآورند... یک گام دیگر نزدیکتر به (ایموجیهای ماه و پرچم ایالات متحده).»

بزرگترین و قدرتمندترین موشک جهان — غولی به ارتفاع ۴۰۷ فوت (۱۲۴ متر) — اواخر بعدازظهر جمعه از پایگاه استارشیپ اسپیسایکس در نزدیکی مرز آمریکا و مکزیک به آسمان پرتاب شد. فضاپیمای مرحلهی بالایی پیش از آنکه اوضاع در بخش بوستر از کنترل خارج شود، به نرمی از آن جدا شد، به مدار زمین صعود کرد و ۲۶ ماهوارهی پیشرفتهی استارلینک را در مدار رها ساخت.
استارشیپ در ارتفاع ۱۶۵ مایلی (۲۶۵ کیلومتری) به گردش دور زمین ادامه داد و تصاویر زندهای از خود و کرهی زمین را از طریق استارلینک به زمین مخابره کرد. این فضاپیما ۱۴ دور کامل به دور زمین چرخید که رکورد یک تا دو دور در ماموریت قبلی را به کلی تحتالشعاع قرار داد.
این پانزدهمین پرواز یک استارشیپ در ابعاد واقعی از سال ۲۰۲۳ تاکنون و تنها دومین سفر مداری آن به شمار میرفت.
اسپیسایکس گزارش داد که به نظر میرسد تمامی بخشهای فضاپیما، از جمله سپر حرارتی حیاتی آن، عملکردی بینقص داشتهاند.
در خصوص بوستر نیز، کیت تایس از اسپیسایکس گفت که موتورهای آن در مسیر بازگشت به زمین بیش از حد زود خاموش شدند. سیستم هدایت بوستر تشخیص داد که در موقعیت درستی قرار ندارد و به طور خودکار مسیر انحرافی به سمت آب و فرآیند خودتخریبی را فعال کرد. مهندسان همچنان در حال بررسی علت این نقص هستند.
اسپیسایکس انتظار دارد ظرف چند ماه آینده، پرتاب استارشیپها را از مرکز فضایی کندی ناسا در فلوریدا آغاز کند. این مرکز نقطهی شروع ماموریت بعدی آرتمیس ناسا خواهد بود که در آن فضاپیما به جای رفتن به ماه، برای تمرین عملیات فرودگر ماه در مدار زمین باقی میماند.
چهار فضانورد ماموریت «آرتمیس ۳» تلاش خواهند کرد کپسول خود را نه تنها به استارشیپ، بلکه به فرودگر «بلو مون» (Blue Moon) شرکت بلو اوریجین نیز متصل کنند. این دو شرکت به نوبت خدمه را به سطح ماه منتقل خواهند کرد. ناسا زمان اجرای ماموریت «آرتمیس ۴» — نخستین فرود انسان بر سطح ماه پس از دوران آپولو در بیش از نیم قرن پیش — را دستکم سال ۲۰۲۸ هدفگذاری کرده است.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
الکساندر وارد و آنات پلِد / وال استریت ژورنال / ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶
مقامهای آمریکایی میگویند طبق برآورد جامعه اطلاعاتی ایالات متحده، ایران بین ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ موشک در زرادخانه خود دارد. این بدان معناست که در صورت ازسرگیری یک جنگ تمامعیار، تهران همچنان از توانایی قابلتوجهی برای حمله به اهداف ایالات متحده و متحدانش برخوردار است.
به گفته این مقامات، به دلیل دشواریهای ردیابی تعداد دقیق موشکهایی که ایران آماده پرتاب دارد یا در انبارها نگهداری میکند، سطح اطمینان به این برآورد پایین است. با این حال، مقامات تأکید کردند که روشن است ایران همچنان ذخایر قابلتوجه و نیرومندی در اختیار دارد.
مقامها میگویند با وجود اینکه ایالات متحده و اسرائیل به تأسیسات تولید موشکی ایران آسیب رساندهاند، تهران به بازسازی زرادخانه خود ادامه داده است — هرچند این روند کندتر از دوران پیش از جنگ بوده و عمدتاً با استفاده از قطعاتِ از پیش ذخیرهشده انجام شده است. تهران همچنین تعداد زیادی پهپاد و موشک کوتاهبرد در اختیار دارد.
بازسازی ذخایر ایران با اظهارات مقامات دولت آمریکا — از جمله رئیسجمهور ترامپ — مبنی بر اینکه ارتش ایران «درهمکوبیده» (و بهشدت تضعیف) شده است، در تضاد است. به گفته مقامات آمریکایی، این موضوع همچنین بر بحثهای داخلی دولت ترامپ در خصوص احتمال آغاز مجدد حملات (بههمراه اسرائیل) تأثیر گذاشته است.
برآورد مشابه مقامهای نظامی اسرائیل
مقامهای نظامی اسرائیل نیز برآورد مشابهی دارند و معتقدند ایران بیش از ۱۵۰۰ موشک بالستیک در اختیار دارد؛ هرچند به دلیل دشواری در تعیین دقیق تعداد، برآوردهای مقامات در سطح منطقه متفاوت است.
سیمون لِدین، که در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ به عنوان معاون دستیار وزیر دفاع در امور خاورمیانه فعالیت میکرد، گفت حتی اگر پایینترین رقم برآورد شده — یعنی ۱۵۰۰ موشک — را در نظر بگیریم، به این معناست که ایران بیش از نیمی از ذخایر موشکیِ تخمینیِ پیش از جنگ خود را دوباره تأمین کرده است. لِدین افزود که ایران در فاصله میان «جنگ ۱۲ روزه» در ژوئن ۲۰۲۵ و آغاز درگیریهای کنونی در ماه فوریه، زرادخانه خود را بهطور کامل بازسازی کرده است.
ایران با استفاده از موشکهای بالستیک، پهپادها و تاکتیکهای بهبودیافته، همچنان به تأسیسات نظامی، رادارها و سامانههای هشدار زودهنگام ایالات متحده در سراسر خاورمیانه آسیب وارد میکند. به گفته مقامات اسرائیلی و آمریکایی، در نتیجه این وضعیت، بسیاری از تجهیزات و امکانات نظامی ایالات متحده به اسرائیل منتقل شدهاند که مکان امنتری محسوب میشود.
ترامپ فعلاً تصمیم گرفته است به جای صدور دستور حملات گسترده، فشار اقتصادی بر تهران را از طریق محاصره و تحریمها حفظ کند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، از وقفه در درگیریها استفاده کرد تا کانالی برای گفتگو با یکی از چهرههای تندرو در ایران به منظور دستیابی به توافق ایجاد کند، اما ترامپ به او دستور داد که به این دیپلماسی پایان دهد و بر مسائل داخلی تمرکز کند.
متحدان ایالات متحده در منطقه خلیج فارس به دولت ترامپ اعلام کردهاند که خواهان بازگشت به جنگ نیستند، زیرا ایران ممکن است در اقدامی تلافیجویانه، آنها را هدف موشکها و پهپادهای خود قرار دهد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل — که پس از انتخابات بینتیجه ماه گذشته، همچنان به عنوان نخستوزیر موقت فعالیت میکند — همچنان بر انجام عملیاتهای جدید علیه ایران اصرار دارد. رومن گوفمن، رئیس موساد، روز جمعه برای گفتگو با مقامات آمریکایی درباره ایران در واشنگتن حضور داشت.
معنای «شکست» برای ایالات متحده
ترامپ روز چهارشنبه در سخنرانی خود به مناسبت «روز کهنهسربازان» تلویحاً گفت که ایالات متحده هنوز جمهوری اسلامی را بهطور کامل شکست نداده است. او گفت: «ما پیروز شدیم. حالا سوال این است که چه زمانی میخواهیم [کار را] تمام کنیم. ما باید به پیروزی کامل دست یابیم، نه پیروزی ۹۳ درصدی. پیروزی باید کامل باشد.»
او بعداً به هیو هویت، مجری رادیویی، گفت که اگر در پایان دوره ریاستجمهوریاش، رژیم ایران همچنان بر سر قدرت باشد، این به معنای «شکست» برای ایالات متحده خواهد بود.
یکی از مقامهای کاخ سفید اظهار داشت که «عملیات خشم حماسی» (Operation Epic Fury) — نامی که ایالات متحده برای عملیات علیه ایران برگزیده است — نیروهای ایرانی را ناتوان ساخته و کارزار «خفهسازی اقتصادی» باعث شده است که این رژیم ضعیفتر از هر زمان دیگری شود.
جیم لمسون، پژوهشگر مهمان در «کینگز کالج لندن» و تحلیلگر پیشین سازمان سیا که در امور نظامی ایران تخصص دارد، میگوید برآورد تعداد موشکهای ایران دشوار است؛ چرا که تهران با این موضوع به صورت کاملاً محرمانه برخورد میکند، ایران به تولیدکنندگان موشکی متعدد و متنوعی وابسته است، و مجهولات بسیاری وجود دارد — از جمله اینکه ایران با استفاده از قطعات نهایی که در تأسیسات زیرزمینی انبار کرده، قادر به تولید چه تعداد موشک جدید است.
او افزود که دشواری این ارزیابی با این واقعیت دوچندان میشود که برآوردهای پیش از جنگ درباره ذخایر موشکی ایران نیز چندان شفاف و دقیق نبودهاند.
وی گفت: «با توجه به اینکه خودم در گذشته برای دولت در این زمینه کار کردهام، میدانم که حتی با دسترسی به تمام اطلاعات طبقهبندیشده، سطح اطمینانِ چنین برآوردهایی میتواند بسیار پایین باشد.»
ایران در حال بازسازی و تجهیز مجدد خود است
یکی از اهداف ایالات متحده و اسرائیل از آغاز جنگ علیه ایران، نابودی توانمندیهای موشکی بالستیک این کشور بود. پس از حملات بمباران مشترک، هر دو کشور مدعی موفقیت شدند؛ بهطوری که نتانیاهو ادعا کرد برنامه موشکی ایران با موفقیت درهمکوبیده شده و ذخایر موشکی باقیمانده نیز «رو به اتمام» است.
اما یک مقام نظامی اسرائیلی میگوید با وجود ضربات سنگینی که به ایران وارد شده، آنها «در حال بازسازی و تجهیز مجدد» هستند و خود را برای دورهای جدی از درگیری آماده میکنند.
ایران همچنین توانسته است کارایی حملات خود علیه اهدافی در خاورمیانه را افزایش دهد. این امر از طریق بهبود اطلاعات و دادههای مربوط به تعیین اهداف — از جمله با کمک متحدانی نظیر روسیه — و همچنین ارتقای تاکتیکها (مانند استفاده ترکیبی از موشکها و پهپادها) محقق شده است.
بلال صعب، مدیر ارشد اجرایی در شرکت «ترندز یواس» (Trends US) — یک موسسه ارزیابی ریسکهای ژئوپلیتیک مستقر در واشنگتن — میگوید: «مسئله فقط بزرگی این زرادخانه نیست، بلکه نحوه استفاده ایران از آن است؛ فرماندهان ایرانی ترفندهایی آموختهاند که باعث میشود عملکردشان مؤثرتر باشد.»
در ماه آوریل، روزنامه «وال استریت ژورنال» گزارش داد که ایران همچنان هزاران موشک بالستیک کوتاهبرد و میانبرد در اختیار دارد که میتوان آنها را از تأسیسات زیرزمینی خارج کرد. اگرچه حملات اسرائیل و آمریکا باعث ریزش و مسدود شدن ورودی این تأسیسات شده بود، اما تصاویر ماهوارهای نشان میدهند که ایران با خاکبرداری مجدد، دوباره به برخی از آنها دسترسی پیدا کرده است. به گفته یک مقام اسرائیلی، موشکهای موجود در این سایتهای زیرزمینی احتمالاً سالم باقی ماندهاند.
در ماه سپتامبر، وال استریت ژورنال گزارش داد که ایران تولید موشکهای بالستیک را با استفاده از قطعات نهایی که پیشتر انبار کرده بود، از سر گرفته است. پیت هگست، وزیر دفاع، روز سهشنبه در نخستین نشست خبری خود پس از شش ماه، به خبرنگاران گفت که زیرساختهای دفاعی-صنعتی ایران و همچنین بیش از ۸۰ درصد از زیرساختهای هستهای-صنعتی این کشور «از بین رفتهاند». او اظهار داشت: «از هر نظر، ما به یک پیروزی نظامی تاریخی دست یافتهایم.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
![]() |
سالهاست که وضع عربها در اسراییل را دنبال میکنم. انگیزه اصلیام در این پیگیری، برخی شباهتهای میان عربهای اقلیم اهواز در جنوب غرب ایران و فلسطینیان ساکن اسراییل است. مشارکت گسترده این فلسطینیان در انتخابات پارلمان اسراییل (کنست) و انتخاب ۱۹ نماینده عرب در این پارلمان باعث شد تا این مقایسه را انجام دهم.
تعریف مفاهیم
قصد من از «عربها» در این پژوهش، عربهای جنوب غرب ایران است، نه همه عربهای ساکن ایران. نیز منظور از «عربهای اسراییل» فلسطینیانی است که پس از تأسیس کشور اسراییل در سال ۱۹۴۸ سرزمینهای خود را ترک نکردند و فلسطینیان ساکن باریکه غزه و کرانه باختری در این تعریف نمیگنجند.
عربها حدود ۸ درصد از جمعیت ایران را تشکیل میدهند که ۶ درصد آنان در جنوب ایران سکونت دارند، اما نسبت عربها در اسراییل حدود ۲۰ درصد جمعیت این کشور است. این مقایسه، در حوزه فرهنگی انجام گرفته است و هفت بخش را در بر میگیرد.
تجربه فرهنگی عربها در اسراییل نمونهای است که میتوان آن را با وضع فرهنگی ملیتهای غیرفارس در ایران، بهویژه عربهای اهواز مقایسه کرد.
نخستین نتیجهای که از بررسی منابع به دست میآید، این است که فلسطینیان شهروند اسراییل از نهادهای آموزشی، فرهنگی و مطبوعاتی به زبان عربی برخوردارند و نهادها و فرآوردههای ادبی، داستانی و شعری مستقلی دارند. این امر – البته - به معنای برخورداری آنان از برابری کامل فرهنگی با شهروندان یهودی نیست. و اما عرصههای فرهنگی مورد مقایسه:
اول: بهرسمیتشناختن زبان عربی و محرومیت اهوازیها از آموزش به زبان مادری
عربهای اسراییل
فلسطینیان در اسراییل دارای مدارس دولتی عربی هستند که از مدارس عبری مستقلاند و دورههای مهدکودک، دبستان و دبیرستان را در بر میگیرند. در این مدارس، دروس اصلی مانند ریاضیات، علوم، تاریخ، جغرافیا و ادبیات به زبان عربی تدریس میشوند.
این یکی از جنبههای مهمی است که وضع آنان را از وضع عربها در ایران متمایز میکند، زیرا اینان از نظام آموزشی دولتی کاملی به زبان مادری خود برخوردار نیستند، نه در دوره کودکستان، نه در مقطع دبستان و نه در دوره دبیرستان.
افزون بر این، دولت ایران از مهدکودکها و دورههای پیش دبستانی برای آموزش انحصاری زبان فارسی استفاده میکند تا کودک غیر فارس را از همان سنین پایین از زبان مادری اش جدا کند و از او یک فارس بسازد.
در خصوص مدارس عربی در اسراییل باید به چند نکته اشاره کرد:
۱- مدارس عربی ویژه مسلمانان، مسیحیان، دروزیها و بادیهنشینان وجود دارد که در برخی از برنامههای درسی با یکدیگر تفاوت دارند.
۲- دانشآموزان، زبانهای عربی، عبری و انگلیسی را میآموزند. از سوی دیگر دانشآموزان اغلب مدارس عبریزبان ملزم نیستند زبان عربی را با همان میزان و شدت فرا بگیرند.
۳- مدارس عربی در مقایسه با مدارس یهودی، از نظر بودجه و خدمات با نابرابریهایی روبهرو هستند. در پژوهشهای دانشگاهی و گزارشهای مربوط به نظام آموزشی اسراییل نیز به این موضوع اشاره شده است.[۱]
هیچیک از دانشگاههای بزرگ اسراییل - که زبان عبری را زبان اصلی تدریس و اعطای مدارک دانشگاهی قرار دادهاند - زبان عربی را بهعنوان زبان اصلی آموزش و صدور مدارک دانشگاهی به کار نمیگیرد. آموزش دانشگاهی عمدتاً به زبان عبری انجام میشود، حتی در گروههای زبان و ادبیات عربی.[۲]
با این حال، مؤسسات دانشگاهی و کالجهای عربی یا دارای حضور پررنگ عرب وجود دارند که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
• کالج آکادمیک القاسمی در شهر ‘باقه غربی’
• دانشسرای عالی عربی تربیت معلم در شهر حیفا
• نهادهای تربیت معلم و آموزش زبان عربی و علوم تربیتی.
عربهای اهواز
حکومت رضاشاه پهلوی همه مدارس شهرهای اهواز و محمره (خرمشهر) را که در آنها زبان عربی زبان آموزش بود، تعطیل کرد. این روند با سرنگونی حکومت شیخ خزعل در سال ۱۳۰۴ آغاز شد و در دوران پسر مخلوع او، محمدرضاشاه پهلوی ادامه یافت.
مسوولان جمهوری اسلامی نیز همان راه و روش نظام سلطنتی را در پیش گرفتند، و این به رغم اصل پانزده قانون اساسی مصوب آنان است که در گزاره دوم خود تصریح میکند: “استفاده از زبانهای محلی و قومی [غیرفارس] در مطبوعات و رسانههای گروهی آزاد است و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی، مجاز خواهد بود.”
با این همه، از زمان تصویب قانون اساسی در سال ۱۳۵۸ تاکنون، این اصل در عمل اجرا نشده است. زبانها و ادبیات ملیتهای غیرفارس، از جمله زبان و ادبیات عربی، در مدارس ابتدایی و متوسطه تدریس نمیشوند.
برخلاف اسراییل، در اقلیم اهواز، هیچ دانشگاه عربی و حتی هیچ مؤسسه یا مرکز تخصصی یا دانشسرای عالی تربیت معلم برای آموزش به زبان عربی وجود ندارد. پیشتر به این نمونه از نهادها در اسراییل اشاره کردم. آموزگاران اهوازی تحصیلات خود را در دانشسراهای – عالی، مقدماتی و راهنمایی - صرفاً به زبان فارسی میگذرانند.
بدتر از آن، نهادهای امنیتی حتی با تأسیس مؤسسات یا برگزاری کلاسهای خصوصی آموزش زبان عربی و قرآن کریم در منازل مردم اهواز مخالفت میکنند و مانع چنین فعالیتهایی میشوند. گاه نیز گردانندگان این کلاسها را با بهانههای امنیتی یا سیاسی بازداشت میکنند.
دوم: رسانهها؛ تکثر مطبوعات عربی در اسراییل و محاصره رسانههای اهوازی
عربهای اسراییل
در اسراییل مطبوعات عربی متنوعی وجود دارد و فلسطینیان داخل این کشور از روزنامهها، پایگاههای خبری و رسانههای گوناگون به زبان عربی برخوردارند که برخی از آنها پیشینهای طولانی دارند. از مهمترین این رسانهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- روزنامه اتحاد
این روزنامه در حیفا منتشر میشود و یکی از قدیمیترین روزنامههای عربی در اسراییل به شمار میرود. اتحاد در ۱۴ مه ۱۹۴۴ توسط حزب کمونیست اسراییل تأسیس شد و پس از سال ۱۹۴۸ نیز انتشار خود را ادامه داد و به یکی از مهمترین تریبونهای فرهنگی و سیاسی عربهای درون اسراییل تبدیل شد.[۳]
۲-روزنامه کلالعرب
این روزنامه در سال ۱۹۸۷ در شهر ناصره تأسیس شد و از مطبوعات شناختهشده و پرتیراژ در میان فلسطینیان درون اسراییل است.[۴]
۳- روزنامه الصناره
الصناره (قلاب ماهی ) نیز از روزنامههای مشهور عربی است که در دهه ۱۹۸۰ میلادی در ناصره منتشر شد.
۴- پایگاه خبری ‘عرب ۴۸’
این تارنما یکی از مهمترین رسانههای خبری و سیاسی فلسطینی در اسراییل به شمار میرود.
‘عرب ۴۸’ اشاره به عربهای فلسطینی است که پس از تشکیل دولت اسراییل در سال ۱۹۴۸ در میهن خود باقی ماندند.
علاوه بر این روزنامهها، تارنماهای خبری محلی بسیاری در شهرها و روستاهای عربنشین فعالیت میکنند. گزارشی که در مجله (Columbia Journalism Review) منتشر شده، به وجود بیش از دویست پایگاه خبری محلی اشاره میکند که به شهرها و مناطق عربنشین در اسراییل خدمات رسانهای ارائه میدهند. هرچند بسیاری از آنها ماهیتی تجاری و محلی دارند و از امکانات محدودی برخوردارند.[۵]
این نشان میدهد که مطبوعات عربی در اسراییل به یک روزنامه یا تریبون حزبی محدود نمیشود، بلکه از فضای رسانهای متنوعی برخوردار است، هرچند موسسههای فعال در این عرصه از نظر حرفهای، منابع مالی و میزان تأثیرگذاری یکسان نیستند.
عربهای اهواز
منابع تاریخیای که تاکنون بررسی کردهام، نشانی از انتشار مطبوعات عربی در مملکت عربستان (اقلیم اهواز کنونی) در دوره حکمرانی شیخ خزعل (۱۸۹۷–۱۹۲۵) نمیکند. نیز دو رژیم پهلوی، رضا شاه و محمدرضا شاه، اجازه انتشار هیچ روزنامه عربی را در این منطقه ندادند. روزنامههای محلی به زبان فارسی منتشر میشدند و برخی از آنها نیز گفتمانی پان ایرانیستی و ضدعربی داشتند.
در دوران جمهوری اسلامی، و پس از انقلاب ـــ که عربها نیز در آن شرکت داشتند ـــ مسوولان استان اجازه ندادند حتی یک روزنامه عربی برای اکثریت عرب استان منتشر شود. از گاهنامه «عرب ایران» که توسط مرکز فرهنگی اسلامی-عربی در شهر اهواز منتشر میشد، تنها دو شماره در تابستان ۱۳۵۸ انتشار یافت.
در تابستان همان سال، من به همراه شماری از فعالان فرهنگی و سیاسی مستقل عرب، هفته نامه «الکفاح» را در شهر اهواز منتشر کردیم که انتشار آن تا تابستان ۱۳۵۹ ادامه یافت. چند هفته پس از انتشار «الکفاح»، سازمان چریکهای فدایی خلق ایران هفته نامه «النضال» را منتشر کرد. با این حال، هر دو هفته نامه به صورت مخفی منتشر میشدند، زیرا نظام نوپای اسلامی، درست مانند نظام سلطنتی پیشین، اجازه نمیداد روزنامههای عربی ـــ وحتی عربی فارسی ـــ در اهواز منتشر شوند.
در دومین دوره ریاستجمهوریهاشمی رفسنجانی (۱۳۷۲–۱۳۷۶)، درخواستی به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تهران ارائه کردم تا مجوز انتشار روزنامهای عربی یا دوزبانه، به زبانهای عربی و فارسی، را در اهواز دریافت کنم. اما این وزارتخانه پس از انجام بررسیها و تحقیقات امنیتی گسترده، با صدور مجوز موافقت نکرد. در همان هنگام چندین روزنامه فارسی در اهواز منتشر میشدند که برخی نزدیک به جزایری امام جمعه اهواز و برخی وابسته به نهادها و شخصیتهای مذهبی و سیاسی بودند، اما اکثریت مردم عرب این استان حتی یک روزنامه عربی نداشتند.
در دوران اصلاحات و ریاستجمهوری محمد خاتمی، عربها توانستند مجوز چند روزنامه را دریافت کنند. در این زمینه میتوان به هفته نامههای «اهواز»، «همسایهها»، «شورا»، «طریق الشعب» و «الحدیث» اشاره کرد. افزون بر آن، چند نشریه دانشجویی و مطبوعات دو زبانه نیز در شهرهای کوچکتر منتشر شدند. دو روزنامه نخست صرفاً به زبان فارسی و بقیه به دو زبان فارسی و عربی منتشر میشدند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شرط دو زبانه بودن را برای دستاندرکاران این نشریات تعیین کرده بود. این شرط، بهطور کلی، شامل همه روزنامههایی است که توسط روزنامهنگاران ملیتهای غیرفارس منتشر میشوند.
روزنامههای یاد شده پس از ریاست جمهوری محمود احمدینژاد، یکی پس از دیگری از انتشار بازماندند. این امر به سبب قطع حمایتهای دولتی یا به دلایل فشارهای سیاسی انجام گرفت.
در شهرهای اهواز و آبادان، ایستگاههای رادیویی و شبکههای تلویزیونی دولتی عربی فعالیت میکنند که برخی از آنها مخاطبان عرب اهوازی را هدف قرار میدهند و برخی دیگر برای مخاطبان کشورهای عربی همسایه برنامه پخش میکنند. با این حال، دولت ایران اجازه نمیدهد شبکههای تلویزیونی یا ایستگاههای رادیویی مستقل عربی ویژه اهوازیان فعالیت کنند.
در سال ۱۳۹۷، هفتهنامهای چاپی و الکترونیکی با عنوان «بیان اخبار الأهواز» به دو زبان فارسی و عربی منتشر شد. اما انتشار آن پس از تعیین مدیرش بهعنوان مسئول روابط عمومی استانداری در اهواز در سال ۱۴۰۳ متوقف شد. این امر، میزان استقلال این نشریه از مقامهای محلی را زیر سوال میبرد.
تا آنجا که من اطلاع دارم، امروزه هیچ روزنامه چاپیای وجود ندارد که صرفاً به زبان عربی یا به دو زبان عربی و فارسی منتشر شود و مخاطب آن میلیونها عرب ساکن اقلیم اهواز باشند. وضعیت پایگاههای خبری عربی اهوازی نیز تا حد زیادی به همین شکل است.
سوم: کتابخانهها و نشر؛ وفور نسبی در جامعهٔ فلسطینی و کمبود در اهواز
عربهای اسراییل
در شهرها و شهرکهای عربنشین درون اسراییل، کتابخانههای عمومی در کنار کتابخانههای دانشگاهها و مدارس فعالیت میکنند. افزون بر آن، کتابفروشیهای ویژهٔ عرضهٔ کتابهای عربی نیز وجود دارند.
یکی از نمونههای شناختهشده، کتابخانهٔ عمومی ‘ابوسلمی’ در شهر ناصره است که در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ میلادی تأسیس شد.[۶]
در شماری دیگر از شهرها و آبادیهای عربنشین نیز کتابخانههایی وجود دارد، اما پراکندگی جغرافیایی، حجم مجموعهٔ کتابها و سطح بودجه و پشتیبانی مالی آنها یکسان نیست.
در یک سند آموزشی اسراییلی که با همکاری سازمان یونسکو تهیه شده، از وجود ۵۱ کتابخانهٔ عمومی در بخش عربنشین یادشده است. به اینها باید کتابخانههای مدارس و مراکز فرهنگی را افزود. این آمار مربوط به سال ۲۰۰۴ میلادی است.[۷]
در شهرهای ناصره، حیفا، امالفحم، باقهٔ غربی و شماری دیگر از شهرها و شهرکهای عربنشین، کتابفروشیهایی فعالیت میکنند که ادبیات عرب، رمان، مجموعههای شعر، کتابهای فکری، سیاسی و دینی را در کنار کتابهای درسی و دانشگاهی عرضه میکنند.
عربهای اهواز
در شهر اهواز یک کتابخانه عمومی وجود دارد که همه کتابهایش فارسی است. نیز بیش از بیست کتابفروشی در این شهر، کتابهای فارسی میفروشند و کتابهای عربیِ اهوازی را عرضه نمیکنند. در این شهر، کتابفروشی نسبتاً مدرنی نیز با نام «لاریس بوک» در محله کوی انقلاب وجود داشت که مدیریت آن را بانویی اهوازی بر عهده داشت و کتابهایی به زبانهای عربی و فارسی عرضه میکرد. بااینحال، نهادهای امنیتی در ژانویهٔ ۲۰۲۵ آن را تعطیل کردند. این اقدام در جریان کارزار سرکوب نویسندگان و روشنفکران عرب صورت گرفت که طی آن حدود هفتاد نفر بازداشت یا برای بازجویی احضار شدند.
نیز یک کتابفروشی عربی در خیابان کاوه، در مرکز تجاری شهر، و کتابفروشی عربی دیگری با نام «الغدیر» در محلهٔ انقلاب وجود دارد. فعالیت این دو کتابفروشی به عرضهٔ کتابهای دینی و مذهبی و آثار مربوط به مرثیهخوانی و سوگواری حسینی محدود میشود. این کتابها را اغلب مذهبیون، روحانیون، مداحان و ملایههای اهوازی (مرثیهخوانان زن عرب) میخرند.
کتابفروشی المنصوری نیز در شهر کوتعبدالله فعالیت میکند که به چاپ و نشر کتابهای ادبی عربی میپردازد، از جمله یک مجموعه داستان مرا چاپ کرده است. بااینهمه، بخش عمدهٔ انتشارات این کتابفروشی را کتابهای دینی و مذهبی تشکیل میدهد.
آبادان حدود ده کتابفروشی وجود دارد که تنها یکی از آنها کتابهای عربی عرضه میکند. در شهر محمره هفت کتابفروشی فعالیت دارند که بهندرت کتاب عربی عرضه میکنند. بندر معشور (ماهشهر) چهار کتابفروشی دارد. شهر خفاجیه (سوسنگرد) سه کتابفروشی دارد که کتابهای عربی و فارسی عرضه میکنند.
شهر فلاحیه (شادگان) هم دارای سه کتابفروشی است که تنها یکی از آنها کتابهای عربی عرضه میکند.
چنان که میبینیم در شهرهای نامبرده هیچ کتابخانه عمومی برای اکثریت عرب ساکنان این شهرها وجود ندارد.
چهارم: نهادهای فرهنگی؛ جامعهٔ مدنی فلسطینی و محدودیتهای تحمیلشده بر اهوازیان
عربهای اسراییل
نهادهای فرهنگی مستقل عربی در میان فلسطینیانِ شهروند اسراییل شکل گرفتهاند که در عرصههای ادبیات، هنر، موسیقی، تئاتر، زبان، آموزش، تاریخ و هویت فلسطینی فعالیت میکنند. یکی از برجستهترین این نهادها “انجمن فرهنگ عربی” در حیفا است که در سال ۱۹۹۸ تأسیس شد و هدف آن تقویت فرهنگ و هویت عربی در میان فلسطینیان درون اسراییل است.[۸]
فزون بر آن، نهادها و کانونهای دیگری نیز فعالیت دارند، از آن میان: مراکز فرهنگی و نهادهای مدنی در حیفا، ناصره، امالفحم و دیگر شهرها و شهرکهای عربنشین. در این نهادها، ما گواه برگزاری جشنوارههای شعر، ادبیات و موسیقی؛ اجراهای تئاتری به زبان عربی؛ نشستهای رونمایی از کتاب و بررسی رمانها و پژوهشها هستیم. اینان برنامهها و کلاسهای آموزش زبان عربی و پاسداری از هویت فرهنگی فلسطینی دارند و در زمینهٔ هنرهای تجسمی، سینما و موسیقی فعالیت میکنند.
این کوششها به نهادهای دولتی محدود نمیشوند بلکه بخش مهمی از آنها بر پایهٔ ابتکارهای مردمی و انجمنهای مستقل شکل گرفتهاند که از منابع مالی محلی یا حمایت نهادهای گوناگون بهره میبرند.
عربهای اهواز
در اقلیم اهواز، کانونهای فرهنگی یا نهادهای مدنی عربیِ دارای مجوز و برخوردار از فعالیتی پایدار وجود ندارد. چنین مراکزی پس از پیروزی انقلاب در شهرهای محمره، اهواز، خفاجیه و فلاحیه شکل گرفتند؛ اما عمر فعالیت آنها از دو ماه و چند روز فراتر نرفت.
دو کانون فرهنگی عربی در شهرهای محمره و اهواز، در پی یورش نیروهای نظامی و شبهنظامیان مذهبیِ تعطیل شدند و مسئولان این دو کانون به زندان افتادند، و حتی برخی از آنان بعدها اعدام شدند.
این وضع در دوره موسوم به « اصلاحات» و هنگام ریاستجمهوری محمد خاتمی نیز تکرار شد، اما به شکلی مختلف. در این دوره، حدود ۲۶ نهاد فرهنگی و پژوهشی تنها در شهر اهواز تأسیس شدند که پس از پیروزی محمود احمدینژاد، در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۵، این نهادها از هم پاشیدند و فعالیت خود را متوقف کردند.
در اینجا میبینیم که شکلگیری و تداوم فعالیت این نهادها و مراکز فرهنگی، با شرایط سیاسی حاکم، موازنهٔ نیروها و مواضع جناحهای قدرت در هر دوره ارتباط مستقیم دارد. بااینحال، حاکمان تندرو و «دولت پنهان» ناسیونالیست در ایران، در نهایت، اجازه ندادند این مراکز تثبیت شوند، از نظر نهادی ریشه بدوانند و فعالیت خود را بهطور مستمر ادامه دهند.
اکنون، شماری از گروه موسیقی و تئاتر عربی در اهواز فعالیت میکنند؛ اما فعالیت گروههای تئاتری بسیار محدود است.
این گونه نهادهای فرهنگی و ادبی در اسراییل نهادینه شدهاند و آشکارا اعلام میکنند که هدفشان تقویت فرهنگ و هویت عربی در آن کشور است اما در ایران تابع هوسها و خواستههای روسای جمهور، وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی و دیگر نهادهای امنیتی و اطلاعاتی است.
تنها شهری که گاهی کتابی عربی رونمایی میشود اهواز است که در آنجا نیز از میان دهها رونمایی سالانه کتابهای فارسی تنها یک یا دو کتاب عربی رونمایی میشود که اغلب به زبان فارسی صورت میگیرد. در اینجا رابطه بسیار نامتوازن میان فعالیت فرهنگی اکثریت و اقلیت جمعیت شهر را میتوان دریافت.
یکی دو گروه موسیقی عربی فعال در اهواز نیز نامستقل و وابسته به حاکمیت است و دیگر فعالان موسیقی عربی یا به طور فردی فعالیت میکنند یا گروهی بدون حمایت دولتی. از جشنوارههای شعر و ادبیات و فولکلور خبری نیست. شاعران اغلب از مناسبتهای عزا در مساجد و حسینیهها یا مناسبتهای عید و عروسی برای شعرخوانی استفاده میکنند.
پنجم: ادبیات؛ شکوفایی تجربهٔ فلسطینی و دیرزایی رمان اهوازی
عربهای اسراییل
ادبیات عرب فلسطین که پس از سال ۱۹۴۸ در درون اسراییل شکل گرفت، به یکی از شاخههای مهم ادبیات معاصر فلسطین و جهان عرب تبدیل شده است.
از برجستهترین چهرههای این ادبیات میتوان به شاعرانی چون سمیح القاسم (۱۹۳۹–۲۰۱۴) و توفیق زیّاد (۱۹۲۶–۱۹۹۴) اشاره کرد. در عرصهٔ رمان نیز امیل حبیبی (۱۹۲۱–۱۹۹۶)؛ آنتون شماس که به زبانهای عبری و عربی مینویسد؛ محمدعلی طه؛ سلمان ناطور (۱۹۴۹–۲۰۱۶)؛ سید قشوع که به زبان عبری مینویسد؛ و ایمن سکسک که او نیز به عبری مینویسد، از چهرههای شناختهشده به شمار میروند.
چهرههای ادبی مهم دیگری نیز در این عرصه حضور دارند؛ از جمله حنا ابوحنا، شاعر، ادیب و پژوهشگر؛ فاروق مواسی، شاعر، منتقد و استاد دانشگاه؛ عوده بشارات، رماننویس و روزنامهنگار؛ سلمان مصالحة، شاعر و نویسنده؛ و نبیه القاسم، منتقد و پژوهشگر ادبی.
در این میان، باید به این نکته اشاره کرد که برخی از نویسندگان فلسطینیِ درون اسراییل به زبان عربی مینویسند، برخی دیگر زبان عبری را برگزیدهاند و گروهی نیز به ترجمه و نگارش به هر دو زبان پرداختهاند.[۹]
عربهاى اهواز
جنبش نوین ادبی ملت عرب اهواز، در قیاس با همتای خود در میان جامعه عرب اسراییل، با تاخیر چند ده ساله روبهرو بوده است. این دیرزایی دلایل گوناگون دارد که برخی از آنها عینی و برخی دیگر ذهنیاند. تحولات اجتماعی پیش از سال ۱۹۴۸ در سرزمین شام – که شامل فلسطین میشد - و ظهور طبقهٔ متوسط پیشرو نهضت روشنگری عرب، باعث دگرگونیهای فرهنگی و سیاسیای شد که قابل قیاس با تحولات جامعهٔ اهواز در مملکت عربستان پیش از سال ۱۹۲۵ یا در دهههای پس از آن نیست. در آن سال، عربها حاکمیت خود بر مملکت شان را از دست دادند.
نیز نباید تفاوت میان ماهیت استعمار بریتانیا و سپس اسراییل در فلسطین را با استعمار پهلوی در اهواز نادیده گرفت. بورژوازی بریتانیا (پیش از ۱۹۴۸) و همتای یهودی آن (پس از ۱۹۴۸)، با وجود تاراج ثروتها و رفتار خشن و وحشیانهشان با مردمانی که زیر سلطهٔ آنها قرار داشتند، برای مردم فلسطین فضای محدودی از گشایش فرهنگی و سیاسی فراهم کردند. زیرا که این بورژوازی به تمدن مدرن اروپایی تعلق داشت و از میراث عصر روشنگری اروپا تغذیه میکرد. مردم فلسطین توانستند از این فرصت برای گسترش فعالیتهای ادبی و سیاسی خود بهره گیرند اما این امکان در اهواز وجود نداشت، نه در عهد امیر خزعل و نه در دورهٔ حاکمیت استعماری پهلوی در قرن بیستم.
بورژوازی عرب در دوران شیخ خزعل، به دلایلی که پیشتر به آنها اشاره کردم، رشد نکرد و همین امر اجرای طرحهای پارسی سازی در عربستان را برای مهاجمان پهلوی آسانتر کرد. ظهور طبقه بورژوازی عرب در دوران پهلوی نیز چند دهه به تأخیر افتاد. ازاینرو، نمیتوان از شکلگیری جنبش ادبی عربی اهوازی سخن گفت، مگر پس از انقلاب سال ۱۹۷۹. این تأخیر سبب شد که رمان عربی اهوازی چندین دهه دیرتر از رمان عربی و فلسطینی و حتی رمان فارسی ظهور کند.
به نظر میرسد حال و روز شعر در اقلیم اهواز، در قیاس با داستاننویسی، بهتر است؛ هم شعر فصیح و هم شعر عامیانه. در این زمینه میتوان از برجستهترین شاعران اهوازی یاد کرد، از جمله ضیاءالدین خاقانی، ملا محمد ماجود، عباس عباسی الطائی، مهدی شویکی، جابر البوشوکه، ابراهیم الدیراوی، جبار الطائی، محمد کرمی، شعاع فاخر، ملا فاضل سکرانی، مهدی طرفی، عادل سکرانی، حسین طرفی و موسی الجرفی.
رمان عربی اهوازی تنها در دههٔ دوم قرن بیستویکم، با دو رمان از عمار تاسائی و مریم لطیفی، پا به عرصهٔ وجود گذاشت. بی گمان، شمار آثار داستان کوتاه اهوازی - چه برای بزرگسالان و چه برای کودکان - از آفرینش رمان بیشتر است. از پیشگامان داستان کوتاه میتوان به یوسف عزیزی و احمد عادل اشاره کرد و از نویسندگانی که این مسیر را ادامه دادهاند، میتوان از سعید اسماعیل، مریم کعبی و سرور ناصر نام برد. این امر نشان میدهد که داستاننویسی و رماننویسی در اهواز همچنان در مراحل آغازین خود قرار دارند.
مترجمان اهوازی نیز در عرصهٔ ترجمه از عربی به فارسی و از فارسی به عربی، نقشی مهم و تأثیرگذار دارند. آنان بنیانگذار مکتب ترجمه اهوازاند که پیشینه آن به چند دهه قبل میرسد و برگردان آثار ادبی و فکری را دربرمیگیرد.
ششم: تشکلیابی نویسندگان؛ نهادهای ادبی فلسطینی و نبود اتحادیهٔ مستقل اهوازی
عربهای اسراییل
اتحادیهٔ نویسندگان اسراییل تنها شمار بسیار اندکی از اعرابِ ساکن اسراییل را در عضویت خود داشت. سندی که در شمارهٔ مارس ۱۹۷۴ مجلهٔ بریتانیایی «AJR Information» منتشر شده، این واقعیت را تأیید میکند. بر اساس این سند، بیشتر رهبران فکری عرب تمایلی به پیوستن به این اتحادیه نشان نمیدادند.
ادیبان فلسطینیِ درون اسراییل به عضویت فردی در اتحادیهٔ نویسندگان اسراییل بسنده نکردند، بلکه چارچوبهای تشکیلاتی و ادبی ویژهٔ خود را نیز بنیان گذاشتند.
از مهمترین این تشکلها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. اتحادیهٔ نویسندگان عرب در اسراییل که در سال ۱۹۸۷ در ناصره تأسیس شد و سمیح القاسم، شاعر بلند آوازه فلسطینی، به ریاست آن انتخاب شد.
۲. انجمن نویسندگان و ادیبان فلسطینی در اسراییل که تقریباً در همان سال تأسیس شد و حنا ابوحنا از برجستهترین چهرههای آن بود.
در اینجا باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد: نخست، وجود نهادها و فعالیتهای فرهنگی عربی که از نظر قانونی مجازند؛ و دوم، برخورداری این نهادها از منابع، جایگاه و آزادیای برابر با همتایان یهودی خود. این دو موضوع یکسان نیستند.
عربهای اهواز
در اهواز هیچ اتحادیهای برای نویسندگان و ادیبان وجود ندارد و دلایل این وضع به شرایط اجتماعیای بازمیگردد که پیشتر به آنها اشاره کردم.
در واقع، حکومتگران ایرانی با تأسیس هرگونه اتحادیهٔ نویسندگان عرب در اهواز مخالفاند. و به همین سان، با تشکیل اتحادیههای مشابه برای دیگر ملیتهای ایران نیز مخالفت میکنند، زیرا از شکل یابی سازمانهای متشکل از صاحبان اندیشه و قلمِ غیر فارس بیم دارند.
شماری از نویسندگان عرب - عدنان غریفی، مسعود میناوی و یوسف عزیزی بنی طرف - پیش از انقلاب به اتحادیهٔ نویسندگان ایران پیوسته بودند. در سالهای اخیر نیز دو نویسندهٔ اهوازی دیگر به این اتحادیه ملحق شدهاند. بااینحال، بیشتر شاعران و نویسندگان عرب اهوازی تمایلی به عضویت در آن ندارند. این موضع تا اندازهای به خودداری شمار فراوانی از نویسندگان عرب فلسطینی از پیوستن به اتحادیهٔ نویسندگان اسراییل شباهت دارد.
هفتم: آزادی بیان؛ تفاوت میان آزادیهای موجود و محدودیتهای امنیتی
از نظر قانونی و نهادی، فلسطینیانِ شهروند اسراییل میتوانند روزنامه، پایگاه اینترنتی، انتشارات و انجمنهای فرهنگی تأسیس کنند، کتابهای خود را به زبان عربی بنویسند و شبهای شعر، نشستها و رویدادهای ادبی برگزار کنند. در واقع، فرآوردهای ادبی و مطبوعاتی عربی در این جامعه گسترده است.
اما از منظر عملکرد و واقعیتهای سیاسی و اجتماعی، برابری کامل تحقق نیافته است.
با وجود فعالیت مطبوعات عربی و نهادهای فرهنگی عرب، زبان عبری همچنان زبان مسلط در ساختار دولت، دانشگاهها، دستگاه اداری و بازار نشر است. این نابرابری تنها به مسئلهٔ آزادی قانونی محدود نمیشود، بلکه میزان بودجه، گسترهٔ انتشار، فرصتهای حرفهای و امکانات نهادی را نیز دربرمیگیرد.
کتابخانهٔ ملی اسراییل اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۵ تعداد ۳۷۳ عنوان کتاب منتشرشده به زبان عربی در اسراییل را دریافت کرده است؛ درحالیکه این رقم در سال ۲۰۲۴، ۲۰۸ عنوان بود. این آمار از افزایشی چشمگیر حکایت دارد، اما روی دیگر واقعیت را تغییر نمیدهد: کتابهای منتشرشده به زبان عبری در همان سال حدود ۹۰ درصد کل کتابهای منتشرشده را به خود اختصاص دادهاند.[۱۰]
اما در اقلیم اهواز، گرچه اصل ۱۵ قانون اساسی ایران «استفاده از زبانهای محلی و قومی در رسانهها و تدریس ادبیات آنها در مدارس» را مجاز میداند، اما این اصل نه تنها در اهواز بلکه در دیگر مناطق اتنیکی نیز به اجرا درنیامده است. افزون بر این، نهادهای امنیتی با روشهای گوناگون در برابر انتشار روزنامهها و پایگاههای اینترنتی مستقل عربی اهوازی مانعتراشی میکنند و از فعالیت آنها جلوگیری میکنند، مگر آنکه این رسانهها بهطور مستقیم یا غیرمستقیم وابسته به همین نهادها باشند. البته حتی شمار این رسانههای وابسته نیز بسیار اندک است.
مسوولان ایرانی با شماری از پایگاههای اینترنتی اهوازی مقابله کرده و مانع ادامهٔ فعالیت آنها شدهاند که پایگاه مطبوعاتی اینترنتی «بروال» یکی از آنهاست. همچنین، ضعف امکانات مالی فعالان عرصههای فرهنگی و ادبی، مانع تداوم فعالیت برخی از رسانههای دورهای، مانند پایگاه فرهنگی ـ اجتماعی «نوابت» شده است.
افزون بر این، نهادهای امنیتی و قضایی در اهواز هر از چند گاه روشنفکران، نویسندگان و شاعران را احضار میکنند و حتی گاهی برخی از آنان را صرفاً به دلایل فرهنگی و مطبوعاتی به زندان میاندازند. این نهادها برای توجیه زندانی کردن و شکنجهٔ آنان در بازداشتگاهها، اتهام تجزیهطلبی را به آنان میچسبانند. چنین وضعیتی را در اسراییل شاهد نبودهایم. حساسیت و نظارت مقامهای اسراییلی عمدتاً متوجه مواضع و دیدگاههای سیاسی نویسندگان عربِ داخل اسراییل دربارهٔ همتباران خود در غزه و کرانه باختری است.
همچنین نسبت کتابهای عربی منتشرشده در اقلیم اهواز – برای اکثریت عرب آن - از حدود ۵ درصد فراتر نمیرود، اما نسبت کتابهای فارسی به حدود ۹۵ درصد میرسد که هم در تهران و هم در اهواز چاپ میشوند. کتابهای فارسی معمولاً از حمایت مالی و معنوی نهادهای فرهنگی در تهران و اهواز برخوردارند.
——————————-
منابع و پینوشتها:
[۱] https://www.impact-se.org/wp-content/uploads/Arab-Education-in-Israel-A-National-Minority-Curriculum.pdf
[۲] https://www.vanleer.org.il/en/publication/arabic-in-the-israeli-academy/
[۳] کتابخانه ملی اسراییل – روزنامه الاتحاد:
https://www.nli.org.il/en/newspapers/alittihad
[۴] وبسایت رسمی روزنامه کلالعرب:
https://www.kul-alarab.com/about/en
[۵] مجله کلمبیا ژورنالیسم ریویو – شهروندان فلسطینی اسراییل
https://www.cjr.org/analysis/palestinian-citizens-of-israel-musawa.php
[۶] کتابخانهٔ عمومی ابوسلمی – Librarians with Palestine:
https://librarianswithpalestine.org/featured-projects-members/public-libraries/abu-salma-public-library/
[۷] سند آموزشی اسراییل – Planipolis / UNESCO:
https://planipolis.iiep.unesco.org/sites/default/files/ressources/israel_facts_and_figures.pdf
[۸] وبسایت رسمی انجمن فرهنگ عربی:
https://arabca.net/page/about_en
[۹] منبع: https://benjamins.com/catalog/lplp.37.1.01sha
[۱۰] کتابخانهٔ ملی اسراییل، گزارش هفتهٔ کتاب سال ۲۰۲۵:
https://www.nli.org.il/en/at-your-service/who-we-are/depositing/statistics/2025-book-week-report
☑️ جناب عزیزی گرامی، نوشتار گزارش گونه شما به جا و آموزنده است؛ از جهت آشنا شدن خواننده با موقعیت فرهنگی و رسانهای مردم عرب در دو جامعه کاملا متفاوت (که لاجرم وضعیت اجتماعی و سیاسی آنان را هم در این نوشتار تا حدودی میتوان سراغ گرفت).
باری، سپاسگزار خواهم شد اگر در صورت امکان یکی از داستانهای خود یا دیگر رماننویس به اصطلاح «حی و حاضر» عرب زبان را برای نمونه در همین سایت منتشر بکنید. شما میتوانید به ایمیل یا واتساپ من هم ارسال بکنید، در این صورت هر دو را در اختیار شما خواهم گذاشت.
با احترام و سپاس پیشاپیش سعید سلامی
☑️جناب عزیزی با درود. از جمعیت حدود پنج میلیون خوزستان مگر چند درصد عرب هستد؟ اکثریت استان خوزستان با سایر اقوام شما فارس، لر بختیاری، قشقایی هستند. در ضمن مگر اینجا عراق است که جنابعالی میفرمایید اقلیم اهواز.
یکی زان شهرها هواز ماندست
که شاه آنگاه شهر رام خواندست
کنون گر چه ورا اهواز خوانند
بدفتر رامشهرش بازخوانند
اسماعیل پورمند
☑️ جناب سعید سلامی گرامی: خوشحالام که این جستار برای شما سودمند و آموزنده بود. اگر ایمیل یا شماره واتسابتان را بفرستید آن چه را که در اختیار دارم برایتان خواهم فرستاد. البته نمی دانم که قصههای عربی را میخواهید یا فارسی را. به هر تقدیر از همین جا یک داستان کوتاه فارسیام را برایتان میفرستم. اگر مایل بودید میتوانید منتشر کنید.
https://yousefazizi.com/fa/?p=610
یوسف عزیزی بنیطرف
☑️ آقای عزیزی گرامی، ممنونم از داستانی که ارسال کردهاید و سپاسگزار خواهم بود که داستان های شما را در ادامه به فارسی دریافت کنم. ایمیل من: 78saidsalami@gmail.com
سعید سلامی
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
ارین بانکو، حمیرا پاموک، فیل استوارت و تیمور ازهری
خبرگزاری رویترز / ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶
به گفته سه فرد مطلع، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در روزهای اخیر به مشاوران ارشد خود گفته است که اگر ایالات متحده با اقدامات تحریکآمیز جدیدی از سوی تهران یا حوثیهای یمن (که تحت حمایت ایران هستند) مواجه نشود، ممکن است از حمله به ایران صرفنظر کند.
ترامپ در این مدت میان تهدید به تشدید جنگ با حملات جدید و کاهش خصومتها در نوسان بوده است. مقامات فعلی و پیشین میگویند به نظر نمیرسد او هنوز تصمیم قطعی درباره نحوه پایان دادن به این درگیریِ نامحبوب گرفته باشد؛ درگیریای که خود او در ماه فوریه به همراه اسرائیل آغاز کرد.
این منابع ـــ که مانند سایر افراد مصاحبهشده در این گزارش، خواستند نامشان فاش نشود ـــ گفتند که ترامپ در جلسات با مشاوران امنیت ملی خود و پس از دریافت چندین گزارش اطلاعاتی، اظهار داشته که در حال بررسیِ به تعویق انداختن یا خودداری از انجام حملات است.
او همچنین نسبت به متحدان منطقهای خود ـــ که از او خواستهاند از بازگشت به یک جنگ تمامعیار پرهیز کند ـــ ابراز همدلی کرده است.
ترامپ روز پنجشنبه در گفتگو با استیون ای. اسمیت، مجری برنامههای ورزشی، گفت: «من میتوانم همین حالا به این ماجرا پایان دهم، اما بنا به درخواست کشورهایی که قصد محافظت از آنها را دارم، داریم این کار را به شیوهای طولانیتر و کمی متمدنانهتر پیش میبریم.»
این جنگ موجب افزایش قیمت جهانی سوخت شده و در میان رأیدهندگان آمریکایی نیز بسیار نامحبوب بوده است؛ رأیدهندگانی که در انتخابات میاندورهای هفته گذشته، کنترل کنگره را به دموکراتها سپردند. در نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس که اندکی پیش از انتخابات ۳ نوامبر انجام شد، ۵۵ درصد از آمریکاییها اعلام کردند که این جنگ ارزش هزینههایش را ندارد. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، نیز همین موضوع را دلیل شکست جمهوریخواهانِ ترامپ در کسب کنگره دانست.
اظهارات خصوصی ترامپ در راستای سخنان عمومی اوست که احتمال از سرگیری یک جنگ تمامعیار را کماهمیت جلوه میدهند.
یکی از مقامات کاخ سفید در بیانیهای اعلام کرد: «رئیسجمهور ترامپ به عنوان فرمانده کل قوا، طراح اصلی و تنها تصمیمگیرندهای است که تمام برگهای برنده را در دست دارد و همواره تضمین خواهد کرد که از منافع آمریکا محافظت شود.» «ایالات متحده با در اختیار داشتن کنترل تنگه هرمز و در شرایطی که اقتصاد ایران رو به فروپاشی است، در موقعیتی بسیار قدرتمند قرار دارد. تنها رئیسجمهور ترامپ میداند که چه کاری انجام خواهد داد و چه زمانی آن را عملی خواهد کرد.»
سازمان اطلاعات مرکزی (سیا) و دفتر مدیر اطلاعات ملی به درخواستها برای اظهار نظر پاسخی ندادند.
تماسها با عربستان سعودی و ترکیه
به گفته یک مقام ارشد آمریکایی و فرد دیگری که از این موضوع آگاه است، ترامپ در تماسهای تلفنی طی دو هفته گذشته، نظر ولیعهد عربستان، محمد بن سلمان، و رئیسجمهور ترکیه، طیب اردوغان، را جویا شد. هر دو نفر از او خواستند که حملات علیه ایران را از سر نگیرد. به گفته این منابع، ترامپ در این خصوص هیچگونه تعهدی نداد.
به گفته دو فرد دیگر که از جزئیات این گفتگوها مطلع هستند، ترامپ در ۳۱ اکتبر به بن سلمان گفت که قصد دارد پس از انتخابات به ایران حمله کند؛ اما ولیعهد از او خواست که دست نگه دارد و استدلال کرد که تحریمهای اقتصادی علیه ایران مؤثر واقع شدهاند.
وزارت امور خارجه عربستان سعودی به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداد.
طبق اعلام ریاستجمهوری ترکیه، ترامپ از ۲۸ اکتبر تاکنون سه بار با اردوغان گفتگو کرده است. در بیانیه رسمی مربوط به تماس روز ۷ نوامبر، بر لزوم پایان یافتن تنشها میان ایران و ایالات متحده تأکید شده است.
دو مقام آمریکایی که در جریان اطلاعات مربوطه قرار دارند، گفتند که نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده ارزیابی کردهاند که محاصره دریایی و تحریمهای اقتصادی آمریکا به اقتصاد ایران آسیب رسانده و همچنان بر تهران فشار وارد خواهند کرد.
خبرگزاری رویترز هفته گذشته گزارش داد که ارتش ایالات متحده، در ادامه محاصره چندینماهه رفتوآمد دریایی ایران، اکنون در تلاش است تا از ورود تسلیحات و سایر اقلام تحریمشده به این کشور از طریق مرزهای زمینی یا دریای خزر نیز جلوگیری کند.
گزینههای نظامی
سه فرد دیگر که از برنامهریزیهای ایالات متحده آگاه هستند، گفتند که ارتش آمریکا در عین حال آمادگی دارد تا در صورت لزوم، سطح تنشها را افزایش دهد.
به گفته این افراد، یک ناو هواپیمابر سوم نیز در روزهای آینده وارد خاورمیانه خواهد شد تا جایگزین یکی از دو ناوی شود که هماکنون در منطقه حضور دارند؛ با این حال، در صورت نیاز، هر سه ناو میتوانند در منطقه باقی بمانند.
یکی از افرادی که از جزئیات تماسهای ترامپ با رهبران عربستان و ترکیه مطلع است، گفت که ترامپ ممکن است گزینه بمباران تأسیسات هستهای زیرزمینی ایران را انتخاب کند. اما ایالات متحده پیشتر به این تأسیسات حمله کرده است و مشخص نیست که آیا حملات بیشتر موفقیتآمیز خواهد بود یا خیر.
دو مقام آمریکایی اظهار داشتند که طبق ارزیابی نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده، انجام حملات مجدد، تغییر چشمگیری در خواستههای ایران در جریان مذاکرات ایجاد نخواهد کرد.
به گفته دو فرد مطلع از این گزارشهای اطلاعاتی، ترامپ همچنین در جریان وضعیت ذخایر تسلیحاتی ایالات متحده قرار گرفت؛ ذخایری که میزان برخی از آنها به سطوحی نگرانکننده کاهش یافته است. خبرگزاری رویترز در ماه اوت گزارش داد که ایالات متحده «تقریباً تمام» مهمات دقیقزن دوربرد خود را به کار گرفته است؛ فرد دیگری که در جریان این موضوع قرار دارد نیز گفت که این ذخایر هنوز جایگزین (تکمیل) نشدهاند.
یک مقام کاخ سفید گفت: «ارتش ایالات متحده از مهمات و تسلیحات کافی برای تحقق تمامی اهداف راهبردی فرمانده کل قوا، و حتی فراتر از آن، برخوردار است.»
فشار اسرائیل
به گفته یک مقام آمریکایی، مقامات اسرائیلی همچنان دولت آمریکا را تحت فشار میگذارند تا دست به یک عملیات نظامی دیگر بزند.
ترامپ در این هفته اشاره کرد که ایالات متحده هر آنچه را که میتوانست از طریق مذاکرات به دست آورد، کسب کرده است؛ اما نگفت که آیا حملات را از سر خواهد گرفت یا خیر.
ترامپ روز پنجشنبه در پستی در شبکههای اجتماعی نوشت: «ما نیازی به توافق با ایران نداریم. ما پول آنها را — صدها میلیارد دلار — در اختیار داریم و تنگهشان هم دست ماست!»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
![]() |
از حاشیه به متن قدرت؛ اسلام آمریکایی، مسلمانان و اعراب در سیاست ایالات متحده و تأثیر متقابل آمریکا و جهان اسلام
انتخابات سوم نوامبر ۲۰۲۶ آمریکا و اعلام نتایج آن در چهارم نوامبر، بار دیگر صحنه سیاسی این کشور را دستخوش تغییر کرد. دموکراتها توانستند اکثریت هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به دست آورند و در کنار این جابهجایی قدرت، نتایجی رقم خورد که از منظر تحول ترکیب اجتماعی و فرهنگی نهادهای سیاسی آمریکا اهمیت ویژهای دارد.
انتخاب عبدالرحمان محمد السید، آمریکایی مصریتبار، بهعنوان نخستین مسلمان در تاریخ سنای ایالات متحده، در کنار انتخاب و انتخاب مجدد شماری از نامزدهای مسلمان و عربتبار به مجلس نمایندگان و مجالس ایالتی، از جمله این تحولات است. بر اساس آمار اولیه «شورای روابط آمریکایی ـ اسلامی»(۱)، دستکم ۹۷ نامزد مسلمان در انتخابات اخیر در سطوح فدرال، ایالتی و محلی به پیروزی رسیدهاند؛ رقمی که از رکورد انتخابات میاندورهای سال ۲۰۲۲ فراتر میرود. این نتایج را باید در امتداد مسیری طولانیتر بررسی کرد: از ورود کیت الیسون به مجلس نمایندگان در سال ۲۰۰۶ بهعنوان نخستین نماینده مسلمان کنگره، تا انتخاب ایلهان عمر و رشیده طلیب در سال ۲۰۱۸، و سپس پیروزی زهران ممدانی در انتخابات شهرداری نیویورک در سال ۲۰۲۵.
مجموعه این رویدادها پرسشی فراتر از نتایج یک انتخابات را پیش میکشد: چگونه جامعهای که زمانی بخشهایی از آن در حاشیه مناسبات اجتماعی و سیاسی آمریکا قرار داشت، بهتدریج به یکی از بازیگران قابلمشاهده عرصه رقابت و تصمیمسازی در این کشور تبدیل شده است؟ پاسخ به این پرسش، بدون بازخوانی تاریخ حضور اعراب و مسلمانان در آمریکا، تحول اسلام در بستر جامعه آمریکایی و تأثیر متقابل این تجربه بر جهان اسلام، بهویژه خاورمیانه و ایران، ممکن نیست.
با مروری کوتاه بر تاریخچه فعالیتهای دستهجمعی مسلمانان در آمریکا آغاز کنیم.
حضور مسلمانان و اعراب در ساختار سیاسی و اجتماعی ایالات متحده آمریکا، داستانی فراتر از مهاجرت، تنوع قومی و آزادی مذهبی است. این داستان، روایت دگرگونی تدریجی یک جامعه از موقعیت اقلیتهای مهاجر و گروههای بهحاشیهراندهشده به بازیگرانی در عرصههای مدنی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی است؛ جامعهای که نهتنها خود را با ساختارهای آمریکا تطبیق داده، بلکه در مواردی بر تعریف آمریکاییبودن، مناسبات نژادی، سیاست خارجی و حتی برداشتهای معاصر از اسلام نیز تأثیر گذاشته است.
برای فهم این تحول، باید از همان ابتدا میان «عرب آمریکایی» و «مسلمان آمریکایی» تمایز قائل شد. این دو جامعه همپوشانی دارند، اما یکی نیستند. همه عربها مسلمان نیستند و بخش قابلتوجهی از عربهای آمریکایی، بهویژه مهاجران لبنانی، سوری و فلسطینی، مسیحیاند. در مقابل، مسلمانان آمریکا از تبارهای آفریقایی، آسیایی، خاورمیانهای و آمریکای لاتین میآیند و بخش مهمی از آنان نیز آمریکاییانی هستند که در همین کشور به اسلام گرویدهاند. همین تنوع، یکی از ویژگیهای اساسی اسلام آمریکایی است.
از فعالیت اجتماعی تا ورود به ساختار تصمیمگیری
حضور اعراب در آمریکا سابقهای طولانیتر از آن دارد که صرفاً به موجهای مهاجرتی نیمه دوم قرن بیستم محدود شود. بسیاری از مهاجران عرب در آغاز، از طریق کلیساها، مساجد، انجمنهای قومی، اتحادیههای کارگری، دانشگاهها و شبکههای تجاری وارد زندگی اجتماعی آمریکا شدند. اما نقطه عطفی در سازمانیابی سیاسی آنان، جنگ ۱۹۶۷ اعراب و اسرائیل و پیامدهای آن بود.
پس از این جنگ، نسل تازهای از فعالان عرب آمریکایی به این نتیجه رسیدند که فعالیت اجتماعی و فرهنگی بهتنهایی برای تأثیرگذاری بر سیاست واشنگتن کافی نیست. تأسیس انجمن فارغالتحصیلان دانشگاههای عرب در سال ۱۹۶۷، انجمن ملی آمریکاییهای عرب در سال ۱۹۷۲، «کمیته آمریکایی ضد تبعیض علیه اعراب» (۲) در سال ۱۹۸۰ و «مؤسسه آمریکاییان عرب» (۳) در سال ۱۹۸۵، نشانههای این گذار بودند. هدف، ایجاد ظرفیت لابیگری، مقابله با تبعیض، حضور در انتخابات و تأثیرگذاری بر سیاست خارجی آمریکا بود.
این حضور بهتدریج از عرصه فعالیتهای مدنی به نهادهای رسمی تصمیمسازی نیز گسترش یافت: کنگره، وزارتخانهها، دستگاه دیپلماسی، دانشگاهها، مراکز پژوهشی، رسانهها و سازمانهای مدافع حقوق مدنی. جیمز ابورزق، سیاستورز آمریکایی لبنانیتبار، در سال ۱۹۷۳ نخستین عرب آمریکایی شد که به مجلس سنای آمریکا راه یافت. پس از او چهرههایی چون اسپنسر آبراهام، وزیر انرژی در دولت جورج بوش، و شماری از نمایندگان عربتبار در کنگره، این حضور را در سطوح مختلف گسترش دادند.
البته نباید این واقعیت را با تسلط یا نفوذ یکپارچه جامعه عرب بر سیاست آمریکا اشتباه گرفت. عربهای آمریکایی از نظر مذهب، گرایش سیاسی، طبقه اجتماعی و نگاه به خاورمیانه یکدست نیستند. اهمیت تاریخی حضور آنان بیش از آنکه در برخورداری از قدرتی متمرکز باشد، در ایجاد شبکههای پایدار مدنی و سیاسی و تبدیلشدن به بخشی از رقابت دموکراتیک در آمریکاست.
اسلام سیاه؛ از الایجاه محمد تا مالکوم ایکس
اما داستان اسلام در آمریکا، تنها داستان مهاجران خاورمیانهای و آسیایی نیست. یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین فصلهای آن، شکلگیری اسلام در میان سیاهپوستان آمریکاست؛ جریانی که ریشههایش را باید در تاریخ بردهداری، تبعیض نژادی، محرومیت اقتصادی و مبارزه برای بازیابی هویت انسانی جستوجو کرد.
در سال ۱۹۳۰، جنبش «ملت اسلام» (Nation of Islam) به رهبری والاس فرد محمد در دیترویت شکل گرفت و پس از ناپدیدشدن او در سال ۱۹۳۴، الایجاه محمد رهبری آن را برعهده گرفت. این جنبش، اسلام را با نوعی ملیگرایی سیاهپوستان، خوداتکایی اقتصادی، انضباط اجتماعی و جدایی نژادی پیوند زد. پیام اصلی آن برای سیاهپوستانی که قرنها تحقیر و تبعیض را تجربه کرده بودند، بازیابی عزتنفس، استقلال و هویت تاریخی بود.
ملت اسلام از نظر اعتقادی با اسلام متعارف اهل سنت و شیعه تفاوتهای بنیادین داشت. آموزههای ویژه آن درباره جایگاه الوهی والاس فرد محمد، رسالت الایجاه محمد و تاریخ نژادها، با اصول اعتقادی اسلام سنتی سازگار نبود. بااینحال، تأثیر اجتماعی و سیاسی آن را نمیتوان صرفاً با معیارهای کلامی سنجید. این جنبش برای بخشی از جامعه سیاهپوست آمریکا، مدرسهای برای خودآگاهی، سازماندهی، استقلال اقتصادی و مقاومت در برابر ساختار نژادپرستانه بود.
مالکوم ایکس، برجستهترین چهره تبلیغاتی و سیاسی این جنبش، نقش تعیینکنندهای در گسترش آن داشت. او با سخنرانیهای آتشین خود، مسئله نژادپرستی آمریکا را به یک موضوع ملی و بینالمللی تبدیل کرد. اما تحول فکری مالکوم ایکس پس از جدایی از ملت اسلام در سال ۱۹۶۴ و سفر حج، اهمیت تاریخی بیشتری پیدا کرد. او پس از آشنایی مستقیم با مسلمانانی از نژادها و ملیتهای مختلف، از انحصارگرایی نژادی فاصله گرفت و به اسلام سنی گرایش یافت.
این تحول، صرفاً تغییر یک باور مذهبی نبود؛ نشانه برخورد دو تجربه متفاوت از اسلام بود: اسلامی که در آمریکا از دل ستم نژادی و مبارزه برای رهایی شکل گرفته بود و اسلامی که در سنت جهانی خود، جامعهای فراتر از مرزهای نژادی و قومی تعریف میکرد. مالکوم ایکس در سال ۱۹۶۵ ترور شد، اما میراث فکری او در پیوند میان اسلام، عدالت اجتماعی، حقوق مدنی و مبارزه با استعمار باقی ماند.
پس از مرگ الایجاه محمد در سال ۱۹۷۵، پسرش وارث دین محمد بخش بزرگی از پیروان ملت اسلام را به سوی اسلام متعارفتر هدایت کرد. در مقابل، لوئیس فراخان با حفظ نام و بخشی از سنت پیشین، جریان مستقلی را ادامه داد. این انشعاب نشان داد که اسلام آمریکایی، حتی در میان سیاهپوستان، نه یک دستگاه اعتقادی یکپارچه، بلکه عرصهای از تحول و مناقشه فکری و سیاسی است.
از هویت مذهبی تا رقابت انتخاباتی
اسلام آمریکایی در دهههای بعد، بهویژه با افزایش مهاجرت از خاورمیانه، جنوب آسیا و آفریقا، شکل متنوعتری پیدا کرد. دانشجویان مسلمان در سال ۱۹۶۳ «انجمن دانشجویان مسلمان» (۴) را تأسیس کردند. (در همان اوان فعالان شاخه خارج از کشور «نهضت آزادی ایران» نظیر ابراهیم یزدی در کنار مشارکت در تاسیس این نهاد شاخه ایرانی و فارسی زبان این گروه را هم (۵) بنیان گذاشتند). از دل این حرکت، بعدها «انجمن اسلامی آمریکای شمالی» (۶) و مجموعهای از نهادهای آموزشی، مذهبی و اجتماعی پدید آمدند.
حملات یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ نقطه عطف دیگری بود. مسلمانان آمریکا با موجی از اسلامهراسی، نظارت امنیتی، تبعیض و بدگمانی عمومی مواجه شدند. اما واکنش جامعه مسلمان فقط دفاعی نبود. ثبتنام انتخاباتی، تأسیس نهادهای حقوق مدنی، حضور در شوراهای شهری و هیئتهای آموزشی و ورود به رقابتهای انتخاباتی افزایش یافت. بهتدریج، گروهی که در نگاه بخشی از جامعه آمریکا موضوع سیاست امنیتی محسوب میشد، خود به یکی از بازیگران سیاست داخلی تبدیل شد.
در سال ۲۰۰۶، کیت الیسون از مینهسوتا نخستین مسلمان منتخب مجلس نمایندگان آمریکا شد. در سال ۲۰۰۸ آندره کارسون از ایندیانا به او پیوست. ده سال بعد، در انتخابات ۲۰۱۸، رشیده طلیب، دختر خانوادهای فلسطینیتبار، و ایلهان عمر، پناهنده سابق سومالیایی، به مجلس نمایندگان راه یافتند و نخستین زنان مسلمان آمریکایی در این نهاد شدند.
اهمیت انتخاب ایلهان عمر فقط در هویت مذهبی یا پوشش اسلامی او نبود؛ او نماینده نسلی بود که تجربه مهاجرت، پناهندگی، تبعیض و شهروندی آمریکایی را به عرصه سیاست ملی وارد میکرد. طلیب نیز با طرح مسائل فلسطین، سیاست خارجی آمریکا و حقوق اقلیتها، نشان داد که نمایندگان مسلمان میتوانند همزمان در سیاست داخلی و مناقشات بینالمللی نقشآفرین باشند.
در مرحله بعد، زهران ممدانی، سیاستمدار زاده اوگاندا از خانوادهای با تبار آسیای جنوبی، در انتخابات شهرداری نیویورک در نوامبر ۲۰۲۵ پیروز شد و در اول ژانویه ۲۰۲۶ کار خود را بهعنوان شهردار آغاز کرد. او نخستین شهردار مسلمان نیویورک است. برنامه انتخاباتی او، برخلاف تصور تقلیلگرایانهای که سیاستمداران مسلمان را صرفاً نمایندگان مسائل مذهبی میداند، بر هزینه زندگی، مسکن، حملونقل عمومی، خدمات اجتماعی و عدالت اقتصادی متمرکز بود.
و اکنون، در نوامبر ۲۰۲۶، انتخاب عبدالرحمان «عبدول» السید، پزشک و مقام پیشین بهداشت عمومی میشیگان، به مجلس سنای آمریکا، فصل تازهای گشوده است. او نخستین مسلمان منتخب سنای ایالات متحده است. السید، فرزند مهاجران مصری، با برنامههایی چون گسترش بیمه درمانی همگانی، کاهش هزینههای زندگی و محدودکردن نفوذ شرکتهای بزرگ وارد رقابت شد. کارزار انتخاباتی او همچنین با حملات اسلامهراسانه روبهرو بود؛ حملاتی که نشان میدهد حتی در جامعهای با سابقه طولانی آزادی مذهبی، مسلمانبودن همچنان میتواند به موضوع مناقشه سیاسی تبدیل شود.
این سه چهره، البته از نظر تبار، تجربه و گرایش سیاسی یکسان نیستند. عمر سومالیاییتبار، ممدانی آسیای جنوبیتبار و السید مصریتبار است. وجه مشترک آنان نه نمایندگی یک اسلام واحد، بلکه عبور از موقعیت اقلیت مذهبی به مشارکت مستقیم در رقابت برای اداره نهادهای عمومی است.
آمریکا چگونه اسلام را تغییر داده است؟
تأثیر آمریکا بر اسلام را نمیتوان صرفاً در افزایش شمار مسلمانان یا ساخت مساجد و مراکز اسلامی خلاصه کرد. آمریکا، با ساختار حقوقی مبتنی بر آزادی مذهب، جدایی نهاد دین از دولت، تکثرگرایی اجتماعی و رقابت سیاسی، محیطی متفاوت برای بازتعریف رابطه اسلام با جامعه مدرن فراهم آورده است.
در بسیاری از کشورهای اسلامی، دین و حکومت در اشکال مختلف با یکدیگر درآمیختهاند و نهادهای مذهبی گاه از امتیازات رسمی و قدرت سیاسی برخوردارند. در آمریکا، مسلمانان مطابق قانون اساسی این کشور موظف و بسیاری اغلب مایل هستند که هویت مذهبی خود را در چارچوب جامعهای متکثر و نظامی سکولار تعریف کنند؛ نظامی که نهتنها مسیحیان و یهودیان، بلکه پیروان ادیان دیگر و حتی بیدینان را نیز از حقوق شهروندی برابر برخوردار میداند.
این تجربه، زمینهساز شکلگیری قرائتهایی از اسلام شده که بر آزادی وجدان، حقوق زنان، مشارکت سیاسی، گفتوگوی بینادیانی، حقوق اقلیتها و سازگاری ایمان مذهبی با دموکراسی تأکید میکنند. البته این گرایشها تنها محصول آمریکا نیستند و در سنت تاریخی اسلام نیز ریشههایی دارند؛ اما تجربه زندگی در جامعه آمریکایی به آنها میدان تازهای برای رشد و آزمون داده است.
از این منظر، اسلام آمریکایی را باید نه یک مذهب تازه و نه یک مکتب اعتقادی واحد، بلکه مجموعهای متنوع از تجربههای دینی، اجتماعی و سیاسی دانست. در یک سوی آن، سنتهای محافظهکار و جماعتمحور مهاجران قرار دارند؛ در سوی دیگر، مسلمانان لیبرال، اصلاحطلب، ترقیخواه و فعالان عدالت اجتماعی. در کنار این دو، میراث اسلام سیاهپوستان آمریکا و جریانهای ملیگرای مذهبی نیز حضور دارند.
نکته مهم این است که اسلام در آمریکا فقط آمریکایی نشده است؛ بلکه آمریکا نیز در نتیجه حضور مسلمانان، ناگزیر به بازنگری در برداشت خود از آزادی مذهبی، شهروندی، نژاد و هویت ملی شده است.
تأثیر متقابل بر خاورمیانه و ایران
تأثیر این تجربه از مرزهای آمریکا فراتر رفته است. مسلمانان آمریکایی، بهویژه نسل دوم و سوم مهاجران، از طریق دانشگاهها، رسانهها، شبکههای اجتماعی، مراکز پژوهشی و نهادهای مدنی، به بخشی از فضای فکری جهان اسلام تبدیل شدهاند.
این نسل، برخلاف بسیاری از نسلهای مهاجر نخست، نهتنها با مسائل کشورهای اجدادی خود ارتباط دارد، بلکه با تجربه مستقیم دموکراسی انتخاباتی، حقوق شهروندی، آزادی بیان و تکثر فرهنگی نیز آشناست. در نتیجه، نوعی نگاه دوگانه و انتقادی شکل گرفته است: از یک سو نقد سیاستهای آمریکا در خاورمیانه و از سوی دیگر نقد اقتدارگرایی، تبعیض مذهبی، سرکوب زنان و محدودیت آزادیهای سیاسی در کشورهای مسلمان.
برای ایرانیان نیز این تجربه اهمیت ویژهای دارد. جامعه ایرانیان آمریکا، هرچند از نظر مذهبی و سیاسی بسیار متنوع است و بخش بزرگی از آن سکولار یا غیرمذهبی است، در فضای عمومی آمریکا نقشی در طرح مسائل ایران ایفا کرده است. از دانشگاهها و رسانهها تا نهادهای حقوق بشری و محافل سیاستگذاری واشنگتن، ایرانیان مهاجر در انتقال تجربه جامعه ایران، نقد جمهوری اسلامی، دفاع از حقوق بشر و بحث درباره تحریمها، جنگ و مناسبات ایران و آمریکا مشارکت داشتهاند.
البته نباید تصور کرد که این جامعه صدای واحدی دارد یا همه ایرانیان مهاجر برداشت یکسانی از آینده ایران دارند. اختلافات سیاسی و نسلی در میان آنان نیز جدی است. اما نفس حضور در یک نظام سیاسی رقابتی، امکان طرح دیدگاههای متنوع و نقد قدرت را فراهم میکند؛ امکانی که در ایران امروز با محدودیتهای جدی روبهروست.
از سوی دیگر، مسلمانان آمریکایی در سالهای اخیر در مناقشات مربوط به فلسطین، جنگ غزه، روابط واشنگتن با کشورهای عربی و سیاستهای آمریکا در قبال ایران نقش پررنگتری یافتهاند. آنان نشان دادهاند که میتوان هم مسلمان بود، هم شهروند آمریکایی، هم منتقد سیاست خارجی دولت آمریکا و هم مدافع حقوق شهروندی و آزادیهای دموکراتیک. این تجربه برای جامعه خاورمیانهای که غالباً میان دوگانههای کاذب «غرب یا اسلام»، «مذهب یا آزادی» و «هویت ملی یا هویت دینی» گرفتار شده، قابل تأمل است.
بااینحال، تأثیر متقابل را نباید یکطرفه دید. مسلمانان آمریکایی نیز همچنان از تحولات خاورمیانه، سنتهای فقهی و فکری جهان اسلام، مسئله فلسطین و بحرانهای سیاسی کشورهای مبدأ تأثیر میپذیرند. این رابطه، شبکهای دوطرفه از انتقال اندیشه، تجربه و کنش سیاسی است.
فراتر از مرزهای مذهب و قومی
شاید مهمترین درس تجربه مسلمانان و اعراب در آمریکا، این باشد که حضور یک اقلیت در ساختار قدرت لزوماً به معنای تشکیل یک بلوک مذهبی یا قومی نیست. آنچه به این حضور قدرت و دوام میبخشد، سازمانیابی مدنی، مشارکت انتخاباتی، توانایی ائتلافسازی با گروههای دیگر و تبدیل مطالبات خاص به مسائل عمومی جامعه است.
انتخاب یک مسلمان به مجلس سنا، یک زن مسلمان سومالیاییتبار به کنگره یا یک سیاستمدار مسلمان به شهرداری نیویورک، بهخودیخود نشانه پایان تبعیض نیست؛ همانطور که انتخاب یک رئیسجمهور سیاهپوست نیز به معنای پایان نژادپرستی در آمریکا نبود. اما این تحولات نشان میدهند که مرزهای مشارکت سیاسی در حال تغییرند.
اسلام آمریکایی، با تمام اختلافات و تناقضهای درونیاش، محصول برخورد یک سنت دینی جهانی با جامعهای مهاجرپذیر، چندفرهنگی و مبتنی بر رقابت سیاسی است. این برخورد نه اسلام را از گذشته تاریخیاش جدا کرده و نه آمریکا را از تعارضات بنیادینش رهانیده است؛ بلکه فضایی تازه برای بازاندیشی در هر دو فراهم آورده است.
برای خاورمیانه و بهویژه ایران، اهمیت این تجربه در تقلید از الگوی آمریکایی یا پذیرش بیچونوچرای آن نیست. اهمیت واقعی در فهم این امکان است که دینداری و شهروندی، تعلق فرهنگی و وفاداری ملی، هویت مذهبی و دموکراسی الزاماً در تقابل با یکدیگر قرار ندارند. جامعهای که بتواند این تمایزها و همزیستیها را به رسمیت بشناسد، از ظرفیت بیشتری برای عبور از تعصبات قومی و مذهبی و حرکت به سوی یک نظام سیاسی آزاد و کثرتگرا برخوردار خواهد بود.
——-
1. CAIR: Council of American Arab Relations
2. ADC: American-Arab Anti-Discrimination Committee
3. AAI: Arab-American Institute
4. MSA: Muslim Student Association
5. MSA-PSG: Muslim Student Association/Persian-Speaking Group
6. ISNA: Islamic Society of North America
نکته تاریخی: انتخاب السید در سال ۲۰۲۶، طبق گزارشهای منتشرشده در ۴ نوامبر، نخستین انتخاب یک مسلمان به سنای آمریکاست؛ نه نخستین حضور یک مسلمان در کنگره. کیت الیسون در سال ۲۰۰۶ نخستین مسلمان منتخب مجلس نمایندگان شده بود.
☑️ کاتوزیان گرامی،
از مقالهٔ خواندنی و تأملبرانگیز شما سپاسگزارم. مشاهدات شما دربارهٔ مشارکت مسلمانان و اعراب در سیاست آمریکا، پرسش مهمی را مطرح میکند: این جوامع و جامعهٔ گستردهتر آمریکا چگونه بر یکدیگر تأثیر میگذارند؟ این موضوع زمینهٔ بسیار خوبی برای یک پژوهش تطبیقی است.
ملاحظهٔ اصلی من این است که در برخی بخشها، پیش از ارائهٔ شواهد کافی، از مشاهده به نتیجهگیری میرسیم. در سنت علوم اجتماعی، میان مشاهده، فرضیه و یافتهٔ پژوهشی تفاوت میگذاریم. موفقیت انتخاباتی بهتنهایی نشان نمیدهد که باورهای دینی آزاداندیشانهتر شدهاند یا تعهد به دموکراسی افزایش یافته است. پژوهش تطبیقی و میدانی میتواند این احتمالهای جالب را بررسی کند.
نکتهٔ مربوط به قانون اساسی نیز به اندکی توضیح نیاز دارد. چارچوب قانون اساسی آمریکا از آزادی دینی محافظت میکند، اما مسلمانان را ملزم نمیکند که باورهای خود را بازتفسیر کنند.
دقت در نام نهادهای انتخابی نیز مهم است. کنگره شامل هر دو مجلس نمایندگان و سناست. کیت الیسون در سال ۲۰۰۶، با انتخاب به مجلس نمایندگان، نخستین مسلمان منتخب کنگره شد. اهمیت انتخاب السید در سال ۲۰۲۶ به ورود او به سنا مربوط است. .
نمونهٔ جالب دیگر، حمایت رأیدهندگان یهودی از السید است. در یک نظرسنجی اولیه، قبل ار انتخابات ۵۷ درصد از رأیدهندگان یهودیِ مورد بررسی در میشیگان که پیش از روز انتخابات رأی داده بودند، از او حمایت کرده بودند. نظرسنجی گستردهتر بعدی این میزان را ۵۰ درصد برآورد کرد. این موضوع در بررسی همکاری سیاسی میان پیروان ادیان مختلف شایستهٔ توجه است.
من نیز در گفتوگوهای خود در جامعهٔ ایرانی متوجه نکتهای شدهام: پس از درگیری نظامی اخیر میان ایران و آمریکا، به نظر میرسد توسل به نظریههای توطئه در توضیح مسائل روزمره کمتر شده است. این فرضیهٔ شخصی من است و می تواند پژوهش جالب شود.
مقالهٔ شما باب گفتوگوی ارزشمندی را باز میکند.
با مهر و احترام، کمال آذری
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
عامر مدانی، متیو لی و بن فینلی / آسوشیتدپرس / ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶
از زمانی که جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای هفته گذشته متحمل شکستی سنگین شدند، دونالد ترامپ، رئیسجمهور، اظهارات متعددی درباره دیدگاه خود پیرامون مسیر پیش رو در جنگ با ایران مطرح کرده است.
او در گفتگو با خبرنگاران، مصاحبههای رسانهای و مطالب منتشرشده در شبکههای اجتماعی پس از روز انتخابات، بهگونهای موضع گرفته که هم از انجام حملات بیشتر فاصله میگیرد و هم احتمال مذاکرات جدید با نمایندگان جمهوری اسلامی برای پایان دادن به این درگیریِ هشتماهه را کنار میگذارد.
رئیسجمهور روز پس از انتخابات میاندورهای اذعان کرد که جنگ و تلاطم اقتصادی جهانی ناشی از آن، تا حدی در شکست انتخاباتی جمهوریخواهان نقش داشتهاند؛ با این حال، او همچنان تأکید داشت که ورود به این جنگ، اقدامی درست بوده است.
سپس در آغاز هفته جاری، او در کاخ سفید با نخستوزیر قطر دیدار کرد و پس از آن به خبرنگاران گفت که بعید میداند نیازی به صدور دستور حملات بزرگ جدید علیه ایران باشد، چرا که به گفته او، این جنگ «از نظر نظامی عملاً به پایان رسیده است.»
اما تا روز پنجشنبه، او بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که آیا واقعاً نیازی به عجله برای یافتن راهی جهت پایان دادن به مناقشه وجود دارد یا خیر. او اعلام کرد که ایالات متحده دیگر نیازی به توافق با تهران ندارد و با لحنی قاطع به معاون خود، جیدی ونس — که پیشتر به عنوان مذاکرهکننده ارشد در گفتگوهای صلح با ایران حضور داشت — دستور داد تا تمرکز خود را به کارزار داخلی دولت علیه تقلب معطوف کند.
در همین حال، ترامپ به ایران هشدار داد که ارتش ایالات متحده کاملاً «آمادهباش و مسلح» است و «کوه پیکاکس» (Pickaxe Mountain) — تأسیساتی مرتبط با برنامه هستهای ایران — را زیر نظر دارد تا هرگونه نشانهای از فعالیت در آنجا را رصد کند.
ترامپ روز پنجشنبه در گفتگو با «هیو هویت»، مجری محافظهکار، گفت: «اگر اوضاع طبق انتظار پیش نرود، در اقدام کردن [علیه ایران] تردید نخواهم کرد.»
سفر ترامپ به آسیا تحتالشعاع جنگ با ایران
تغییر لحنهای ترامپ، بر ابهامات موجود درباره سرنوشت جنگی که متحدان آمریکا پیش از آغاز آن طرف مشورت قرار نگرفته بودند — اما اکنون با پیامدهای اقتصادیاش دست و پنجه نرم میکنند — افزوده است.
کوری بوکر، سناتور دموکرات از ایالت نیوجرسی، روز جمعه در حاشیه گردهمایی دموکراتها پس از انتخابات در دنور، در مصاحبهای گفت: «رئیسجمهور ترامپ اکنون مانند کسی رفتار میکند که سیاست خارجی ما را به آتش کشیده و حالا میخواهد به سادگی صحنه را ترک کند.»
انتظار میرود موضعگیری مبهم رئیسجمهور در قبال این جنگ، در سفر هفته آینده او به فیلیپین و شرکت در نشستهای «همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه» (APEC) در شهر شنژن — که قطب فناوری چین محسوب میشود — بسیار پررنگ و برجسته باشد.
ترامپ در جریان حضورش در شنژن، نشستی سهجانبه و بیسابقه با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برگزار خواهد کرد. انتظار میرود ترامپ در گفتگو با شی و پوتین، به موضوع ایران و زرادخانههای هستهای این سه قدرت بپردازد.
کاخ سفید از اظهار نظر مستقیم درباره پرسشهای مطرحشده پیرامون اظهارات ترامپ در مورد ایران (پس از انتخابات) خودداری کرد. با این حال، مارکو روبیو تأکید کرد که رویکرد ترامپ در حال سوق دادن اقتصاد ایران به سوی فروپاشی است.
روبیو شامگاه جمعه در سخنرانی خود در جمع اعضای «انجمن فدرالیست» (Federalist Society) گفت: «فشار اقتصادی که ما بر این رژیم وارد میکنیم چنان سنگین است که دیگر نیازی به اقدام نظامی نیست؛ چرا که ما آنها را به شدت تضعیف کردهایم.»
دیپلماتهای خاورمیانه در تلاش برای درک موضع ترامپ
قطر، به عنوان میانجی اصلی، همچنان میکوشد تا بر سر توافقی موقت مذاکره کند؛ توافقی که عبور و مرور از تنگه هرمز — گذرگاهی حیاتی برای جریان نفت و گاز طبیعی از خلیج فارس به بازارهای جهانی — را احیا کند و در عین حال، راه را برای گفتگوهای بیشتر میان ایالات متحده و ایران باز بگذارد.
با این حال، به گفته دو دیپلمات خاورمیانهای که از این روند آگاه هستند، اظهارات متغیر — و گاه متناقض — ترامپ باعث شده است که این تلاشها اکنون در هالهای از ابهام فرو روند.
این دیپلماتها که به دلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود، اظهار داشتند که اوایل این هفته، پس از دیدار نخستوزیر قطر با ترامپ، به نظر میرسید که اوضاع در مسیر درستی قرار گرفته است.
اما پستی که ترامپ روز پنجشنبه در شبکههای اجتماعی منتشر کرد — و در آن ضمن اعلام اینکه ایالات متحده نیازی به توافق با ایران ندارد، به «ونس» دستور داد تا «تمام توجه و تمرکز خود» را بر کارزار مقابله با تقلب معطوف کند — وضعیتی از بلاتکلیفی ایجاد کرده است.
یکی از این دیپلماتها گفت که این پست پرسشهایی را برانگیخته است مبنی بر اینکه چرا به نظر میرسد ترامپ در حال به حاشیه راندن «ونس» است؛ کسی که نسبت به آغاز جنگ تردید داشت اما در نهایت از ترامپ حمایت کرد.
به گفته فردی مطلع که اجازه اظهارنظر عمومی نداشت و به شرط ناشناس ماندن سخن میگفت، این پست ترامپ درست در زمانی منتشر شد که «ونس» در حال بررسی امکان برقراری مجدد ارتباط با مذاکرهکنندگان ارشد ایرانی بود.
این فرد افزود، رئیسجمهور پیام خود را — که در آن از «ونس» خواسته بود از مذاکرات با ایران فاصله بگیرد — صبح روز بعد از آن منتشر کرد که روزنامه «وال استریت ژورنال» گزارش داده بود «ونس» به فکر از سرگیری گفتگوهاست. به گفته این منبع، ترامپ — که از بررسیهای «ونس» آگاه بود — معتقد بود که طرف ایرانی با حسن نیت عمل نمیکند.
ترامپ همچنین روز به روز اطمینان بیشتری پیدا میکند که میتواند با قاطعیت اعلام کند به اهداف نظامی خود در این جنگ دست یافته است.
با این حال، عبور از تنگه هرمز همچنان پرخطر باقی مانده است. سازمان ملل گزارش میدهد که ماه اکتبر شاهد بیشترین تعداد حوادث علیه کشتیهای تجاری در این آبهای مورد مناقشه، از ماه فوریه تاکنون، بوده است.
این منبع افزود، با این وجود، ترامپ معتقد است اکنون که حجم محمولههای نفتی عبوری از تنگه هرمز تقریباً به سطوح پیش از جنگ بازگشته، میتواند مذاکره برای دستیابی به توافقی با ایرانیها در خصوص نحوه اداره این آبراه حیاتی را به کشورهای حوزه خلیج فارس واگذار کند. یک دیپلمات منطقهای دیگر، وضعیت تلاشها برای صلح را به حالتی شبیه به «انتظار در مدار» (توقف موقت و بلاتکلیف) توصیف کرد؛ چرا که طرفها منتظرند کاخ سفید درباره نیات ترامپ شفافسازی کند.
این دیپلمات افزود که برای میانجیگران و همچنین طرف ایرانی کاملاً روشن نیست که آیا اظهارات ترامپ به معنای کنار گذاشتن توافقِ حاصل از مذاکره است، یا صرفاً نوعی ژست سیاسی پس از انتخابات میاندورهای کنگره؛ انتخاباتی که منجر به از دست رفتن کنترل کنگره برای حزب جمهوریخواه شد.
روبیو: ایالات متحده از تلاشهای میانجیگرانه دست نکشیده
ایران همچنان تمایلی به مذاکره درباره برنامه هستهای خود ندارد، مگر آنکه ایالات متحده با چندین شرط اساسی موافقت کند؛ شروطی که ایران همواره خواستار گنجاندن آنها در هرگونه توافق آتشبس بوده است.
اختلافات با ایران بر سر فعالیتهای هستهایاش، همچنان پیچیدهترین و دشوارترین مسئله باقی مانده است؛ موضوعی که ترامپ اصرار دارد باید به عنوان بخشی از هر توافقی که هدفش پایان دادن به جنگ است، حلوفصل شود.
لحن تهران نیز چندان ملایم نشده است. غلامحسین درزی، معاون نماینده ایران در سازمان ملل، روز جمعه به شورای امنیت گفت که ایران «هرگز درهای دیپلماسی را نبسته است.» اما او هشدار داد که اگر ایالات متحده یا اسرائیل دوباره به بمباران روی بیاورند، کشورش «پاسخی فوری و قاطع» خواهد داد.
روبیو اوایل این هفته تأکید کرد که ایالات متحده مخالف ادامه تلاشهای میانجیگران نیست.
روبیو گفت: «اگر قرار باشد توافقی صورت گیرد، رئیسجمهور اولین کسی خواهد بود که از آن استقبال میکند. اما این یک توافق احمقانه نخواهد بود؛ یک توافق بد نخواهد بود.»
مایکل سینگ، مدیر اجرایی «مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک»، معتقد است که وضعیت موجود احتمالاً تا مدتی ادامه خواهد یافت؛ به طوری که آمریکا و ایران بر سر تنگه هرمز در بنبست باقی میمانند و ایالات متحده به محاصره دریایی چندماههی خود که جریان نفت خام ایران به بازار جهانی را محدود کرده است، ادامه میدهد.
به گفته سینگ، راهبرد آمریکا مبنی بر اعمال فشار اقتصادی شدید بر ایران، برای ترامپ گزینهای بسیار جذابتر از تشدید تنشهای نظامی یا دادن امتیاز به تهران است.
او همچنین اشاره کرد که اگر ترامپ احساس کند ایرانیها برای مذاکره جدی آماده هستند، همواره میتواند موضع خود را در مورد تعامل «ونس» (Vance) با طرف ایرانی تغییر دهد.
سینگ، که در دوران ریاستجمهوری جورج دبلیو. بوش در کاخ سفید بر روی مسائل خاورمیانه کار میکرد، گفت: «احتمالاً منطقیترین رویکرد این است که تا حدی صبور باشیم، فشار را حفظ کنیم و به میانجیها اجازه دهیم به کار خود ادامه دهند. و زمانی که موقعیت مناسب فرا رسید — و نه پیش از آن — آنگاه باید مقامات عالیرتبهای همچون معاون رئیسجمهور و دیگران را وارد عمل کرد.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
رویترز / ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶
اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) روز جمعه ممنوعیت سراسری پروازها را لغو کرد. این ممنوعیت پس از آن اعمال شد که بروز اختلال در سیستمهای ارتباطی مراکز کنترل ترافیک هوایی، موجب هرجومرج در فرودگاههای ایالات متحده و طولانیترین توقف پروازها از زمان حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ شد.
شان دافی، وزیر حملونقل، اعلام کرد که حریم هوایی ایالات متحده در ساعت ۸:۱۵ شب به وقت شرقی (۰۱:۱۵ به وقت گرینویچ) بازگشایی شده است؛ با این حال، وی هشدار داد که انجام پروازهای خروجی بهتدریج از سر گرفته خواهد شد و بازگشت شرکتهای هواپیمایی به روال عادی، زمانبر خواهد بود.
دافی در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «این روند کند خواهد بود.»
بر اساس دادههای وبسایت ردیابی پرواز «فلایترادار۲۴» (Flightradar24)، تا ساعت ۱۱:۳۰ شب، نزدیک به ۱۰ هزار پرواز لغو شده بود؛ از جمله بیش از ۲۲۰۰ پرواز در هر یک از شرکتهای «دلتا ایرلاینز» و «امریکن ایرلاینز»، و ۱۸۰۰ پرواز در شرکت «یونایتد ایرلاینز». این وبسایت گزارش داد که برخی هواپیماها در فرودگاههای بزرگ، بیش از پنج ساعت منتظر خالی شدن گیت (درگاه ورودی به ترمینال) مانده بودند.
تحلیلگران صنعت هوانوردی میگویند توقف چهارساعته پروازها در سراسر کشور میتواند برنامههای پروازی شرکتهای هواپیمایی را تا چندین روز مختل کند.
دافی اظهار داشت که دهها هزار مسافر در فرودگاههای سراسر کشور سرگردان شدهاند. او افزود که به همراه مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی، در دفتر بیضیشکل کاخ سفید با دونالد ترامپ، رئیسجمهور، دیدار کرده و درباره این اختلال گفتگو کردهاند.
این نقص فنی، جدیدترین و شدیدترین نشانه از فشار موجود بر سیستم کنترل ترافیک هوایی ایالات متحده است؛ سیستمی که با مشکلاتی نظیر فناوریهای فرسوده، نقص در تجهیزات و ارتباطات، و کمبود چندین هزار نیروی کنترلکننده مواجه است.
به گفته دافی، این مشکلات از ساعت ۳:۳۶ بعدازظهر آغاز شد؛ زمانی که مراکز کنترل ترافیک هوایی دچار ناپایداری در سیستمهای راداری و ارتباطی شدند. دافی گفت: «سوئیچها و روترهای ما در واقع با حجم زیادی از دادهها مواجه شدند و شروع به ارائه ناهماهنگی در دادههای آن روترها کردند و به همین دلیل ما سیستم را خاموش کردیم.» او افزود که در هیچ مرحلهای رادار یا ارتباطات را به طور کامل از دست ندادند و توانستند هزاران هواپیما را با خیال راحت فرود آورند.
دافی گفت که مشکل فوری برطرف شده و پرواز ایمن است، اما هشدار داد که برای جلوگیری از خرابیهای مشابه، به یک بازنگری گستردهتر در سیستم کنترل ترافیک هوایی قدیمی نیاز است.
۵۰ میلیارد دلار تعمیرات اساسی هوانوردی
دافی کنگره را به دلیل عدم تأمین بودجه سیستم جدیدی که به گفته او میتواند از چنین قطعیهایی جلوگیری کند، سرزنش کرد و خواستار ۵۰ میلیارد دلار برای نوسازی آن شد.
پیش از این، روز جمعه، قبل از قطعی، کاخ سفید و وزارت حمل و نقل از کنگره خواسته بودند که 30.1 میلیارد دلار برای ارتقاء فرودگاهها و زیرساختهای کنترل ترافیک هوایی قدیمی کشور تصویب کند.
دافی گفت: «آنچه ما داریم یک سیستم کنترل ترافیک هوایی فوقالعاده قدیمی است. به ما پول بدهید تا آن را تعمیر کنیم.»
مولین، وزیر امنیت داخلی، گفت تاکنون «هیچ مدرکی» مبنی بر اینکه قطعی برق ناشی از حمله سایبری یا یک سیستم هوش مصنوعی خرابکار بوده باشد، وجود ندارد، اگرچه بازرسان هیچ یک از این احتمالات را رد نکردهاند.
مولین گفت: «به نظر میرسد که این مشکل به صورت مکانیکی ایجاد شده است. با این حال، ما هنوز در حال بررسی هستیم.»
وی افزود که آژانس امنیت ملی در حال همکاری با وزارت امنیت داخلی در این تحقیقات است.
به گفته دو مقام هواپیمایی، به نظر میرسد که این قطعی برق بر شبکه مخابراتی تحت نظارت L3Harris Technologies تأثیر گذاشته است. این شبکه فرکانسهای رادیویی حیاتی مورد استفاده کنترلکنندگان ترافیک هوایی برای ارتباط با خلبانان را مدیریت میکند. L3Harris به درخواست اظهار نظر پاسخی نداد.
مشکلات مسافران هنوز تمام نشده است
اگرچه توقف زمینی لغو شد، اما اختلال برای مسافران به هیچ وجه تمام نشده بود. از بوستون تا سیاتل و نیویورک تا لسآنجلس، مسافران در سالنهای خروج و میزهای خطوط هوایی تجمع کردند، زیرا تاخیرها و لغو پروازها افزایش یافت و هواپیماها در گیتهای ورودی پارک شدند.
هزاران مسافر با مشکل سرگردانی شبانه مواجه شدند. ادوارد کارگبو، ۵۰ ساله، اهل وست چستر، پنسیلوانیا، قرار بود ساعت ۹ شب سوار قطار شود. پرواز هواپیمایی اتیوپی به لومه، توگو. در عوض، او قصد داشت شب را در فرودگاه بگذراند تا پرواز ساعت ۶ صبح شنبه که زمانش تغییر کرده بود، انجام شود.
او گفت: “من باید شب را اینجا بمانم. من سرگردان هستم.”
لوئیز ماهر، ۴۷ ساله، نیز پس از اینکه پرواز بریتیش ایرویز به لندن به دلیل بحران هواپیمایی مختل شد، در نیوآرک گرفتار این اختلال شد.
او گفت: “ممکن است در مقطعی گریه کنم، اما هنوز نه.”
شرکتهای هواپیمایی ایالات متحده ملزم به ارائه غرامت به مسافران سرگردان نخواهند بود زیرا این شرکتها مسئول خرابی سیستمهای FAA نبودهاند.
تنها توقف زمینی دیگر در سراسر کشور از زمان حملات ۱۱ سپتامبر در ژانویه ۲۰۲۳ رخ داد، زمانی که FAA پروازهای داخلی را حدود ۹۰ دقیقه متوقف کرد.
سرمایهگذاران از قبل روی ضرر مالی به شرکتهای هواپیمایی حساب باز کرده بودند. سهام شرکتهای امریکن ایرلاینز (AAL.O)، یونایتد ایرلاینز (UAL.O) و دلتا ایرلاینز (DAL.N) در معاملات پس از ساعات کاری بین ۱ تا ۲ درصد کاهش یافت، در حالی که جتبلو ایرویز حدود ۳ درصد کاهش یافت.
شرکت هواپیمایی امریکن ایرلاینز اعلام کرد که پروازها به مقاصد بینالمللی و شهرهای کوچکتر خارج از مراکز اصلی خود را در اولویت قرار داده است تا هواپیماها و خدمه را برای بهبودی سریعتر آماده کند.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
![]() |
اهمیت جایزه آزادی بنیاد فریدریش ناومان برای مردم ایران؛ پاسخ به سه ایراد و پیشنهادی به شاهزاده رضا پهلوی
اهدای جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان به مردم ایران، رویدادی فراتر از یک رخدادی مقطعی است. این جایزه از یک سو مبارزه آزادیخواهانه ایرانیان را در کنار تجربههای تاریخی دیگر ملتها قرار میدهد و از سوی دیگر فرصتی برای گسترش پیوند میان جامعه مدنی ایران و نهادهای جهانی مدافع آزادی فراهم میآورد.
اهمیت یک جایزه را نمیتوان تنها با شهرت برندگان یا اعتبار نهاد اهداکننده سنجید. باید پرسید جایزه از چه ارزشهایی دفاع میکند، چه تجربههایی را به رسمیت میشناسد و چگونه میتواند از تقدیر نمادین فراتر رود و به کنش اجتماعی و سیاسی یاری رساند.
این نوشته، پس از معرفی بنیاد فریدریش ناومان و برندگان پیشین جایزه آزادی، به سه ایراد درباره اعتبار جایزه ۲۰۲۶ پاسخ میدهد و در پایان پیشنهادی برای بهرهگیری از ظرفیت عملی آن مطرح میکند.
بنیاد فریدریش ناومان و جایزه آزادی
بنیاد فریدریش ناومان در ۱۹ مه ۱۹۵۸، با ابتکار تئودور هویس، نخستین رئیسجمهور آلمان فدرال، و همراهی شماری از شخصیتهای لیبرال تاسیس شد. این بنیاد نام فریدریش ناومان (۱۸۶۰–۱۹۱۹)، اندیشمند و سیاستمدار لیبرال آلمانی، را بر خود دارد. از سال ۲۰۰۷ نیز عبارت «برای آزادی» به نام آن افزوده شد.
ماموریت بنیاد گسترش اندیشه لیبرال، آموزش سیاسی، تقویت جامعه مدنی، دفاع از حقوق بشر و حکومت قانون و پشتیبانی از آزادی فردی و اقتصاد بازار است. بنیاد از نظر تاریخی و فکری به حزب دموکراتهای آزاد آلمان (FDP) نزدیک است، اما از نظر حقوقی و سازمانی نهادی جدا از حزب به شمار میرود. این جدایی به معنای نبود نزدیکی فکری یا ارتباط سیاسی نیست؛ بلکه نشان میدهد بنیاد را نباید با تشکیلات انتخاباتی حزب یکسان دانست.
بنیاد از سال ۲۰۰۶ هر دو سال یکبار جایزه آزادی را به شخصیتهایی اهدا کرده است که در گسترش جامعه مدنی لیبرال و دفاع از آزادی نقش برجستهای داشتهاند. مراسم اهدای جایزه در کلیسای سنتپل فرانکفورت برگزار میشود؛ مکانی تاریخی که در سال ۱۸۴۸ میزبان نخستین پارلمان سراسری منتخب آلمان بود. انتخاب این مکان نیز معنایی نمادین دارد: پیوند دادن مبارزه امروز برای آزادی با تاریخ کوشش برای دموکراسی و حکومت قانون.
برندگان پیشین جایزه آزادی
برندگان پیشین جایزه نشان میدهند که بنیاد ناومان آزادی را مفهومی محدود به یک حرفه، کشور یا شیوه مبارزه نمیداند.
🔸در سال ۲۰۰۶، هانسدیتریش گنشر، وزیر خارجه پیشین آلمان، به سبب نقش برجستهاش در دیپلماسی اروپایی و روند اتحاد دوباره آلمان تقدیر شد.
🔸در سال ۲۰۰۸، ماریو وارگاس یوسا، نویسنده پرویی و برنده بعدی نوبل ادبیات، جایزه گرفت. او در آثار ادبی و سیاسی خود به نقد اقتدارگرایی و دفاع از آزادی فردی پرداخت.
🔸در سال ۲۰۱۰، نکلا کلک، جامعهشناس ترکتبار آلمانی، به سبب دفاع از آزادی فردی و حقوق زنان و نقد ساختارهای اجتماعی محدودکننده مورد تقدیر قرار گرفت.
🔸در سال ۲۰۱۲، ولفگانگ کرستینگ، فیلسوف سیاسی آلمانی، جایزه را به دلیل پژوهشهایش درباره آزادی، عدالت، حقوق و مبانی فلسفی لیبرالیسم دریافت کرد.
🔸در سال ۲۰۱۴، هلن زیله، روزنامهنگار و سیاستمدار آفریقای جنوبی، که در دوران آپارتاید در افشای سرکوب سیاسی نقش داشت، برنده شد.
🔸در سال ۲۰۱۶، کاسپار ویلیگر، سیاستمدار سوئیسی، به دلیل فعالیت در عرصه سیاست عمومی، مسئولیتپذیری مالی و دفاع از نهادهای لیبرال تقدیر شد.
🔸در سال ۲۰۱۸، یواخیم گاوک، کنشگر مدنی آلمان شرقی و رئیسجمهور پیشین آلمان، جایزه گرفت. او از چهرههای مبارزه مسالمتآمیز علیه حکومت کمونیستی آلمان شرقی و مدافع آزادی همراه با مسئولیت فردی بود.
🔸در سال ۲۰۲۰، فریده اشپرینگر، ناشر آلمانی، به سبب نقش خود در عرصه رسانه و پشتیبانی از آزادی مطبوعات مورد تقدیر قرار گرفت.
🔸در سال ۲۰۲۲، زوزانا چاپوتووا، رئیسجمهور وقت اسلواکی، که با دفاع از حکومت قانون و مبارزه با فساد شناخته میشد، برنده شد.
🔸در سال ۲۰۲۴، ولادیمیر کارا-مورزا، روزنامهنگار و مخالف حکومت پوتین، جایزه گرفت. او به دلیل فعالیت علیه سرکوب سیاسی در روسیه زندانی شده بود و پس از آزادی نیز به دفاع از حقوق بشر و مخالفت با جنگ روسیه علیه اوکراین ادامه داد.

این فهرست، با همه تفاوتهای فکری و حرفهای برندگان، نشان میدهد که آزادی در سنت بنیاد ناومان تنها به یک حق یا یک عرصه زندگی محدود نیست. آزادی اندیشه، حقوق فردی، حکومت قانون، دموکراسی، آزادی رسانهها و مسئولیت اقتصادی، وجوه گوناگون سنتی هستند که بنیاد از آن دفاع میکند.
جایزه آزادی ۲۰۲۶ برای مردم ایران
بنیاد فریدریش ناومان در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که جایزه آزادی آن سال به مردم ایران تعلق خواهد گرفت. مراسم اهدای جایزه در ۷ نوامبر ۲۰۲۶ در کلیسای سنتپل فرانکفورت برگزار شد.
این نخستین بار در تاریخ جایزه بود که بنیاد به جای یک شخصیت، مردم یک کشور را برگزید. بنیاد تصریح کرد که جایزه به ایرانیانی تعلق دارد که برای آزادی، دموکراسی و کرامت انسانی مبارزه کردهاند؛ از جمله زنان و جوانانی که پس از جانباختن ژینا مهسا امینی در سال ۲۰۲۲، با شعار «زن، زندگی، آزادی» به میدان آمدند و نیز کسانی که در اعتراضات بعدی جان باختند، زندانی شدند یا آزار دیدند.
در مراسم فرانکفورت، اشتفن زیبیش، رئیس هیئتمدیره بنیاد، تاکید کرد که جایزه نه به یک گروه یا حزب و نه به یک فرد، بلکه به مردم ایران تعلق دارد. بیژن جیرسرایی نیز در سخنرانی تقدیر خود، بر شجاعت ایرانیانی تاکید کرد که برای آزادی با خطر زندان، شکنجه و مرگ روبهرو شدهاند. رضا پهلوی جایزه را به امانت دریافت کرد و اعلام کرد که آن را در آینده به نخستین نمایندگان آزادانه برگزیده مردم ایران تحویل خواهد داد.
اهمیت این تصمیم را میتوان در دو سطح بررسی کرد.
از نظر تاریخی، بنیاد ناومان مبارزه ایرانیان را بخشی از تاریخ گستردهتر کوشش انسانها برای آزادی شناخته است. این تقدیر بهویژه از آن جهت اهمیت دارد که آزادیخواهی ایرانیان را به یک جریان سیاسی یا شخصیت خاص فرو نمیکاهد، بلکه آن را تلاشی جمعی برای برخورداری از حقوق بنیادین معرفی میکند.
از نظر عملی، جایزه میتواند فرصتی برای گسترش ارتباط با نهادهای مدافع آزادی، افزایش توجه افکار عمومی بینالمللی و تقویت همکاری میان کنشگران ایرانی و غیرایرانی باشد. البته اثر عملی آن به اقداماتی بستگی دارد که پس از دریافت جایزه انجام میشوند.
پاسخ به سه ایراد درباره اعتبار جایزه
ایراد نخست: آیا شکست انتخاباتی حزب دموکراتهای آزاد، اعتبار جایزه را کاهش میدهد؟
برخی منتقدان از آنجا که بنیاد فریدریش ناومان با حزب دموکراتهای آزاد آلمان پیوند تاریخی و فکری دارد، ناکامی انتخاباتی این حزب در سال ۲۰۲۵ را دلیلی برای کماعتبار دانستن جایزه میشمارند. این استدلال میان دو معیار متفاوت را یکی میانگارد: میزان حمایت انتخاباتی از یک حزب و اعتبار فکری و نهادی بنیادی که با آن نزدیکی دارد.
بنیادهای سیاسی آلمان با جریانهای حزبی معینی پیوند تاریخی و فکری دارند: بنیاد فریدریش ناومان به حزب دموکراتهای آزاد، با گرایش لیبرال؛ بنیاد کنراد آدنوئر به اتحادیه دموکرات مسیحی، با گرایش محافظهکار و دموکراتمسیحی؛ بنیاد فریدریش ابرت به حزب سوسیالدموکرات؛ و بنیاد هاینریش بل به حزب سبزها ، با گرایش محیطزیستی و ترقیخواه، نزدیک است. بااینحال، این بنیادها از نظر حقوقی و سازمانی از احزاب یادشده جدا هستند و نباید فعالیتهای آموزشی و فکری آنها را با فعالیت انتخاباتی احزاب یکسان دانست.
البته استقلال حقوقی، بهتنهایی اعتبار فکری یک بنیاد را اثبات نمیکند. اعتبار را باید با معیارهایی مانند پیشینه فعالیت، شفافیت، کیفیت داوری، دستاوردها و جایگاه برندگان سنجید.
اما نتیجه انتخابات نیز بهتنهایی معیار مناسبی برای چنین داوریای نیست. اگر شکست انتخاباتی یک حزب را نشانه بیاعتباری ارزشهای مورد دفاع آن بدانیم، باید پیروزی انتخاباتی را نیز دلیل درستی همان ارزشها بشماریم. در این صورت، آیا باید پذیرفت که هرگاه حزبی افراطی با رای مردم به قدرت برسد، اندیشههای آن و نیز اندیشکدهها، نهادها و بنیادهای همسو با آن، صرفاً به دلیل پیروزی انتخاباتی، از اعتبار فکری بیشتری برخوردار شوند؟ چنین نتیجهای آشکارا نادرست است. انتخابات میزان پشتیبانی سیاسی از یک حزب را نشان میدهد، نه درستی اندیشههای آن را. محبوبیت سیاسی و اعتبار فکری دو معیار متفاوتاند و هیچیک را نمیتوان جایگزین دیگری کرد.
بنابراین، میتوان با حزب دموکراتهای آزاد یا حتی با رویکرد بنیاد ناومان مخالف بود، بیآنکه از نتیجه یک انتخابات، بیاعتباری جایزه آزادی را نتیجه گرفت.
ایراد دوم: چرا جایزه مردم ایران به رضا پهلوی سپرده شد؟
ایراد دوم به انتخاب رضا پهلوی برای دریافت امانی جایزه مربوط است. برای بررسی این ایراد باید میان برنده جایزه، نماینده برنده و امانتدار جایزه تفاوت گذاشت. برنده صاحب افتخار است. نماینده به نیابت از او جایزه را دریافت میکند. امانتدار نیز آن را برای تحویل در آینده نگاه میدارد، بدون آنکه این وظیفه لزوماً به معنای نمایندگی سیاسی صاحب جایزه باشد. در مورد جایزه ناومان، این تمایز اهمیت اساسی دارد: برنده مردم ایراناند؛ رضا پهلوی امانتدار جایزه است؛ و دریافتکنندگان نهایی آن، نمایندگان آزادانه برگزیده مردم ایران خواهند بود. دریافت جایزه از سوی شخصی جز برنده اصلی در تاریخ جوایز بینالمللی سابقه دارد.
در سال ۱۹۸۳، دانوتا والسا جایزه نوبل صلح را به نیابت از همسرش لخ والسا دریافت کرد. در سال ۱۹۹۱، الکساندر آریس جایزه نوبل صلح را از طرف مادرش، آنگ سان سو چی، که در بازداشت خانگی بود، دریافت کرد.
در سال ۲۰۲۳ نیز پارلمان اروپا جایزه ساخاروف را به ژینا مهسا امینی و جنبش «زن، زندگی، آزادی» اهدا کرد. از آنجا که حکومت ایران مانع سفر خانواده امینی شد، صالح نیکبخت، وکیل خانواده، و دو کنشگر حقوق زنان، افسون نجفی و مرسده شاهینکار، در مراسم حضور یافتند.
البته دریافت جایزه به نیابت با امانتداری آن تا زمان انتخاب نمایندگان یک ملت یکسان نیست. بااینحال، این نمونهها نشان میدهند که تفاوت میان برنده و تحویلگیرنده جایزه امری بیسابقه نیست. اما چرا بنیاد ناومان رضا پهلوی را برگزید؟
در سخنرانی آغازین مراسم، اشتفن زیبیش به انتقادها از دعوت رضا پهلوی اشاره کرد و توضیح داد که او بر انتخابات آزاد، جدایی دین از حکومت، حقوق همه ایرانیان و حق مردم برای تعیین آینده خود تاکید کرده است. زیبیش همچنین تصریح کرد که بنیاد، رضا پهلوی را در برابر تعهد اعلامشدهاش به واگذاری جایزه به نمایندگان منتخب مردم مسئول میداند. بنابراین، انتخاب او به معنای تایید یک شکل مشخص حکومت آینده ایران نیست. بنیاد نیز تاکید کرده است که تصمیم درباره آینده سیاسی و شکل حکومت ایران تنها بر عهده مردم ایران است.
به باور نگارنده، رضا پهلوی در میان چهرههای شناختهشده اپوزیسیون ایران، از شخصیتهایی است که در مواضع اعلامشده خود بر آزادی فردی، جدایی دین از حکومت و حق انتخاب مردم تاکید کردهاند. از این منظر، انتخاب او از سوی بنیادی لیبرال قابل فهم است. این ارزیابی یک داوری سیاسی و فکری است، نه حقیقتی فراتر از نقد. مخالفان حق دارند درباره مناسب بودن انتخاب او پرسش کنند یا گزینه دیگری را ترجیح دهند. آنچه از نظر منطقی پذیرفتنی نیست، تبدیل مخالفت با امانتدار به انکار اعتبار جایزهای است که به مردم ایران تعلق گرفته است.
ایراد سوم: آیا پشتیبانی از مداخله نظامی با آزادیخواهی ناسازگار است؟
ایراد سوم به مواضع رضا پهلوی درباره مداخله نظامی محدود و هدفمند علیه دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی مربوط میشود. برخی منتقدان پشتیبانی از چنین اقدامی را ناسازگار با آزادیخواهی میدانند.
در پاسخ، نخست باید به تمایزی بنیادین توجه کرد: بنیاد فریدریش ناومان «جایزه آزادی» اهدا میکند، نه «جایزه صلح». آزادی و صلح هر دو ارزشمندند، اما یکسان نیستند. نبود جنگ لزوماً به معنای آزادی مردم نیست؛ حکومتی میتواند در صلح با دیگر کشورها باشد و همزمان شهروندان خود را سرکوب کند. از سوی دیگر، مبارزه برای آزادی نیز همیشه بدون توسل به زور پیش نرفته است.
تاریخ آزادیخواهی نمونههای روشنی از شخصیتهایی دارد که در شرایطی معین از جنگ یا مبارزه مسلحانه پشتیبانی کردهاند.
وینستون چرچیل در مه ۱۹۴۰، هنگامی که آلمان نازی بخش بزرگی از اروپا را تهدید میکرد، در برابر سیاست سازش ایستاد و در مجلس عوام بریتانیا اعلام کرد که سیاست دولتش جنگ با تمام توان علیه استبداد نازی است. او جنگ را نه ارزشی مطلوب، بلکه ضرورتی برای جلوگیری از پیروزی حکومتی تمامیتخواه میدانست.
شارل دوگل نیز در ژوئن ۱۹۴۰، پس از شکست ارتش فرانسه و تصمیم دولت این کشور به درخواست آتشبس از آلمان نازی، از لندن خواستار ادامه جنگ شد. او با پشتیبانی بریتانیا نیروهای فرانسه آزاد را سازمان داد و مبارزه نظامی را بخشی از کوشش برای رهایی کشورش از اشغال دانست.
نلسون ماندلا، که سالها از مبارزه مسالمتآمیز علیه آپارتاید دفاع کرده بود، پس از تشدید سرکوب و بسته شدن راههای اعتراض قانونی، در سال ۱۹۶۱ در بنیانگذاری شاخه مسلح کنگره ملی آفریقا مشارکت کرد. او در دفاعیه دادگاه ریوونیا در سال ۱۹۶۴ توضیح داد که مبارزه مسلحانه را نه از سر علاقه به خشونت، بلکه پس از ناکامی راههای مسالمتآمیز پذیرفته است. ماندلا در آغاز، خرابکاری علیه تاسیسات و نمادهای حکومت را با هدف پرهیز از تلفات انسانی برگزید.
این سه شخصیت از نظر اندیشه، موقعیت تاریخی و شیوه مبارزه یکسان نبودند. چرچیل رهبری دولتی درگیر جنگ با قدرتی متجاوز را بر عهده داشت؛ دوگل مقاومت نظامی علیه اشغال خارجی را سازمان داد؛ و ماندلا به مبارزه مسلحانه علیه حکومت کشور خود روی آورد. بااینحال، تجربه هر سه نشان میدهد که آزادیخواهی لزوماً به معنای مخالفت مطلق با جنگ یا کاربرد نیروی نظامی نیست.
البته از این واقعیت تاریخی نمیتوان نتیجه گرفت که هر جنگی به نام آزادی مشروع است یا به آزادی میانجامد. بهویژه باید میان جنگ دفاعی، مقاومت مسلحانه داخلی و مداخله نظامی خارجی تفاوت گذاشت. بنابراین، برای داوری درباره موضع رضا پهلوی سه پرسش اساسی مطرح میشود: آیا کاربرد نیروی نظامی در شرایط مورد نظر او از نظر حقوقی و اخلاقی توجیهپذیر است؟ آیا حملات پیشنهادی میتوانند توان دستگاه سرکوب را کاهش دهند؟ و آیا پیامدهای احتمالی آنها، بهویژه برای غیرنظامیان و آینده ایران، با هدف آزادیخواهی سازگار خواهند بود؟
پاسخ به این پرسشها نیازمند بررسی مستقل است. دفاع از آزادی نه مستلزم صلحطلبی مطلق است و نه مجوزی نامحدود برای توسل به زور.
این نمونهها نشان میدهند که دفاع از آزادی لزوماً به معنای صلحطلبی مطلق نیست. اما هیچیک بهتنهایی مداخله نظامی در ایران را توجیه نمیکنند. مبارزه مسلحانه داخلی، دفاع در برابر تجاوز خارجی و مداخله نظامی یک دولت در کشور دیگر، از نظر حقوقی و سیاسی وضعیتهای متفاوتی دارند.
برای ارزیابی موضع رضا پهلوی نیز باید نخست آن را بهدرستی بازنمایی کرد. او سالها از راهی میان مماشات با جمهوری اسلامی و جنگ فراگیر خارجی سخن گفته است. پس از کشتار معترضان در دیماه ۱۴۰۴، از حملات نظامی محدود و هدفمند علیه دستگاه سرکوب، بهویژه سپاه پاسداران و ساختار فرماندهی آن، پشتیبانی کرد.
در نشست خبری ژانویه ۲۰۲۶، هدف چنین حملاتی را تضعیف توان حکومت برای کشتار معترضان و فراهم کردن امکان مبارزه مردم برای آزادی معرفی کرد. او بر پرهیز از هدف قرار دادن کارخانهها، مدارس، بیمارستانها و دیگر زیرساختهای غیرنظامی تاکید ورزید و استقرار نیروهای زمینی خارجی را ضروری ندانست. بنابراین، موضع اعلامشده او را نباید با درخواست جنگ تمامعیار یا اشغال ایران یکسان گرفت. در عین حال، از این سخنان نمیتوان نتیجه گرفت که یک عملیات نظامی در عمل حتماً محدود خواهد ماند.
محدود بودن اهداف اعلامشده، تضمینی برای محدود ماندن دامنه جنگ یا جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان نیست. برای داوری درباره چنین مداخلهای باید مشروعیت حقوقی، ضرورت، تناسب، امکان حفاظت از غیرنظامیان، احتمال موفقیت و پیامدهای ناخواسته آن بررسی شوند. مخالفت با مداخله نظامی میتواند موضعی سازگار با آزادیخواهی باشد؛ همانگونه که پذیرش مشروط کاربرد نیروی نظامی نیز لزوماً نفی آزادیخواهی نیست.
اختلاف بر سر شرایط، ابزارها و پیامدهای اقدام نظامی است، نه صرفاً بر سر استفاده از واژه جنگ.
ازاینرو، منتقدان رضا پهلوی حق دارند مواضع او را نقد کنند، اما نقد منصفانه باید بر موضعی استوار باشد که واقعاً بیان کرده است، نه بر برداشتی سادهشده از آن.
در نهایت، اعتبار جایزه آزادی به مردم ایران را نباید به تایید یا رد همه مواضع سیاسی امانتدار آن وابسته کرد. موضوع اصلی جایزه، مبارزه مردم ایران برای آزادی است.
سخن پایانی: پیشنهادی به شاهزاده رضا پهلوی برای گسترش همبستگی جهانی
اهمیت جایزه آزادی ۲۰۲۶ بنیاد فریدریش ناومان تنها در تقدیر از مبارزه مردم ایران نیست؛ در فرصتی نیز هست که برای گسترش همبستگی جهانی با آزادیخواهان ایران فراهم میآورد.
ازاینرو، به شاهزاده رضا پهلوی، در مقام امانتدار جایزه آزادی ۲۰۲۶، پیشنهاد میکنم با بهرهگیری از این فرصت، پیوند خود را با برندگان پیشین جایزه گسترش دهد و برای جهانیتر کردن مبارزه مردم ایران، همکاری با سه گروه از نهادها و جوایز بینالمللی را دنبال کند: نهادهای مدافع حقوق بشر، نهادهای پشتیبان آزادیهای سیاسی و مدنی، و نهادهای پاسدار آزادی اقتصادی.
نخست، نهادهای مدافع حقوق بشر
🔸جایزه حقوق بشر واتسلاو هاول، که از سال ۲۰۱۳ با مشارکت مجمع پارلمانی شورای اروپا، کتابخانه واتسلاو هاول و بنیاد منشور ۷۷ اهدا میشود، از کنشگران برجسته حقوق بشر تقدیر میکند. نسرین ستوده، وکیل و مدافع حقوق بشر ایرانی، برنده سال ۲۰۲۶ این جایزه است (pace.coe.int/en/pages/havelprize).
🔸جایزه مارتین انالس نیز به مدافعان حقوق بشر، بهویژه کسانی که در معرض خطر قرار دارند، تعلق میگیرد. عمادالدین باقی، اکبر گنجی و نسرین ستوده از چهرههای ایرانی مرتبط با این جایزه بودهاند (http://www.martinennalsaward.org).
🔸جایزه شجاعت اجلاس ژنو از شخصیتها و گروههایی تقدیر میکند که در برابر استبداد و نقض حقوق بشر ایستادگی کردهاند. این جایزه در سال ۲۰۲۶ به «قهرمانان ایران» تعلق گرفت و مسیح علینژاد آن را به نمایندگی دریافت کرد (http://www.genevasummit.org).
دوم، نهادهای پشتیبان آزادیهای سیاسی و مدنی
🔸جایزه ساخاروف پارلمان اروپا برای آزادی اندیشه، از سال ۱۹۸۸ به مدافعان آزادی و حقوق بنیادین اهدا میشود. ژینا مهسا امینی و جنبش «زن، زندگی، آزادی» از برندگان سال ۲۰۲۳ آن بودند (http://www.europarl.europa.eu/sakharovprize).
🔸جایزه چهار آزادی روزولت بر چهار آزادی بیان، مذهب، رهایی از ترس و رهایی از نیاز استوار است. این جایزه در سال ۲۰۲۶ به ولودیمیر زلنسکی و مردم اوکراین نیز تعلق گرفت؛ نمونهای دیگر از تقدیر از مبارزه جمعی یک ملت برای آزادی (http://www.fourfreedoms.nl).
🔸جایزه آزادی موزه ملی حقوق مدنی آمریکا نیز از شخصیتهایی تقدیر میکند که در گسترش حقوق مدنی، برابری و آزادی نقش داشتهاند؛ از جمله نلسون ماندلا، جان لوئیس و اوپرا وینفری (http://www.civilrightsmuseum.org).
سوم، نهادهای پشتیبان آزادی اقتصادی
جایزه میلتون فریدمن برای پیشبرد آزادی، که از سال ۲۰۰۲ از سوی موسسه کیتو اهدا میشود، از مدافعان آزادی فردی در عرصههای سیاسی، مدنی و اقتصادی تقدیر میکند. هرناندو د سوتو، مارت لار، لشک بالتسروویچ و اکبر گنجی از برندگان آن بودهاند (http://www.cato.org/milton-friedman-prize-advancing-liberty).
در همین چارچوب، شایسته است منشورها و برنامههای پیشنهادی شاهزاده نیز، در کنار آزادیهای سیاسی و مدنی، جایگاه آزادی اقتصادی، حقوق مالکیت، کارآفرینی و اقتصاد بازاربنیاد را روشنتر کنند؛ زیرا آزادی سیاسی و اقتصادی، هرچند یکسان نیستند، در سنت لیبرال پیوندی بنیادی دارند.
این نهادها و برندگان آنها میتوانند حلقههای شبکهای گسترده از همبستگی جهانی باشند؛ شبکهای که مبارزه ایرانیان برای آزادی، حقوق بشر، حکومت قانون و مردمسالاری را فراتر از مرزهای ایران بازتاب دهد.
ارزش ماندگار جایزه آزادی ۲۰۲۶ تنها در افتخاری نیست که به مردم ایران داده شده است؛ بلکه در امکانی نیز هست که برای پیوند مبارزه آنان با تجربهها، نهادها و جنبشهای آزادیخواه جهان فراهم میکند. تبدیل این امکان به همکاری پایدار، میتواند دستاوردی فراتر از خود جایزه داشته باشد.
☑️ شرح دقیق و مشروح آقای جمشید اسدی از تاریخ بنیاد فریدریش نویمان و بنیادهای مشابۀ دیگر بسیار جالب و اطلاع از آنها برای کنشگران آزادی خواه و لیبرال ایرانی بسیار ضروری و لازم بود. ذکر شخصیتهای دیگر ایرانی دریافت کنندۀ یا امانت دار جوایز مشابه نیز اطلاعاتی ضروری بود که باعث غرور و اعتماد به نفس همۀ ایرانیان و کنشگران شجاع سیاسی و آزادی خواه ایران در داخل و خارج کشور می باشد.
همچنین پیشنهادات آقای اسدی به امانت دار این جایزه، آقای رضا پهلوی، در این موقعیت حساس بسیار جالب و ضروری بود. با این امید که آقای رضا پهلوی به نتایج دراز مدت پیشنهاد آقای اسدی توجه لازم را مبزول دارند و با تماس با افرادی که آقای اسدی در این نوشته به عنوان دریافت کننده و یا امانت دار جوایز مشابه نام بردهاند تماس گرفته و با همفکری و کار مشترک با آنها در رفع یا تقلیل ظن موجود در مورد گرایش ایشان به تک روی و رهبری فردی به کاهند.
باقر قلیائی
☑️ آقای دکتر اسدی عزیز. مقاله شما بسیار جالب و آگاهیبخش بود، و مهمتر اینکه موضوع دریافت جایزه به امانت برای مردم ایران توسط آقای رضا پهلوی را به طور مفصل برای ماندن در تاریخ مبارزات مردم ایران شرح دادید.
در مورد جنگ نیز با شما همعقیده هستم، با تاکید روی این نکته که جنگ را ج.ا. شروع کرده است، زیرا از همان ابتدا، سیاست نابودی اسرائیل را در حرف و در عمل پیش گرفته است و از طریق نیابتیهایش در اجرای آن کوشیده است. بنابراین مادام که این سیاست ج.ا. کنار گذاشته نشود، چه مردم ایران بخواهند، چه نخواهند، اسرائیل در موضع تدافعی (برای حفظ موجودیت خود) به جنگ ادامه خواهد داد.
با احترام. رضا قنبری. آلمان
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
باراک راوید / اکسیوس
به گفته سه منبع آگاه، رئیس موساد (سرویس جاسوسی اسرائیل) روز جمعه برای گفتگو با مقامات ارشد دولت ترامپ درباره جنگ با ایران، در واشنگتن به سر میبرد.
اهمیت موضوع: سفر «رومان گوفمن» - که یکی از نزدیکترین معتمدان بنیامین نتانیاهو محسوب میشود - در حالی انجام میگیرد که نخستوزیر اسرائیل در حال فشار آوردن به دونالد ترامپ برای از سرگیری جنگ علیه ایران است.
جزئیات خبر: به گفته این منابع، گوفمن قرار است با جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، دیدار کند. یکی از منابع افزود که انتظار میرود او به میامی نیز سفر کند تا با استیو ویتکاف، نماینده کاخ سفید، ملاقات نماید.
موساد، سیا و کاخ سفید از اظهار نظر در این باره خودداری کردند.
وضعیت فعلی: ترامپ تاکنون در برابر فشار نتانیاهو برای بازگشت به درگیری نظامی مقاومت کرده است. به گفته یک مقام آمریکایی، این دو نفر در جریان گفتگوی تلفنی روز ۵ نوامبر، درباره جنگ با ایران گفتگو کردهاند.
در عوض، رئیسجمهور آمریکا با همراهی عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، بر ادامه محاصره دریایی و کارزار فشار اقتصادی علیه ایران تأکید دارد و همزمان بررسی میکند که آیا دستیابی به یک توافق امکانپذیر است یا خیر.
ترامپ روز پنجشنبه گفت: «من میتوانم فوراً به این وضعیت پایان دهم. اما بنا به درخواست کشورهایی که قصد محافظت از آنها را دارم، ما این مسیر را کمی طولانیتر و با شیوهای متمدنانهتر پیش میبریم.»
او افزود: «عربستان سعودی از من خواسته است که اجازه دهم وضعیت فعلی برای مدتی ادامه یابد، زیرا [ایران] در حال فروپاشی است. قطر، کویت، امارات و بحرین نیز همگی ترجیح میدهند که این دوره انتظار طی شود.»
نکته قابلتوجه: نتانیاهو پس از انتخابات ۲۷ اکتبر در اسرائیل، اکثریت خود را در پارلمان (کنست) از دست داده است.
رقیب او، گادی آیزنکوت، مأموریت تشکیل دولت جدید را دریافت کرده است؛ هرچند هنوز مشخص نیست که آیا او موفق به انجام این کار خواهد شد یا خیر.
در همین حال، به گفته منابع، رهبران اپوزیسیون اسرائیل نگرانند که نتانیاهو برای تضعیف تلاشهای آیزنکوت، دست به حمله علیه ایران بزند — یا ایران را تحریک کند تا به اسرائیل حمله کند. در صورتی که آیزنکوت در تشکیل دولت موفق شود، نتانیاهو از قدرت کنار خواهد رفت. روز پنجشنبه، نتانیاهو به مدت دو ساعت با آیزنکوت دیدار کرد و او را در جریان وضعیت مربوط به ایران قرار داد.
یک منبع نزدیک به آیزنکوت گفت که به باور او، شرایط کنونی نیازمند اقدام نظامی فوری علیه ایران نیست.
آنچه آنها میگویند: آیزنکوت روز جمعه در بیانیهای اعلام کرد که در هفته جاری با نتانیاهو و منشی نظامی او دیدار داشته و «به صراحت گفته است که اجازه نخواهد داد در دوران انتقال دولت، بر اقدامات نخستوزیر نظارتی صورت نگیرد.»
آیزنکوت گفت: «برای من، امنیت اسرائیل بر هر ملاحظه دیگری ارجحیت دارد و هرگز نباید به ابزاری برای کسب سرمایه سیاسی تبدیل شود. این همان انتظاری است که از همه مقامات و مسئولان دارم.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
محمد و احمد رشید / رویترز / ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶
در خارج از یک انبار در نزدیکی بصره، صدها تانکر نفتکش صف کشیدهاند تا نفت خام عراق را بارگیری کنند. این محمولهها قرار است از طریق یک مسیر زمینی بیابانی ـــ که دههها تقریباً بلااستفاده مانده بود ـــ به بندر بانیاس در سوریه منتقل شوند.
عراق، دومین تولیدکننده بزرگ اوپک، از زمانی که تنگه هرمز (مسیر معمول صادراتیاش) به دلیل جنگ ایران دچار اختلال شد، در تلاش بوده تا مسیرهای جایگزینی برای صادرات نفت خود بیابد.
دو منبع آگاه به رویترز گفتند که با وجود هزینههای بالاتر حملونقل، مسیر زمینی به دلیل پایان یافتن سالها درگیری در سوریه، دوباره مورد توجه قرار گرفته است.
اگرچه عراق بخش عمده نفت خام خود را از پایانههای خلیج فارس صادر میکند، اما مسیر سوریه به گزینهای کوچک اما از نظر استراتژیک مهم برای انتقال محمولههای نفت خام سنگین تبدیل شده است.
باسم عبدالکریم، مدیرکل شرکت دولتی نفت بصره (BOC)، گفت که از ماه گذشته، گروه انرژی قطری «یوسیسی هلدینگ» (UCC Holding) انتقال نفت خام عراق به بندر بانیاس را با استفاده از کامیون آغاز کرده است.
عبدالکریم افزود که شرکت UCC بر اساس قراردادی با شرکت دولتی بازاریابی نفت عراق (SOMO)، روزانه بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ هزار بشکه نفت را حمل میکند؛ البته حجم محمولهها به تعداد کامیونهای موجود بستگی دارد.

شرکتهای UCC و SOMO به درخواستها برای اظهار نظر پاسخی ندادند.
عبدالکریم افزود که این نفت خام از میادین نفتی جنوب عراق با کامیون به بندر بانیاس در دریای مدیترانه منتقل میشود تا از آنجا به بازارهای بینالمللی صادر گردد.
یک فرد مطلع از این توافق گفت که شرکت UCC در حال حاضر ناوگانی متشکل از ۶۰۰۰ کامیون دارد و قصد دارد آن را برای این مسیر به ۱۰,۰۰۰ دستگاه افزایش دهد. این شرکت همچنین حدود ۱۰,۰۰۰ راننده در اختیار دارد. به گفته این منبع، روزانه حدود ۱۵۰,۰۰۰ بشکه نفت در مقصد تخلیه میشود.
اسحاق محمد، یکی از رانندگان تانکرها، گفت: «ما نفت خام را در تأسیسات ذخیرهسازی “طوبی” بارگیری کرده و به بانیاس در سوریه منتقل میکنیم. رفتوبرگشت کامل، شامل بازگشت به طوبی، تا پنج روز طول میکشد.»
لؤی جواد، مدیر تأسیسات ذخیرهسازی طوبی در نزدیکی بصره — شهر نفتی در جنوب عراق — اظهار داشت که از زمان اجرایی شدن این توافق در ۲۶ اکتبر، شرکت «یوسیسی» (UCC) حدود ۱.۶ میلیون بشکه نفت بارگیری کرده است.
بر اساس سندی که به رویت خبرگزاری رویترز رسیده است، شرکت «یوسیسی» قصد دارد طی یک دوره سه ماهه (از ۱۴ اکتبر)، بین ۵ تا ۱۴ میلیون بشکه نفت خام سنگین را با تخفیف ۳۸ دلار در هر بشکه بارگیری کند.
فردی که از جزئیات این وضعیت آگاه است، گفت بعید است حجم نفت ارسالی در آینده نزدیک از این میزان فراتر رود؛ چرا که مشکلاتی در تأمین کامیون و محدودیتهای دیگری وجود دارد.
این فرد افزود که نفت در بانیاس به کشتیها منتقل میشود تا به پالایشگاههایی در منطقه مدیترانه، از جمله در کشورهای یونان، ایتالیا و ترکیه، تحویل داده شود.
طبق این توافق، شرکت «یوسیسی» مجاز است حدود ۱۲ دلار به ازای هر بشکه دریافت کند تا هزینههای حملونقل جادهای (با کامیون) و سایر هزینههای مرتبط با انتقال نفت از طریق سوریه را پوشش دهد.
بر اساس گزارش ماهانه اخیر اوپک (OPEC) که به منابع ثانویه استناد کرده است، عراق در ماه اکتبر نزدیک به ۴.۵ میلیون بشکه در روز نفت تولید کرده که حدود نیم میلیون بشکه بیشتر از ماه پیش از آن است.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
برگردان: علیمحمد طباطبایی
مقدمه مترجم: در طول ۱۰ روز، بریتانیا با گذشتهای روبرو شد که مدتها کوشیده بود آن را در حاشیهٔ روایت ملی خود نگه دارد. انتشار دفتر بازرگانان بردهٔ بریتانیا — سندی ۶۳۶ صفحهای که نام مالکان، شریکان، سرمایهگذاران و حتی صابونپزها و پنیرفروشانی را در خود دارد که در تجارت بردهٔ از طریق اقیانوس اطلس دست داشتند — و سپس انتشار دفاتر بردهداری مستعمرات پیشین بریتانیا با نزدیک به ۴ میلیون سابقه، پرده از گسترهٔ دخالت این کشور در بردهداری برداشت. این اسناد نشان میدهند که بریتانیا نه فقط در حاشیه، بلکه در قلب نظامی قرار داشت که با بردهداری و سرمایهگذاری در آن نیرو میگرفت.
نسرین ملک در این مقاله، با گفتگو با کریس اوسوه، خبرنگار امور اجتماعی گاردین، این افشاگریها را نه فقط بهعنوان رویدادی تاریخی، بلکه بهعنوان آینهای در برابر حافظهٔ جمعی بریتانیا میگذارد. او از یک سو، جزئیات هولناک این اسناد را روایت میکند — نامهایی که با خطی مرتب نوشته شده و انسانها را به واحد تقلیل دادهاند — و از سوی دیگر، به پرسش بنیادینی میپردازد: چرا بریتانیا با وجود اشتهای فرهنگی فراوانش برای تاریخ، بردهداری را از روایت اصلی خود حذف کرده است؟
نویسنده و همکارش، سه لایه از این فراموشی را میکاوند. لایهٔ نخست، «جنگ فرهنگی» پیرامون تاریخ است: اسطورهسازی ملی که بریتانیا را همیشه «آدم خوب» داستان نشان میدهد. لایهٔ دوم، «نقطهٔ کور» دربارهٔ امپراتوری است — تابویی که اجازه نمیدهد پرسیده شود منچستر پنبهاش را از کجا میآورد، کشتیهای لیورپول به کجا میرفتند، و چرا جایی به نام «اسکلههای هند غربی» وجود دارد. و لایهٔ سوم، «به بیرون سپردن» بردهداری است: همانگونه که بردهداری بهلحاظ جغرافیایی به مستعمرات سپرده شد، در آگاهی جمعی بریتانیا نیز به حاشیه رانده شد.
نکتهٔ تلخ و در همان حال روشنگر مقاله اینجاست که در گذشته، شفافیت بیشتری وجود داشت. روحانیان کلیسای انگلستان آشکارا از «استعمار برای سود» سخن میگفتند و آفریقاییها را «مناسبترین دستها برای کار در مزارع» میدانستند. آنان تظاهر نمیکردند. تظاهر و پنهانکاری، محصول سالهای بعد است — محصول اسطورهای که بریتانیا را «کشوری جزیرهای» نشان میدهد که «فراتر از وزنش عمل میکند» و خود را تنها ساخته است. اما روایتهای صادقانه نشان میدهند که ساختن بریتانیای مدرن با کار بیمزد و منابع میلیونها انسان ممکن شد.
این مقاله دعوتی است به خواندن تاریخ بریتانیا نه بهعنوان روایتی از شکوه تنها، بلکه بهعنوان داستانی از پیوند ناگسستنی ثروت و رنج، از سرمایه و بردهداری، از آزادی و استثمار. و پرسشی که در برابر خواننده میگذارد، پرسشی است که بریتانیا هنوز نتوانسته به آن پاسخ دهد: آیا کشوری که ثروت خود را بر چنین گذشتهای بنا کرده، میتواند بدون رویارویی صادقانه با آن، آیندهای عادلانه بسازد؟

دقتی هولناک… دفاتر بردهداری بریتانیا شامل شناسههایی چون نامها، پیوندهای خانوادگی و انتقال مالکیت است. تصویر ترکیبی: گاردین/گتی/دفاتر بردهداری بریتانیا.
«اکنون دیگر این حقیقتی گریزناپذیر است»: آیا افشاگریهای تازه دربارهٔ بردهداری، بریتانیا را وادار به رویارویی با گذشتهاش خواهد کرد؟ اکنون شواهد چشمگیری گسترهٔ دخالت بریتانیا در این رویه را نشان داده است؛ وقت آن است که این کشور با واقعیتها روبرو شود.
در طول ۱۰ روز گذشته، مجموعهای از دفترها، اسناد و گزارشها منتشر شدهاند که همگی گسترهٔ دخالت بریتانیا در تجارت بردهٔ از طریق اقیانوس اطلس (transatlantic) را آشکار میکنند. منظره کلی، تصویرکشوری است که با بردهداری و سرمایهگذاری در آن نیرو گرفته است. این هفته با کریس اوسوه (Chris Osuh)، خبرنگار امور اجتماعی گاردین، دربارهٔ این افشاگریهای تازه و دشواری همیشگی بریتانیا در رویارویی با تاریخ خودش صحبت کردم.
هفتهٔ گذشته، دفتر بازرگانان بردهٔ بریتانیا، که تاریخنگاران آن را تدوین کردهاند، منتشر شد. طول و جزئیات آن آشکار ساخت که نظام مالی بریتانیا بسیار بیش از آنچه پیشتر تصور میشد در بردهداری دخیل بوده است. ورق زدن نامها از فرط عادیبودنشان هولناک است. مالکان و شریکان سفرهای بردهگیری از لندن به نقاط گوناگون کارائیب در آن هستند. سرمایهگذاران شرکت سلطنتی آفریقا، شرکتی تجاری انگلیسی که بیش از هر شرکت دیگری آفریقاییان را به قارهٔ آمریکا قاچاق کرد، در آن هستند. آدمهای معمولی – صابونپزها و پنیرفروشها، جراحان و دیپلماتها – همه با منافع، سهام، مالکیتها و سرمایهگذاریهای گوناگون در تجارت آفریقاییان در آن حضور دارند. این دفتر ۶۳۶ صفحه است.
کالاهایی که آنان تجارت میکردند و از آن سود میبردند نیز چند روز بعد نام برده شد. اوایل این هفته، دفاتر بردهداری مستعمرات پیشین بریتانیا منتشر شد و نزدیک به ۴ میلیون سابقه از بردگان در ۲۰ مستعمرهٔ پیشین بریتانیا را برای عموم مردم قابل جستجو ساخت.
مردم در ورق زدن این حسابها واکنشهای متفاوتی خواهند داشت. اما آنچه بیش از همه مرا تحت تأثیر قرار داد، دیدن نام کسانی بود که به صدها سال بردهداری و رنج فروخته شدند، آن هم از خلال ابتذال جزئیات تجارت و سود. یادگارهای کل این نظام: دفترهای حسابداری، نامهای بردگان و فرزندانشان که با خطی مرتب نوشته شده و به واحد تقلیل یافتهاند. دستوپنجه نرم کردن با این سوابق، آدم را سرگیجهآور با تاریخی روبرو میکند که نه دور به نظر میرسد و نه غیرقابلهمذاتپنداری، بلکه چیزی صمیمی و آشنا. اینیک تجارت بود.

کریس شباهت دیگری نیز میان این حسابها و امروز میکشد: هنوز میلی سرسخت برای کماهمیت جلوه دادن آنچه رخ داده وجود دارد. او میگوید: «رشتهٔ مشترک، اگر صریح بگویم،» همان «تمایل به کماهمیت جلوه دادن درد، رنج و کار آفریقاییان است. این چیزی است که قرنها را درمینوردد. فقط به شکلهای گوناگون بیان میشود.»
کریس به من میگوید: «روزی این تمایل با توجیههایی برای بردهداری بیان میشد.» «امروز با این بیان میشود که “ما لازم نیست عذرخواهی کنیم، ما به شما چیزی بدهکار نیستیم.”»
«نقطهٔ کوری دربارهٔ واقعیت امپراتوری»… بردهداری در آگاهی جمعی بریتانیا به بیرون سپرده شده است. تصویر ترکیبی: گاردین/دیانا اجایتا
بریتانیا کشوری است با اشتهای فرهنگی فراوان برای تاریخش – از درامهای دورهای تا هنری هشتم و جنگهای جهانی سدهٔ بیستم. پس همیشه از غیبت بردهداری در روایتهای تاریخی جریان اصلی شگفتزده میشوم. اگر کشوری هستید که به مستندسازی گذشتهاش علاقه دارید، اخلاقیات آن را کنار بگذارید، حتماً علاقهمند خواهید بود نظامی را در آن بگنجانید که تقریباً۲۵۰ سال نقشی چشمگیر در سیاست، اقتصاد و صنعتیشدن بریتانیا ایفا کرد. شاید بردهداری در آگاهی جمعی بریتانیا به بیرون سپرده شده است، همانگونه که بردهداری بهلحاظ جغرافیایی به مستعمرات بریتانیا سپرده شد.
کریس میگوید این نقاط کور تا حدی از شیوههایی ناشی میشود که تاریخ برای خیالپردازیهای ملی به کار گرفته شده است. به گفتهٔ کریس، نبرد همیشگی بر سر ارزش های فرهنگی پیرامون تاریخ بریتانیا در جریان است، «جایی که یک طرف از تاریخ برای نوعی اسطورهسازی ملی بهره میگیرد که همه را نسبت به هویتشان دارای احساس خوبی میکند. این رویکرد به روایتی قهرمانانه ارزش میدهد که در آن شما همیشه آدم خوب هستید.» اینجا به یاد اریک ویلیامز (Eric Williams)، پژوهشگر و نخستین نخستوزیر ترینیداد و توباگو (Trinidad and Tobago)، میافتم که گفته بود «مورخان بریتانیایی تقریباً طوری مینوشتند که گویی بریتانیا بردهداری سیاهان را تنها برای لذت بردن از لغو آن معرفی کرده بود.»
در رویهٔ تاریخنگاری رقیب، تاریخ برای آموختن از گذشته و جلوگیری از خطاهای آینده است. در ۲۰۲۳، گاردین مجموعهٔ سرمایهٔ پنبه را دربارهٔ پیوندهای بنیانگذارانش با بردهداری در منچستر انگلستان منتشر کرد. در واکنش به این افشاگریها، برنامهٔ دهسالهٔ میراثهای بردهداری را راهاندازی کرد که شامل ایجاد موج بلند و نقش کریس نیز میشد.
کریس به من میگوید: «دربارهٔ واقعیت امپراتوری در بریتانیا نقطهٔ کوری عظیمی وجود دارد. این نقطهٔ کوری عجیبی است. تقریباً تابو است. قرار نیست واقعاً نقطهها را به هم وصل کنید. قرار نیست بپرسید: “منچستر پنبهاش را از کجا میآورد؟ کشتیها از لیورپول به کجا میرفتند؟ صنعت بیمه و کارگزاران بورس در لندن – سهام چه چیزی را میفروختند؟ چرا جایی به نام اسکلههای هند غربی وجود دارد؟”»
نکتهٔ جالب توجهی که کریس از گزارشهای خود دریافته این است که «آن زمان شفافیت بسیار بیشتری وجود داشت. روحانیان کلیسای انگلستان عملاً میگفتند “ما باید به خاطر سود دیگران را استعمار کنیم، چون انگلستان پرجمعیت شده است”. که “آفریقاییها مناسبترین دستها برای کار در مزارعاند”. روحانیان میگفتند “ما از بدنهای آفریقایی برای پشتیبانی و خوشبختی خود استفاده میکنیم”. آنان تظاهر نمیکردند.»
این شفافیت در طول سالها با اسطورهای فراگیر دربارهٔ بریتانیا تار شده است. اسطورهای که به گفتهٔ کریس به این انجامیده است: «فراموشی فراوان دربارهٔ تاریخهای ناخوشایند.» این تصور که بریتانیا خود را به تنهایی و با نیروی خودش ساخته است، با روایتهای صادقانه از گذشتهاش به چالش کشیده میشود؛ روایتهایی که نشان میدهند ساختن بریتانیای مدرن با کار بیمزد و منابع میلیونها انسان ممکن شد. کریس به من میگوید: «اینها در آن تصور از یک کشور جزیرهای که فراتر از وزنش عمل میکند، اختلال ایجاد میکنند.»

‘It’s inescapable’: will new revelations about enslavement force Britain to finally confront its past?
https://www.theguardian.com/news/2026/sep/23/new-revelations-enslavement-force-britain-confront-past
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
رویترز / ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶
آژانس بینالمللی انرژی اتمی (دیدبان هستهای سازمان ملل) در گزارشی محرمانه درباره ایران که روز جمعه به رویت خبرگزاری رویترز رسید، اعلام کرد که نسبت به یک تأسیسات غنیسازی اورانیوم در اصفهان «بهطور فزایندهای نگران» است. ایران سال گذشته وجود این تأسیسات را به آژانس اعلام کرده بود، اما همچنان اجازه بازرسی آن را به بازرسان آژانس نداده است.
ایران به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه نداده است که به هیچیک از تأسیسات هستهای خود که در جریان یک کارزار ۱۲ روزه توسط اسرائیل و ایالات متحده در ژوئن سال گذشته بمباران شدند، بازگردند. آن حملات، سایر تأسیسات غنیسازی اورانیوم ایران — که قلب برنامه هستهای این کشور محسوب میشوند — را ویران کرده یا به شدت آسیب رساندند.
اهداف این حملات شامل شبکهای از تونلها در اصفهان بود؛ جایی که به گفته دیپلماتها، گمان میرود «تأسیسات غنیسازی سوخت اصفهان» (IFEP) — که در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵ به آژانس اعلام شد — در آن واقع شده باشد. با این حال، یک دیپلمات ارشد اظهار داشت که مکان دقیق و وضعیت این تأسیسات همچنان نامشخص است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی قصد داشت در تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ از این تأسیسات بازرسی کند، اما آغاز کارزار بمباران در همان روز، انجام این بازرسی را غیرممکن ساخت.
در گزارش محرمانه آژانس به کشورهای عضو آمده است: «آژانس از مکان دقیق «تأسیسات غنیسازی سوخت اصفهان»، وضعیت آن از نظر پادمانهای هستهای، و اینکه آیا حاوی مواد هستهای است یا خیر، اطلاعی ندارد.»
این گزارش میافزاید که «آژانس همچنین بهطور فزایندهای نگران است که ایران به آژانس اجازه نداده» تا از این تأسیسات بازرسی کند یا نقشههای طراحی آن را مشاهده نماید.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در ماه مارس گفته بود که به اعتقاد آژانس، بخش قابلتوجهی از اورانیوم با بالاترین سطح غنیسازیِ ایران در مجموعه تونلهای اصفهان نگهداری میشود.
اگرچه این گزارش بهطور مشخص به IFEP اشاره دارد، اما بار دیگر تأکید میکند که ایران باید آژانس را از وضعیت تأسیسات غنیسازی و همچنین میزان ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود — که شامل موادی با سطح غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی است — مطلع سازد. همچنین ایران باید به بازرسان اجازه دهد تا به سایتهای بمبارانشده بازگردند و درباره وضعیت اورانیوم غنیشده توضیح دهند.
در این متن آمده است: «فقدان اطلاعات آژانس درباره این مواد هستهای و عدم دسترسی به تأسیسات برای راستیآزمایی آن، موجب نگرانی جدی در خصوص اشاعه [سلاحهای هستهای] است... و باید با نهایت فوریت برطرف شود.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
فلیز سالومون / وال استریت ژورنال / ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶
تلآویو — دسترسی مسئولان ایستگاههای آبرسانی در شهرهای کوچکِ غرب میانه آمریکا به پنلهای کنترلیشان قطع شد. شبکههای دو تانکر حامل انرژی که عازم تگزاس بودند، هنگام ورود به اقیانوس اطلس مورد نفوذ قرار گرفتند. دمای صدها یخچال در فروشگاههای مواد غذایی اروپا تا حد سوزانِ ۱۲۰ درجه فارنهایت (حدود ۴۹ درجه سانتیگراد) بالا برده شد.
سه حمله سایبری از تابستان امسال که پیامدهایی در دنیای واقعی داشتهاند، همگی به یک مظنون اصلی اشاره دارند: هکرهای ایرانی.
ایران مدتها به عنوان یک تهدید سایبری درجهدو تلقی میشد که فاقد پیچیدگیهای فنی و راهبردیِ کشورهایی نظیر چین، روسیه و کره شمالی بود. اکنون، در حالی که تقابل ایران و ایالات متحده ادامه دارد، تهران سطح جدیدی از تهاجم را به نمایش گذاشته است؛ موضوعی که باعث شده کارشناسان امنیت سایبری هشدار دهند که جمهوری اسلامی به دشمنی خطرناکتر تبدیل شده است.
به گفته مقامهای حوزه سایبری و کارشناسان دفاعی، تهران در حال گسترش دامنه اهداف خود است و به سمت حملاتی حرکت کرده که آسیبهای ملموسی در دنیای واقعی ایجاد میکنند. این تغییر رویکرد، هم نشاندهنده تسلط بیشتر بر ابزارهای نوینی همچون هوش مصنوعی است و هم بیانگر تمایل به استفاده از این ابزارها علیه طیف وسیعتری از اهداف.
یوسی کارادی، رئیس اداره ملی سایبری اسرائیل، به وال استریت ژورنال گفت: «آنچه ایران در حال حاضر انجام میدهد، درس گرفتن از جنگ قبلی است. من همیشه فرض را بر این میگذارم که دشمنم در جنگ بعدی، همان دشمنِ جنگ پیشین نخواهد بود؛ بلکه دشمنی قویتر و پیشرفتهتر خواهد بود.»
از زمانی که ایران در اوایل دهه ۲۰۰۰ توسعه توانمندیهای سایبری خود را آغاز کرد، اسرائیل هدف اصلی آن بوده است؛ جایی که ایران حملات مداومی انجام داده و تکنیکهای خود را محک زده است. با گذشت زمان، ایران دامنه اهداف خود را به رقبایش در منطقه خلیج فارس، یعنی عربستان سعودی و امارات متحده عربی، گسترش داد؛ در حالی که حملات در ایالات متحده نیز تجهیزات ساخت اسرائیل را هدف قرار میدادند.
تهران پس از آنکه هدفِ یک کرم رایانهای به نام «استاکسنت» (Stuxnet) قرار گرفت — ابزاری که توسط ایالات متحده و اسرائیل برای نفوذ به سیستمهای کنترلی سانتریفیوژهای هستهای ایران و صدور فرمان خودتخریبی به آنها طراحی شده بود — برنامه سایبری خود را به شدت تقویت کرد. این کرم در سال ۲۰۱۰ کشف شد و آن حمله به طور گسترده به عنوان اولین عملیات سایبری که باعث تخریب فیزیکی شد، تلقی میشود.
بهجز چند استثنا — از جمله حمله سایبری «شامون» در سال ۲۰۱۲ که دهها هزار رایانه متعلق به غول نفتی عربستان، «آرامکو»، را از کار انداخت — حملات سایبری ایران عمدتاً اقداماتی ابتدایی، نظیر کارزارهای اعمال نفوذ، بودهاند. تیمهای هکتیویست (هکرهای کنشگر) وابسته به ایران، به انجام حملات «هک و افشا» شهرت داشتند؛ بدینمعنا که با سرقت اطلاعات شخصی و انتشار آنها، سعی در تضعیف چهرههای سرشناس و نهادها داشتند. در موارد تازهتر، آنها دوربینهای نظارتی متصل به اینترنت را هدف قرار دادهاند.
دو تاکتیک در حملات سایبری ایران
در سالهای اخیر، مقامات آمریکایی و اسرائیلی میگویند ایران تمرکز خود را به دو تاکتیک تغییر داده است که میتوانند با هم برای به حداکثر رساندن آسیب در دنیای واقعی استفاده شوند. اولین مورد، پاک کردن دادهها است که فایلهایی را که رایانهها برای کار به آنها نیاز دارند، از بین میبرد. مورد دوم، هک کردن «کنترلکنندههای منطقی قابل برنامهریزی» یا «PLC»ها است، دستگاههایی که به طور فزایندهای برای خودکارسازی انواع اقدامات صنعتی از حمل و نقل گرفته تا تولید و لجستیک استفاده میشوند.
این PLCها در سیستمهای «فناوری عملیاتی» یا «OT»، بافت پیوندی بین دستورات مجازی و اشیاء فیزیکی، تعبیه شدهاند. آنها در چراغهای راهنمایی، پمپهای فاضلاب و شبکههای برق — که در سراسر زیرساختهای حیاتی هر کشور بافته شدهاند — قرار دارند. استاکسنت یک حمله PLC بود.
نیکلاس اندرسن، سرپرست آژانس امنیت سایبری و زیرساخت ایالات متحده یا «CISA»، به وال استریت ژورنال گفت که این دستگاهها «عنصری از زیرساخت ما هستند که فکر میکنم میبینیم به ویژه توسط بازیگران تهدیدکننده ایرانی تهدید میشوند».

مینهسوتا یکی از دستکم هفت ایالتی بود که در اوایل سال جاری، سامانههای آبی آن مورد نفوذ قرار گرفتند/ عکس: آسوشیتد پرس
به گفته سرگئی شیکویچ، مدیر بخش اطلاعات تهدیدات در شرکت امنیت سایبری اسرائیلی «چک پوینت» (Check Point)، این نوع حملات از چند سال پیش رواج بیشتری یافتند و تقریباً همیشه توسط گروهی به نام «سایبر اونجرز» (CyberAv3ngers) انجام میشوند. این گروه همچنین با نام «شهید کاوه» نیز شناخته میشود؛ واحدی که تحت فرماندهی سایبری ایران فعالیت میکند.
در اواخر سال ۲۰۲۳، آژانس امنیت سایبری و زیرساخت آمریکا (CISA) اعلام کرد که گروه «سایبر اونجرز» مسئول حمله به سیستمهای ساخت شرکت اسرائیلی «یونیترونیکس» (Unitronics) بوده است؛ سیستمهایی که در مدیریت منابع آب ایالات متحده مورد استفاده قرار میگیرند. این آژانس اوایل سال جاری با صدور هشداری نسبت به احتمال حملات بیشتر از سوی ایران خبر داد؛ هشداری که تنها چند روز پیش از نفوذ به سیستمهای آبی در دستکم هفت ایالت آمریکا بهروزرسانی شده بود. در ماه سپتامبر، مقامات آمریکایی اعلام کردند در حال بررسی این موضوع هستند که آیا ایران در حملات سایبری علیه دو نفتکش که به مقصد تگزاس در حرکت بودند، نقش داشته است یا خیر.
مقامات آمریکایی و فرانسوی گمان میکنند که هکرهای ایرانی در حملات اخیر در اروپا نیز دست داشتهاند. این حملات تأسیسات زنجیره تأمین سرد (سردخانهها) را در فرانسه و دیگر نقاط هدف قرار دادند که منجر به بروز آتشسوزی و فاسد شدن مواد غذایی شد؛ چرا که مهاجمان از راه دور دمای این تأسیسات را در طول شب به شدت افزایش داده بودند. بسیاری از اهداف، فروشگاههای زنجیرهای در شهرهای کوچک و مناطق روستایی بودند؛ مکانهایی که به گفته کارشناسان، حمله به آنها در مقایسه با شهرهای بزرگ آسانتر است.
اندرسن در حاشیه کنفرانس «هفته سایبری» (Cyber Week) در تلآویو گفت: «این نمونه خوبی است تا مردم بتوانند ببینند چنین حملاتی چه تأثیری میتواند بر زندگی روزمره آنها داشته باشد.»
ایران که خود بارها هدف حملات سایبری قرار گرفته است، انجام هرگونه حمله در خارج از مرزهایش را تکذیب میکند. محمد امیننژاد، سفیر ایران در فرانسه، به نشریه «وال استریت ژورنال» گفت که اگر تهران چنین تواناییهایی داشت، از آنها علیه اروپا استفاده نمیکرد، بلکه ایالات متحده یا اسرائیل را هدف قرار میداد؛ وی بدین ترتیب تلویحاً اشاره کرد که کشور دیگری مقصر این ماجراست.
بازیگران اصلی حملات سایبری
هر یک از بازیگران اصلی تهاجمی در فضای سایبری جهان — شامل چین، روسیه، ایران و کره شمالی — بهطور سنتی سبک و سیاق خاص خود را در انجام حملات دارند. چین معمولاً به صورت مخفیانه عمل میکند و تمرکز آن بر جاسوسی و استقرار پنهانی در زیرساختهای حیاتی برای آمادگی جهت درگیریهای احتمالی در آینده است. روسیه معمولاً با هدف ایجاد هرجومرج و اختلال فیزیکی — به عنوان مکمل جنگهای نظامی (کینتیک) — دست به حمله میزند. کره شمالی نیز از حملات سایبری برای کسب درآمد از طریق سرقت و اخاذی استفاده میکند. شالو هولیو، مدیرعامل شرکت امنیت سایبری اسرائیلی «دریم» (Dream)، میگوید: «ایران از این نظر پدیدهای بسیار عجیب و غریب است، چرا که آنها هر کاری که از دستشان بربیاید، انجام میدهند.»
به نظر میرسد این توانمندیها رو به گسترش هستند. هولیو میگوید همزمان با رواج مدلهای هوش مصنوعی، ایران در حال یافتن روشهایی برای بهکارگیری آنها در حملاتی بزرگتر و سریعتر بوده است. به گفته او، در حالی که ایران پیشتر از هوش مصنوعی برای تقویت «مهندسی اجتماعی» (فریب کاربران) استفاده میکرد، اکنون از آن برای اسکن کدها جهت یافتن آسیبپذیریهای «روز صفر» (zero-day) و مهندسی معکوسِ وصلههای امنیتی بهره میبرد؛ اقدامی که پیش از آنکه کاربران بتوانند حفرههای امنیتی را برطرف کنند، به مهاجمان نشان میدهد که این نقاط ضعف کجا قرار دارند.
او میگوید: «آنها تلاش میکنند خود را به عنوان یک بازیگر تهدیدکننده در سطح جهانی مطرح کنند.»
کارشناسان امنیت سایبری معتقدند که اگرچه توانمندیهای ایران هنوز از سایر قدرتها عقبتر است، اما عزم راسخ این کشور برای ایجاد هرجومرج، آن را به نیرویی تبدیل کرده که باید جدی گرفته شود.
مارک مونتگومری، دریادار بازنشسته و کارشناس تهدیدات سایبری در «بنیاد دفاع از دموکراسیها» — اندیشکدهای در واشنگتن که همواره منتقد ایران بوده است — میگوید: «اکنون کشور دیگری وجود دارد که باید نگران آن باشیم؛ یک دشمن تهدیدکننده دیگر.»
او میافزاید: «حملات سایبری اکنون پیامدهایی به همراه دارند که احتمالاً در گذشته شاهد آن نبودهایم. یک قطعه کد مخرب سایبری میتواند همان اثر ویرانگرِ یک وسیله انفجاری را داشته باشد.»
شیکویچ، از شرکت «چک پوینت» (Check Point)، میگوید ممکن است ایران اهداف خود را از اسرائیل به سمت ایالات متحده و اروپا تغییر داده باشد، زیرا در آن مناطق تأثیرات حملات گستردهتر است و سیستمهای دفاعی نیز ضعیفترند.
او میگوید: «آنها از نظر فناوری قطعاً در سطح روسیه یا چین نیستند؛ بلکه صرفاً تهاجمیتر و بیپرواتر عمل میکنند.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
گبی دویچ و مدلین کارلایل / آتلانتیک / ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶
زک مالوک نه ماه گذشته را صرف کارزار انتخاباتی برای کسب کرسی مجلس نمایندگان آمریکا کرد، اما هرگز واقعاً خود را در واشنگتن به عنوان عضوی تازه انتخابشده در کنگره تصور نکرده بود. درست است که شهردار «کیپ می» (Cape May) — شهری در جنوبیترین نقطه نیوجرسی — به کمپین انتخاباتی خود که شانس پیروزی در آن اندک به نظر میرسید باور داشت، اما این نامزد دموکرات هرگز به این فکر نکرده بود که اگر پیروز شود، چه پیش خواهد آمد. و اصلاً چرا باید فکر میکرد؟ تا اواخر اکتبر، تحلیلگران سیاسی همچنان کرسی مورد رقابت او — یعنی حوزه انتخابیه دوم نیوجرسی — را منطقهای کاملاً امن برای جمهوریخواهان میدانستند.
پس از آنکه مالوک در ۳ نوامبر با اختلاف اندک و به شکلی غافلگیرکننده بر «جف ون درو» (نماینده وقت) پیروز شد، کارهای زیادی برای انجام دادن وجود داشت. برای نمونه، او مجبور شد در گوگل جستجو کند که حقوق اعضای کنگره چقدر است (۱۷۴ هزار دلار در سال؛ یعنی بیش از ۱۰ برابر درآمدی که به عنوان شهردار دریافت میکرد). مالوکِ ۴۱ ساله که پدر سه فرزند است، همچنین مجبور شد برنامههای سفرش را به کلی تغییر دهد. او برای بلافاصله پس از انتخابات، تعطیلاتی را برنامهریزی کرده بود تا پایانی بر یک دوره طاقتفرسا برای خانوادهاش باشد؛ اما کسی به او اطلاع داد که باید در عوض، در جلسه توجیهی نمایندگان تازهوارد شرکت کند. مالوک به ما گفت: «اولین چیزی که باید به بچههایم میگفتم این بود: بچهها، ما به فلوریدا نمیرویم. متاسفم.» چهل و هشت ساعت بعد، او در مسیر واشنگتن دیسی بود.
سهشنبه گذشته، وقتی بیرون ساختمان کنگره (کاپیتول) با مالوک برخورد کردیم، او تازه از یک خرید فوری در فروشگاه «یونیکلو» (Uniqlo) — که در چند قدمی آنجا، در ایستگاه «یونیون» قرار دارد — برگشته بود. او چند پیراهن دکمهدار خریده و آنها را به زور در کیف دوشی خود جا داده بود؛ سپس با عجله رفت تا در عکسی کنار گروه «بلو داگز» (Blue Dogs) — که گروهی از دموکراتهای میانهرو هستند — حضور یابد. او درست بهموقع رسید تا در حاشیهٔ جمعیتی بایستد که گرد یک تویوتا لندکروزر سفید مدل ۱۹۹۷ حلقه زده بودند؛ خودرویی متعلق به «ماری گلوزنکمپ پرز»، یکی از رؤسای مشترک این گروه (فراکسیون).
شبیه روز اول مدرسه
جلسات توجیهی برای اعضای جدید کنگره، بیشباهت به روز اول مدرسه نیست. گروههای کوچک بهسرعت شکل میگیرند؛ پیوندهای جغرافیایی و همسوییهای ایدئولوژیک هم به این روند کمک میکنند. نمایندگان جدید — چه چهرههای جوان و پرشور، و چه افراد شصتسالهای که تغییر مسیر شغلی بزرگی دادهاند — بر سرِ جای نشستن با هم رقابت میکنند. داشتن ظاهری متناسب با جایگاه — که بسته به خاستگاه فرد میتواند شامل یک کتوشلوار آراسته باشد یا کلاه لبهدار و چکمههای کابویی — قطعاً بیتأثیر نیست.
«جی. دی. فورد»، سناتور ایالتی ایندیانا — که توانست رقیب جمهوریخواهش را (که دو سال پیش با اختلاف نزدیک به ۱۹ درصد پیروز شده بود) کنار بزند — به ما گفت: «تا زمانی که برای اولین بار پا به صحن مجلس نمایندگان نگذاشتم، واقعیتِ ماجرا برایم کاملاً جا نیفتاده بود.»
تمام نمایندگان جدیدی که با آنها صحبت کردیم، تأکید داشتند که از همان ابتدا باور داشتهاند میتوانند پیروز شوند؛ حتی اگر افرادِ بانفوذِ حزب دموکرات چندان با این نظر موافق نبودند. با این حال، بسیاری از آنها به خود اجازه نمیدادند که پیروزی و پیامدهای آن را در ذهنشان تصور کنند، چرا که زندگیشان را حول یک تاریخ واحد تنظیم کرده بودند: ۳ نوامبر، روز انتخابات. اما در نهایت، ۱۵ دموکرات موفق شدند کرسیهایی را در مجلس نمایندگان به دست آورند که همین دو سال پیش، دونالد ترامپ در آن حوزهها با اختلاف دورقمی پیروز شده بود.
ناگهان روز ۴ نوامبر فرا رسید
ناگهان روز ۴ نوامبر فرا رسید و پیروزی آنها — برخلاف تمام پیشبینیها — قطعی شد. اولین چالش آنها این بود که چگونه خود را به واشنگتن دیسی برسانند تا در جلسات توجیهی شرکت کنند؛ جلساتی شامل چند روز پذیراییهای پرزرقوبرق، نشستهای جدی کاری، و امور اداریِ معمول برای شروع به کار. (حتی اعضای کنگره هم باید برای مسائل پیشپاافتادهای مثل انتخاب طرح بیمهٔ درمانیشان فکری بکنند.)
«پل بارینجر» — که توانست در یکی از حوزههای انتخاباتی کارولینای شمالی پیروز شود (جایی که دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۴ با اختلاف نزدیک به ۱۷ درصد برنده شده بود) — گفت: «میدانستم که میتوانیم پیروز شویم، اما مطمئن نبودم که واقعاً پیروز خواهیم شد.»
بارینجر که در یک مزرعهٔ پرورش درخت در شهر «سنفورد» زندگی میکند، تعریف کرد که در شب انتخابات، در حالی که در تاریکی مشغول ورزش بود، صدای فریادهای شادی را از نزدیکی خانهاش شنید. او ابتدا تصور کرد که صدای کایوتهاست. در واقع، این خانواده و دوستانش بودند که با شتاب به سمت او آمدند تا خبر پیروزیاش را به او بدهند.
در حدود ۱۵۰ مایلی شمال غربی، حوالی ساعت یک بامداد، «چاک هابارد» در حال بازگشت به خودروی خود بود که ناگهان درهای محل گردهمایی حامیانش — که لحظاتی پیش آنجا را ترک کرده بود — با شدت باز شد و هوادارانش بیرون ریختند؛ آنها فریاد میزدند که او با اختلاف تنها ۹۹ رأی، از «ویرجینیا فاکس»، نماینده جمهوریخواه باسابقه، پیشی گرفته است. رقابت برای کرسیای که زمانی تصور میشد کاملاً در تسلط فاکس باشد، هنوز به پایان نرسیده و برنده نهایی آن مشخص نشده است، اما هابارد اکنون با اختلاف ۳۳۵ رأی پیشتاز است. او به واشنگتن آمده تا در صورت پیروزی، آنجا حضور داشته باشد. هابارد از ما پرسید: «آیا عجیب نیست که یک فرد ۶۴ ساله بخواهد در جلسه توجیهی نمایندگان تازهوارد شرکت کند؟»
برندگان غافلگیرشدهی دیگری از کارولینای شمالی نیز وجود داشتند، جایی که تقسیمبندی تهاجمی حوزههای انتخابیه توسط جمهوریخواهان نتیجه معکوس داد و به یک «دستکاری ساختگی» تبدیل شد ـــ زمانی که حوزههای انتخابیه به نفع جمهوریخواهان به طور غیرمنتظرهای به دست دموکراتها افتاد.
سیریل جفرسون در حوزهای که در سال ۲۰۲۳ به شدت به نفع جمهوریخواهان تقسیم شده بود، نماینده آدیسون مکداول را شکست داد، حوزهای که در سال ۲۰۲۴ آنقدر به نفع جمهوریخواهان تقسیم شده بود که یک دموکرات حتی زحمت شرکت در انتخابات را هم به خود نداد. گزارش سیاسی کوک، این رقابت را «جمهوریخواهان سرسخت» ارزیابی کرد ــــ به این معنی که رقابتی تلقی نمیشد ـــ و جفرسون با نتیجه ۶ به ۱ شکست خورد. او با اختلاف دو امتیاز برنده شد.
شهردار ۳۴ ساله های پوینت گفت که نه به این دلیل که فکر میکرد میتواند برنده شود، بلکه به این دلیل که احساس میکرد این چیزی است که حوزه انتخابیهاش به آن نیاز دارد، وارد رقابت شده است. جفرسون به ما گفت: «وقتی چنین حوزهای را میبینید، هرگز نمیخواهید فرض کنید، اوه، ما میتوانیم در این انتخابات پیروز شویم.» او گفت که بارها در طول مبارزات انتخاباتی با دموکراتهای ملی تماس گرفته است، اما حمایت زیادی کسب نکرده است. «بعد از اینکه من برنده شدم، همه آنها دست دراز کردند و گفتند، هی، ما اشتباه کردیم.»
مانند دانشجویان سال اول دانشگاه
دیگران تقریباً بدون هیچ پولی برنده شدند. لاکشا ووماک تا اواسط اکتبر فقط ۵۹۰۰۰ دلار جمعآوری کرد، در حالی که رقیب جمهوریخواه او بیش از ۲ میلیون دلار جمعآوری کرد. او بیشتر وقت خود را در حوزه انتخابیه خود، که شامل بخشی از شارلوت میشود، گذراند. ووماک با چالشی در سازگاری با شغل جدید روبرو است: قبل از تصدی سمت در ژانویه، او در دادگاه خواهد بود و ماه آینده اولین حضور خود را به اتهام جنایتی که گفته میشود در سال ۲۰۱۹ یک تویوتا کرولا اجارهای را برنگردانده است، تجربه خواهد کرد. (ووماک به ما گفت که نمیتواند در مورد پرونده در حال بررسی اظهار نظر کند، اما زمانبندی را مشکوک دانست. او در یک تجمع انتخاباتی در ماه اکتبر، هفت سال پس از حادثه ادعایی، احضاریه کیفری دریافت کرد. ووماک قبلاً گفته بود که نمیدانسته اتهامی علیه او مطرح شده است، زیرا در آن زمان بیخانمان بوده است.)
مانند دانشجویان سال اول دانشگاه، اعضای سال اول کنگره باید زندگی کاملاً جدیدی را برای خود رقم بزنند. یکی از اولین کارها، پیمایش بازار اجاره واشنگتن دی سی است. کیتی پادیا استاوت، که موفق به کسب کرسی در حوزه انتخابیه بیستوسوم کنگره در تگزاس شده (حوزهای که ترامپ در سال ۲۰۲۴ با اختلاف ۱۵ درصد در آن پیروز شد)، میگوید: «همه، حتی کسانی از جناح مقابل، به من گفتند که زندگی کردن در دفتر کار ایده خوبی نیست؛ چیزی که اصلاً نمیدانستم مردم انجام میدهند.»
آنجلا گونزالس-تورس، دموکرات اهل کالیفرنیا، به دلیل مشغله زیاد، وظیفه پیدا کردن آپارتمان را به شریک زندگیاش سپرده است. فهرست کارهای او شامل استخدام بیش از دوازده کارمند، شرکت در دورههای آموزشی فناوری اطلاعات (که در کنگره هم برگزار میشوند) و حضور در جلسات درونحزبی (کاکسها) است.
گونزالس-تورسِ ۳۱ ساله، در حالی که منتظر اتوبوس برای رفتن به جلسه توجیهی بود، در تماس تلفنی به ما گفت: «نمیدانم باید از داشتن دو صاحبخانه یا دو آپارتمان که باید به امورشان رسیدگی کنم، هیجانزده باشم یا نه.»
او در انتخابات مقدماتی غیرحزبی ماه ژوئن برای کسب کرسی مجلس نمایندگان از منطقه لسآنجلس، دوم شد؛ بنابراین پیروزیاش — آن هم در برابر یکی از همحزبیهایش که سابقه دفع چالشهای جناح چپِ حزب خود را دارد — غیرمنتظره بود. او پس از گفتگو با گروهی از دموکراتها که در پایان اولین دوره نمایندگیشان هستند و بهطور مشترک در یک آپارتمان زندگی میکنند، اکنون به فکر همخانه شدن با دیگران در واشنگتن دیسی افتاده است.
برای بیش از ۷۵ دموکرات جدیدی که در ماه ژانویه در صحن مجلس نمایندگان ایالات متحده سوگند یاد خواهند کرد، این مقطع زمانی — شامل تکاپو برای تکمیل کادر دفاتر، سردرگمیهای اولیه برای آشنایی با محیط واشنگتن، و آن شور و آرمانگراییِ پیش از مواجهه با واقعیتهای پیچیده و پرکشمکشِ سیاستهای حزبی — نقطه اوجی پس از یک سال فعالیت انتخاباتی فشرده محسوب میشود.
اما برای فرد ولمن، شاید این مهمترین اتفاق امسالش نباشد. ولمن که در یکی از حوزههای انتخابیه ایالت میزوری پیروز شده — منطقهای که بیش از ۳۰ سال نمایندهای دموکرات نداشته است — قرار است در هفته کریسمس ازدواج کند. زمانی که او در سال ۲۰۲۴ با هدر شفر نامزد کرد، ولمنِ ۶۱ ساله حتی به فکر نامزدی برای کنگره هم نبود؛ تصمیمی که بیش از یک سال بعد گرفته شد. بنابراین، مراسم عروسی باید تا پس از انتخابات به تعویق میافتاد.
ولمن روز سهشنبه در یکی از ساختمانهای اداری کنگره به ما گفت: «با خودم فکر کردم بگذارید این هیاهو و کشمکشهای کارزار انتخاباتی بگذرد و او هم حریم خصوصیاش را داشته باشد. بعد که همهچیز تمام شد، آنوقت تصمیم میگیریم چه کار کنیم.»
او از اتاق کمیتهای بیرون آمده بود که در آن دموکراتهای تازهوارد داشتند با یکدیگر آشنا میشدند؛ درست پیش از آن، امانوئل کلیور — نمایندهای از کانزاسسیتی که اکنون یازدهمین دوره حضورش در کنگره را آغاز میکند — ولمن را به فراکسیون دموکراتها معرفی کرده بود. ولمن گفت: «خب، دیگر تمام شد و ما پیروز شدیم. حالا هم میرویم تا کار را نهایی کنیم.»
اعضای جدید — چه آنهایی که انتظار حضور در اینجا را داشتند و چه آنهایی که هنوز هم باورشان نمیشود و مدام خودشان را نیشگون میگیرند تا مطمئن شوند خواب نمیبینند — میگویند بیصبرانه منتظر شروع کار هستند. ولمن خواهان انجام تحقیقات درباره پیت هگست، وزیر دفاع، است. هابارد، دموکرات اهل کارولینای شمالی که با اختلاف ۳۳۵ رأی پیشتاز است، میگوید دموکراتها آمادهاند تا «اصلاح برخی امور را آغاز کنند.»
اما پیش از هر چیز، همه آنها باید جایی برای خوابیدن پیدا کنند و لباسهای نو بخرند.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶
وقتی عبارت «تله عاطفی» (Honey Trap) را میشنوید، شاید صحنهای از فیلمهای جیمز باند در ذهنتان تداعی شود: زنی زیبا و مرموز که با بهرهگیری از جذابیت خود به فردی بیخبر نزدیک میشود، وانمود به ابراز علاقه میکند و در همین حین اطلاعات ارزشمندی را از او بیرون میکشد.
اما این ترفند تنها مختص فیلمهای جاسوسی و هیجانانگیز نیست؛ بلکه پیشینهای طولانی دارد و همچنان توسط جاسوسان در سراسر جهان به کار گرفته میشود. پیامدهای گرفتار شدن در چنین دامهایی برای شرکتها و افراد میتواند بسیار سنگین و تکاندهنده باشد.
جنسن هوانگ، مدیرعامل شرکت انویدیا (Nvidia)، شاید بهتازگی به شکلی ناخوشایند متوجه این واقعیت شده باشد. او روز پنجشنبه، پس از یک هفته پرالتهاب برای شرکتش — که بزرگترین تولیدکننده تراشههای هوش مصنوعی در جهان است — از سمت خود کنارهگیری کرد. این بحران زمانی آغاز شد که گزارشهایی مبنی بر رابطه او با زنی منتشر شد؛ زنی که مقامات آمریکایی معتقدند اطلاعاتی را به دولت چین منتقل میکرده است.
هنوز جزئیات بسیاری نامشخص است؛ از جمله اینکه «آلیس هوانگ» (که نسبتی با جنسن هوانگ ندارد) چگونه و چه زمانی توسط سرویسهای اطلاعاتی چین جذب شده و آیا واقعاً اطلاعاتی فاش شده است یا خیر. پکن این اتهامات مبنی بر جاسوسی او برای چین را «گمانهزنیهای بیاساس» خوانده است. با این حال، این ماجرا پیامدهای جدیتری فراتر از انویدیا و جنسن هوانگ دارد؛ بهویژه در روابط میان ایالات متحده و چین که رقبای اصلی در رقابت برای تسلط بر حوزه هوش مصنوعی محسوب میشوند.
آیزاک استون فیش، بنیانگذار شرکت اطلاعات تجاری «استراتژی ریسکها» (Strategy Risks)، میگوید: «اینکه مدیرعامل یکی از مهمترین شرکتهای جهان، بدون در نظر گرفتن عواقب، با فردی وارد رابطه میشود که گفته میشود عامل حزب کمونیست است، بسیار تأملبرانگیز و عجیب است.»
او میافزاید: «شاید او هرگز هیچ اطلاعات مهمی را با آن زن در میان نگذاشته باشد، اما صرفِ وجودِ چنین رابطهای، بهخودیخود یک مشکل محسوب میشود.»
در گذشته، بسیاری از چهرههای سرشناس قربانی عملیاتهای اطلاعاتی موسوم به «تله عاطفی» شدهاند. به گفته استون فیش، استفاده از تلههای عاطفی «یکی از قدیمیترین ترفندها» در دنیای جاسوسی است و همچنان — بهویژه توسط عوامل چینی و روسی — بهطور گستردهای به کار گرفته میشود.
چگونه یک «تله جنسی» پهن کنیم؟
جان سایفر، افسر سابق اطلاعاتی سازمان سیا (CIA) که در آسیا و اروپا خدمت کرده و اکنون پژوهشگر ارشد در «مرکز اطلاعات، سیاست و امنیت بینالمللی مایکل وی. هایدن» است، میگوید: سرویسهای اطلاعاتی همه کشورها افرادی را هدف قرار میدهند که ممکن است به اطلاعات مهم دسترسی داشته باشند.
اما دولتهای اقتدارگرا اغلب در موقعیت بهتری قرار دارند تا مأموران خود را به سمت انجام مأموریتهای دشواری سوق دهند که با مسائل جنسی و عاطفی گره خوردهاند.
سایفر میگوید: «چینیها، روسها و دیگران میتوانند از روشهای دستکاری و فشار بسیار بیشتری (برای جذب جاسوس) استفاده کنند. آنها میتوانند بگویند: “ببین، اگر با ما همکاری نکنی، اجازه نمیدهیم به خانه برگردی یا دیگر نمیتوانی خانوادهات را ببینی.”»
روشهای بسیاری برای پهن کردن یک «تله جنسی» وجود دارد.
پیتر متیس، رئیس «بنیاد جیمزتاون» — یک اندیشکده سیاست دفاعی مستقر در واشنگتن — میگوید: یکی از روشها این است که فرد هدف را به موقعیتی حساس و دردسرساز (از نظر اخلاقی یا اجتماعی) بکشانند و سپس از او باجخواهی کرده یا تهدیدش کنند. برای مثال، اگر فرد به یک روسپیخانه برود یا با یک کارگر جنسی رابطه برقرار کند، سرویس اطلاعاتی وارد عمل شده و میگوید: «خب، ما میتوانیم تو را دستگیر کنیم، یا اینکه میتوانی به ما کمک کنی.»
سایفر میگوید روش دیگر — که در فیلمها و رسانهها بسیار به تصویر کشیده میشود اما در واقعیت کمتر رایج است — این است که یک مأمور خارجیِ آموزشدیده مستقیماً به فرد هدف نزدیک شود، با این قصد که از همان ابتدا او را اغوا کرده و مورد سوءاستفاده قرار دهد. نمونهای از این مورد، ماجرای یک مأمور زن موساد بود که با هویت جعلی یک گردشگر آمریکایی به نام «سیندی»، مردخای وانونو — تکنسین سابق هستهای — را اغوا و سپس ربود. وانونو کسی بود که اسرار برنامه هستهای اسرائیل (که هنوز هم رسماً اعلام نشده است) را به شکلی جنجالی در اختیار مطبوعات بریتانیا قرار داده بود.

مردخای وانونو که اسرار برنامه هستهای اسرائیل را فاش ساخت
با این حال، سناریوی محتملتر به این صورت است: یک مرد یا زن بهطور طبیعی و در روندی عادی، با فردی که مورد توجه یک سرویس اطلاعاتی است، رابطه برقرار میکند. سرویس اطلاعاتی از این رابطه آگاه میشود و سپس آن فرد را — چه از طریق ایجاد انگیزه (و دادن امتیاز) و چه از طریق اجبار — به خدمت میگیرد تا از فردِ هدف اطلاعات جمعآوری کند.
معشوقهای مخفی و فرزندان ساختگی
این ترفندها پیشینهای طولانی دارند؛ برای نمونه، در دوران جنگ سرد، آلمان شرقی مردانی خوشسیما و جذاب را آموزش میداد تا به عنوان «جاسوسان رومئو» (Romeo spies) فعالیت کنند.
به گفته «سایفر»، روسها نیز در آن دوره «همواره» از این روش استفاده میکردند و مأموران زن و مرد خود را به سراغ دیپلماتها یا روزنامهنگاران غربی در هتلها میفرستادند تا با کوبیدن به درِ اتاقشان، سر صحبت را باز کنند.
در ماجرایی بسیار عجیب و جنجالی که از دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ به طول انجامید، یک خواننده مردِ «اپرا پکن» توانست «برنارد بورسیکو»، دیپلمات فرانسویِ مستقر در پکن را متقاعد کند که زن است؛ این فریب به شکلگیری یک رابطه عاشقانه پنهانی انجامید. این خواننده، «شی پی پو»، موفق شد نزدیک به دو دهه به این فریب ادامه دهد و حتی مدعی شد که پسری از بورسیکو به دنیا آورده است. بر اساس گزارشهای آرشیوی روزنامه نیویورک تایمز، این پسربچه در واقع متعلق به اقلیت اویغور چین بود که توسط مادر بسیار فقیرش فروخته شده بود.
در مقطعی، سرویس اطلاعاتی چین به سراغ بورسیکو رفت و به او گفت که تنها در صورتی میتواند به دیدارهای خود با «شی» ادامه دهد که اطلاعاتی از سفارت فرانسه در اختیار آنها بگذارد. بورسیکو که نگران امنیت «شی» بود، تن به این خواسته داد و سالها اسناد محرمانه را به آنها تحویل میداد، تا اینکه سرانجام توانست «شی» و آن پسر را با خود به فرانسه ببرد. در آنجا، این دو عاشق دستگیر و زندانی شدند، اما بعدها مورد عفو قرار گرفتند. در این میان، جنسیت واقعی «شی» آشکار شد که ضربه روحی سنگینی به بورسیکو وارد کرد.
پرونده مشهور دیگر مربوط به اوایل دهه ۲۰۰۰ است که در آن نام «کاترینا لیانگ»، یک زن چینی-آمریکایی، مطرح شد. افبیآی (FBI) مبالغ هنگفتی به او میپرداخت تا علیه چین جاسوسی کند، اما او در واقع یک مأمور دوجانبه بود که اطلاعات طبقهبندیشده را به پکن میرساند. او همزمان با دو مأمور افبیآی — از جمله مأمور رابطِ (handler) اصلیاش — رابطه عاشقانه داشت. او و مأمور رابطش در سال ۲۰۰۳ دستگیر شدند؛ اما به موجب یک توافق قضایی، او تنها سه ماه را در زندان گذراند.
سایفر میگوید جاسوسان چینی «به سراغ همه میروند. آنها به سراغ استرالیاییها، ویتنامیها، سنگاپوریها و دیگران میروند... هر چیزی که حزب کمونیست چین به آن علاقه داشته باشد، آنها راهی برای دست یافتن به آن پیدا میکنند.»
استونفیش با تأیید این موضوع گفت که احتمالاً تاکتیکهای مشابهی علیه اهدافی در ژاپن، کره و اروپا نیز به کار گرفته میشود؛ و حتی شرکتهای چینی ممکن است در جریان جاسوسیهای صنعتی، از تلههای عاطفی (یا «هانیپات») علیه رقبای داخلی خود استفاده کنند.
در همین حال، چین به شهروندان خود هشدار داده است که مراقب باشند قربانی چنین اقداماتی نشوند. وزارت امنیت دولتی چین در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که مواردی از «جاسوسی خارجی» را شناسایی کرده که در آنها از «روابط عاشقانه و دوستیابی آنلاین» به عنوان نقطه ورود استفاده شده است.
این وزارتخانه هشدار داد: «آنها با پنهان کردن دقیق هویت خود، طراحیِ بهظاهر “دیدارهای سرنوشتساز” و تنیدن تلههای فریبنده، به دنبال جذب افراد در داخل چین، سرقت اسرار دولتی و به خطر انداختن امنیت ملی چین هستند.»
در ماجرای شرکت «انویدیا» چه چیزی در خطر است؟
به گفته «سایفر»، تلههای عاطفی تنها در حدود ۱۰ درصد موارد موفق عمل میکنند؛ اما او میافزاید: «در دنیای جاسوسی، کافی است بتوانید چند فرد کلیدی را در موقعیتهای حساس به دام بیندازید.» حتی اگر از هر ۱۰۰۰ تلاش، تنها یکی موفق باشد، باز هم میتوان آن را یک پیروزی بزرگ دانست؛ بهویژه اگر آن افراد به اسرار مهمی دسترسی داشته باشند.
در فضای ژئوپلیتیک و فناوریِ امروز، اسرار بسیاری برای ربودن وجود دارد.
متیس میگوید: «هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوریهای کلیدی شناخته میشود که برای سایر حوزهها حیاتی است. این فناوری امکان تولید صنعتی، اکتشافات علمی، کنترل اجتماعی و تعیین اهداف نظامی را فراهم میکند. اگر نگاهی به کل این صنعت بیندازید، درخواهید یافت که هر یک از رهبران یا مدیران ارشد (سطح C-suite) این شرکتها، میتوانند هدفی برای سرویسهای اطلاعاتی باشند.»
استونفیش معتقد است که روابط پرتنش میان ایالات متحده و چین، لایهای دیگر از خطر را به ماجرا میافزاید؛ بهطوری که پیامدهای پرونده انویدیا میتواند به بیاعتمادی متقابل دامن بزند. از دیدگاه آمریکا، تلاش ادعاشده برای به دام انداختن «جنسن هوانگ» (مدیرعامل انویدیا)، نمونهای «بسیار آشکار از جاسوسی» است؛ در حالی که چین ممکن است نگران باشد که انویدیا — به عنوان بازیگری قدرتمند در عرصه هوش مصنوعی — علیه منافع پکن عمل کند.
اما در نهایت، به گفته استونفیش و متیس، همه ما انسان هستیم. همه ما روابطی داریم که ممکن است مورد سوءاستفاده قرار گیرند؛ چه این روابط عاشقانه باشند، چه دوستانه (غیرعاشقانه)، حرفهای و یا هر نوع دیگر. تنها راهِ بیبروبرگرد برای اینکه هدف قرار نگیرید، گوشهنشین شدن است؛ بنابراین بهترین کاری که شرکتها و افراد میتوانند انجام دهند، حفظ هوشیاری است.
یا به قول متیس: «شما یک هدف هستید. سادهلوح نباشید. و حتماً سؤال بپرسید.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
منبع: Persuasion
۸ نوامبر ۲۰۲۶
پس از آنکه دونالد ترامپ در انتخابات میاندورهای روز سهشنبه با شکست سنگینی از سوی رأیدهندگان مواجه شد، او به رئیسجمهوری تبدیل شده است که دوره زمامداریاش رو به پایان است و اختیاراتش بهطور چشمگیری کاهش یافته است. در دو سال باقیمانده تا زمانی که رئیس قوه مجریه جدید در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۹ سوگند یاد کند، چه اتفاقی احتمالاً رخ خواهد داد؟
در این مرحله دیگر باید روشن شده باشد که ترامپ تسلیم خواست عمومی نخواهد شد و از سیاستهایی که ثابت شده تا چه حد سمی و مخرب هستند، فاصله نخواهد گرفت. کاملاً مطابق با شخصیت سیاسی او، نشانههای اولیه حاکی از آن است که او در حال تشدید همین مسیر است؛ از جمله با جایگزین کردن سوزی وایلز، رئیس دفتر خود، با استیون میلر، چهرهای تندرو، و نیز با انتخاب عجیب دانا وایت، رئیس سازمان «مسابقات قهرمانی نهایی مبارزه» (UFC) و مردی که ترامپ او را «یک مبارز و جنگجوی خشن» توصیف کرده، برای سمت سخنگوی کاخ سفید.
در همین حال، رؤسایجمهوری که دورهشان رو به پایان بوده در گذشته در سالهای باقیمانده از دوره خود به ابتکارات جدید در سیاست خارجی روی آوردهاند، زیرا قانون اساسی ایالات متحده در حوزه سیاست خارجی اختیارات بسیار بیشتری نسبت به سیاست داخلی در اختیار رئیسجمهوری قرار میدهد.
پس چه انتظاری میتوان داشت؟
یک ملاحظه کلی وجود دارد که همه احتمالات پیش رو را شکل خواهد داد. واقعیت این است که ترامپ برای همه رقبای سنتی آمریکا، از جمله چین، روسیه و کره شمالی، بسیار سودمند بوده است. ترامپ کوشیده است با رهبران اقتدارگرای هر یک از این کشورها روابط خوبی داشته باشد و بیوقفه برای تضعیف ایالات متحده تلاش کرده است؛ از جمله با پیگیری سیاستهای تفرقهافکنانه علیه آنچه «دشمن درون» مینامد، یعنی مخالفان داخلی خود.
ترامپ همچنین با کاهش ذخایر مهمات از طریق جنگ نسنجیدهاش علیه ایران و نیز با پاکسازی نیروهای نظامی کارآمد توسط وزیر دفاعش، پیت هگست، توان نظامی ایالات متحده را بیش از پیش تضعیف کرده است. او همچنین با به راه انداختن جنگ تعرفهای علیه متحدان آمریکا در اروپا و آسیا، آنها را از واشنگتن دور کرده است.
ترامپ گفته است چین تا زمانی که او رئیسجمهوری باشد جرئت اقدام علیه تایوان را نخواهد داشت، اما ممکن است در دوران یک رئیسجمهوری دموکرات چنین اقدامی کند. او در واقع درباره این موضوع درست میگوید، اما دلایل آن تا حدی با آنچه در ذهن ترامپ میگذرد متفاوت است. چرا چینیها باید اکنون خطر عظیم یک عملیات نظامی را بپذیرند، در حالی که رئیسجمهوری در کاخ سفید حضور دارد که کار آنها را برایشان انجام میدهد؛ بودجه تحقیقات علمی را کاهش میدهد، با متحدان نزدیک آمریکا مانند ژاپن و کره جنوبی درگیر میشود و در مسائل تجاری دوجانبه آمریکا و چین عقبنشینی میکند؟
انتخابات میاندورهای ناگهان این محاسبات را تغییر داده است. اکنون بیش از پیش محتمل است که جانشین ترامپ نه یک جمهوریخواه انزواگرا مانند جیدی ونس، بلکه یک دموکرات باشد؛ کسی که به احتمال بسیار زیاد از همان روز نخست تمام مواضع سیاست خارجی ترامپ را معکوس خواهد کرد. این بدان معناست که اگر شی جینپینگ زمانی حاضر باشد به تایوان حمله کند، باید این کار را طی دو سال آینده انجام دهد. احتمال اینکه ترامپِ دورهپایانیافته در برابر یک چالش چینی، دفاعی قاطع و پرقدرت از تایپه به عمل آورد، چقدر است؟
ملاحظات مشابهی در مورد روسیه نیز صدق میکند. ترامپ در جنگ روسیه با اوکراین عملاً موضع خود را تغییر داده و در کنار روسیه قرار گرفته است؛ او در پی تضعیف تحریمهاست و دسترسی اوکراین به تسلیحاتی را که برای دفاع از خود نیاز دارد، محدود کرده است. یک رئیسجمهوری دموکرات در سال ۲۰۲۹ میتواند بهسرعت این سیاست را معکوس کند، البته اگر آن زمان دیگر خیلی دیر نشده باشد و اوکراین بتواند همچنان مقاومت کند. ولادیمیر پوتین انگیزهای قوی دارد تا فتح نظامی اوکراین را طی دو سال آینده تکمیل کند.
کشوری که در فهرست نگرانیهای اصلی مردم قرار نداشته، اما باید قرار داشته باشد، کره شمالی است. پیونگیانگ از مشارکت مستقیم نظامی خود در جنگ روسیه و اوکراین درسهای زیادی گرفته است. این کشور دریافته است که آینده متعلق به تعداد زیادی پهپادهای ارزانقیمت FPV است و بهسرعت در تلاش است برتری قابلتوجه کره جنوبی در میدان نبرد را که بر نسلهای قدیمیتر تجهیزات نظامی استوار است، کاهش دهد.
علاوه بر این، کره شمالی اکنون زرادخانه هستهای قابلتوجهی در اختیار دارد که توانایی استفاده علیه سرزمین اصلی ایالات متحده را دارد. بنابراین احتمال اینکه ترامپِ دورهپایانیافته موضعی قاطعانه در دفاع از کره جنوبی اتخاذ کند و متعهد شود برای بازداشتن کره شمالی از تسلیحات هستهای آمریکا استفاده کند، چقدر است؟ بار دیگر، پنجره فرصت در دو سال آینده قرار دارد، نه پس از آن.
بنابراین، اکنون در مقطعی با خطرات فزاینده قرار داریم. سه حکومت قدرتمند اقتدارگرا در حال حاضر دوستی در کاخ سفید دارند، اما این دوست دو سال دیگر کاخ سفید را ترک خواهد کرد و تقریباً بهطور قطع جانشینی با مواضعی خصمانهتر جای او را خواهد گرفت. این وضعیت انگیزه آنها را برای اقدام در کوتاهمدت، زمانی که شانس بیشتری برای پیش بردن برنامههایشان دارند، بهشدت افزایش میدهد.
در همین حال، انگیزههای ترامپ او را به نزدیکتر شدن به این سه حکومت اقتدارگرا سوق میدهد؛ شاید از طریق تلاش برای ازسرگیری گفتوگو با پیونگیانگ. اما هرچه ترامپ با آنها دوستانهتر رفتار کند، احتمال اینکه آنها از روابط خوب با ایالات متحده برای اقدام سریع بهره بگیرند، بیشتر خواهد شد.
سیاست خارجی بیثبات و غیرقابل پیشبینی ترامپ بخش بزرگی از جهان را بیثبات کرده است. اکنون این وضعیت را در خاورمیانه میبینیم؛ جایی که هیچ راه خروج روشنی از جنگ با ایران وجود ندارد. اما این بیثباتی بهراحتی میتواند به دیگر عرصهها نیز سرایت کند؛ با پیامدهایی که ابعاد آنها قابل محاسبه نیست.
———-
فرانسیس فوکویاما عضو ارشد الیویه نوملینی در دانشگاه استنفورد است. آخرین کتاب او در قلمرو واپسین انسان است. او همچنین نویسنده ستون «صریح با فوکویاما» است که پس از انتشار در American Purpose، در نشریه Persuasion ادامه یافته است.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
پاتریشیا مارینز / (شبکه ایکس) / ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶
سازمان رادیو و تلویزیون اسرائیل (کان) روز چهارشنبه، ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، گزارش داد که کابینه امنیتی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر موقت، به ارتش دستور داده است تا تدارکات برای حمله احتمالی به ایران را تسریع کند.
در حال حاضر، تنها مانع واقعی بر سر راه نتانیاهو، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، سپهبد ایال زمیر است که بار دیگر در جلسات محرمانه با این اقدامات مخالفت کرده است. ارزیابی زمیر کاملاً عملگرایانه است: با توجه به عدم قطعیت سیاسی در داخل اسرائیل و فقدان حمایت آمریکا، انجام یک حمله در مقطع کنونی، اقدامی نسنجیده است.
او پیش از هرگونه جابجایی نیرو برای عملیاتی که میتواند منجر به از سرگیری جنگ شود، خواستار بحثهای عمیق و صدور دستورات رسمی و مکتوب با پشتوانه حقوقی محکم شده است؛ درخواستی که شکاف میان فرماندهی نظامی و کابینه سیاسی را آشکار کرد.
در ساختار سلسلهمراتب اسرائیل، رئیس ستاد کل ارتش تحت امر دولت غیرنظامی است و موظف به اجرای دستورات قانونی میباشد؛ با این حال، او تنها در صورتی ملزم به اجرای حملهای است که منجر به جنگ شود که رهبری سیاسی، تشریفات دقیق رسمی و قانونی را رعایت کرده باشد.
در پی این مخالفت، نتانیاهو بار دیگر بر ترامپ فشار آورد.
به گزارش وبسایت خبری اسرائیلی «واینت» (Ynet)، این دو نفر آخر هفته گذشته گفتگوی تلفنی بسیار پرتنشی داشتند، زیرا ترامپ در حالی که مشغول مذاکره با ایران است، از از سرگیری بمبارانها خودداری میکند. البته مشخص است که هیچ مذاکره سازندهای در جریان نیست، چرا که ترامپ صرفاً بر روی خفهکردن اقتصاد تهران حساب باز کرده است.
ترامپ در اظهاراتی در تاریخ ۱۰ نوامبر تصریح کرد که به درخواست همسایگان ایران — یعنی عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی — از انجام حملات جدید خودداری کرده است؛ چرا که این کشورها نگران ویرانی بیشتر اقتصادی و مسدود شدن تنگه هرمز هستند.
با بررسی دقیقتر برنامههای نتانیاهو، مشخص میشود که رویکرد او ترکیبی از تلاش برای بقای سیاسی در داخل و اقدامی حسابشده برای کشاندن دوباره ایالات متحده به جنگ است.
نکته قابلتوجه این است که او پیشتر در دو نوبت، بدون دریافت چراغ سبز از سوی ترامپ، مقدمات انجام حملاتی را فراهم کرده بود.
به نوشته روزنامه «تایمز اسرائیل»، نتانیاهو قصد داشت در تاریخ ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ حملهای گسترده علیه تأسیسات هستهای و زیرساختهای ایران انجام دهد، اما تنها زمانی که با مخالفت مستقیم ترامپ مواجه شد، از تصمیم خود عقبنشینی کرد. کانال ۱۲ اسرائیل همچنین گزارش داد که نتانیاهو و رومن گافمن، رئیس موساد، در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر، بدون تأیید سایر روسای امنیتی، اقدام یکجانبه دیگری را آماده کردند.
آن عملیات تنها به این دلیل لغو شد که یک نقص فنی به واشنگتن هشدار داد و واشنگتن برای جلوگیری از آن مداخله کرد. از نظر نظامی، این دیوانگی کامل است. اسرائیل فاقد تانکرهای سوختگیری هوایی مورد نیاز برای ادامه یک کمپین بمباران گسترده است و به سادگی مهمات دفاعی یا تهاجمی کافی برای بیش از پنج روز جنگ شدید در اختیار ندارد.
محاسبه سیاسی پشت این موضوع ساده است. نتانیاهو پس از از دست دادن اکثریت خود در انتخابات پارلمانی ۲۷ اکتبر، صرفاً به صورت موقت حکومت میکند، در حالی که گادی آیزنکوت، رهبر مخالفان، سعی میکند ائتلاف جدیدی را تحت فرمان رئیس جمهور اسحاق هرتزوگ تشکیل دهد.
در ۱۱ نوامبر، آیزنکوت علناً از نتانیاهو خواست تا زمان روی کار آمدن کابینه جدید، از عملیات نظامی غیرضروری خودداری کند. نگه داشتن کشور در حالت آمادهباش کامل یا شعلهور کردن مجدد یک درگیری بزرگ، توانایی مخالفان برای تشکیل دولت را مختل میکند و خروج نتانیاهو را به تأخیر میاندازد.
اگر آیزنکوت به دلیل این بنبست نتواند در هفتههای آینده ائتلاف تشکیل دهد، این ماموریت به نتانیاهو بازمیگردد یا انتخابات جدیدی را در سال ۲۰۲۷ برگزار میکند و او را در کل این فرآیند بر کرسی نخستوزیری نگه میدارد.
تشدید نظامی اکنون هدف دوگانهای را دنبال میکند: مذاکرات ائتلاف مخالفان در داخل اسرائیل را خراب میکند و در عین حال انزوای منطقهای این کشور را تشدید میکند.
نتایج رسمی انتخابات ۲۷ اکتبر، احزاب عرب اسرائیل را به عنوان تعیینکنندههای سرنوشت در کنست ۱۲۰ کرسیای باقی گذاشت و آغاز مجدد جنگ مستقیماً به این محاسبات ضربه میزند.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
در ماههای پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، شاهد افزایش نگرانکننده اعدامها، از جمله اعدام زندانیان سیاسی، بودهایم. بسیاری از این زندانیان جوانانی زیر ۳۰ سال هستند. به باور ما، گسترش اعدامها در کنار دیگر اشکال سرکوب، ابزاری برای ایجاد ترس و ارعاب عمومی و عقبراندن جامعه از مطالبهگری و اعتراض است.
ما بر این باوریم که این روند را نمیتوان جدا از شرایط عمومی جامعه بررسی کرد. پس از وقایع دیماه و جنگ، وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم بهشدت دشوارتر شده است. کاهش قدرت خرید، گسترش ناامنی، تشدید شکافهای طبقاتی، کشتهشدن شمار قابلتوجهی از معترضان در دیماه ۱۴۰۴ به دست حکومت و صدور احکام زندان و اعدام، بر نارضایتی و خشم عمومی افزوده است. بسیاری از جوانانی که در اعتراضات به خیابان آمدند، از اقشار فرودست جامعه بودند و به فقر، نابرابری اجتماعی، محدودیت آزادیهای فردی و محرومیت از یک زندگی شایسته اعتراض داشتند.
در گزارش کمیته مستقل و بینالمللی حقیقتیاب سازمان ملل متحد درباره جمهوری اسلامی ایران، مورخ ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۳ شهریور ۱۴۰۵)، به تشدید استفاده از مجازات اعدام علیه معترضان اشاره شده است.
بر اساس این گزارش، بیش از ۷۰ نفر، از جمله دستکم پنج زن و سه پسر، در پروندههای مرتبط با اعتراضات سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، در معرض خطر قریبالوقوع محکومشدن به اعدام یا اجرای حکم اعدام قرار دارند.
این گزارش همچنین از اعدام دستکم ۲۹ مرد در ارتباط با اعتراضات، در فاصله مارس تا اوت ۲۰۲۶ (حدود اسفند ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵)، خبر میدهد. از این تعداد، پنج نفر در ملأعام اعدام شدهاند.
امروز اطلاعات بیشتری از وضعیت بازداشتشدگان و محکومان عمومی شده است. در پرونده موسوم به «آتشسوزی مسجد سیدالشهدا در پاکدشت»، احسان حسینیپور حصارلو، متین محمدی و عرفان امیری به اعدام محکوم شدهاند و پرونده آنان هماکنون در مرحله اجرای احکام قرار دارد. #متین_محمدی و #عرفان_امیری هنگام بازداشت زیر ۱۸ سال و #احسان_حسینیپور_حصارلو ۱۸ ساله بوده است. این سه پسر همان افرادی هستند که در گزارش کمیته به آنان اشاره شده است.
در پرونده موسوم به «میدان علیخانی اصفهان»، افرادی چون #عرفان_اسفندیاری، #شروین_باقریان، #ابوالفضل_ابراهیمی و #امیرحسین_ملکی هنگام بازداشت زیر ۱۸ سال یا در آستانه ۱۸ سالگی بودند. متأسفانه #عرفان_اسفندیاری و #امیرحسین_ملکی اعدام شدهاند و #شروین_باقریان و #ابوالفضل_ابراهیمی همچنان در معرض خطر اجرای حکم اعدام قرار دارند.
این افراد از جمله کسانی هستند که در ارتباط با اعتراضات، در سن کودکی بازداشت و به اعدام محکوم شدهاند. با این حال، از نام و تعداد افرادی که با اتهامهای دیگر به اعدام محکوم شدهاند و هنگام ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال بودهاند، اطلاع چندانی در دست نیست.
در مجموع، بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهای حقوق بشری، از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون دستکم ۵۹۷ نفر اعدام شدهاند. در میان اعدامشدگان، دستکم ۱۹ زن و ۵۵ زندانی سیاسی حضور دارند. همچنین شماری از اعدامشدگان در زمان ارتکاب جرم یا بازداشت، زیر ۱۸ سال بودهاند.
بسیاری از این جوانان، دانشآموزان دیروز ما و فرزندان همین جامعهاند. آنان حق دارند آیندهای سرشار از امید، آزادی و زندگی شرافتمندانه داشته باشند. حق آنان برخورداری از آزادی، برابری، امنیت و کرامت انسانی است، نه زندان، گلوله و چوبههای دار.
از نگاه ما، معلمان در برابر سرنوشت دانشآموزان دیروز خود مسئولیتی فراتر از وظایف آموزشی و مطالبات صنفی دارند. معلمی تنها به کلاس درس و انتقال دانش محدود نمیشود؛ دفاع از حق حیات، آزادی، عدالت و کرامت انسانی نیز بخشی جداییناپذیر از مسئولیت اجتماعی و اخلاقی معلمان است.
ما حمایت و همبستگی خود را با کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» که در دهها زندان کشور جریان دارد، اعلام میکنیم. این کارزار بارها بر ضرورت همبستگی جمعی و اعتراض به مجازات اعدام تأکید کرده و به صدایی برای مخالفت با این مجازات تبدیل شده است.
در این شرایط حساس و سرنوشتساز، سکوت در برابر اعدام انسانها به معنای بیتفاوتی در برابر سلب حق حیات و عادیسازی خشونت حکومتی است.
تاریخ درباره موضع و عملکرد ما قضاوت خواهد کرد: آیا ما معلمانی بودیم که تنها به مطالبات معیشتی و منزلت صنفی خود اندیشیدیم، یا هنگامی که دانشآموزان دیروزمان را به سوی زندان و چوبههای دار میبردند، سکوت نکردیم؟
شاید نخستین گام، اعلام همبستگی با کارزاری باشد که در آن، هر سهشنبه، زندانیان با اعتصاب غذا به اعدام نه میگویند. گام بعدی، موضعگیری شفاف و علنی علیه اعدام است؛ اما این اعتراض نباید به انتشار یک بیانیه محدود بماند.
منبع: تلگرام کانون صنفی معلمان معلمان
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
جنسن هوانگ، بنیانگذار و مدیرعامل انویدیا، در بحبوحه تحقیقات درباره احتمال هدف قرار گرفتن او در یک عملیات اطلاعاتی خارجی، از تمامی سمتهای خود در این شرکت استعفا داد.
شرکت آمریکایی انویدیا روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر اعلام کرد جنسن هوانگ از سمتهای ریاست، مدیرعاملی و عضویت در هیئتمدیره این شرکت کنارهگیری کرده و استعفای او بلافاصله اجرایی شده است.
این تصمیم در حالی اعلام شد که تحقیقات مستقلی درباره گزارشهای مربوط به هدف قرار گرفتن هوانگ در یک عملیات اطلاعاتی خارجی در جریان است.
بر اساس اعلام انویدیا، کولت کرس، مدیر ارشد مالی این شرکت، بهعنوان مدیرعامل موقت منصوب شده و تا زمان انتخاب جانشین دائمی هوانگ، مسئولیتهای پیشین خود را نیز حفظ خواهد کرد. هیئتمدیره بررسی گزینههای داخلی و خارجی برای انتخاب مدیرعامل جدید را آغاز کرده است.
همچنین هاروی سی. جونز، مدیرعامل پیشین شرکت سیناپسیس، بهعنوان نخستین رئیس هیئتمدیره انویدیا منصوب شده است.
هوانگ که از بنیانگذاران انویدیا به شمار میرود، با در اختیار داشتن حدود ۳٫۶۱ درصد از سهام این شرکت، چهارمین سهامدار بزرگ آن محسوب میشود.
در پی انتشار خبر استعفای او، سهام انویدیا در معاملات پیش از آغاز رسمی بازار بیش از ۱۰ درصد سقوط کرد و بر روند کلی بازار سهام نیز تأثیر منفی گذاشت.
هاروی جونز با ابراز اطمینان به کولت کرس و تیم مدیریتی انویدیا اعلام کرد که فعالیتهای شرکت، تعهدات آن در قبال مشتریان و برنامههای توسعه محصولات بدون اختلال ادامه خواهد یافت.
کرس نیز که از سال ۲۰۱۳ در انویدیا فعالیت دارد، متعهد شد مسیر رشد و توسعه این شرکت را بر پایه دستاوردهای ۳۳ ساله هوانگ ادامه دهد.
انویدیا ضمن قدردانی از خدمات هوانگ، دلیل مشخصی برای استعفای او اعلام نکرده است.
این تحول پس از آن رخ داد که هیئتمدیره انویدیا هشتم نوامبر از آغاز تحقیقات مستقل درباره گزارشهای مربوط به یک عملیات اطلاعاتی خارجی علیه هوانگ خبر داد. اعضای هیئتمدیره در آن زمان با ابراز اطمینان به او تأکید کردند که شواهدی مبنی بر به خطر افتادن امنیت ملی آمریکا یا افشای اطلاعات محرمانه شرکت در اختیار ندارند.
هوانگ نیز همان روز در پیامی به کارکنان انویدیا به رابطه خارج از ازدواج خود اعتراف کرد و متعهد شد با تحقیقات همکاری کند.
روز سهشنبه نیز اعضای مستقل هیئتمدیره، جون اچ. کیم، سرپرست پیشین دادستانی فدرال آمریکا، و مؤسسه حقوقی «واچتل، لیپتون، روزن و کتز» را برای انجام این تحقیقات انتخاب کردند.
جنسن هوانگ با کارمند دومی نیز رابطه داشته است
رویترز به نقل از دو فرد مطلع گزارش داد، جنسن هوانگ، مدیرعامل برکنارشده شرکت انویدیا، رابطه نزدیکی با کارمند دومی نیز داشته است.
این افشاگری در پی دو رابطه خارج از ازدواج دیگر مطرح میشود که منجر به استعفای او در روز پنجشنبه شد. آن دو زن، «آلیس هوانگ» — که سازمانهای اطلاعاتی آمریکا مشکوک هستند جاسوس چین باشد — و «کیمبرلی پاول»، معاون بخش مراقبتهای بهداشتی انویدیا، هستند.
رویترز نام این کارمند دوم را فاش نمیکند. تلاشها برای برقراری ارتباط با این زن بینتیجه ماند.
انویدیا از اظهار نظر در این باره خودداری کرد. کیمبرلی پاول، جنسن هوانگ و نماینده هیئتمدیره انویدیا نیز به درخواستها برای اظهار نظر پاسخی ندادند. امکان برقراری تماس با آلیس هوانگ نیز فراهم نشد.
جنسن هوانگ در بیانیهای مورخ ۸ نوامبر — که پس از انتشار گزارشهایی درباره رابطهاش با آلیس هوانگ صادر شد — به داشتن یک رابطه (خارج از ازدواج) اذعان کرد، هرچند نامی از آن زن نبرد.
تصمیم مدیرعامل سابق انویدیا برای کنارهگیری از این شرکت میتواند صنعت هوش مصنوعی را — که او خود در شکلگیریاش نقش داشته — دچار اختلال کند. انویدیا با بهرهگیری از توان مالی خود و از طریق سازوکارهای پیچیده مالی که خرید تراشههای این شرکت را تسهیل میکند، به ایجاد صنعتی پیرامون هوش مصنوعی کمک کرده است. این شرکت در همین راستا، از شرکتهای رایانش ابری و آزمایشگاههای هوش مصنوعی حمایت کرده است.
فشارها برای استعفای جنسن هوانگ — که ۶۳ سال دارد و متأهل است — پس از انتشار گزارشهایی درباره رابطهاش با آلیس هوانگ افزایش یافت.
هیئتمدیره انویدیا، «کولت کرس»، مدیر ارشد مالی شرکت را به عنوان مدیرعامل موقت منصوب کرد تا زمانی که فردی برای جایگزینی جنسن هوانگ پیدا شود. هیئتمدیره در حال بررسی گزینههای داخلی و خارجی برای تصدی این سمت است.
اوایل ماه جاری، هیئتمدیره انویدیا تحقیقاتی را — به سرپرستی مدیران مستقل و با کمک مشاوران حقوقی خارجی — آغاز کرد تا مشخص شود آیا جنسن هوانگ هدف یک عملیات اطلاعاتی خارجی قرار گرفته است یا خیر. در آن زمان، هیئتمدیره همچنین نسبت به او ابراز اعتماد کرده بود.
ارزش سهام این شرکت در معاملات پرحجم روز پنجشنبه، ۵.۵ درصد کاهش یافت. این سهم از زمان رسیدن به اوج خود در اوایل اکتبر، بیش از ۳۰ درصد از ارزشش را از دست داده است.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
بو اریکسون / رویترز / ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه اعلام کرد که ایالات متحده نیازی به توافق با ایران ندارد. او به معاون خود، جیدی ونس — که در تلاشها برای حلوفصل جنگ نقش داشته است — دستور داد تا «تماموکمال» بر جرایم و فسادهای ادعایی در شهرها و ایالتهای تحت مدیریت دموکراتها تمرکز کند.
این دستور ترامپ یک روز پس از آن صادر شد که «وال استریت ژورنال» گزارش داد ونس در حال بررسی انجام مذاکرات صلحِ رودررو با یکی از مقامات امنیتی تندروی ایران است. همچنین، این تحول یک هفته پس از آن رخ میدهد که معاون رئیسجمهور، جنگ پرهزینه با ایران را عامل شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای دانسته بود.
ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت: «ما نیازی به توافق با ایران نداریم. آن روزها دیگر مدتهاست که گذشتهاند. پولشان — صدها میلیارد دلار — دست ماست و تنگهشان هم در اختیار ماست!» (اشاره ترامپ به تنگه هرمز است).
ترامپ در هفتههای اخیر گفته بود که ایران ممکن است پس از انتخابات آمریکا، برای دستیابی به توافق در این مناقشه هشتماهه تمایل بیشتری نشان دهد؛ اما دولت او در هفته جاری اعلام کرد که معتقد است محاصره و تحریمهای اقتصادی علیه ایران مؤثر واقع شدهاند، به این معنا که نه نیازی به تشدید اقدامات نظامی است و نه به دیپلماسی.
ارتش ایالات متحده در حال اعمال محاصره بر بنادر ایران است و همزمان تلاش میکند عبور ایمن کشتیهای بینالمللی از تنگه حیاتی هرمز را تضمین کند. ارتش ایران روز پنجشنبه اعلام کرد که چهار نفتکش، پس از نادیده گرفتن هشدارهای ایران، دچار انفجار شدهاند.
دفتر ونس هنوز به درخواست اظهار نظر پاسخی نداده است.
ونس هدایت دیپلماسی با ایران را بر عهده داشت
ونس که مدتهاست نسبت به جنگی که ایالات متحده و اسرائیل در ماه فوریه علیه ایران به راه انداختند نگاهی تردیدآمیز داشته، در ماه آوریل مذاکراتی را با مقامات ایرانی در پاکستان رهبری کرد. این گفتگوها منجر به امضای یک تفاهمنامه در ماه ژوئن شد که جنگ را متوقف کرد، اما این توافق ظرف چند هفته از هم پاشید.
رسانههای دولتی ایران اواخر ماه گذشته اعلام کردند که تهران نامهای از ونس دریافت کرده که در آن خواستار ازسرگیری مذاکرات با واشنگتن شده است. ترامپ گفته است که به معاون خود دستور برقراری چنین تماسی را نداده بود. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، روز سهشنبه پس از گفتگو با متحدان ایالات متحده در پاریس، خواستههای ایران برای یک توافق احتمالی — از جمله درخواست غرامت جنگی — را «مضحک» خواند و تأکید کرد که ترامپ تن به توافقی بد نخواهد داد.
روزنامه وال استریت ژورنال روز چهارشنبه گزارش داد که ونس در حال بررسی دیدار با یکی از مقامات ارشد امنیتی ایران بوده است؛ اقدامی که میتوانست او را در کانون مذاکرات صلح قرار دهد. خبرگزاری رویترز این گفتگوهای احتمالی را تأیید نکرده است.
ونس، که به عنوان یکی از نامزدهای اصلی حزب جمهوریخواه برای انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۸ شناخته میشود، هفته گذشته — پس از شکست سنگین جمهوریخواهان در برابر دموکراتها در انتخابات میاندورهای — از موضوع این جنگ فاصله گرفت.
معاون رئیسجمهور بخشی از شکستهای حزب را ناشی از هزینههای جنگ با ایران دانست. او همچنین اظهار داشت که پیشنهاد پیشین برای پایان دادن به این جنگ، «توصیهای منطقی» بوده است.
ترامپ در واکنش به موضعگیری ونس، از این جنگ دفاع کرد و آن را برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، ضروری خواند.
ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی نوشت که از ونس خواسته است به جای این موضوع، بر مسئلهای داخلی تمرکز کند که پیشتر به او محول شده بود: رهبری تلاشی برای رسیدگی به تقلبهای ادعایی در شهرها و ایالتهای تحت کنترل دموکراتها در سراسر ایالات متحده.
ترامپ روز پنجشنبه نوشت: «با اصلاح این فعالیت مجرمانه گسترده، میتوان بودجه ما را به سرعت متوازن کرد. فساد در خون رهبران حزب دموکرات است!»
متن کام پیام ترامپ:
«من از معاون رئیسجمهور، ونس، خواستهام که تمام توجه و تمرکز خود را بر فساد و جرایم گستردهای معطوف کند که در شهرها و ایالتهای تحت اداره دموکراتها در سراسر آمریکا جریان دارد.
ایالتهای آبی [دموکرات]، مانند مینهسوتا، کالیفرنیا، ایلینوی و بسیاری دیگر، همگی فاجعههایی هستند که بهشدت بد اداره میشوند و غرق در فسادند.
هر ماه میلیاردها دلار به سرقت میرود. با مقابله با این فعالیتهای مجرمانه گسترده، میتوانیم بهسرعت بودجه کشور را به تعادل برسانیم.
فساد در خون رهبران دموکراتهاست!
ما نیازی به توافق با ایران نداریم. آن روزها مدتهاست که گذشته است. پولشان، صدها میلیارد دلار، دست ماست و تنگهشان هم در اختیار ماست!
از توجه شما به این موضوع سپاسگزارم.
رئیسجمهور دونالد جی. ترامپ»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
آلودگی نفتی در تاریخ ۲۴ اکتبر به ساحلی در امالقوین، امارات متحده عربی، رسید/ عکس: آسوشیتد پرس
لورنتزو توندو / گاردین / پنجشنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶
لکههای عظیم و تیره نفت در تنگه هرمز از فضا قابل مشاهدهاند. در سراسر ماه اکتبر، نفتکشها در این آبراه هدف موشک یا مینهای دریایی قرار گرفتند و نفت خام وارد دریا شد. آلودگی در سراسر خلیج فارس گسترش یافته، سواحل را آلوده کرده و تهدیدی برای وارد کردن خسارات پایدار به اکوسیستمهای دریایی ایجاد کرده است؛ اکوسیستمهایی که زیستگاه دلفینها، لاکپشتهای دریایی و شمار بیشماری از گونههای ماهی هستند.
هشت ماه پس از آغاز جنگ میان آمریکا و ایران، یکی از پرترددترین مسیرهای انتقال نفت در جهان به میدان نبرد و کانون یک فاجعه زیستمحیطی فزاینده تبدیل شده است.
محاصره دریایی تنگه هرمز، مستندسازی آلودگی از روی زمین را تقریباً غیرممکن کرده است. اما تحلیل تصاویر ماهوارهای، در کنار شهادت کارشناسان محیطزیست و زیستشناسان دریایی، میتواند تصویری از ابعاد این فاجعه به دست دهد.
اکوسیستم در معرض خطر
تنگه هرمز، تنها گذرگاه دریایی میان خلیج فارس و دریای عرب، میزبان محیطی دریایی غنی اما شکننده است که صخرههای مرجانی، جنگلهای حرا و مراتع علفهای دریایی را دربر میگیرد؛ زیستبومهایی که از طیف گستردهای از حیات دریایی پشتیبانی میکنند.
این تنگه نقشی حیاتی در گردش آب و مواد مغذی ایفا میکند و مسیر مهاجرت پستانداران دریایی است. حتی در زمان صلح نیز اکوسیستمهای آن تحت فشار فزاینده ناشی از کشتیرانی، استخراج نفت و توسعه سواحل قرار داشتهاند.
نفت میتواند پرهای پرندگان را بپوشاند و در نتیجه شناور ماندن آنها روی آب و یافتن غذا را دشوار کند. همچنین ممکن است ریشههای درختان حرا را بپوشاند و مانع جذب اکسیژن توسط این درختان شود و در نهایت آنها را از بین ببرد.

لکه نفتی در امتداد سواحل جنوبی جزیره قشم عکس: ایسنا/ خبرگزاری فرانسه
برنهارد ریگل، زیستشناس دریایی در دانشگاه نوا ساوتایسترن در فلوریدا، که بیش از ۳۰ سال است خلیج فارس را مطالعه کرده، هشدار داد که جنگ میتواند به آبهای محصور این منطقه که پیشاپیش تحت فشار شدید بحران اقلیمی قرار دارند، خساراتی ماندگار وارد کند.
ریگل گفت: «از آنجا که خلیج فارس کمعمق است و تابستان کمبادترین دوره سال محسوب میشود، گرمای جو بهسرعت به گرمای اقیانوس تبدیل میشود. این گرما مرجانها، جلبکها و ماهیها را میکشد. هیچ آب سرد و عمیقی وجود ندارد که بتواند با این گرما مخلوط شود و آن را تعدیل کند.»
او افزود: «همه میدانند که وجود نفت در آب خوب نیست. احتمال وارد شدن خسارات بیشتر قابلتوجه است. چیزی به نام “جنگ پاک” وجود ندارد؛ نه برای انسانهای بداقبالی که درگیر آن میشوند و نه برای محیط زیست بداقبالی که در آن درگیری رخ میدهد.»
حملات و نشت نفت
از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، سازمان صلح سبز (Greenpeace) با استفاده از پایش ماهوارهای، بیش از ۵۰۰ مورد نشت نفت را در سراسر خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عرب شناسایی کرده است. این یافتهها شامل نشتهای بزرگ مرتبط با حمله به کشتیها و همچنین موارد دیگری است که در حوالی زمان حملات شناسایی شدهاند، اما منشأ آنها قابل تأیید نبوده است.
نینا نوئل، کارشناس امدادرسانی به فجایع زیستمحیطی در گرینپیس، گفت: «اگر ردپای روزانه ثبتشده [از لکههای نفتی] را با یکدیگر جمع کنیم، مجموع مساحت به حدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع میرسد؛ تقریباً به اندازه ولز.»
به گفته گرینپیس، از آغاز درگیری تاکنون بیش از ۱۳۳ حمله به نفتکشها انجام شده است. بر اساس گزارش مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، اکتبر بدترین ماه بود و بیش از ۳۰ حمله تأییدشده یا گزارششده در تنگه هرمز و آبهای پیرامون آن رخ داد. حملات در ماه نوامبر نیز ادامه یافته است.
یکی از آلودهکنندهترین حملات ماه اکتبر، حمله به ابرنفتکش «Gem No 2» در نزدیکی سواحل امارات متحده عربی بود که لکهای نفتی به طول بیش از ۲۱ مایل (۳۵ کیلومتر) بر جای گذاشت. یک تصویر ماهوارهای مربوط به ۱۹ اکتبر، توده عظیمی از نفت سیاه را نشان میدهد که در حال پیشروی به سوی آبهای زلال ساحل امالقوین است.
گرینپیس برآورد میکند که حمله به یک نفتکش در اوایل ژوئن، لکهای نفتی در سواحل عمان ایجاد کرد که در اوج خود بیش از ۶۰۰ کیلومتر مربع (۲۳۰ مایل مربع) وسعت داشت. ویم زویننبورگ، پژوهشگر محیطزیست در سازمان صلح هلندی «پکس»، گفت دو کشتی جنگی ایران که در ماه مارس هدف حمله قرار گرفتند، ماهها همچنان به نشت نفت ادامه دادند.

حمله ۳ اوت به کشتی «Minoan Pioneer» با پرچم لیبریا نیز با ایجاد یک لکه نفتی بزرگ مرتبط دانسته شده است.
از زمان آغاز جنگ، آلودگی نفتی به چندین خط ساحلی رسیده است. در ماه مارس، یک لکه نفتی ناشی از کشتی «شهید باقری» در نزدیکی جنگلهای حرا در منطقه حرا شناسایی شد. در آوریل، آلودگی جزیره حفاظتشده شیدور را تهدید کرد؛ جزیرهای که محل زندگی صخرههای مرجانی، پرندگان دریایی و لاکپشتهاست. همچنین در ماه اوت گزارشهایی از رسیدن نفت به ساحل جزیره قشم منتشر شد؛ منطقهای در نزدیکی آبهای مهم ماهیگیری و محلهای تخمگذاری لاکپشتها.
تصاویر ماهوارهای همچنین لکههای نفتی را در نزدیکی پارک ملی مسندم در عمان و دلتای رودخانه میناب در ایران نشان میدهند؛ دو منطقه سرشار از حیاتوحش. مسندم دارای صخرههای مرجانی و زیستگاههای زادآوری پرندگان دریایی است و دلتای میناب نیز دارای گلفلاتهای حفاظتشده و جنگلهای حراست.
سازمانهای زیستمحیطی همچنان به تحلیل تصاویر ماهوارهای ادامه میدهند، اما هشدار میدهند که بدون بررسیهای میدانی، که همچنان بسیار دشوار است، نمیتوان ابعاد کامل خسارت را مشخص کرد. برخی از پژوهشگران و فعالان محیطزیست در ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس که برای اظهارنظر با آنها تماس گرفته شد، گفتند مقامات داخلی به آنها دستور دادهاند درباره خسارات زیستمحیطی ناشی از جنگ بهطور علنی سخن نگویند.
تعیین مسئولیت حملات کار سادهای نیست، اما سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران بهعنوان عامل بیشتر این حملات معرفی شده است. نیروهای آمریکایی نیز نفتکشها را هدف قرار دادهاند؛ از جمله با از کار انداختن کشتیهای ایرانی که تلاش میکردند از محاصره دریایی آمریکا عبور کنند و همچنین حمله به کشتیهای دیگر در واکنش به حملات موشکی ایران به ناوهای جنگی آمریکا.

کارگران در حال پاکسازی بخشی از ساحل آلوده به نفت شارجه هستند / عکس: الطاف قادری/آسوشیتد پرس
بر اساس گزارشی در «والاستریت ژورنال»، بزرگترین نشت نفت در پی حمله نیروی هوایی امارات متحده عربی به مخازن ذخیره نفت در جزیره لاوان رخ داده است. این حملات باعث شد نفت خام به داخل خلیج فارس جاری شود و مناطق ساحلی، از جمله ذخیرهگاههای طبیعی جزیره شیدور در نزدیکی آن، تحت تأثیر قرار گیرند.
خساراتی که در پیش است
در برخی موارد، کشورهای حاشیه تنگه در واکنش به نشت نفت اقدام کردهاند. برای مثال، پس از حمله به «Gem No 2»، امارات متحده عربی سواحل را بست، عملیات گسترده پاکسازی را آغاز کرد و تأسیسات آبشیرینکن خود را تحت نظارت قرار داد. مقامات این کشور در ۳۰ اکتبر اعلام کردند که نشت متوقف شده و آلودگی در حال کاهش است.
در عمان نیز غواصان و تجهیزات به یک کشتی آسیبدیده اعزام شدند و گروههای پاکسازی نفت را از هفت مایل از خط ساحلی نزدیک جزایر حلانیات جمعآوری کردند.
اما مهار خسارات گستردهتر زیستمحیطی ممکن است بسیار دشوارتر باشد. نوئل گفت: «نفت میتواند مدتها پس از ناپدید شدن لکههای سطحی، در رسوبات، سواحل و ریشههای درختان حرا باقی بماند؛ زنجیرههای غذایی دریایی را تخریب کند و جوامع ساحلی وابسته به ماهیگیری را در معرض تهدید قرار دهد.»

نفت در تاریخ ۱ نوامبر به ساحلی در شارجه، امارات متحده عربی، رسید / عکس: آسوشیتد پرس
آلودگی میتواند بر موجودات مختلف، از بیمهرگان کوچک گرفته تا ماهیها، پرندگان و لاکپشتها، اثر بگذارد.
او افزود: «جنگلهای حرا و صخرههای مرجانی ممکن است برای بازیابی به دههها زمان نیاز داشته باشند، بهویژه زمانی که نفت در رسوبات باقی بماند. نشتهای مکرر، مانند مواردی که در تنگه هرمز رخ دادهاند، خطر تشدید خسارت را به همراه دارند.»
ریگل گفت پیامدهای جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ و نخستین جنگ خلیج فارس، که در جریان آنها نفتکشها، تأسیسات بارگیری و میدانهای نفتی هدف قرار گرفتند، شواهدی از تأثیر ماندگار آلودگی گسترده نفتی بر اکوسیستمهای خلیج فارس ارائه میکند.
مطالعهای در سال ۲۰۲۰ رسوبات گسترده قیرمانند ــ باقیمانده غلیظ و چسبناکی که هنگام تجزیه نفت خام بر جای میماند ــ در سواحل قطر را به جنگ خلیج فارس نسبت داد. مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داد رسوبات جزیره ابوعلی در عربستان سعودی همچنان به نفت ناشی از نشتهای نوروز در سالهای ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۵، در جریان جنگ ایران و عراق، آلوده است؛ نشتهایی که در مجموع ۸۰ میلیون گالن نفت خام وارد دریا کردند.
ریگل گفت: «هر موجود زندهای که ناچار باشد در سواحل [آلودهشده بر اثر نشت نفت] به داخل رسوبات نفوذ کند، مانند لاکپشتهای دریایی هنگام تخمگذاری، با لایههای آلوده مواجه خواهد شد و میتوان انتظار پیامدهای نامطلوب داشت. موجودات حفاریکنندهای مانند خرچنگهای شبحی نیز همچنان مواد آلوده را به سطح زمین خواهند آورد.
«روشن است که آثار آلودگی گسترده نفتی برای دههها قابل شناسایی باقی میماند؛ بنابراین، این یک مشکل نسلی است. واقعاً ممکن است چیزی را از دست بدهیم که جایگزینناپذیر است.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
بیبیسی جهانی / ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶
دو مرد ایرانی روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، به جرم جاسوسی برای یک سرویس اطلاعاتی ایران از طریق زیر نظر گرفتن روزنامهنگاران و یک وکیل در بریتانیا مجرم شناخته شدند. مصطفی سپهوند، ۴۱ ساله، و فرهاد جوادی منش، ۴۶ ساله، روز پنجشنبه در دادگاه سلطنتی وولویچ به جرم «همکاری با یک سرویس اطلاعاتی خارجی» مجرم شناخته شدند.
آنها از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مأموریت یافته بودند که اهداف را تحت نظر بگیرند. سپهوند قصد داشت دستکم علیه یکی از آنها «حملهای خشونتآمیز» انجام دهد، در حالی که جوادیمنش در برنامهریزی این کار کمک میکرد.
مرد سوم، شاپور قلعهعلیخانی نوری، ۵۷ ساله، از همین اتهام تبرئه شد.
سپهوند با دو مرد دارای شماره تلفنهای ایرانی در ارتباط بود.
پلیس ۵۳۴ گیگابایت داده را توقیف کرد که نشان میداد به سپهوند و جوادیمنش اسنادی داده شده بود که شامل تصاویر اهداف، نشانی محل کار آنها، مدل و رنگ خودروهایشان و نام حیوانات خانگیشان میشد. آنها سپس از چتجیپیتی (ChatGPT) برای انجام تحقیقات بیشتر استفاده کردند.
این دو نفر که ساکن غرب لندن هستند، پناهجویانی بودند که اجازه اقامت موقت دریافت کرده بودند. سپهوند با یک کامیون و جوادیمنش با یک قایق کوچک وارد بریتانیا شده بودند.
سپهوند در تدارک اعمال خشونت علیه چندین «سوژه» در بریتانیا، به مراقبت و شناسایی پرداخته بود.
این افراد شامل روزنامهنگارانی همچون مجتبی پورمحسن و کامبیز حسینی که برای شبکه فارسیزبان «ایران اینترنشنال» مستقر در لندن کار میکردند، جاناتان ترنر، عضو بنیانگذار گروه «وکلای بریتانیا برای اسرائیل»، و همچنین یک متخصص تولید رسانهای بودند.

فرهاد جوادی منش، ۴۶ ساله(راست) و مصطفی سپهوند، ۴۱ ساله
ویکی ایوانز، معاون دستیار کمیسر و هماهنگکننده ارشد ملی پلیس مبارزه با تروریسم، گفت این نخستین بار است که تاریخچه جستوجوهای چتجیپیتی در یک پرونده تهدید دولتی ارائه میشود.
او افزود: «با گستردهتر شدن دسترسی به ابزارهای هوش مصنوعی و آگاهی بیشتر مردم از آنها، این موضوعی است که به شکل فزایندهای شاهد آن هستیم.»
از شواهد ارائهشده در دادگاه مشخص بود که سپهوند در مقاطعی احساس میکرد از سوی رابطهای ایرانی خود که پولی به او پرداخت نکرده بودند، مورد بدرفتاری قرار گرفته است.
ایوانز گفت: «این روندی است که ما در این نوع پروندهها میبینیم؛ جایی که افراد درگیر کار به نیابت از دولتهای خارجی میشوند و اغلب به آنها وعده پول و چیزهای زیاد دیگری داده میشود، اما به ندرت آنچه را که به آنها پیشنهاد شده دریافت میکنند.»
سپهوند مدعی شده بود که از ترس پیامدهای امتناع، در این جاسوسی مشارکت کرده است، اما دادستانی این ادعا را «کاملاً ساختگی» توصیف کرد.
او در پیامهای صوتی ارسالشده به یک رابط ایرانی گفته بود که به او وعده داده شده یک محکومیت سرقت در ایران برایش «حلوفصل» خواهد شد؛ موضوعی که دادستانها گفتند بخشی از انگیزه او برای انجام این مراقبتها بوده است.
سپهوند همچنین در ازای «خلاص شدن از شر» یک هدف، درخواست ۱۵۰ هزار پوند کرده و تأکید کرده بود که «این کار را انجام خواهد داد».
فرانک فرگوسن، از بخش مبارزه با تروریسم دادستانی سلطنتی در بریتانیا، گفت به این دو مرد وعده داده شده بود در ازای ارسال اطلاعات به رابطهایشان در ایران، پاداش دریافت خواهند کرد.
او گفت: «خود سپهوند حاضر بود پا را از مراقبت فراتر بگذارد و دست به خشونت جدی علیه اهدافشان بزند.»
«خوشبختانه متهمان پیش از آنکه هرگونه حملهای رخ دهد، متوقف شدند.»
«پروندههایی از این دست، تمایل دستگاه اطلاعاتی ایران را برای استفاده از نیروهای نیابتی جهت هدف قرار دادن منتقدان رژیم در خارج از کشور نشان میدهد.»
حکم سپهوند و جوادیمنش در تاریخ ۱۷ دسامبر در دادگاه اولد بیلی صادر خواهد شد.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
بیانیه مشترک ۳۰ کنشگر سیاسی و مدنی در ضرورت توقف فوری اعدام
با کمال تاسف تا کنون عدهای از بازداشت شدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ اعدام شدهاند. بیشترین برخورد در پرونده پرمناقشه «میدان علیخانی اصفهان» رخ داده است. اعدام شدگان، بیآنکه از آئین دادرسی منصفانه برخوردار باشند، به تیغ اعدام سپرده شده و خانوادههای دیگری داغدار شدهاند.
گردونه اعدامهای سیاسی ـ عقیدتی در ماههای اخیر و پس از جنگ، شتابی هراسانگیز گرفته و به کرانه کمسابقهای پای نهاده است. این احکام در دادگاههایی عاری از عدالت و بر بستر عملکرد سیاسی و فقدان استقلال قوه قضائیه و در وابستگی نهادینه شده آن به دستگاه قدرت صادر و اجرا شده است. همچنین سوابق اعترافات اجباری در گذشته اعتباری برای فیلمها و یا اظهارات اعدامشدگان به خودی خود ایجاد نکرده و معلوم نیست که این اعترافات در چه شرایطی اخذ شدهاند.
در واقع این احکام در دادگاههایی غیرعلنی و بدور از چشم جامعه و رسانهها صادر شده اما اجرای حکم مرگ بصورت علنی بوده؛ محکومان عمدتا صرفا زمانی در رسانهها معرفی میشوند که ساعاتی پیش به دار آویخته شده بودند. آیا این روند معنایی جز این دارد که ارعاب جامعه با استفاده سیاسی و ابزاری از نهاد قضاوت، هدف اصلی تصمیمگیران و مجریان این پروژه است؟
ما امضاکنندگان این بیانیه، که هر یک از افق سیاسی و گفتمانی متفاوت و کثرتگرا به مسائل ایران مینگریم، همآوا و یکدل، بانگ برمیآوریم که به اعدام به ویژه در کشاکشهای سیاسی و رویاروییهای عقیدتی، پایان باید داد. اعدام و مجازاتهای مرگبار، از دیرباز، حلقهای از زنجیره خشونت در تاریخ معاصر ایران بودهاند.
اعدام، حتی در حق متهمان به همکاری با دولتهای بیگانه و پروندههای جاسوسی، نه مشکل را حل میکند و نه در برابر جرائم امنیتی بازدارندگی ایجاد میکند؛ بلکه با افزودن بر شمارِ داغداران، شکافهای اجتماعی و سیاسی را به زیان همبستگی ملی، مصلحت همگانی و امنیت کشور، ژرفتر و فعالتر میسازد.
در روزگاری که دادگاههای صالح و عدالتپیشه وجود ندارند؛ دریچههای مشارکت سیاسی مسدود هستند، حق حیات و حقوق شهروندی تضییع میشوند؛ چرخ اقتصاد نمیچرخد و فقر رو به گسترش است، اعدامها باعث میشود تا فضای کینهتوزی و انتقام و خشونت سخت، دامن گستراند؛ و تهدیدهای بیرونی نه تنها فرو ننشیند، بلکه ارادههای جنگافروز بیگانه از آن بهرهبرداری کنند.
برونداد ماندگار این شیوه مشکلساز و دلآزار، تباهی و سیاهی بیشتر بوده و خواهد بود. به باور ما خشونت دولتی و جنگ، همزاد و همافزای یکدیگر هستند. نگاهی به رویدادهای دهههای گذشته بهروشنی نشان میدهد که توسل به اعدام و کشتار، نه موج اعتراضات را فرو مینشاند و نه پای دنبالکنندگان مجازاتهای خودسرانه و فراقضایی را از راه باز میدارد.
اعدام تنها پایاندادن به زندگی یک انسان نیست؛ خشونتی است که از دیوارهای زندان فراتر میرود و ترس، اضطراب و احساس ناامنی را در جان جامعه میکارد. هر حکم اعدام، زخمی تازه بر وجدان جمعی میزند و باور عمومی به عدالت، کرامت انسانی و امکان بهبود را تضعیف میکند.
جامعهای که زیر بار فقر و گرانی، فرسودگی و ناامیدی خم شده است، بیش از هر زمان به آرامش، امید و امنیت روانی نیاز دارد؛ نه به هراسِ مرگی که رنجهای موجود را عمیقتر میکند و چشمانداز عدالت و آینده انسانیتر را در غبار بیشتر فرو میبرد. گسترش چنین هراسی، روان جامعه را فرسودهتر میسازد و زخمهای جدیدی بر جای میگذارد که التیامشان آسان نیست.
ما با تأکید تمام میگوییم که صلاح مملکت و رهایی کشور از تهدیدهای داخلی و خارجی، در ارج نهادن به رواداری و پرهیز از خشونت بهمثابه ابزار سیاست نهفته است. توقف فوری و نامشروط اعدام، گامی است ناگزیر برای تحقق حقوق ملت و امنیت پایدار و همهجانبه در کشور؛ گامی که بهرهور نهایی آن، مردم ایران با همه گرایشهای سیاسی و فرهنگیاند.
امضاکنندگان:
هاشم آغاجری، حسن اسدی زیدآبادی، کمال اطهاری، علی افشاری، محمدباقر بختیار، آصف بیات، مسعود پدرام، حبیبالله پیمان، زهره حری، سروش دباغ، علیرضا رجایی، تقی رحمانی، حسین رفیعی، عیسی سحرخیز، پروانه سلحشوری، منصوره شجاعی، احسان شریعتی، کیوان صمیمی، طاهره طالقانی، پروین فهیمی، مهرانگیز کار، محسن کدیور، فاطمه گوارایی، محمد مالجو، مرضیه مرتاضی لنگرودی، سعید منتظری، سعیده منتظری، عبدالله مومنی، صدیقه وسمقی و حسن یوسفی اشکوری
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
سازمان حقوق بشر ایران / ۲۱ آبان ۱۴۰۵
امیرسالار داودی، وکیل حقوق بشر زندانی که بهتازگی پس از حمله قلبی در بازداشت به بیمارستان منتقل شده بود، با سه اتهام امنیتی، ازجمله جاسوسی روبهرو شده است. این اتهام با استناد به قانون تشدید مجازات جاسوسی به او نسبت داده شده است. داودی از زمان بازداشت در ۱۹ مهرماه، بدون هرگونه ارتباط با دنیای خارج نگهداری میشود و وکیلش هم اجازه دسترسی به پرونده را نداشته است. اتهام سنگین جاسوسی که او با آن روبهرو شده، تنها مرتبط با انتشار فایل صوتی مراسم عقدی است که او بهصورت تلفنی برای موکلانش جاری کرده بود.
سازمان حقوق بشر ایران در بیانیهای که ۱۸ آبان ۱۴۰۵ منتشر کرد، خواستار آزادی فوری امیرسالار داوودی شد.
محمود امیریمقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، در آن بیانیه گفت: «امیرسالار داودی هنگام بازداشت از سلامت کامل برخوردار بود، اما ۲۸ روز بعد بر اثر حمله قلبی در بیمارستان بستری شده است. مسئولیت کامل جان و سلامت او بهعهده مقامهای جمهوری اسلامی است. او باید فوراً آزاد شود و خدمات درمانی دریافت کند.»
او افزود: «از اتحادیه اروپا و تمامی دولتهایی که با جمهوری اسلامی روابط دیپلماتیک دارند، میخواهیم برای آزادی فوری امیرسالار داودی اقدام کنند. کانونهای وکلای ایران و دیگر کشورها نیز باید امروز در حمایت از همکار خود، امیرسالار داودی، که بهدلیل دفاع از حقوق دیگران بازداشت و از حق ارتباط با دنیای خارج محروم شده است، صدای اعتراض خود را بلند کنند.»
بنابه اطلاع سازمان حقوق بشر ایران، در پرونده جدید امیرسالار داودی سه اتهام به او تفهیم شده است: «تبلیغ علیه نظام»، «تشویش اذهان عمومی از طریق سامانههای رایانهای» و اتهام ارسال فایلهای صوتی و تصویری به «شبکههای معاند» براساس بخش دوم ماده چهار «قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و دولتهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی».
مبنای اصلی اتهام جاسوسی، فایل صوتی مراسم عقد مهشاد کشانی و علیرضا سپاهی بادجانی، معترضان زندانی، است که داودی وکالتشان را برعهده داشت و خطبه عقدشان را جاری کرده بود. جمهوری اسلامی علیرضا سپاهی بادجانی را روز ۱۳ مهر ۱۴۰۵ اعدام کرد.
امیرسالار داودی که ۱۹ مهرماه بازداشت شد، درصورت محکومیت به جرم موضوع ماده ۴ قانون مذکور، با حداکثر ۱۵ سال حبس روبهرو است. از آنجا که این اتهام به حد افساد فیالارض نمیرسد، مجازات قابل اعمال برای او، حبس تعزیری درجه سه (بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال) و انفصال دائم از خدمات دولتی و عمومی است.
این وکیل حقوق بشر ۱۲ مهرماه در حساب شخصی اینستاگرام خود یک فایل صوتی منتشر کرد که در آن پدران علیرضا و مهشاد، بهعنوان نماینده فرزندانشان، به جاریشدن عقد شرعی فرزندانشان توسط او رضایت میدهند. داودی در ادامه این فایل صوتی، متن رسمی خطبه عقد را برای آنها میخواند.
یک منبع مطلع به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «مبنای انتساب اتهام موضوع ماده ۴ قانون تشدید مجازات جاسوسی، ارسال فایل صوتی مراسم عقد علیرضا سپاهی و مهشاد کشانی به رسانههای خارج از کشور عنوان شده است. امیرسالار داودی پیشتر خطبه عقد این دو نفر را اجرا کرده بود. این درحالی است که فایل مورد استناد ابتدا در صفحه شخصی آقای داودی و در قالب استوری منتشر شد و پس از آن، رسانههای داخلی و خارجی اقدام به بازنشر آن کردند. نکته مهم آن است که فایل مذکور توسط امیرسالار داودی ضبط نشده است. حتی در محتوای صوتی فایل منتشرشده در فضای مجازی، صدای آقای داودی شنیده میشود که خطاب به افراد دیگری درخواست میکند پس از ضبط فایل، نسخهای از آن را برای او نیز ارسال کنند. بنابراین، نحوه تهیه، دریافت و انتشار این فایل و انتساب ارسال آن به امیرسالار داودی، از مسائل اساسی و قابل بررسی در این پرونده است.»
این منبع افزود: «با وجود تشکیل پرونده و پیشرفت روند رسیدگی، وکیل آقای داودی، از دسترسی به محتویات پرونده و مطالعه آن محروم مانده است. درخواست او برای مطالعه پرونده پذیرفته نشده و عملاً امکان بررسی مستندات، ادله و مبانی اتهامات از او سلب شده است. در چنین شرایطی، اخذ آخرین دفاع از متهم، بدون فراهمکردن فرصت مطالعه پرونده برای وکیل مدافع با اصول دادرسی عادلانه و حق برخورداری از دفاع مؤثر در تعارض جدی قرار دارد.»
تفهیم اتهام رسمی پس از آن انجام شد که امیرسالار داودی روز ۱۷ آبان ۱۴۰۵ در سلول انفرادی دچار حمله قلبی خفیف شده و مدتی کوتاه در بیمارستان الزهرا اصفهان بستری شده بود. او هنگام انتقال به بیمارستان بیهوش بود و وضعیت جسمی نامساعدی داشت. بااینحال، صبح روز بعد از بیمارستان مرخص شد و مأموران بلافاصله او را برای تفهیم اتهام به دادگاه بردند. سازمان حقوق بشر ایران پیشتر گزارش داده بود که تفهیم اتهام او به دلیل ناتمامبودن تحقیقات به تعویق افتاده است.
منبع مطلع از وضعیت و پرونده امیرسالار داودی درباره نحوه بازداشت او تأکید کرد: «امیرسالار داودی، وکیل دادگستری، درحالی بازداشت شد که در صحن دادگاه و درجریان انجام وظیفه حرفهای خود، مشغول دفاع از موکلش، مهشاد کشانی، بود. بازداشت یک وکیل در محل دادگاه و حین دفاع از موکل، موضوعی فراتر از بازداشت شخصی اوست و پرسشهای جدی درباره استقلال وکالت، مصونیتهای حرفهای و حق دفاع ایجاد میکند. حضور وکیل در دادگاه برای دفاع از موکل، بخش اساسی حق دسترسی به دادرسی عادلانه است. بازداشت وکیل حین انجام این وظیفه، علاوه بر نقض حقوق حرفهای و شخصی او، میتواند حق موکل برای برخورداری از دفاع مؤثر و مستقل را نیز مخدوش کند و موجب ایجاد فضای ارعاب در میان وکلا و محدود شدن امکان دفاع مستقل در پروندههای حساس شود.»
علاوهبر این، با وجود دستور صریح دادستان مبنیبر برقراری ارتباط امیرسالار داودی با خانوادهاش، مأموران اجرای احکام همچنان او را بدون هیچ ارتباطی با خارج از زندان، نگه داشتهاند.
امیرسالار داودی برنده جایزه بینالمللی حقوق بشری لودویک تراریو در سال ۲۰۲۲ است. او آبانماه سال ۱۳۹۷ در ارتباط با فعالیت در کانال تلگرامی خودش با نام «بدون روتوش» بازداشت شد، کانالی که در آن از نقض اصول دادرسی، آزار قضایی وکلا و نقض حقوق بشر انتقاد میکرد.
ابوالقاسم صلواتی، مشهور به «قاضی مرگ»، ابتدا او را به ۳۰ سال حبس و ۱۱۱ ضربه شلاق محکوم کرد. پرونده او پس از آن با فرجامخواهیهای طولانی و دورههای مکرر بازداشت همراه بوده است.
امیرسالار داودی روز ۱۲ شهریور ۱۴۰۳ به مرخصی سهروزه رفته و پس از پذیرش درخواست اعاده دادرسی براساس ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری، اجرای حکم او متوقف شده بود.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
یگانه تربتی / نیویورکتایمز / ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶
زوج بازنشستهای در ایران نخستین بار در اوایل ماه مه، زمانی متوجه شدند که مشکلی پیش آمده است که کارتهای بانکیشان از کار افتاد. آنها پس از پیگیری از مقامهای مسئول دریافتند که داراییهایشان به دستور وزارت اطلاعات کشور مسدود شده است.
این زوج سرانجام متوجه شدند که بهدلیل اقدامات دخترشان، نوشین نجفیراغب، که در اروپا زندگی میکرد، مجازات شدهاند؛ بهطور مشخص، بهخاطر مطالبی که او در شبکههای اجتماعی در مخالفت با حکومت ایران منتشر کرده بود. این موضوع را دختر دیگر خانواده، مهرنوش نجفیراغب، بیان کرد.
حکومت ایران در سراسر کشور از توقیف داراییها بهعنوان ابزاری برای مجازات افرادی استفاده کرده است که در خارج از کشور اقداماتی انجام میدهند. خانهها و کسبوکارها مصادره شده، پساندازهای یک عمر زندگی از دسترس صاحبانشان خارج شده و اشیای موروثی و خانوادگی ضبط شدهاند. مصاحبهها نشان میدهد که هرگاه افراد مورد هدف خود دارایی چندانی در داخل ایران نداشتهاند، مقامهای حکومتی به سراغ اعضای خانواده آنها در داخل کشور رفتهاند.
مهرنوش نجفیراغب گفت هنگامی که خانواده نجفیراغب موضوع را از طریق مراجع حکومتی پیگیری میکردند، با دهها نفر دیگر روبهرو شدند که آنها نیز با خطر از دست دادن پسانداز تمام عمر خود، بهعنوان مجازات اقدامات بستگانشان در خارج از کشور، مواجه بودند.
او به نقل از مادرش گفت: «متوجه شدیم که تنها نیستیم.» به گفته او، خواهرش نوشین برای جلوگیری از وارد آمدن فشار بیشتر حکومت بر خانوادهاش، از انجام مصاحبه خودداری کرده است.
روزنامه نیویورکتایمز با ۱۲ ایرانی ساکن خارج از کشور مصاحبه کرده است که اموال خود یا اعضای خانوادهشان در سال جاری برای مصادره از سوی حکومت هدف قرار گرفته است. این روزنامه همچنین با دو وکیل که از چنین پروندههایی اطلاع داشتند گفتوگو کرده است. در برخی موارد، داراییها تاکنون مصادره شدهاند و در موارد دیگر، افراد در دادگاه با این اقدامات مقابله میکنند. نیویورکتایمز همچنین اسناد قضایی و پیامکهایی را بررسی کرده است که جزئیات مسدودسازی یا توقیف داراییها را نشان میدهند.
وزارت امور خارجه ایران به پرسشهای مفصل درباره این مصادرهها پاسخی نداد. مقامهای حکومتی گفتهاند که این مصادرهها، از جمله، بر اساس قانون جدیدی صورت میگیرد که مجازات افراد متهم به کمک به «دولتهای متخاصم»، بهویژه ایالات متحده و اسرائیل، را تشدید کرده است. این قانون که پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل با ایران در ژوئن ۲۰۲۵ به تصویب رسید، مصادره اموال را برای ارتکاب برخی جرائم الزامی میکند.
به نظر میرسد مقامهای حکومتی این قانون را به شکلی گسترده تفسیر میکنند؛ زیرا در متن آن اشارهای به هدف قرار دادن داراییهای بستگان افراد نشده است. همچنین، به نظر میرسد آنها تقریباً هرگونه ابراز علنی مخالفت با حکومت را مصداق کمک به دشمن تلقی میکنند. مقامها گفتهاند که از داراییهای مصادرهشده برای جبران خسارتهای ناشی از جنگ به قربانیان و بازسازی زیرساختهای غیرنظامی استفاده خواهند کرد.
این مصادرهها که معمولاً روزنامهنگاران و مخالفان حکومت را هدف قرار میدهند، بخشی از کارزار بیوقفه حکومت ایران برای مجازات مخالفتها، چه در داخل و چه در خارج از کشور، به شمار میروند. این کارزار در پی اعتراضهای گسترده ضدحکومتی در آغاز سال جاری میلادی آغاز شد و پس از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران شدت گرفت؛ جنگی که در پی آن، دهها نفر بدون رعایت تشریفات قانونی اعدام و هزاران نفر دیگر بازداشت شدند.
جمهوری اسلامی از همان زمان به قدرت رسیدن در سال ۱۹۷۹، مدتهاست که مصادره اموال را بهعنوان یکی از ابزارهای سرکوب دشمنان و مخالفان خود به کار گرفته است. اکنون مقامهای حکومتی این روش را در مقیاسی گسترده و علیه ایرانیان خارج از کشور به کار میگیرند؛ اقدامی که اغلب با هدف مجازات کسانی صورت میگیرد که در اعتراضهای ضدحکومتی شرکت میکنند، با رسانههای خبری خارجی همکاری دارند یا از چهرههای برجسته مخالف حکومت حمایت میکنند.
این مصادرهها به شکلی کمسابقه به گسترش دستگاه سرکوب حکومت تا ورای مرزهای ایران، در قلب دموکراسیهای غربی و در فاصله هزاران کیلومتری، کمک کردهاند. این اقدامات همچنین در میان شماری از منتقدان حکومت در خارج از کشور، فضایی از ترس و نگرانی ایجاد کرده است.
رسانههای ایرانی در ماه آوریل گزارش دادند که مقامهای جمهوری اسلامی، در چارچوب قانون جدید مربوط به همکاری با دولتهای متخاصم، داراییهای بیش از ۴۰۰ نفر را در خارج از کشور «مطابق با قانون» توقیف کردهاند.
شماری از افرادی که با آنها مصاحبه شده است، گفتند قصد ندارند به احکام صادرشده اعتراض کنند؛ زیرا انتظار دارند در نظام قضایی ایران شانس چندانی برای موفقیت نداشته باشند. در مقابل، عدهای دیگر در حال مبارزه حقوقی با این احکام هستند و ممکن است بتوانند اموال خود را حفظ کنند.
به گفته مهرنوش نجفیراغب، سرانجام پس از حدود پنج ماه، به والدینش که هر دو کارمند بازنشسته دولت هستند، اطلاع داده شد که انسداد داراییهایشان رفع شده است.
در برخی موارد، حکومت از افرادی که در خارج از کشور زندگی میکنند خواسته است برای در امان ماندن از مصادره اموال، بابت اظهارات خود عذرخواهی کنند یا حسابهایشان در شبکههای اجتماعی را ببندند.
«باید کسی را برای مجازات پیدا میکردند»
برخی از افرادی که هدف این اقدامات قرار گرفتهاند، دنبالکنندگان زیادی دارند؛ از جمله خوانندگان، ورزشکاران حرفهای و مقامهای پیشین. اما برخی دیگر از اعضای جامعه ایرانیان خارج از کشور هستند که حضور عمومی چندانی ندارند. این افراد از طیفهای مختلف سیاسی ایران میآیند و حتی کسانی را شامل میشوند که با حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران مخالفت کردهاند.

در سالهای اخیر، گروههای مخالف حکومت در خارج از کشور تجمعهای گستردهای در آمریکای شمالی، اروپا و استرالیا علیه جمهوری اسلامی سازماندهی کردهاند و به جلب توجه افکار عمومی جهان به نقض حقوق بشر در ایران کمک کردهاند. ایرانیان مهاجر بهطور مرتب انتقادهای خود از حکومت را در فضای مجازی منتشر میکنند یا برای پیشبرد سیاستهایی که با هدف اعمال فشار بر جمهوری اسلامی طراحی شدهاند، به فعالیتهای لابیگری میپردازند.
در میان این افراد، احسان ابراهیمیان، مخالف حکومت ساکن قبرس، قرار دارد که بهطور منظم در این کشور تظاهراتی علیه جمهوری اسلامی برگزار میکند. بر اساس گزارشی که خبرگزاری نیمهرسمی مهر در ماه مه منتشر کرد، نام او در فهرست افرادی قرار داشت که املاکشان در استان سمنان ایران در حال مصادره بود. در این گزارش، از او و دیگر افراد نامبردهشده با عنوان «خائنان به میهن» یاد شده بود.
آقای ابراهیمیان در مصاحبهای گفت که پلیس همچنین خودروی مادرش را برای بیش از دو هفته توقیف کرده بود. به گفته او، مقامهای پلیس به مادرش گفته بودند که پسرش باید حساب کاربری خود در اینستاگرام را که حدود ۴۲۰۰ دنبالکننده دارد و در آن ویدئوهایی از اعتراضهایش منتشر میکند، تعطیل کند؛ در غیر این صورت، آنها مغازه او را خواهند بست و اموالش را مصادره خواهند کرد.
آقای ابراهیمیان گفت: «فشاری که آنها وارد میکنند، بهشدت سنگین است.» او حساب کاربری خود را تعطیل نکرد، اما گفت که در ماههای اخیر تلاش کرده است کمتر در معرض دید باشد و تعداد اعتراضهایی را که برگزار میکند کاهش داده است. او افزود: «قدرت در دست آنهاست.»
رضا طیاری، فعال مخالف حکومت در کانادا، گفت که آپارتمان، خودروها و طلاهایش در ایران در سال جاری مصادره شدهاند. او گفت بسیاری از مخالفانی را که میشناخته، بهدلیل ترس از مصادره اموالشان، حسابهای کاربری خود در شبکههای اجتماعی را غیرفعال کرده و دیگر در تظاهرات شرکت نمیکنند.
او گفت: «افراد زیادی بودند که دوست داشتند در اینجا، در یک کشور آزاد، فعالیت کنند، اما عملاً مجبور به سکوت شدند.»
نیکی یزدانی، ۴۱ ساله، روزنامهنگاری که در ایران برای چند روزنامه کار میکرد، در سال ۲۰۱۷ برای همکاری با شبکه تلویزیونی خبری ایران اینترنشنال به لندن رفت. این شبکه خبری فارسیزبان در خارج از ایران فعالیت میکند و از منتقدان حکومت جمهوری اسلامی است.
حکومت ایران، ایران اینترنشنال را بازوی دولت اسرائیل میداند و مدعی است افرادی که برای این شبکه کار میکنند یا اطلاعاتی در اختیار آن قرار میدهند، به یک کشور متخاصم کمک میکنند. بر اساس فهرستهایی که رسانههای داخل ایران منتشر کردهاند، دستگاه قضایی امسال نام دهها نفر از کارکنان ایران اینترنشنال را برای مصادره اموال شناسایی کرده است. شرکتی که مالک ایران اینترنشنال است به درخواست برای اظهارنظر در اینباره پاسخ نداد، اما پیشتر هرگونه ارتباط با دولتها را رد کرده و گفته است که این شبکه از نظر تحریریه مستقل است.
خانم یزدانی که پیشتر در ایران به اتهام انتقال اطلاعات به رسانههای خبری خارجی از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی زندانی شده بود، در ژوئن ۲۰۲۵ همکاری خود با این شبکه را قطع کرد. او در اظهارات علنی خود به اختلافنظرهایش با تصمیمهای تحریریه این شبکه اشاره کرده است.
چند ماه بعد، نام او در فهرستی که رسانههای ایرانی از افراد انتخابشده برای مصادره اموال منتشر کردند، ظاهر شد. در یکی از این گزارشها، از او و دیگر افراد حاضر در فهرست با عنوان «حامیان دشمن» یاد شده بود.
او گفت: «خروج از ایران باعث نشده است که از دسترس فشارهای آنها خارج شوم. حتی پس از گذشت همه این سالها، آنها همچنان مرا تعقیب میکنند.»

خانم یزدانی اسناد قضاییای را در اختیار نیویورکتایمز گذاشت که دستورهای صادرشده در اوایل آوریل برای توقیف سهم او از دفتر کار پدر درگذشتهاش در تهران را مستند میکرد. او گفت مقامهای حکومتی همچنین سهم او از آپارتمانی را که مادرش در آن زندگی میکند، هدف قرار دادهاند.
او اقدامات حکومت علیه خود را «کینهتوزانه» توصیف کرد و گفت: «هیچ نقطهای وجود ندارد که در آن دست از برخورد با شما بهعنوان فردی که باید مجازات شود، بردارند.»
روندی نامنظم و فاقد رویه مشخص
مرضیه محبی، وکیل حقوق بشر ایرانی ساکن فرانسه، گفت که در سال جاری چند نفر از ایرانیان خارج از کشور برای دریافت مشاوره حقوقی به او مراجعه کردهاند؛ افرادی که مقامهای حکومتی خانوادههایشان را به مصادره اموال تهدید کرده بودند.
خانم محبی گفت بر اساس قوانین ایران، مصادره داراییهای بستگان مخالفانی که در خارج از کشور زندگی میکنند، از سوی مقامهای حکومتی «کاملاً غیرقانونی» است.
اموال خود او نیز در داخل ایران در سال ۲۰۲۳ مصادره شد؛ اقدامی که به گفته او، مجازاتی برای فعالیتهای حقوق بشریاش در داخل کشور بود.
محمد کاظمیفرد، یکی از مقامهای حکومتی، در ماه مه در اظهاراتی که رسانههای ایرانی منتشر کردند، گفت دستگاه قضایی برای سرعت بخشیدن به روند شناسایی و توقیف املاک، از یک سامانه الکترونیکی جدید استفاده میکند. به گزارش رسانهها، او گفته بود روندی که پیشتر تا ۴۰۰ روز طول میکشید و به متهمان فرصت میداد داراییهای خود را منتقل یا پنهان کنند، اکنون با «فقط چند کلیک» انجام میشود.
برخی افراد گفتند اموالشان در شرایطی مصادره شده است که فرصت چندانی برای اعتراض به این تصمیمها نداشتهاند. رضا غیبی، مقام پیشین و روزنامهنگار ایرانی که در سال ۲۰۲۲ کشور را ترک کرد، تنها زمانی متوجه شد که اموالش در حال مصادره است که نامش در رسانهها منتشر شد؛ آن هم در همان فهرستی که نام خانم یزدانی نیز در آن قرار داشت.
آقای غیبی گفت حسابهای بانکی متعلق به او و دخترانش در سال جاری توقیف شده و خانههایشان در تهران، منطقه ساحلی دریای خزر، شهر همدان و نقاط دیگر نیز مصادره شدهاند. به گفته او، مقامهای مسئول تصمیم خود را فقط بهصورت حضوری به وکیلش اطلاع داده بودند و از ارائه هرگونه سند و مدرکی در این زمینه خودداری کرده بودند.
گستردگی کارزار مصادره اموال، قربانیان آن را غافلگیر کرده است و هیچ نشانهای وجود ندارد که این روند در حال کاهش باشد.
سعید دهقان، وکیل حقوق بشر ایرانیـکانادایی، گفت از دستکم پنج نفر از اعضای جامعه ایرانیان خارج از کشور اطلاع دارد که داراییهای خود یا خانوادههایشان در سال جاری هدف قرار گرفته یا مصادره شده است.
بیشتر این افراد در فعالیتهای مدنی، روزنامهنگاری یا سیاسی خود عمداً کمحاشیه و دور از توجه عمومی عمل کرده بودند تا از خانوادههایشان در داخل ایران در برابر اقدامات تلافیجویانه محافظت کنند.
آقای دهقان گفت: «اگر حتی این میزان از خویشتنداری دیگر نمیتواند از بستگان یا اموال افراد در برابر فشارها محافظت کند، پیام این اقدامات فقط متوجه پنج نفر نیست. این پیام خطاب به جامعهای بسیار گستردهتر از ایرانیان خارج از کشور است.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
رابی گریمر، بنوا فوکون و ناتالی اندروز / وال استریت ژورنال / ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶
به گفته مقامات آمریکایی و خاورمیانهای و افراد مطلع از مذاکرات، «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور، در حال بررسی گفتگوهای رودررو با یکی از مقامات ارشد امنیتی ایران است. او اکنون به عنوان مذاکرهکننده اصلی با ایران مطرح شده و این تلاشها در راستای پایان دادن به جنگی صورت میگیرد که به نظر میرسد باری بر دوش حزب جمهوریخواه شده است.
مقامات آمریکایی و خاورمیانهای میگویند در روزهای اخیر، پرزیدنت ترامپ به دستیاران ارشد و همتایان خود گفته است که با از سرگیری مذاکرات با ایران توسط ونس موافق است و به او اختیار مذاکره داده است. مقامات آمریکایی تأکید کردند که گفتگوها پیرامون اعزام ونس برای دیدار مستقیم با مقامات ایرانی، هنوز در مراحل اولیه قرار دارد.
ونس در ماه اکتبر نامهای به «محسن رضایی» ـــ دبیر تندروی نهاد عالی امنیتی ایران ـــ ارسال کرد و خواستار برگزاری یک دیدار شد. هنوز تاریخی تعیین نشده، اما دو طرف از طریق میانجیها و متحدان خود در حال گفتگو درباره گامهای بعدی هستند.
دیدار مستقیم میان معاون رئیسجمهور و مقامات ارشد امنیتی ایران، اقدامی غیرمعمول خواهد بود و نشاندهنده آن است که ونس تا چه حد حاضر است برای پایان دادن به این جنگ پیش برود.
به گفته مقامات آمریکایی، معاون رئیسجمهور اخیراً نقش فعالتری در دیپلماسی با ایران ایفا کرده است؛ حتی فعالتر از فرستادگان ویژهای همچون «استیو ویتکاف» و «جرد کوشنر» که هماکنون مشغول مذاکره برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین هستند.
خطر سیاسی برای ونس
برخی از این مقامات میگویند قرار گرفتن در جایگاه طرف اصلی گفتگو با ایران، برای ونس از نظر سیاسی پرخطر است؛ چرا که او را به چهره اصلی دور جدیدی از مذاکرات صلح تبدیل میکند که اگر ایران از دادن امتیازات قابلتوجه سر باز زند، ممکن است به شکست بینجامد. از سوی دیگر، این اقدام میتواند او را به عنوان پیروزی معرفی کند که به یک مناقشه نامحبوب پایان داده است.
به گفته دو مقام مطلع، ترامپ در هفتههای اخیر بهطور خصوصی از «یادداشت تفاهم» ماه ژوئن ـــ که ونس در مذاکره برای آن نقش داشت ـــ انتقاد کرده و زیر سوال برده است که آیا این توافق یک اشتباه پرهزینه بوده است یا خیر. استدلال مطرحشده این است که این توافق به ایران زمان حیاتی داد تا نیروهای خود را بازسازی کند و پیش از آنکه ایالات متحده محاصره دریایی را اعمال کند، درآمدهای نفتی کسب نماید.
یکی از مقامات کاخ سفید این موضوع را که ترامپ در مورد «یادداشت تفاهم» (MOU) دچار تردید شده باشد، تکذیب کرد و گفت که مذاکرهکنندگان با حسن نیت عمل کردهاند. سخنگوی ونس از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.
در درون کاخ سفید، ونس با مقصر دانستنِ علنیِ جنگ به عنوان عامل عملکرد فاجعهبار جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، موضعی متفاوت از دیگران اتخاذ کرده است. ترامپ گفت که موضع ونس را درک میکند، اما اگر لازم باشد دوباره همان کار را انجام خواهد داد.
سایر مقامات کابینه، از جمله مارکو روبیو (وزیر امور خارجه) و پیت هگست (وزیر دفاع)، از تصمیم رئیسجمهور برای ورود به جنگ دفاع کرده و گفتهاند که ترامپ برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاحهای هستهای، گزینه دیگری نداشته است. ایران دستیابی به بمب اتمی را تکذیب میکند، هرچند ذخایری از اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد. یکی از مقامات کاخ سفید گفت تنها ترامپ میداند که گام بعدی او در قبال ایران چه خواهد بود.
ونس صبح دوشنبه با نخستوزیر قطر دیدار کرد و پس از آن، هر دو با ترامپ و دیگر مقامات کاخ سفید ملاقات کردند. ترامپ این دیدار را «عالی» توصیف کرد. به گفته افراد مطلع از این گفتگوها، در صورتی که ونس و مقامات ایرانی برای دیدار با یکدیگر به توافق برسند، دوحه به عنوان یکی از مکانهای احتمالی برای دور بعدی مذاکرات در نظر گرفته شده است.
بدبینی نسبت به دستیابی به توافق
مطالبات ایران تلاشهای ایالات متحده برای از سرگیری مذاکرات را پیچیده کرده است؛ مقامات ایرانی معتقدند که شکست در انتخابات میاندورهای، فرصتی برای گرفتن امتیازات بیشتر فراهم کرده است. به گفته افراد آگاه از دیدگاههای طرف ایرانی، آنها خواستار لغو محاصره، آزادسازی داراییهای مسدودشده و کاهش تحریمهای نفتی توسط ایالات متحده به عنوان پیششرطی برای از سرگیری گفتگوها هستند.
روبیو روز سهشنبه گفت: «مطالبات ایران کاملاً غیرواقعبینانه است. ما انتظار داریم که این مواضع تغییر کند؛ و اگر چنین شود، برای دیپلماسی آماده خواهیم بود.»
میانجیگران اقداماتی فوری را برای اعتمادسازی میان دو طرف پیشنهاد کردهاند. به گفته مقامات خاورمیانه، این پیشنهادات شامل عقبنشینی ناوهای هواپیمابر ایالات متحده به فاصلهای دورتر — بهطوری که خطر حملات گسترده کاهش یابد — و همچنین کاهش محاصره بنادر ایران است. در مقابل، به گفته این مقامات، ایران اجازه خواهد داد ۲۵ نفتکش از تنگه هرمز عبور کنند.
دیپلماتهای ایرانی در گفتگوهای خصوصی نسبت به دستیابی به توافق ابراز تردید میکنند. آنها نگرانند که ترامپ همچنان ممکن است دست به حمله بزند تا تصمیم پیشین خود برای ورود به جنگ را توجیه کند؛ آنها همچنین خاطرنشان کردهاند که مذاکرات قبلی بر اثر حملات اسرائیل و ایالات متحده متوقف شده بود.
برخی از میانجیگران در خاورمیانه نیز نسبت به امکان دستیابی به توافق در روزهای آینده بدبین هستند و به پیامهای تندتری اشاره میکنند که از سوی مقامات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به آنها منتقل شده است.
دیگر مقامات خاورمیانه نگرانند که احمد وحیدی، فرمانده کل تندروی سپاه، نفوذ بیشتری نسبت به رضایی — که مواضعی کمتر جنگطلبانه دارد — داشته باشد و بتواند هرگونه مذاکره با ایالات متحده را تضعیف کند.
رضایی در روزهای اخیر، همزمان با قوت گرفتن شایعات درباره احتمال دیدار با ونس، لحن خود را تندتر کرده است. او هرگونه مذاکرهای را «گفتگوهای خیالی» خواند و تأکید کرد که ایران «حتی ذرهای از مواد هستهای غنیشده را از کشور خارج نخواهد کرد.»
این اظهارات ممکن است به او در حفظ جایگاهش کمک کند؛ چرا که اقدامات آشتیجویانه طرفِ مذاکرهکننده با ونس در اسلامآباد — یعنی محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس — منجر به به حاشیه رانده شدن او شد.
ترامپ بعدازظهر دوشنبه از کاخ سفید بار دیگر تهدید به حمله کرد و گفت که ایالات متحده وضعیت موجود در خصوص محاصره را حفظ کرده، اما همچنان ممکن است رویکرد خود را تغییر دهد. ترامپ گفت: «ایران؛ امیدوارم بتوانیم با آنها به توافق برسیم.» او سپس افزود که ایالات متحده در حال اعزام یک ناو هواپیمابر دیگر به منطقه است و در صورت لزوم، «کاملاً مسلح و آماده» خواهد بود.
آخرین تلاش ونس برای برقراری صلح — که شامل مذاکراتی با ایران در ماه ژوئن در سوئیس بود — به توقف درگیریها و امضای یک تفاهمنامه انجامید، اما هیچگونه تعهدی از سوی ایران برای محدود کردن برنامه هستهای یا واگذاری کنترل بر کشتیرانی در تنگه هرمز به همراه نداشت.
در درون دولت ترامپ، بحث بر سر گامهای بعدی از موضوع «آغاز مجدد جنگ» به این سمت تغییر یافته است که آیا مذاکرات صلح از سر گرفته شود، یا اینکه صرفاً محاصره دریایی و تحریمها علیه ایران تا زمانی ادامه یابد که رهبران این کشور برای دستیابی به یک توافق صلحِ کارآمد و معتبر آمادگی پیدا کنند.
روبیو روز سهشنبه در حاشیه نشست وزرای خارجه گروه هفت در پاریس به خبرنگاران گفت: «در حال حاضر، کارزار اقتصادی و فشارهایی که این کارزار بر رژیم ایران وارد میکند — و ویرانیای که به بار آورده است — چنان مؤثر عمل کرده که رئیسجمهور واقعاً نیازی به انجام عملیاتهای نظامی گسترده ندارد.»
او افزود که ارتش ایالات متحده همچنان آماده است تا در صورت عبور ایران از هرگونه «خط قرمز»، با این کشور مقابله کند.
به گفته دو تن از مقامات آمریکایی، روبیو و استیون میلر، رئیس جدید دفتر کاخ سفید، از تداوم کارزار فشار علیه ایران و انتظار برای تسلیم شدن تهران حمایت میکنند.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
بیانیه وزرای امور خارجه گروه ۷ (G7) به دنبال نشست آنان در پاریس در تاریخ ۹ تا ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
ایران
در خصوص ایران، ما از تلاشهای میانجیگران منطقهای قدردانی کرده و بر حمایت خود از تمامی کوششهای دیپلماتیک با هدف دستیابی به راهحلی پایدار تأکید کردیم؛ راهحلی که به نگرانیهای بینالمللی پیرامون برنامه هستهای ایران پاسخ دهد و به امنیت منطقه کمک کند. ما مجدداً تأکید کردیم که هرگز نباید به ایران اجازه داده شود که به سلاح هستهای دست یابد یا آن را توسعه دهد.
ما از ایران خواستیم تا به حمایت خود از گروههای مسلح غیردولتی در منطقه پایان دهد. در صورت عدم دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک، ما متعهد میشویم که هماهنگیهای خود را برای محدودسازی اقتصادی و سیاسیِ توانایی رژیم ایران در ایجاد بیثباتی در منطقه و سراسر جهان، ادامه دهیم.
ما حملات ایران علیه همسایگانش و همچنین اخلال در تجارت بینالمللی، امنیت انرژی و اقتصاد جهانی را که ناشی از ایجاد مانع در مسیر عبور و مرور از طریق تنگه هرمز است، به شدت محکوم میکنیم. ما بر اهمیت حفاظت از غیرنظامیان و اماکن غیرنظامی تأکید مجدد کرده و از ایران خواستیم تا به تعهدات بینالمللی خود در زمینه حقوق بشر و حقوق بشردوستانه پایبند باشد.
ما از ایران خواستیم به حملات مداوم خود علیه شناورهای غیرنظامی در تنگه هرمز پایان دهد. ما بر تعهد خود نسبت به حق عبور ایمن و آزاد تأکید کرده و با هرگونه عوارض، هزینهها، مخارج غیرقانونی، تبعیض یا محدودیتهایی که بر عبور و مرور دریایی از طریق این تنگه تحمیل شود، مخالفت میکنیم.
ما بر اهمیت اقدامات دفاعیِ «فرماندهی مرکزی ایالات متحده» (سنتکام) در تنگه هرمز، شامل پاکسازی مینهای دریایی و اسکورت شناورهای غیرنظامی، تأکید ورزیدیم. ما اذعان داریم که ابتکارِ چندملیتی، مستقل و دفاعی به رهبری فرانسه و بریتانیا میتواند نقش مهمی در تسهیل ازسرگیری تردد دریایی از طریق تنگه هرمز ایفا کند؛ از جمله از طریق پشتیبانی از راستیآزماییِ پاکسازی کامل مینها.
ما بر تعهد خود به اجرای کامل تعهدات مندرج در تمامی قطعنامههای مرتبط شورای امنیت سازمان ملل متحد — شامل تحریمها و تدابیر محدودکننده مربوطه که در سپتامبر ۲۰۲۵ از طریق «مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها» (Snapback) در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت مجدداً اعمال شدند — تأکید کرده و از تمامی کشورهای عضو سازمان ملل متحد میخواهیم که به همین نحو عمل کنند. ما از ایران خواستیم تا به پایبندی به تعهدات بینالمللی خود بازگردد و بهویژه همکاری کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) را از سر گیرد تا شفافیت در خصوص ماهیت برنامه هستهایاش احیا شود.
همچنین، نگرانی عمیق خود را نسبت به دخالت ایران در طرحهای خشونتآمیز علیه بسیاری از شهروندان و قلمروهای ما ابراز کردیم. ما ارزیابی بریتانیا مبنی بر دخالت ایران در حادثه پایگاه نیروی هوایی «فیرفورد» (RAF Fairford) در تاریخ ۲۷ سپتامبر را مورد توجه قرار دادیم. ایران نباید هیچ تردیدی داشته باشد که ما متحد هستیم و همچنان به حراست از حاکمیت خود متعهدیم.
یمن
در خصوص یمن، ما حملات مداوم و غیرقابلقبول حوثیها در یمن و علیه پادشاهی عربستان سعودی — از جمله حملاتی که غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی را هدف قرار دادهاند — را به شدیدترین لحن محکوم کردیم. ما از حوثیها خواستیم تا فوراً به تمامی اقدامات نظامی و تهدیدها پایان دهند و از هرگونه تشدید بیشتر تنش خودداری کنند تا زمینه برای بازگشت به یک فرآیند سیاسی فراگیر فراهم شود.
ما ضمن ابراز همبستگی با دولت یمن و پادشاهی عربستان سعودی، بر حق آنان برای دفاع از امنیت، حاکمیت و تمامیت ارضی خود، مطابق با حقوق بینالملل، تأکید مجدد کردیم. ما از تمامی طرفها، از جمله ایران، خواستیم تا به تجهیز تسلیحاتی و حمایت از حوثیها — که نقض چندین قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد محسوب میشود — پایان دهند.
ما نسبت به وخیمتر شدن پیامدهای انسانی این مناقشه ابراز نگرانی عمیق کردیم و خواستار حفاظت از غیرنظامیان و فراهمسازی دسترسی بشردوستانه ایمن و بدون مانع، از جمله از طریق گشایش فوری یک کریدور بشردوستانه در شهر تعز، شدیم. ما بار دیگر بر درخواست خود برای آزادی فوری و بیقید و شرط تمامی کارکنان نهادهای بشردوستانه، از جمله ۷۰ تن از کارکنان سازمان ملل که بهطور ناعادلانه در بازداشت حوثیها به سر میبرند، تأکید کردیم.
ما بر اهمیت ایمنی و امنیت دریایی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب تأکید مجدد کردیم. همچنین بر ضرورت تداوم حمایت از دولت یمن، از جمله از طریق ظرفیتسازی، همنظر بودیم. ما نقش مثبت عملیاتهای دفاعی دریایی اتحادیه اروپا، موسوم به «EUNAVFOR ASPIDES» و «EUNAVFOR ATALANTA»، را در احیای امنیت دریایی و حفاظت از کشتیرانی و جان دریانوردان در تنگه بابالمندب، دریای سرخ و خلیج عدن مورد تأیید قرار دادیم.
لبنان
در خصوص لبنان، بر لزوم پایبندی کامل تمامی طرفها به آتشبس تأکید کردیم و حمایت خود را از اجرای «چارچوب سهجانبه» و قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد ابراز داشتیم. ما مجدداً تأکید کردیم که خلع سلاح تمامی گروههای مسلح غیردولتی — که حزبالله در رأس آنها قرار دارد — برای تضمین اینکه تمامی تسلیحات تحت اقتدار و کنترل دولت لبنان قرار گیرند، امری ضروری است.
ما از لبنان و اسرائیل خواستیم تا در اجرای «مناطق آزمایشی» پیشرفت حاصل کنند؛ اقدامی که امکان خلع سلاح کامل و قابلراستیآزمایی حزبالله و همچنین استقرار مجدد نیروهای اسرائیلی همزمان با استقرار نیروهای مسلح لبنان (LAF) را فراهم میسازد. ما بار دیگر بر حمایت خود از تلاشهای مقامات لبنان برای خلع سلاح تمامی گروههای مسلح غیردولتی، و همچنین از حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان تأکید کردیم.
با توجه به اینکه مأموریت «نیروی موقت سازمان ملل در لبنان» (یونیفل - UNIFIL) در پایان سال جاری به پایان میرسد، ما بر ضرورت ایجاد یک ساختار امنیتی مستحکم، معتبر و پایدار در لبنان — در راستای حمایت از نیروهای مسلح لبنان و قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت، و به منظور تسهیل اجرای بیشتر «چارچوب سهجانبه» — تأکید ورزیدیم.
در راستای تقویت نیروهای مسلح لبنان، از تشکیل «مأموریت حمایت اتحادیه اروپا در لبنان» (EUSM Lebanon) استقبال کردیم. همچنین از طرفهای لبنانی خواستیم تا با هدف دستیابی به توافق بر سر برنامهای با صندوق بینالمللی پول (IMF)، در مسیر تصویب و اجرای اصلاحات مالی گام بردارند.
غزه
در مورد غزه، ما همچنان به اجرای سریع قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت سازمان ملل متحد و تسریع در تلاشهای بشردوستانه، بازسازی و احیا — که با هدف تقویت ثبات بلندمدت صورت میگیرند — متعهد هستیم. ما حملات حماس در هفتم اکتبر را بهطور قاطع محکوم کرده و تأکید میکنیم که حماس نباید هیچگونه نقشی در آینده غزه داشته باشد و باید تسلیحات خود را کنار بگذارد. اسرائیل نیز باید طبق شرایط مندرج در قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت، بهتدریج از نوار غزه عقبنشینی کند.
ما بر ضرورت فوریِ ارسال ایمن، سریع، مداوم و بدون مانعِ کمکهای بشردوستانه به سراسر غزه، گشایش گذرگاههای بیشتر، بازسازی زیرساختهای بشردوستانه و حفاظت از غیرنظامیان تأکید کردیم. حیاتی است که همه طرفها به طور سازنده در مراحل بعدی مشخص شده در طرح جامع، به دنبال افق سیاسی برای همزیستی مسالمتآمیز و مرفه برای مردم اسرائیل و فلسطین، که صلح و ثبات خاورمیانه را پیش میبرد، به تعامل ادامه دهند. ما خواستار پایان دادن به حملات تروریستی و سایر اقداماتی شدیم که تنشها و خطر تشدید تنش در کرانه باختری را افزایش میدهد.
سوریه
در مورد سوریه، ما حمایت قوی خود را از یک انتقال سیاسی مسالمتآمیز و فراگیر به سمت یک سوریه متحد، مستقل و باثبات، که احترام به حقوق بشر و آزادیهای اساسی برای همه سوریها را تضمین میکند، مجدداً تأیید کردیم. ما بر اهمیت اجرای کامل ترتیبات حاصل شده در مورد ادغام مسالمتآمیز شمال شرقی سوریه تأکید کردیم و تعهد خود را به مبارزه با تروریسم تکرار کردیم.
ما نگرانی خود را در مورد وضعیت جنوب سوریه ابراز کردیم و خواستار حفاظت از غیرنظامیان و احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه شدیم. ما همچنین بر اهمیت حمایت از بهبود اقتصادی و بازسازی سوریه برای دستیابی به ثبات پایدار و افزایش اتصال منطقهای تأکید کردیم.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
![]() |
کاهش اثربخشی بستن تنگه هرمز و سازگاری اقتصاد جهانی با بحران
مقدمه
کاهش قیمت نفت در بازارهای جهانی، همزمان با تداوم جنگ و اختلال در تردد دریایی خلیج فارس، پرسش مهمی را درباره اثربخشی راهبرد استفاده از تنگه هرمز بهعنوان ابزار فشار بر اقتصاد جهانی مطرح کرده است: آیا اقتصاد جهانی در حال سازگاری با اختلال در این آبراه است؟ آیا توانایی رژیم حاکم بر ایران برای تبدیل تهدید ژئوپلیتیکی به امتیاز اقتصادی و سیاسی در حال فرسایش است؟
تحولات ۹ تا ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که پاسخ به این پرسش پیچیدهتر از آن است که صرفاً از کاهش قیمت نفت نتیجهگیری شود. در ۱۰ نوامبر، نفت برنت به ۹۱٫۴۹ دلار در هر بشکه رسید و در جریان معاملات حتی برای مدتی به زیر ۹۰ دلار سقوط کرد؛ پایینترین سطح طی حدود دو ماه. اما در ۱۱ نوامبر، با افزایش نگرانیها درباره تداوم حملات به کشتیها و ابهام در مذاکرات آمریکا و ایران، قیمت برنت دوباره به محدوده ۹۲ تا ۹۴ دلار بازگشت. بنابراین، بازار نه پایان بحران، بلکه نوسان میان امید به کاهش تنش و نگرانی از استمرار اختلال را منعکس میکند.
نکته مهمتر این است که با وجود محدودیت شدید تردد در تنگه هرمز، تولید نفت کشورهای عضو اوپکپلاس در اکتبر افزایش یافته و عربستان توانسته بخشی از صادرات خود را از مسیرهای جایگزین حفظ کند. این تحولات نشانه افزایش ظرفیت سازگاری عرضه جهانی انرژی است؛ ظرفیتی که میتواند ارزش راهبردی تهدید به انسداد هرمز را بهتدریج محدود کند.
۱. کاهش قیمت نفت و تغییر انتظارات بازار جهانی
بازار نفت تنها بر اساس عرضه و تقاضای بالفعل عمل نمیکند؛ بلکه انتظارات درباره آینده جنگ، سیاستهای آمریکا، احتمال توافق سیاسی و میزان دسترسی به منابع جایگزین نیز در قیمتها منعکس میشود. کاهش قیمت نفت در روزهای ۹ و ۱۰ نوامبر عمدتاً تحت تأثیر اظهارات دونالد ترامپ درباره کاهش احتمال حملات نظامی جدید علیه ایران و اظهارات مارکو روبیو درباره اثربخشی تحریمها و محاصره دریایی قرار گرفت. در مقابل، افزایش قیمت در ۱۱ نوامبر پس از تشدید نگرانیها درباره تداوم حملات دریایی و اختلافات سیاسی و هستهای میان تهران و واشنگتن اتفاق افتاد.
در کنار این عوامل سیاسی، افزایش عرضه نیز اهمیت دارد. طبق گزارش ۱۱ نوامبر رویترز، تولید نفت اوپکپلاس در اکتبر با افزایش حدود ۲٫۰۴ میلیون بشکه در روز به ۴۱٫۲۳ میلیون بشکه رسید؛ رقمی معادل حدود ۹۷ درصد تولید این گروه در فوریه، پیش از آغاز جنگ. تولید عربستان نیز از ۸٫۳۷۲ میلیون بشکه در روز در سپتامبر به ۱۰٫۵۶۳ میلیون بشکه در اکتبر افزایش یافت.
این ارقام نشان میدهد که کاهش قیمت نفت فقط محصول کاهش نگرانیهای ژئوپلیتیکی نیست؛ بلکه بازگشت بخشی از ظرفیت تولید، سازگاری صادرات منطقهای و نگرانی از توازن عرضه و تقاضا نیز در آن نقش دارند.
۲. تنگه هرمز بهمثابه یک اهرم ژئواکونومیک
تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای راهبردی اقتصاد جهانی است. اهمیت آن از وابستگی تجارت جهانی انرژی به عبور نفت و گاز از این مسیر ناشی میشود. در ادبیات اقتصاد سیاسی بینالملل، کنترل گلوگاههای راهبردی میتواند به قدرت ژئواکونومیک (Geoeconomic Power) تبدیل شود؛ اما این قدرت نامحدود نیست و به میزان وابستگی طرف مقابل، هزینه جایگزینی مسیر و توانایی حفظ اختلال بستگی دارد.
شواهد جدید نشان میدهد که تردد عادی تجاری از تنگه هرمز همچنان بهشدت مختل است. بر اساس دادههای ردیابی مبتنی بر IMF PortWatch، متوسط تردد کشتیها در هفته منتهی به ۸ نوامبر حدود ۳٫۹ کشتی در روز بوده است؛ درحالیکه میانگین سال ۲۰۲۵ حدود ۸۵٫۵ کشتی در روز بود. به بیان دیگر، تردد ثبتشده به حدود پنج درصد سطح مبنا رسیده است. این دادهها بر مبنای سیگنالهای AIS هستند و ممکن است کشتیهایی را که فرستنده خود را خاموش کردهاند، ثبت نکنند.
همچنین طبق گزارش مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک که رویترز به آن استناد کرده، در اکتبر ۳۷ کشتی در تنگه هرمز و آبراههای پیرامونی هدف حمله قرار گرفتهاند؛ بالاترین رقم ماهانه از آغاز جنگ. بنابراین، نمیتوان ادعا کرد که اهمیت امنیتی تنگه هرمز از بین رفته یا تردد دریایی به وضعیت عادی بازگشته است. آنچه تغییر کرده، توانایی بخشی از اقتصاد جهانی برای حفظ جریان عرضه از مسیرهای جایگزین است.
۳. وابستگی متقابل پیچیده و سازگاری شبکهای اقتصاد جهانی
نظریه وابستگی متقابل پیچیده (Complex Interdependence) رابرت کیوهین و جوزف نای نشان میدهد که قدرت در اقتصاد جهانی صرفاً از کنترل سرزمین و منابع طبیعی حاصل نمیشود؛ بلکه شبکههای تجاری، مالی، لجستیکی و زیرساختی نیز منابع مهم قدرت هستند. تحولات اخیر عربستان نمونه روشنی از این سازگاری شبکهای است. خط لوله شرق به غرب این کشور، نفت را از مناطق تولیدی شرق به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند و امکان کاهش وابستگی صادرات به تنگه هرمز را فراهم کرده است. بر اساس گزارش رویترز در ۹ نوامبر، عربستان حدود چهار میلیون بشکه نفت خام در روز را از طریق این خط لوله به ینبع منتقل میکرد؛ ظرفیتی که حدود چهار درصد عرضه جهانی نفت را نمایندگی میکند. حمله اخیر به بخشی از این خط لوله در منطقه مدینه موجب آتشسوزی محدودی شد، اما طبق گزارش رسمی، عملیات انتقال نفت متوقف نشد.
گزارش فایننشال تایمز در ۱۱ نوامبر نیز نشان میدهد که عربستان در اکتبر توانسته صادرات نفت خام و فرآوردههای نفتی خود را به حدود ۷٫۹ میلیون بشکه در روز برساند؛ بالاترین سطح از آغاز جنگ. این عملکرد با استفاده از ظرفیت ینبع، تأسیسات خلیج فارس و انتقال کشتیبهکشتی (Ship-to-Ship Transfer) امکانپذیر شده است. البته این زیرساختها جایگزین کامل تنگه هرمز نیستند و هزینه حملونقل، بیمه و محدودیت ظرفیت همچنان پابرجاست. اما اهمیت آنها در این است که مانع تبدیل اختلال در یک گلوگاه جغرافیایی به توقف کامل عرضه منطقهای میشوند.
۴. فرسایش اعتبار تهدید و تغییر رابطه هزینه ــ فایده
یکی از مفاهیم مهم در نظریه بازدارندگی، اعتبار تهدید (Threat Credibility) است. تهدید زمانی مؤثر است که طرف مقابل نهتنها توانایی اجرای آن را باور کند، بلکه هزینههای ناشی از اجرای آن را نیز غیرقابلتحمل ارزیابی کند. بااینحال، یک مسئله اساسی وجود دارد: تهدیدی که در کوتاهمدت هزینه سنگینی به طرف مقابل تحمیل میکند، ممکن است در بلندمدت موجب شکلگیری ائتلافهای مقابلهای، توسعه مسیرهای جایگزین و کاهش وابستگی اقتصادی شود.
تحولات اخیر سه نشانه مهم از تغییر این رابطه را آشکار میکند: نخست، کشورهای تولیدکننده منطقه توانستهاند بخشی از تولید و صادرات خود را با وجود اختلال در تنگه هرمز احیا کنند. افزایش تولید اوپکپلاس و رشد صادرات عربستان نمونههای مشخص این روند هستند.
دوم، هزینه اختلال همچنان بالاست، اما اقتصاد جهانی تمام هزینه آن را به شکل افزایش قیمت نفت جذب نمیکند. افزایش عرضه از مسیرهای جایگزین، تعدیل انتظارات بازار و امکان استفاده از منابع دیگر، بخشی از فشار قیمتی را خنثی میکند.
سوم، استمرار تهدید علیه کشتیها میتواند به افزایش هزینه بیمه، تغییر مسیر حملونقل و شکلگیری ترتیبات امنیتی جدید منجر شود؛ تحولاتی که در بلندمدت وابستگی کشورهای مصرفکننده به مسیرهای آسیبپذیر را کاهش میدهند. از این منظر، فرسایش اهرم هرمز الزاماً به معنای ناتوانی در ایجاد اختلال نیست؛ بلکه به معنای کاهش توانایی تبدیل اختلال به امتیاز سیاسی پایدار است. این تمایز برای ارزیابی راهبرد ژئوپلیتیکی رژیم حاکم بر ایران اهمیت اساسی دارد.
۵. محاصره دریایی و دروازه آهنین؛ گسترش فشار از دریا به شبکههای زمینی
یکی از مهمترین تحولات جدید اعلام تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» (Task Force Iron Gate) از سوی فرماندهی مرکزی آمریکا در ۷ نوامبر ۲۰۲۶ است. بر اساس اطلاعیه رسمی سنتکام، دریاسالار برد کوپر دستور تشکیل این کارگروه را با حدود ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی مستقر در تامپا صادر کرده است. مأموریت آن هماهنگی با نهادهای دولتی آمریکا برای جلوگیری از انتقال تسلیحات پیشرفته، فناوریهای دومنظوره، کالاهای مشمول تحریم و جریانهای درآمدی غیرقانونی از طریق مرزهای زمینی ایران و دریای خزر است.
سنتکام همچنین مدعی شده است که محاصره دریایی آمریکا طی ماههای اخیر مانع صادرات بیش از ۲۵ میلیارد دلار نفت خام ایران شده است. این رقم باید بهعنوان ادعای رسمی نظامی آمریکا تلقی شود؛ زیرا در گزارش منتشرشده، ارزیابی مستقل و تفکیک روش محاسبه آن ارائه نشده است.
اهمیت دروازه آهنین در این است که فشار اقتصادی را از محدودسازی مسیرهای دریایی به کنترل شبکههای لجستیکی و تجاری زمینی گسترش میدهد. در واقع، مسئله فقط جلوگیری از صادرات نفت نیست؛ بلکه محدودکردن امکان استفاده از مسیرهای جایگزین برای تأمین تجهیزات صنعتی، قطعات، فناوریهای حساس و انتقال منابع مالی نیز مطرح است.
بااینحال، نباید تشکیل یک کارگروه ۲۰ نفره را معادل محاصره کامل زمینی و هوایی ایران دانست. اطلاعیه رسمی سنتکام از هماهنگی برای مقابله با جریانهای مشخص در مرزهای زمینی و دریای خزر سخن میگوید، نه اعلام انسداد کامل همه مبادلات زمینی و هوایی. میزان موفقیت این سیاست نیز به همکاری دولتهای همسایه، بانکها، شرکتهای حملونقل و تأمینکنندگان خارجی وابسته خواهد بود.
از منظر ژئواکونومیک (جغرافیای اقتصادی)، این تحول اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا حتی اگر رژیم ایران بتواند بخشی از تجارت خود را از مسیرهای غیرمستقیم حفظ کند، افزایش هزینه مبادله، طولانیشدن زنجیره تأمین، دشوارترشدن دسترسی به فناوری و افزایش ریسک همکاری تجاری میتواند قدرت اقتصادی آن را محدود کند. به این ترتیب، دروازه آهنین را باید بخشی از راهبرد گستردهتر محدودسازی شبکههای اقتصادی و لجستیکی ایران ارزیابی کرد؛ راهبردی که اثرگذاری آن صرفاً به محاصره دریایی وابسته نیست.
۶. پیامدهای کاهش قیمت نفت و محدودیت صادرات برای اقتصاد ایران
کاهش قیمت جهانی نفت برای اقتصاد ایران پیامدهایی دوگانه دارد. از یک سو، کاهش قیمت انرژی میتواند بخشی از هزینه تولید و حملونقل اقتصاد جهانی را کاهش دهد؛ از سوی دیگر، برای اقتصادی که با محدودیت صادرات نفت، تحریم مالی و دشواری وصول درآمدهای ارزی مواجه است، کاهش قیمت میتواند فشار بیشتری بر منابع مالی ایجاد کند. درآمد واقعی نفتی به سه متغیر وابسته است: قیمت جهانی نفت، حجم صادرات قابلفروش و میزان درآمد ارزی وصولشده. بنابراین، حتی افزایش قیمت نفت نیز لزوماً به بهبود وضعیت مالی رژیم منجر نمیشود، اگر امکان صادرات و دریافت وجوه حاصل از فروش محدود باشد.
در شرایط کنونی، فشار ناشی از محدودیت صادرات دریایی و گسترش نظارت بر مسیرهای جایگزین، اهمیت این مسئله را افزایش داده است. اگر ادعای سنتکام درباره جلوگیری از صادرات ۲۵ میلیارد دلار نفت خام در ماههای اخیر درست و قابل تأیید باشد، ابعاد فشار بر منابع ارزی ایران بسیار فراتر از اثر متعارف نوسانات قیمت نفت خواهد بود.
از سوی دیگر، استمرار اختلال در تنگه هرمز میتواند هزینه واردات کالا، مواد اولیه و نهادههای تولید را افزایش دهد. در نتیجه، رژیم حاکم بر ایران ممکن است همزمان با محدودیت درآمدهای ارزی، افزایش هزینه تجارت خارجی و فشار بر بودجه عمومی مواجه شود. این وضعیت یک تناقض ژئواکونومیک ایجاد میکند: استفاده از یک گلوگاه جغرافیایی برای افزایش هزینه طرف مقابل، در شرایطی که اقتصاد داخلی خود به تجارت خارجی و درآمدهای نفتی وابسته است، میتواند هزینههای نامتقارنی برای کشور ایجاد کند.
۷. آیا اقتصاد جهانی واقعاً از تنگه هرمز عبور کرده است؟
بنا به یافته های گوناگون اقتصاد جهانی در حال کاهش آسیبپذیری خود در برابر اختلال این آبراه است.
برای ارزیابی دقیق این تحول باید چند شاخص را بهصورت همزمان بررسی کرد: نخست، میزان واقعی عبور نفتکشها و کشتیهای تجاری از تنگه هرمز؛ دوم، حجم انتقال نفت از خطوط لوله جایگزین و پایانههای دریای سرخ و دریای عمان؛ سوم، هزینه بیمه جنگ و کرایه حمل نفتکشها؛ چهارم، میزان صادرات واقعی کشورهای منطقه؛ پنجم، روند ذخایر تجاری و راهبردی نفت؛ و در نهایت، فاصله قیمت نفت نقدی و قراردادهای آتی.
بر اساس اطلاعات موجود تا ۱۱ نوامبر، تردد ثبتشده کشتیها همچنان در سطحی بسیار پایینتر از شرایط عادی قرار دارد، درحالیکه تولید و صادرات بخشی از کشورهای منطقه بهبود یافته است. این دو واقعیت نشان میدهند که باید میان بازگشت عرضه نفت به بازار و بازگشت تردد عادی از تنگه هرمز تفاوت قائل شد. بنابراین، کاهش قیمت نفت در شرایط فعلی بیش از آنکه نشانه رفع کامل بحران باشد، بازتاب توانایی بازار برای تعدیل انتظارات و استفاده از ظرفیتهای جایگزین است.
نتیجهگیری: از قدرت جغرافیایی تا محدودیت قدرت شبکهای
تحولات بازار نفت در نوامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که کاهش قیمت نفت را نمیتوان بهتنهایی نشانه شکست راهبرد استفاده از تنگه هرمز دانست؛ اما مجموعه شواهد، از تغییر تدریجی توازن قدرت جغرافیای اقتصادی(ژئواکونومیک) تنگه هرمز حکایت دارد. واقعیت این است که تنگه هرمز همچنان یک گلوگاه حیاتی باقی مانده و اختلال در آن هزینههای امنیتی و اقتصادی قابلتوجهی ایجاد میکند. بااینحال، افزایش تولید اوپکپلاس، احیای بخشی از صادرات عربستان، استفاده از خط لوله شرق به غرب، انتقال کشتیبهکشتی و توسعه ترتیبات جایگزین نشان میدهد که اقتصاد جهانی توانایی بیشتری برای سازگاری با اختلالات پیدا کرده است.
در طرف مقابل، گسترش محاصره دریایی و تشکیل کارگروه دروازه آهنین نشاندهنده تغییر رویکرد تقابل است. فشار دیگر صرفاً بر صادرات دریایی متمرکز نیست، بلکه شبکههای زمینی، مسیرهای تجاری، فناوریهای دومنظوره و کانالهای تأمین مالی را نیز هدف قرار میدهد. از منظر نظریه وابستگی متقابل پیچیده کیوهین و نای و مفهوم وابستگی متقابل تسلیحشده (Weaponized Interdependence) فارل و نیومن، قدرت اقتصادی در جهان امروز بیش از گذشته به کنترل شبکهها و گلوگاههای لجستیکی و مالی وابسته است. بنابراین، برخورداری از موقعیت جغرافیایی راهبردی، بدون دسترسی پایدار به شبکههای اقتصادی و تجاری، الزاماً به قدرت اقتصادی پایدار منجر نمیشود.
برای رژیم حاکم بر ایران، مسئله اصلی این است که آیا میتواند هزینههای تحمیلشده به اقتصاد جهانی را به امتیاز سیاسی تبدیل کند، درحالیکه خود با محدودیت صادرات نفت، کاهش دسترسی به منابع ارزی، تحریمهای گستردهتر و افزایش هزینه مبادلات مواجه است؟ اگر کشورهای منطقه و قدرتهای اقتصادی بتوانند بخش قابلتوجهی از اختلال را جبران کنند و همزمان محدودیت شبکههای تجاری و مالی ایران تشدید شود، رابطه هزینه و فایده این راهبرد به زیان رژیم تغییر خواهد کرد.
نتیجه نهایی این است که تنگه هرمز هنوز ابزار بالقوه ایجاد عملیات ایذایی است، اما توانایی ایجاد اختلال با توانایی کسب پیروزی ژئوپلیتیکی یکسان نیست. ممکن است رژیم حاکم بر ایران همچنان بتواند هزینههایی به اقتصاد جهانی تحمیل کند، اما اگر این سیاست به انزوای بیشتر، گسترش محاصره اقتصادی، محدودیت صادرات و کاهش منابع اقتصادی داخلی منجر شود، هزینه حفظ این اهرم بهتدریج از منافع آن فراتر خواهد رفت. بنابراین هزینه های اقدامات ایذایی رژیم ایران بیش از امتیازهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی آن است البته این هزینه را نه اقلیت حاکم و الیگارشهای مربوطه بلکه اکثریت مردم ایران می پردازند.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
اریکا سالومون، اریک اشمیت و تایلر پیجر / نیویورک تایمز / ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶
نخستین گام در کارزار ایالات متحده برای به زانو درآوردن اقتصادی ایران، محاصره دریایی بنادر این کشور و قطع تجارت دریایی ایران بود. سپس مجموعهای از تحریمهای جدید اعمال شد که بخش عمدهای از شبکه حملونقل هوایی کشور را زمینگیر کرد.
اکنون ایالات متحده به سراغ آخرین شریان اقتصادی ایران رفته است: مسیرهای زمینی. اما واشنگتن در این مسیر با یک مشکل روبهرو شده است.
به گفته سه مقام عراقی و یک مقام آمریکایی مطلع از مذاکرات که برای بیان صریح دیدگاههای خود خواستند نامشان فاش نشود، مقامهای آمریکایی طی هفتههای گذشته تلاش کردهاند از طریق فشار دیپلماتیک، همسایگان ایران را وادار کنند گذرگاههای مرزی خود با این کشور را ببندند؛ اما موفق نشدهاند.
این کشورهای همسایه ـــ بهویژه ترکیه، عراق و پاکستان ـــ بیش از پیش نسبت به سیاستهای آمریکا که به گفته آنها میتواند به اندازه تهران به خود آنها نیز آسیب بزند، نگران و ناراضی شدهاند.
بنابراین، روز شنبه ارتش آمریکا نیز به این تلاش پیوست و از تشکیل «کارگروه دروازه آهنین» (Task Force Iron Gate) خبر داد. آمریکا اعلام کرده است که این کارگروه برای «جلوگیری از جابهجایی سامانههای تسلیحاتی پیشرفته، فناوریهای دارای کاربرد دوگانه، مواد تحت تحریم و جریانهای درآمدی غیرقانونی از طریق مرزهای زمینی ایران و دریای خزر» فعالیت خواهد کرد.
هنوز مشخص نیست که این کارگروه در عمل چگونه فعالیت خواهد کرد. همچنین، هدایت چنین کارزار اقتصادی و امنیتی توسط «ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده» (سنتکام) — که مسئولیت نظارت بر عملیات نظامی در خاورمیانه را بر عهده دارد — اقدامی غیرمعمول به شمار میرود.
مقامهای پیشین ارتش آمریکا و تحلیلگران میگویند این اقدام احتمالاً با هدف بهرهگیری از قابلیتهای اطلاعاتی و منابع سنتکام صورت گرفته است؛ قابلیتها و منابعی که در جریان جنگ از پیش بر ایران متمرکز بودهاند. به گفته آنها، سنتکام میتواند با ایجاد هماهنگی و تمرکز بیشتر، تلاشهای پراکنده و ناهماهنگِ پیشین میان دیپلماتها، واحدهای مبارزه با پولشویی و نهادهای اطلاعاتی را برای مسدودسازی مسیرهای زمینی ساماندهی کند.
برای عراق ــ که یکی از بزرگترین شرکای تجاری ایران در مبادلات مرزی است ــ این اقدام جدید آمریکا میتواند بهویژه خطرناک باشد. عراقیها نگران بروز ناآرامی در میان شبکههای قاچاق و گروههای مسلح در امتداد مرزی ناهموار به طول ۹۹۴ مایل هستند؛ مرزی که بغداد کنترل کاملی بر آن ندارد. واشنگتن مدتهاست از استفاده ایران از مرز نفوذپذیر خود با عراق برای قاچاق سلاح و پول به متحدان شبهنظامی خود در این کشور آگاه است.
به گفته سنتکام، این کارگروه از ۲۰ نیروی غیرنظامی و نظامی تشکیل خواهد شد که در فلوریدا مستقر هستند. یک مقام نظامی آمریکایی که برای صحبت درباره مسائل عملیاتی به شرط ناشناس ماندن گفتوگو کرد، اظهار داشت که این نیروها عملیات نظامی انجام نخواهند داد، بلکه ممکن است کشورهای همسایه را تحت فشار قرار دهند تا ارتشهای خود را برای مقابله با تجارت غیرقانونی یا تجارت مشمول تحریم به کار گیرند.
«دروازه آهنین» تا چه اندازه موفق خواهد بود؟
هنوز مشخص نیست کارگروه «دروازه آهنین» تا چه اندازه موفق خواهد بود، اما دانا استرول، مقام ارشد پیشین پنتاگون در امور خاورمیانه در دولت بایدن، گفت این اقدام یک «استراتژی همهجانبه» است. او گفت هدف این است که «هر سوپاپ اطمینان و راه تنفسی را که رژیم ایران برای دور زدن تحریمها و محاصره دریایی از آن استفاده میکند، تحت فشار قرار دهد.»
مقام آمریکایی آگاه از مذاکرات با کشورهای همسایه گفت بسیاری از این کشورها نسبت به احتمال وقوع «شورش داخلی» ابراز نگرانی کردهاند، اگر مسیرهای قاچاق و تجارت حیاتی برای کسبوکارها و جمعیتهای دو سوی مرز را مسدود کنند. به گفته این مقام، تلاشهای جدید آمریکا موجب افزایش نارضایتی در میان متحدان منطقهای این کشور شده است.
بسیاری از این کشورها پیشتر نیز از واشنگتن ناراضی بودند، زیرا آمریکا به درخواستهای آنها برای خودداری از آغاز جنگ با اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه توجهی نکرد. آنها در جریان این جنگ متحمل هزینههای اقتصادی و ویرانیهای فیزیکی شدهاند.
با این حال، برای دونالد ترامپ، تشدید محاصره ممکن است در میان گزینههای نامطلوب موجود، بهترین راه برای تلاش جهت پایان دادن به جنگ باشد.
هنوز هیچ توافق هستهای با ایران برقرار نشده است. همچنین تنگه هرمز که زمانی مسیر کشتیرانی آزاد و حیاتی برای انتقال نفت و گاز در خلیج فارس بود، اکنون به مسیری خطرناک تبدیل شده که نیروهای دریایی ایران و آمریکا بر سر آن با یکدیگر درگیر رقابت و تقابل هستند.
پس از ماهها بنبست، انتظار گستردهای وجود داشت که دولت ترامپ پس از انتخابات میاندورهای حملات جدیدی علیه ایران آغاز کند. اما با ارزیابی پیروزی گسترده دموکراتها ــ که بسیاری از مقامهای دولت، از جمله جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، آن را به نارضایتی رأیدهندگان آمریکایی از جنگ مرتبط دانستند ــ این روند شتاب خود را از دست داده است.
امیدواری آمریکا به نتایج فشار اقتصادی
اکنون دولت ترامپ در جستوجوی گزینههای دیگری برای اعمال فشار بر ایران است تا تهران را به پذیرش توافقی وادار کند که برای ایالات متحده مطلوبتر باشد.

به گفته الکس وطنخواه، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، امید این است که «با تشدید محاصره، آنقدر سیستم را از درون تضعیف کنیم که در نهایت از هم فروبپاشد». تحلیلگران میگویند مقامهای آمریکایی امیدوارند فشار اقتصادی را تا جایی افزایش دهند که ناآرامیهای داخلی، حاکمان روحانی ایران را به تسلیم در برابر خواستههای آمریکا وادار کند یا اینکه دولت اساساً فروبپاشد.
از زمان اعلام تشکیل کارگروه «دروازه آهنین»، مقامهای دولت آمریکا استدلال کردهاند که کارزار اقتصادی، نیاز به حملات نظامی جدید را از بین برده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز سهشنبه پس از نشست گروه هفت در پاریس به خبرنگاران گفت: «فشار اقتصادی که در حال حاضر بر ایران وارد میشود، فوقالعاده سنگین است. اگر بتوانیم از طریق ابزارهای اقتصادی به همان هدف دست یابیم، دیگر نیازی به انجام حملات نظامی نخواهیم داشت.»
به گفته تحلیلگران، محاصره دریایی آمریکا عملاً صادرات نفت ایران، یعنی ستون فقرات اقتصاد این کشور، را قطع کرده است. برخی مقامهای ایرانی نیز تابستان امسال بهطور علنی اعلام کردند که صادرات نفت به نزدیک صفر رسیده است.
با توجه به اینکه حدود ۹۰ درصد تجارت ایران به مسیرهای دریایی وابسته است، این محاصره برای مردم ایران که در گرداب یک بحران اقتصادی فزاینده گرفتار شدهاند، ویرانگر بوده است.
با این حال، رهبران ایران طی دههها آموختهاند که چگونه با ایجاد شبکههای تجاری مخفی و قاچاق، تحریمهای اقتصادی آمریکا را دور زده و در برابر فشارهای اقتصادی مداوم تاب بیاورند.
به گفته آقای وطنخواه، تشکیل این کارگروه جدید در واقع «اذعان به این واقعیت است که ایرانیها بهسرعت در حال جبران» خسارات ناشی از مسدود شدن مسیرهای دریایی، از طریق تکیه بر مسیرهای زمینی هستند.
عراق، ترکیه و پاکستان، کانون تلاشها
تحلیلگران و دیپلماتها میگویند که تمرکز تلاشهای ایالات متحده تاکنون بر کشورهای عراق، ترکیه و پاکستان بوده است. به گفته آنان، ترکیه تا حد زیادی از تغییر سیاستهای مرزی خود سر باز زده، در حالی که عراق کوشیده است رضایت هر دو طرف را جلب کند.
به گفته دو نفر از سه مقام عراقی، رهبری عراق هر هفته با دیپلماتهای آمریکایی، از جمله توماس باراک، فرستاده منطقهای آمریکا، گفتوگو داشته است. آنها گفتند از عراق خواسته شده بود همه گذرگاههای مرزی خود با ایران به جز دو گذرگاه را ببندد.
این مقامها گفتند عراق تاکنون از پذیرش این درخواست خودداری کرده، اما در اقدامی برای پاسخ دادن به خواستههای آمریکا، یک یا دو گذرگاه را بهطور موقت بسته است؛ اقدامی که اغلب با اعتراض و نارضایتی گسترده مردم عراق روبهرو شده است.
مقامهای عراقی در اظهارات علنی گفتهاند این گذرگاهها برای ارتقای سازوکارهای نظارت و تدابیر امنیتی بسته شدهاند؛ اقداماتی که به گفته آنها به مهار پولشویی و قاچاق سلاح در مرز کمک خواهد کرد.
تحلیلگران میگویند پاکستان که تجارت رسمی سالانهاش با ایران به ۳ میلیارد دلار میرسد، ممکن است رویکردی مشابه عراق در پیش گرفته باشد؛ زیرا این کشور در هفتههای اخیر برخی از گذرگاههای مرزی خود با ایران را باز و بسته کرده است.
مقامهای پاکستانی گفتهاند تعطیلیهای اخیر گذرگاههای مرزی به دلایل امنیتی یا اجرای فرایندهای جدید الکترونیکی واردات صورت گرفته است؛ اقدامی که مقامهای ایرانی میگویند با تحریمهای آمریکا علیه کشورشان مرتبط بوده است.
پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حملونقل اتاق بازرگانی تهران، به خبرگزاری مهر گفت که «محدودیتهای بانکی مرتبط با ایران» خطر «متوقف کردن عملی صادرات ایران به پاکستان» را به همراه دارد.
ایران اکنون بهسرعت در حال اعمال فشار متقابل بر این کشورهاست و از آنها میخواهد در برابر خواستههای آمریکا تسلیم نشوند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، ماه گذشته در سخنرانی خود گفت: «ما نیز همچنان تلاشهای خود را با کشورهای همسایه ادامه میدهیم و گفتوگوهای خود با آنها را حفظ میکنیم.» او در این سخنرانی از تلاشهای آمریکا برای تحت فشار قرار دادن کشورها با هدف متوقف کردن تجارت انتقاد کرد و افزود: «امیدواریم موفق شویم.»
حضور قدرتهای منطقهای قدرتمندی مانند چین و روسیه که همچنان حاضر به همکاری با ایران هستند، نیز به سود دولت ایران است.
روز سهشنبه، معاون وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد که با سفیر روسیه در ایران دیدار کرده و درباره «چگونگی مقابله با اقدامات یکجانبه آمریکا و طرح موسوم به دروازه آهنین» گفتوگو کرده است.
الی گرانمایه، کارشناس ایران در شورای روابط خارجی اروپا، گفت ایران میتواند از اهرمهای اقتصادی خود در برابر همسایگانش استفاده کند. برای نمونه، پاکستان وابستگی زیادی به واردات سوخت از ایران، بهویژه گاز مایع (LPG)، دارد.
عراق نیز به ایران برای تأمین بیش از یکسوم گاز مورد نیاز خود وابسته است؛ گازی که برای تأمین برق شبکه این کشور استفاده میشود. هرگاه تهران در سالهای اخیر این عرضه را قطع کرده ــ اغلب به دلیل تحریمهای آمریکا که توان بغداد برای پرداخت هزینهها را مختل کرده بود ــ این اقدام به قطع گسترده برق و اعتراضات خیابانی منجر شده است.
گرانمایه گفت نتایج انتخابات میاندورهای آمریکا چنان پاسخ قاطع و منفی به ایده جنگ با ایران تلقی شد که کشورهای منطقه ممکن است اساساً تصمیم بگیرند خواستههای آمریکا را نادیده بگیرند.
او افزود: «ایالات متحده در حال حاضر متحدی غیرقابل پیشبینی و در برخی موارد، غیرقابل اعتماد است. ایران همسایه آنها باقی خواهد ماند؛ آنها میدانند که تا ابد با ایران همسایه هستند.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
باراک راوید / اکسیوس
به گفته دو منبع آگاه، ایالات متحده از روسیه خواسته است پیشنهاد جدیدی برای یک توافق امنیتی آتی با اروپا ارائه دهد؛ پیشنهادی که شامل اقداماتی از سوی روسیه برای کاهش تنش با این قاره باشد.
اهمیت موضوع: روسیه سالهاست که به دنبال دستیابی به یک توافق امنیتی اروپایی است که گسترش ناتو را محدود کرده و حضور نظامی این ائتلاف در اروپای شرقی را کاهش دهد. ایالات متحده در گذشته این خواستهها را رد کرده بود، اما اکنون به نظر میرسد در چارچوب توافقی گستردهتر برای پایان دادن به جنگ در اوکراین، تا حدی نسبت به آنها پذیرا شده است.
با این حال، بسیاری از دولتهای اروپایی نسبت به رویکرد دولت آمریکا عمیقاً بدبین هستند.
وضعیت کنونی: جرد کوشنر و استیو ویتکاف، فرستادگان دونالد ترامپ، روز پنجشنبه در مسکو با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، دیدار خواهند کرد تا این درخواست را مجدداً مطرح کنند. یک مقام آمریکایی گفت که آنها همچنین از پوتین میخواهند اجازه دهد نمایندگان اروپایی در دور بعدی مذاکرات صلح روسیه و اوکراین شرکت کنند.
انتظار میرود کوشنر و ویتکاف پس از مسکو، راهی دوبلین شوند تا پنجشنبه شب با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، دیدار کنند.
مروری کوتاه: مذاکرات روزهای سهشنبه و چهارشنبه، نخستین دیدار مقامات اوکراینی و روسی با حضور میانجیهای آمریکایی از ماه فوریه (زمان توقف مذاکرات به دلیل جنگ) به شمار میرود.
در هفتههای اخیر، ویتکاف و کوشنر با پوتین و زلنسکی دیدار کردهاند که این امر موجب ایجاد نوعی تحرک در روند مذاکرات شده است.
پوتین با از سرگیری مذاکرات صلح و آزادی استفن هابارد، شهروند آمریکایی که در سال ۲۰۲۲ توسط روسیه بازداشت شده بود، موافقت کرد. همچنین ویتکاف و کوشنر، با همکاری ملانیا ترامپ و تیم او، موفق به برقراری یک آتشبس بشردوستانه در شهر اولشکی شدند.
جزئیات خبر: مذاکرات در ابوظبی روز سهشنبه آغاز شد؛ جایی که ویتکاف، کوشنر و ژنرال الکسوس گرینکویچ، فرمانده فرماندهی اروپایی ایالات متحده، به عنوان میانجی میان طرفهای روسی و اوکراینی عمل کردند.
طرفین بر سر توافقی برای تبادل زندانیان به توافق رسیدند؛ توافقی که به گفته کوشنر و دیوید آراخامیا، مذاکرهکننده اوکراینی، میتواند بزرگترین تبادل زندانیان از زمان آغاز جنگ باشد. مقامات آمریکایی و اوکراینی اعلام کردند که تعداد دقیق اسرایی که قرار است آزاد شوند، در جریان دیدارهای روز پنجشنبه با پوتین و زلنسکی تعیین خواهد شد.
پیش و پس از این گفتگوها، تیمهای مذاکرهکننده آمریکا و اوکراین، هیئتی متشکل از دیپلماتهای ارشد آلمان، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، اتحادیه اروپا و ناتو را در جریان جزئیات قرار دادند.
در پشت صحنه: به گفته یکی از حاضران در جلسه، گفتگوهای روز سهشنبه میان طرفهای روسی و اوکراینی پرتنش و گاهی احساسی بود؛ بهطوری که پس از ۹ ماه عدم ارتباط مستقیم، هر دو طرف به بیان گلایههای خود پرداختند.
کوشنر و ویتکاف تلاش کردند از شدت تنشها بکاهند و به مذاکرهکنندگان روس و اوکراینی گفتند که هدف، پایان دادن به این دور از گفتگوها با ارائه گزینههایی به رهبران هر دو طرف است.
این منبع افزود که در نهایت، پس از آنکه هر یک از طرفین مواضع خود را مطرح کردند، بحثها جنبهای سازندهتر پیدا کرد.
کوشنر در کنفرانس مطبوعاتی پس از پایان گفتگوها در روز چهارشنبه گفت: «ما بحثهای بسیار دشواری داشتیم.»
آراخامیا نیز اظهار داشت: «روسها با دستورالعملهای سختگیرانهای آمده بودند. تعدیل این مواضع بسیار دشوار بود، اما گفتگوها در نهایت به نتیجهای سازنده ختم شد.»
نگاهی دقیقتر: پیشنهاد آمریکا برای دستیابی به توافقی پیرامون ساختار امنیتی جدید میان اروپا و روسیه — به عنوان بخشی از توافق کلی برای پایان دادن به جنگ اوکراین — یکی از محورهای اصلی گفتگوها در ابوظبی بود.
به گفته دو منبع آگاه از جزئیات این گفتگوها، مذاکرهکنندگان روس اظهار داشتند که پوتین حمله به اوکراین را به این دلیل آغاز کرد که بایدن (رئیسجمهور وقت آمریکا) به نامه سال ۲۰۲۱ او — که در آن نگرانیهای امنیتیاش مطرح شده بود — پاسخی نداده بود.
به گفته یکی از منابع، کوشنر و ویتکاف به طرفهای روس گفتند که جهان از سال ۲۰۲۱ تاکنون تغییرات بسیاری کرده است.
آنها پیشنهاد کردند که روسیه طرح جدیدی تدوین کند که نه تنها شامل نگرانیها و مطالبات امنیتی این کشور باشد، بلکه مشخص کند چه «گامهای متقابلی» (اقدامات متوازن) حاضر است برای کاهش تنش بردارد تا به اروپا اطمینان دهد که در آینده حملهای صورت نخواهد گرفت.
کوشنر و ویتکاف همچنین به روسها گفتند که برای بحث جدی درباره مسائل امنیتی اروپا، باید بپذیرند که نمایندگان اروپایی نیز در مذاکرات صلح آتی مشارکت داشته باشند.
کوشنر در نشست خبری گفت: «ما به روسها گفتیم که آنها خواستهها و نگرانیهای خود را دارند، اما اگر میخواهند اروپا پذیرای پیشنهادهایشان باشد، باید طرحهای متفاوت و اقداماتی برای کاهش تنش ارائه دهند.»
طرف مقابل: روسیه تاکنون تمایلی نداشته است که به اروپاییها اجازه دهد بخشی از مذاکرات صلح با اوکراین باشند.
ولادیمیر مدینسکی، مشاور پوتین که ریاست هیئت روسی را بر عهده داشت، در نشست خبری پس از مذاکرات گفت: «رهبران برخی کشورهای اروپایی در واقع مشغول فریب جمعی مردم اوکراین هستند و در مرگومیر گسترده غیرنظامیان نقش دارند. بنابراین، نمیفهمم چه بحثی میتوان با آنها داشت.»
با این حال، مدینسکی اظهار داشت که روسیه خواهان دستیابی به یک توافق امنیتی گستردهتر با اروپا، به عنوان بخشی از توافق برای پایان دادن به جنگ است.
او گفت: «در اوکراین، یک دمل چرکین سر باز کرده است. کل پیکره نیاز به درمان دارد؛ با یک چسب زخم ساده مشکل حل نمیشود.»
نکته قابل توجه: دولت ترامپ قصد دارد همزمان بر سر یک ساختار امنیتی جدید میان اروپا و روسیه و همچنین یک توافق صلح بین روسیه و اوکراین مذاکره کند. اما به گفته فردی که از دیدگاههای کاخ سفید آگاه است، اجرای هرگونه ترتیبات امنیتی تنها پس از دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ امکانپذیر خواهد بود.
اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، پیش از مذاکرات در ابوظبی گفته بود که اروپا تنها پس از پایان جنگ در اوکراین درباره ساختار امنیتی جدید گفتگو خواهد کرد. اما دو منبع مطلع گفتند مقامات اروپایی که این هفته در ابوظبی حضور داشتند، توافق کردند که هر دو مسیر را بهطور همزمان پیش ببرند؛ هرچند تأکید کردند که تصمیمگیری نهایی درباره ساختار امنیتی اروپا، تنها پس از پایان جنگ در اوکراین صورت خواهد گرفت.
ایالات متحده امیدوار است که با اختصاص جایگاهی به نمایندگان اروپایی در مذاکرات صلح، دولتهای آنها را ترغیب کند تا پیش از پایان جنگ، درباره یک توافق امنیتی گستردهتر گفتگو کرده و به توافق برسند.
این منبع گفت: «زلنسکی تا زمانی که نداند در خصوص تضمینهای امنیتی چه پیش خواهد آمد، به هیچ توافقی تن نخواهد داد؛ پوتین نیز خواهان دانستن همین موضوع است. به همین دلیل است که مسئله امنیت تا این حد اهمیت دارد.»
این منبع افزود که ایالات متحده به کشورهای اروپایی صراحتاً اعلام کرده است که بدون موافقت اروپا و اوکراین، به هیچ توافق امنیتی با روسیه تن نخواهد داد. همچنین به گفته این منبع، آمریکا به روسیه حق وتویی در قبال ملاحظات امنیتی اروپا نخواهد داد.
خلاصه کلام اینکه، موضوع امنیت یکی از محورهای اصلی نشست رهبران اروپایی خواهد بود که اواخر همین هفته در دوبلین برگزار میشود. دیپلماتهای اروپایی اظهار داشتند که ایده ایجاد یک ترتیبات امنیتی میان روسیه و اروپا، همچنان با مقاومتهای بسیاری روبروست و پرسشهای بیپاسخ زیادی در مورد آن وجود دارد.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
مردی ۴۵ساله است، شغل آزاد داره و از نظر جسمی کاملاً سالمه؛ نه اعتیاد داره، نه سیگار میکشه و نه مشکل خاصی از نظر سلامتی. اما اخیراً همه زندگیش رو از دست داده و به بحران مالی شدیدی خورده. الان مجبور شده بره سمت پرند زندگی کنه و حتی برای تأمین پول رهن خونه هم کم آورده. قبلاً حوالی ولیعصر زندگی میکرد. حالا میخواهد کلیهاش را بفروشد...
به گزارش خبرنگار ایلنا، طی روزهای گذشته، ویدیویی با عنوان «یکی از غمانگیزترین تصاویر آبانماه» در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد. در این ویدیو، مردی در گوشۀ خیابان ایستاده و بنا بر توضیحات منتشرشده همراه فیلم، برای فروش کلیۀ خود به دنبال مشتری میگردد؛ تصویری از انسانی که ظاهراً راهی دیگر برای تأمین نیازهای مالی خود جز واگذاری بخشی از جسم نحیفش پیدا نکرده است.
ایلنا مستقلاً امکان تأیید هویت و وضعیت این مرد را ندارد، اما انتشار این تصویر ما را به خیابانهایی در مرکز تهران کشاند؛ جایی که روی دیوارها و درهای فلزی، شماره تلفن کسانی دیده میشود که برای فروش اعضای بدن خود آگهی گذاشتهاند.
خیابان یا حراجی بدن فرودستان؟
در یک روز بارانی و زیر آسمانی ابری و گرفتهی تهران بزرگ، راهی خیابان فرهنگ حسینی شدیم؛ خیابانی که بسیاری آن را با نام «خیابان کلیه» میشناسند. روی دیوارها، درهای فلزی و حتی بخشهایی از ساختمانها، شماره تلفن و آگهی فروش اعضای بدن به چشم میخورد. کمتر نقطهای از خیابان، از این نوشتهها خالی مانده است.
شهرت این خیابان بیدلیل نیست؛ حضور یک مرکز درمانی وابسته به شهرداری و «انجمن خیریۀ حمایت از بیماران کلیوی» در این محدوده، در کنار انبوه آگهیها، به این خیابان چهرهای متفاوت داده است. آگهیها فقط به کلیه محدود نمیشوند؛ نام کبد، مغز استخوان و اعضای دیگر بدن نیز میان نوشتهها دیده میشود.
البته چنین آگهیهایی در نقاط دیگر تهران هم وجود دارند، اما تراکم آنها در خیابانهای فرهنگ حسینی و والینژاد توجه هر رهگذری را جلب میکند.
قدمزدن در این خیابانها فقط مواجهه با چند آگهی روی دیوار نیست؛ پشت هر شماره تلفن، انسانی قرار دارد که زیر فشار بدهیهای کمرشکن، هزینۀ مسکن و تنگنای معیشت، فروش بخشی از بدنش را راهی برای جبران کسری زندگی میبیند. این دیوارها فقط محل نصب آگهی نیستند؛ هرکدام نشانی از گرفتاری مالی خانوادهای هستند که به آخر خط رسیده است.
اهدای داوطلبانۀ عضو برای نجات جان بیماران اقدامی ارزشمند است، اما وقتی اجبار اقتصادی به میان میآید، دیگر نمیتوان فروش عضو را صرفاً یک انتخاب شخصی دانست. میان کسی که با انگیزۀ «کمک به یک بیمار» عضوی از بدنش را اهدا میکند و فردی که «برای پرداخت بدهی یا حفظ سرپناه خود» به فروش آن روی میآورد، تفاوتی اساسی وجود دارد.
خریدوفروش اعضای بدن با هدف پیوند، پدیدهای منحصر به ایران نیست و در کشورهای مختلف نیز به شکلهای گوناگون وجود داشته است؛ اما آنچه در خیابان «فرهنگ حسینی» پیش چشم عابران قرار میگیرد، تصویری عریان از پیوند فقر، نیاز درمانی و بازار اعضای بدن است. در این خیابان، هم بیمارانی به دنبال عضو پیوندی برای نجات جان عزیزانشان هستند و هم افرادی برای حل مشکلات مالی خود حاضرند بخشی از بدنشان را واگذار کنند. نیاز این دو گروه در نقطهای به هم میرسد؛ جایی که سلامت انسان، در کنار بدهی و هزینۀ زندگی، به موضوع مذاکره بر سر پول تبدیل میشود.
بعد از گشت و گذاری غمگین در این خیابان، زمانی که از انبوه آگهیهای فروش عضو و تنوع آنها به حیرت دچار شدیم، با تعدادی از این افراد ارتباط گرفتیم و پای صحبت کسانی نشستیم که هرکدام به دلیلی متفاوت، از بدهی و چک گرفته تا ازدستدادن خانه و تأمین هزینۀ زندگی، به فروش بخشی از بدن خود فکر میکنند. در میان آنها، کارگر ساختمانی، پیک موتوری، مردان شاغل در مشاغل آزاد و افرادی با سنین متفاوت دیده میشوند. هرکدام نیز متناسب با نیاز مالی خود، مبلغی برای فروش عضو در نظر گرفتهاند. تعدادی از این روایتها در ادامه میخوانید.
روایت اول؛ راهنمایی یکی از کارکنان بیمارستان برای پیدا کردن فروشنده
«بیمارستان صدرا» در انتهای خیابان فرهنگ حسینی و در مجاورت محل مورد بررسی قرار دارد. یکی از کارکنان این بیمارستان، مسیر پیدا کردن فروشندۀ کلیه را توضیح میدهد:
«اگر وارد خیابانی بشی که انجمن حمایت از بیماران کلیوی توش قرار داره، روی در و دیوار پر از شماره تلفنه. اگر بخوای از مسیر رسمی اقدام کنی و توی صف بمونی، ممکنه تا چهار سال هم نوبتت نشه. کسی که بیمار داره نمیتونه این همه مدت ریسک کنه و منتظر بمونه؛ برای همین خیلیها سراغ خرید کلیه میروند.»
او درباره تقاضا و قیمت کلیه گروههای مختلف خونی میگوید:
«قیمتها معمولاً زیر سه، چهار میلیارد تومن نیست. البته برای گروه خونی O مثبت شاید با ۸۰۰ میلیون هم بشه کلیه پیدا کرد، اما برای گروههای خونی خاص و کمیاب، قیمت به چهار، پنج میلیارد هم میرسه.
وقتی که از خواستگاه اجتماعی و اقتصادی فروشندگان اعضای بدن و حضور واسطهها از این کارمند بیمارستان پرسیدیم، چنین پاسخ میدهد:
من خودم واسطه یا فروشندهای رو نمیشناسم. بهتره مستقیم با این آدمها صحبت کنی و خودت به توافق برسی. بیشترشون کارگر و آدمهای گرفتار مالی هستن؛ معمولاً هم از نظر جسمی سالماند. اگر فروشنده منصف باشه، شاید بتونی باهاش سر قیمت کنار بیای و تخفیف بگیری.»
روایت دوم؛ پیک موتوری ۳۰ساله و بدهیهایی که تسویه نمیشوند
یکی از افرادی که برای فروش کلیه آگهی گذاشته، مردی ۳۰ساله و ساکن تهران است که با پیک موتوری کار میکند. او پیشتر مشتری داشته، اما مبلغ پیشنهادی برایش کافی نبوده است:
«۳۰ سالمه و توی تهران پیک موتوری کار میکنم. قبلاً مشتری پیدا شده بود و میخواست یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومن بابت کلیهام بده. قرار بود بیمه هم ۲۰۰ میلیون تومن پرداخت کنه، اما یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومن هم کارم رو راه نمیانداخت. برای همین قبول نکردم. کلیهام سالمه و خودم هم جوونم. از طرفی بابت بدهی پول لازم دارم و نمیخوام بهخاطر نیاز مالی، عضوم رو به هر قیمتی بفروشم. برای همین زیر سه میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومن نمیفروشم؛ کمتر از این مبلغ به دردم نمیخوره.»

این مرد جوان در ادامه پیشنهاد میکند که به خاطر صف طولانی متقاضیان دریافت عضو، بهتر است که از مجاری دیگر به دنبال کلیه بود. او توضیح میدهد: «اگر از طریق بیمارستان اقدام کنیم، باید من و خریدار با هم بریم بیمارستان و رضایتنامه امضا کنیم. اما اگر بیمارستان بخواد شما رو توی فهرست انتظار بذاره، ممکنه شش ماه تا یک سال طول بکشه تا با اون قیمت دولتی کسی پیدا بشه.»
این مرد جوان، کار روزانهاش را با موتور میگذراند و برای تسویۀ بدهیهایش به فروش کلیه فکر میکند. برای او، فروش کلیه راهی برای رسیدن به رفاه بیشتر نیست؛ مبلغی مناسب میخواهد تا بتواند از زیر بار بدهی خلاص شود.
روایت سوم؛ فروش کلیه برای تأمین پول رهن خانه در پرند!
در تماس با فرد دیگری که آگهی فروش کلیه منتشر کرده، متوجه شدیم شماره درجشده متعلق به خود متقاضی نیست. فرد پاسخدهنده میگوید برای کمک به یکی از آشنایانش آگهی گذاشته است؛ مردی ۴۵ساله با شغل آزاد که بهتازگی بخش بزرگی از زندگی قبلی خود را از دست داده است:
«این آگهی رو برای کمک به یکی از آشنایانم گذاشتم. مردی ۴۵ساله است، شغل آزاد داره و از نظر جسمی کاملاً سالمه؛ نه اعتیاد داره، نه سیگار میکشه و نه مشکل خاصی از نظر سلامتی. اما اخیراً همه زندگیش رو از دست داده و به بحران مالی شدیدی خورده. الان مجبور شده بره سمت پرند زندگی کنه و حتی برای تأمین پول رهن خونه هم کم آورده. قبلاً حوالی ولیعصر زندگی میکرد. شماره خودم رو بهجای شماره اون گذاشتم، اما کسی که قصد فروش کلیه داره اونه. راستش من نمیدونم قیمت متعارف چقدره. شما باید پیشنهاد بدید، فقط مبلغی باشه که بتونه گرهی از کار این بندهخدا باز کنه.»
در این روایت، مسئله فقط نیاز به پول نیست؛ مردی که پیشتر حوالی ولیعصر زندگی میکرده، حالا برای تأمین پول رهن خانه در پرند، با مشکل روبهروست. او برای عبور از این تنگنای مالی، ناچاراً به فروش اعضای بدنش فکر میکند.
روایت چهارم؛ کارگر سنگکار و آگهی فروش چند عضو بدن
یکی دیگر از افرادی که برای فروش عضو آگهی گذاشته، کارگر ساختمانی ۳۳ سالهای است که علاوه بر کلیه و کبد، از فروش مغز استخوان نیز صحبت میکند:
«برای فروش مغز استخوان چهار میلیارد تومن میخوام. برای کبد و کلیه هم آگهی گذاشتم. همۀ آزمایشهای چکاپ و مدارک سلامت رو هم دارم و از نظر جسمی کاملاً سالمم. ۳۳ سالمه و سنگکار ساختمانم. کمتر از این مبلغ نمیتونم بفروشم.»
برای یک کارگر ساختمانی، بهویژه سنگکار، سلامت جسمی و توان بدنی، سرمایۀ اصلی اشتغال است. او با همین توان جسمی کار میکند و پول درمیآورد اما حالا برای جبران کسری زندگی به فروش بخشی از همان بدن فکر میکند. در این روایت، مسئلۀ معیشت از کمبود درآمد فراتر میرود: کارگری که ابزار اصلی کارش بدن اوست، برای تأمین هزینههای زندگی به معامله بر سر سلامت خود رسیده است.
روایت پنجم؛ فروشندهای که ۳۰ درصد زیر قیمت میفروشد
مرد دیگری با حدود ۵۸ سال سن و شغل آزاد، برای پرداخت یک چک ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومانی به دنبال مشتری است. او میگوید حتی حاضر است عضو بدنش را پایینتر از قیمت متعارف بفروشد:
«راستش زیاد از قیمتها خبر ندارم و اصلاً نپرسیدم. چند وقت پیش شمارهام رو روی دیوارهای اون کوچه نوشتم و از اون موقع تا الان همهچیز گرونتر شده. هر قیمتی توی بازار متعارف باشه، من حاضرم ۲۰ تا ۳۰ درصد پایینتر بفروشم. نیاز مالی دارم. برای پرداخت چک حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومن کم دارم و کمتر از این مبلغ هم نمیتونم قبول کنم.»
او برای فروش عضو، قیمت ثابتی تعیین نکرده و حتی حاضر است پایینتر از قیمتهای پیشنهادی دیگران توافق کند. در این روایت، فوریت تأمین پول به اندازه مبلغ بدهی اهمیت دارد؛ فردی که برای پرداخت چک به نقدینگی فوری نیاز دارد، ممکن است در موقعیتی قرار بگیرد که قدرت چانهزنی محدودی داشته باشد. فروشنده میگوید از زمانی که آگهی را نصب کرده، قیمتها دوباره افزایش یافتهاند چرا که در زندگی روزمره نیز قیمتها روزانه و حتی بعضا ساعتی بالا میروند.
روایت ششم؛ آگهی فروش بیضه
در میان آگهیهای خیابان، شمارهای نیز برای فروش بیضه درج شده بود. فرد پاسخدهنده در توضیح قیمت و شرایط این ادعا میگوید:
«قیمتها خیلی بالا و پایین میشن. هزینههای درمانگاه هم با خودتونه و باید در نظر بگیرید؛ هزینهش کم نیست و باید توان پرداختش رو داشته باشید. من فعلاً قیمت قبلی رو دارم، اما قیمت جدید رو نمیدونم؛ باید پرسوجو کنم. برای کبد و کلیه هم آگهی گذاشتم و قیمت اونها متفاوته. من کارگرم و زندگیام به بنبست خورده....»

این فرد علاوه بر بیضه، برای فروش کبد و کلیه نیز آگهی گذاشته است. البته وقتی به این فرد میگوییم که عمل پیوند بیضه در ایران امکانپذیر نیست و نمیشود چنین کاری کرد؛ میگوید: «من خبر نداشتم.... به هر حال من حاضرم اعضای بدنم را بفروشم، چون واقعاً گرفتارم؛ هرکدام زودتر و گرانتر بشود فروخت، بهتر....».
تورم و سفرههای کوچکتر شده
فروش اعضای بدن را نمیتوان جدا از مناسبات اقتصادی و وضعیت معیشتی افراد بررسی کرد. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم سالانه در مهرماه ۱۴۰۵ به ۷۶٫۸ درصد رسید؛ به این معنا که میانگین قیمت کالاها و خدمات در ۱۲ ماه منتهی به مهر، نسبت به دوره مشابه سال قبل ۷۶٫۸ درصد افزایش یافته است. تورم ماهانه نیز از ۴٫۲ درصد در شهریور به ۴٫۴ درصد در مهرماه رسید. در همین ماه، قیمتها در گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات ۲٫۴ درصد و در گروه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵٫۸ درصد افزایش یافت.
در مقابل، حداقل دستمزد ماهانه کارگران در محدوده ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان قرار دارد؛ این در حالی است که فعالان مستقل کارگری، هزینه سبد معیشت یک خانوار را حدود ۱۰۰ میلیون تومان در ماه برآورد میکنند. این فاصله نشاندهنده شکاف عمیق میان درآمد و هزینههای زندگی برای بخش بزرگی از حداقلبگیران است.
البته وضعیت همه مزدبگیران یکسان نیست و برخی افراد دستمزدی بهمراتب بیشتر از حداقل دستمزد دریافت میکنند؛ بااینحال، چنین شرایطی را نمیتوان به کل جامعه کارگری تعمیم داد. بخش قابلتوجهی از کارگران با قراردادهای موقت و فصلی یا بدون برخورداری از امنیت شغلی فعالیت میکنند. گروهی نیز با درآمدهایی کمتر از حداقل دستمزد یا با اتکا به مستمری بازنشستگی، هزینههای زندگی خود را تأمین میکنند.
در چنین شرایطی که بخش قابلتوجهی از جامعه حتی در تأمین حداقلهای معیشتی با مشکل مواجه است، فروش اعضای بدن را میتوان یکی از پیامدهای نگرانکننده فشار اقتصادی دانست؛ راهکاری اضطراری و موقت برای عبور از تنگنای مالی که در عین حال، میتواند سلامت فرد و امکان ادامه زندگی و کار او را در معرض تهدید قرار دهد.
وقتی نیروی کار دیگر برای زندگی کافی نیست
نکته مهمتر، جایگاه بدن در این چرخه اقتصادی است. برای بسیاری از این افراد، بدن پیش از آنکه به موضوع آگهیهای فروش تبدیل شود، اصلیترین ابزار کار و کسب درآمد بوده است. پیک موتوری برای فعالیت شغلی به توان جسمانی خود متکی است و کارگر ساختمانی از قبیل سنگکار، بدون برخورداری از سلامت و توان بدنی نمیتواند به کار خود ادامه دهد. اکنون اما بخشی از همان بدن که پیشتر وسیله تأمین معاش بوده، در بازار خریدوفروش اعضای بدن به نوعی «دارایی قابل معامله» تبدیل شده است.

این وضعیت را نمیتوان صرفاً به فقر فردی یا تصمیم شخصی برای فروش عضو تقلیل داد. مسئله، کارگران و مزدبگیرانی هستند که نیروی کار و توان جسمانی خود را در ازای دریافت دستمزد عرضه میکنند، اما درآمد حاصل از کارشان برای تأمین هزینههای زندگی و ایجاد حداقلی از امنیت اقتصادی کافی نیست. در چنین وضعیتی، بدن از یک سو ابزار اصلی کسب درآمد و از سوی دیگر، به پشتوانهای برای جبران کسری معیشت تبدیل میشود؛ تناقضی که میتواند پیامدهای بلندمدتی برای فرد به همراه داشته باشد.
فروش عضو شاید بتواند بخشی از مشکلات مالی امروز را بهطور موقت برطرف کند، اما سلامت فرد و توانایی جسمی او برای ادامه کار در سالهای آینده را تحت تأثیر قرار میدهد. به این ترتیب، فرد برای عبور از بحران معیشتی امروز، بخشی از توان و سلامت مورد نیاز برای تأمین معاش در آینده را در معرض خطر قرار میدهد.
پرسش اساسی اینجاست: چه شرایط اقتصادی و اجتماعیای موجب شده که برای برخی افراد، فروش اعضای حساس بدن در کنار فروش نیروی کار، به راهی برای تأمین هزینههای حداقلیِ یک زندگی ساده تبدیل شود؟!
گزارش: گلیتا حسینپور اصفهانی
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
سازمان حقوق بشر ایران / ۲۰ آبان ۱۴۰۵
پیمان فرحآور، شاعر و زندانی سیاسی که به اتهام «بغی» و «محاربه» به اعدام محکوم شده است، پس از رد ششمین درخواست اعاده دادرسی و ارجاع پروندهاش به اجرای احکام، در معرض خطر اعدام قریبالوقوع قرار دارد.
براساس اطلاعاتی که سازمان حقوق بشر ایران بهدست آورده است، پیمان فرحآور، زندانی سیاسی که در زندان مرکزی رشت (لاکان) محبوس است، با خطر جدی و قریبالوقوع اجرای حکم اعدام روبهرو است.
یک منبع مطلع به سازمان حقوق بشر ایران گفت: «به پیمان اطلاع دادهاند که دیوان عالی کشور ششمین درخواست اعاده دادرسی او را رد کرده و پروندهاش به اجرای احکام فرستاده شده است. ابلاغ رسمی سه روز پیش انجام شد، اما مقامهای قضایی حدود یک ماه قبل بهصورت شفاهی به او گفته بودند که دستور اجرای حکم اعدامش به اجرای احکام رسیده و تنها دادستانی اجرای آن را به تأخیر انداخته است.»
پیمان فرحآور، شاعر ۳۷ ساله گیلک و پدر یک فرزند، روز ۲۷ مرداد ۱۴۰۳ در رشت بازداشت شد. او هنگام بازداشت کارگر فصلی بود.
این شاعر در آثار خود به مسائل محیطزیستی و اجتماعی گیلان میپرداخت. تخریب جنگلها و مراتع، گسترش بیرویه ویلاسازی، تغییر کاربری زمینهای کشاورزی، حقوق کشاورزان بومی و سیاستهای اقتصادی مخرب از موضوعات سرودههای او بود. پیمان فرحآور همچنین بارها از مقامهای جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انتقاد کرده بود.
شعبه اول دادگاه انقلاب رشت، پیمان فرحآور را بدون آنکه به وکیل انتخابی خود دسترسی داشته باشد، به اتهام «بغی» از طریق همکاری با سازمان مجاهدین خلق ایران و «محاربه» از طریق تخریب حوزه علمیه رشت به اعدام محکوم کرد.
این زندانی سیاسی همچنین به اتهام «تبلیغ علیه نظام» از طریق دیوارنویسی، به سه ماه حبس محکوم شد و دوران محکومیت خود را گذرانده است.
پیمان فرحآور با وجود ابتلا به بیماریهای مزمن، از خدمات درمانی محروم مانده است. مأموران همچنین او را تحت فشار قرار دادهاند تا به اتهامهای مطرحشده علیه خود اعتراف کند.
سازمان حقوق بشر ایران روز ۲۹ مهرماه هشدار داد که منوچهر فلاح، دیگر زندانی سیاسی محبوس در زندان مرکزی رشت، نیز با خطر جدی اعدام روبهرو است. دیوان عالی کشور حکم اعدام او را تأیید کرده و پروندهاش به اجرای احکام فرستاده شده است.
از فروردین ۱۴۰۵ تاکنون، دستکم ۱۶ زندانی سیاسی به اتهام ارتباط با گروههای مخالف ممنوعشده اعدام شدهاند: ۹ نفر در ارتباط با سازمان مجاهدین خلق ایران، چهار نفر با گروههای بلوچ جیشالعدل و الفرقان، دو نفر با حزب دموکرات کردستان ایران و یک نفر به اتهام ارتباط با رضا پهلوی.
شعری که پیمان فرحآور پس از صدور حکم اعدام، در زندان لاکان رشت سروده است:
به جرم زندگی باید بمیری
نباید حق خود را پس بگیری
امید روشَن خورشید در گور
امان از راهزنهای شب کور
فقط شعر پریشان را سرودن
فقط مردن فقط زنده نبودن
شب اعدام ما در بند میثاق
و شادی وطن لبخند میثاق
درونِ انفرادی استقامت
در عمق بازجوییها رشادت
برای مردم محکوم غمها
به راه جنگ با حکم ستمها
به جان و دل شهادت را خریدن
نَفَس بر دار آزادی کشیدن
رسیدن روی قافِ پَر گرفتن
شکنجه دیدن و چیزی نگفتن
هزاران فحش از ناکس شنیدن
دل از دنیای نامردان بریدن
خدا را دیده و خرسند رفتن
به روی دار با لبخند رفتن
پر از تشویش بودن توی زندان
برای روزهای تلخ ایران
خداوندا اگر فردا نبودیم
اگر فردا در این دنیا نبودیم
تو یار مردم محروم ما باش
پناه بیکسان بینوا باش.
پیمان فرحآور
تیر ۱۴۰۴، بند میثاق زندان لاکان رشت
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
![]() |
نیویورک تایمز – ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
اسرائیلیهای عزیز،
همانطور که میدانید، ما بهتازگی یکی از شگفتانگیزترین انتخابات تاریخ خود را پشت سر گذاشتیم. آمریکاییها از همه گرایشهای سیاسی به پا خاستند تا رئیسجمهوری را رد کنند که تصور میکرد انتخاب شدن به این معناست که دیگر هیچکس نمیتواند به او دست بزند؛ رئیسجمهوری که خود را آزاد میدانست تا نهادهای مقدس ما را مورد سوءاستفاده قرار دهد، افراد نالایق و چاپلوس را در مهمترین سمتهای کابینه منصوب کند، از مقام خود برای ثروتمند کردن خودش، نزدیکانش و فرزندانش بهره ببرد، سیاست خارجی آمریکا را از تعهد به پرداخت هر هزینه و تحمل هر رنجی در دفاع از آزادی، به کسبوکاری مبتنی بر معامله با دیکتاتورها تبدیل کند، ناخواسته بیش از ۱۲۰ کودک را در یک مدرسه ابتدایی در ایران به قتل برساند و هرگز عذرخواهی نکند، ژنرالها را به این دلیل برکنار کند که حاضر نیستند سیاستهای او را بر وظیفه خود در قبال کشور مقدم بدانند، هر انتخاباتی را که در آن شکست میخورد «دزدیدهشده» اعلام کند و وزارت دادگستری پرافتخار آمریکا را به سگ شکاری شخصی خود برای تعقیب و آزار حقوقی مخالفان تبدیل کند.
آیا برخی از این ویژگیها برایتان آشنا نیست؟
خب، ما بنیامین نتانیاهوی خودمان را شکست دادیم. اکنون نوبت شماست که نتانیاهوی خودتان را شکست دهید.
در نظام سیاسی ما، نمیتوانیم در انتخابات میاندورهای رئیسجمهورمان، یعنی بیبی، را از قدرت برکنار کنیم؛ اما اگر چنین امکانی وجود داشت، حتماً این کار را میکردیم. شما پس از انتخابات اخیر که برای یک دوره کامل برگزار شد، چنین فرصتی را دارید. این فرصت اکنون پیش روی شماست؛ و اگر بهدلیل اختلافات کوچک و مشاجرات بیاهمیت میان احزاب مخالف، که آرای لازم برای آزاد کردن اسرائیل از چنگال بدترین رهبر تاریخ یهود را در اختیار دارند، آن را از دست بدهید، در واقع آیندهای از بحران دائمی را با مهمترین متحد خود دعوت کردهاید.
زیرا آمریکاییها صرفاً انتخابات برگزار نکردند؛ آنها دست به شورش زدند؛ شورشی علیه بیشرمی، شورشی علیه مصونیت از مجازات و شورشی علیه فساد دونالد ترامپ، همان کسی که نتانیاهو او را «بزرگترین دوستی که دولت اسرائیل تاکنون در کاخ سفید داشته است» نامیده بود.
بنابراین، اسرائیل نیز در انتخابات ما دو بار بازنده شد. نخست، به این دلیل که از نگاه بسیاری از آمریکاییها، کشور شما اکنون همپیمان این مرد نفرتانگیزی تلقی میشود که ما بهتازگی او را رد کردهایم؛ و دوم، به این دلیل که این مرد نفرتانگیز مطابق خصلت همیشگی خود عمل کرد: برای نجات خودش در آخرین لحظه، شما را قربانی کرد. او تلاش کرد با وعده ناگهانی پایان دادن به ۳.۸ میلیارد دلار کمک نظامی سالانه آمریکا به اسرائیل تا «پایان سال»، بر جذابیت انتخاباتی عبدالسلام السید، نامزد دموکراتها در ایالت میشیگان، غلبه کند.
بله، بزرگترین دوستی که اسرائیل تاکنون داشته است، وعده داد که ظرف چند ماه تمام کمکهای نظامی به این کشور را قطع کند؛ آن هم در شرایطی که شما در میانه جنگی چندجبههای هستید که نتانیاهو عمداً آن را چندجبههای نگه داشته است تا توان شما را برای مخالفت با خود تحلیل ببرد. ترامپ این کار را کرد، زیرا احساس کرد دوستیاش با شما برای بسیاری از رأیدهندگان جوان جمهوریخواه به یک نقطهضعف تبدیل شده است.
اینکه ترامپ تصور میکرد چنین اقدام فرصتطلبانه و بدبینانهای میتواند بهسرعت و با کمترین هزینه حمایت پایگاه رأی خود را برایش به ارمغان بیاورد، تنها یکی از نشانههای آن چیزی است که اگر مسیر خود را تغییر ندهید، در انتظار شما خواهد بود. اگر تردیدی دارید، کافی است اظهارات معاون رئیسجمهور او، جیدی ونس، را در صبح روز پس از انتخابات بخوانید: حمایت از اسرائیل یکی از چهار دلیلی است که جمهوریخواهان بهخاطر آن شکست خوردند.
توجه داشته باشید: ونس، که برای رسیدن به مقام معاونت ریاستجمهوری روح خود را به ترامپ فروخت، حاضر است برای به دست آوردن یک تیتر خبریِ فوری، شما را نیز قربانی کند. در واقع، او همین کار را بهتازگی انجام داده است.
برخی از ما سالهاست تلاش میکنیم درباره این موضوع به شما هشدار دهیم: اینکه اسرائیل را با همسو شدن با جمهوریخواهان راستگرا و مسیحیان انجیلی و کنار گذاشتن دموکراتها و یهودیان لیبرال، به موضوعی اختلافبرانگیز در سیاست آمریکا تبدیل کردهاید، روزی گریبان شما را خواهد گرفت. این رویکرد همچنین باعث شده است روند گستردهتر کاهش حمایت از اسرائیلی را که در پی الحاق کرانه باختری است، نبینید.
اما لابی طرفدار اسرائیل، آیپک (AIPAC)، که مدتها پیش روح خود را به نتانیاهو واگذار کرده بود، فرسایش حمایت از اسرائیل در آمریکا را از چشمها پنهان کرد؛ نسلی از رهبران ضعیف یهودیان آمریکا نیز همین روند را از شما پنهان نگه داشتند؛ بیبی و سفیر پیشین و باسابقه او در واشنگتن، ران درمر، هم همین کار را کردند.
اما دیگر نمیتوان این واقعیت را پنهان کرد. در نظرسنجی مؤسسه گالوپ در ماه فوریه، دوسوم دموکراتها اعلام کردند که با فلسطینیها بیش از اسرائیلیها احساس همدلی میکنند. در میان جمهوریخواهان ۱۸ تا ۴۹ ساله نیز، ۵۷ درصد در نظرسنجی مرکز پژوهشی پیو در ماه مارس، دیدگاهی نامطلوب نسبت به اسرائیل داشتند.
چهار سال پیش، صبح روز پس از آنکه ائتلاف برتریطلب یهودی نتانیاهو در انتخابات پیروز شد، ستونی نوشتم و با این عنوان به هموطنان آمریکاییام درباره آنچه در پیش بود هشدار دادم: «اسرائیلی که میشناختیم، دیگر وجود ندارد.»
اکنون، چهار سال بعد، با هشداری متفاوت آمدهام؛ این بار خطاب به اسرائیلیها: آمریکایی که میشناختید، دیگر وجود ندارد.
در حال حاضر، در اینجا دیگر تحمل چندانی نسبت به دولتی در اسرائیل وجود ندارد که از یک سو ــ و بهدرستی ــ از ما سلاح میخواهد تا در برابر تهاجم مرگبار حماس و موشکهای حزبالله و ایران مقاومت کند؛ موشکهایی که تنها با هدف محو اسرائیل از روی نقشه طراحی شدهاند؛ اما از سوی دیگر، همین سلاحها را برای تلاش در جهت محو فلسطینیها از روی نقشه در کرانه باختری و نوار غزه به کار میگیرد.
دیگر در اینجا تحمل چندانی نسبت به دولتی در اسرائیل وجود ندارد که سالانه میلیاردها دلار از ما درخواست میکند تا خاورمیانه را برای یک دموکراسی یهودی امن سازد، اما از سال ۱۹۶۷ تاکنون میلیاردها دلار از همین کمکها را به مسیری منحرف کرده است که هدف آن امن کردن کرانه باختری برای تحقق آرمانهای مسیحایی یهودی است.
همانگونه که در کتاب مقدس آمده است: «برای هر چیزی زمانی است و برای هر مقصودی زیر آسمان، وقتی مقرر است.»
اکنون اکثریتی قدرتمند در آمریکا همین پیام را به ترامپ فرستادهاند: دوران دورویی، فساد و رهبری سهلانگارانه و بیبرنامه شما، که حتی زحمت بررسی و مطالعه مسائل را به خود نمیدهد، به پایان رسیده است. این فصل، فصل انتخاب ما بود و آمریکاییها کشور را بر حزب، شرافت را بر ایدئولوژی و شایستگی را بر چاپلوسی ترجیح دادند.
امروز انتخاب شما نیز چیزی کمتر از این نیست: احزاب مخالف در اسرائیل نباید این فرصت را برای خلاص شدن از شر نتانیاهو از دست بدهند. آنها باید به تمام جهان اعلام کنند: «ما بیبی نیستیم»؛ همانگونه که ما بهتازگی به تمام جهان گفتیم: «ما ترامپ نیستیم»؛ و سپس مسیر تازهای را در پیش بگیرند.
شما باید حول رهبری گادی آیزنکوت، ژنرال بازنشسته میانهرو و بسیار شریفی که چهرهای قابل احترام است، متحد شوید. باید حزب عربی اسرائیلی منصور عباس، سیاستمدار بسیار شریفی را نیز به ائتلاف حاکم وارد کنید؛ همانگونه که یک بار پیشتر چنین کردید. و بله، برای رساندن این ائتلاف جدید به مرحله نهایی تشکیل دولت و به قدرت رسیدن، باید یک دولت اقلیت تشکیل دهید که از حمایت تضمینکننده سایر نمایندگان عرب برخوردار باشد.
بگذارید بیبی فریاد بزند که شما دولتی تشکیل میدهید که به اعراب غیرصهیونیست اسرائیل وابسته است. زمان آن رسیده است که جریان سیاسی میانهرو اسرائیل مستقیماً با نژادپرستی بیبی روبهرو شود. صرفاً به او نگویید که برای همیشه به احزاب فوقارتدوکس غیرصهیونیست متکی بوده است؛ گامی فراتر بردارید.
این حقیقت را به او و به تمام جهان بگویید؛ حقیقتی که هر اسرائیلی از آن آگاه است: امروزه ۲۵ درصد پزشکان، ۲۷ درصد پرستاران و ۴۹ درصد داروسازان اسرائیل را شهروندان عرب اسرائیل تشکیل میدهند.
این حقیقت را نیز به آنها بگویید که همین پزشکان، پرستاران و داروسازان عرب اسرائیلی در درمان هزاران سرباز اسرائیلی که در غزه و لبنان بهشدت مجروح شده بودند، نقش داشتند؛ جان آنها را نجات دادند و از قطع عضوهایشان جلوگیری کردند؛ این در حالی بود که بسیاری از همین کادرهای درمانی عرب اسرائیلی، خویشاوندانی در غزه داشتند که خانههایشان به دست همان سربازان ویران میشد و جانشان را از دست میدادند.
این حقیقت را به آنها بگویید که همین پزشکان، پرستاران و داروسازان عرب اسرائیلی هر هفته به نجات جان سربازان اسرائیلیای کمک میکنند که هنگام دفاع از شهرکنشینان افراطی و رادیکالی مجروح میشوند که در تلاشاند فلسطینیها را از کرانه باختری بیرون برانند. آنها این کار را بدون آنکه ابتدا درباره دیدگاههای سیاسی بیماران مجروح خود پرسوجو کنند، انجام میدهند.
این حقیقت را به آنها بگویید که وفاداری جامعه عرب اسرائیل به کشور اسرائیل، تاکنون صد برابر بیشتر از وفاداری متعصبان فوقارتدوکس بوده است؛ همان کسانی که طی دههها میلیاردها شِکِل یارانه دولتی را برای مدارس خود دریافت کرده و به مصرف رساندهاند؛ مدارسی که در آنها دروس و موضوعات مدرن تدریس نمیشود و در عین حال، از خدمت در ارتش اسرائیل برای دفاع از هممیهنان یهودی خود سر باز میزنند.
این حقیقت را به آنها بگویید که اسرائیل امروز با تهدیدی بسیار، بسیار بزرگتر از ایران روبهروست. بیبی اسرائیل را در مسیری قرار داده است که به از دست دادن ایالات متحده آمریکا بهعنوان متحد این کشور منتهی میشود.
و سرانجام، این حقیقت را به آنها بگویید که امروز تنها اعراب اسرائیل هستند که میتوانند کشور یهودی را نجات دهند؛ میتوانند اسرائیل را بهعنوان یک دموکراسی با رهبری یهودیان حفظ کنند. میلیونها جمهوریخواه در آمریکا شجاعت آن را داشتند که بگویند: امروز تنها با رأی دادن به یک نامزد دموکرات میتوانم دموکراسی آمریکا را نجات دهم.
شما چطور؟ آیا به من میگویید که دههها به پزشکان عرب اسرائیلی اعتماد کردهاید تا در بخشهای اورژانس بیمارستانها جان شما را نجات دهند، بیآنکه ابتدا از آنها بخواهید آزمون وفاداری بدهند؛ اما اکنون میخواهید پیش از آنکه اجازه دهید در یک وضعیت اضطراری ملی برای نجات کشورتان رأی بدهند، از آنها آزمون وفاداری بگیرید؟
اگر شرایط برعکس بود و بیبی برای نجات حیات سیاسی خود چارهای جز اتکا به آرای اعراب نداشت، بیدرنگ چنین میکرد؛ و همه شما این را میدانید، زیرا بنا بر گزارشها، او پیشتر نیز تلاش کرده بود چنین کاری انجام دهد.
اسرائیل امروز تنها یک فرصت دارد تا تصویری تازه از خود به نمایش بگذارد. تشکیل ائتلافی متشکل از احزاب یهودی و عربِ میانهچپ و میانهراست اسرائیل، نخستین گام ضروری برای آن است که ائتلاف جدید حاکم در آمریکا بار دیگر به اسرائیل توجه کند و نگاه متفاوتی به این کشور داشته باشد.
پس اجازه دهید سخنم را همانجایی به پایان ببرم که آغاز کردم. آمریکا دیگر آن آمریکای دوران پدربزرگهای شما نیست؛ و خوشبختانه، دیگر آمریکای دونالد ترامپ هم نیست.
سهشنبه گذشته، در کشور من لحظهای بزرگ و تاریخی رقم خورد. آمریکاییها به ترامپ و ونس گفتند که نمیخواهند حتی یک روز دیگر پیام دائمی آنها درباره نفرت ورزیدن به همسایه خود را بشنوند. در عوض، آنها به هشدار آبراهام لینکلن توجه کردند که گفته بود:
«اگر قرار است سرنوشت ما نابودی باشد، باید خودمان نویسنده و به انجامرساننده آن باشیم. ما بهعنوان ملتی از انسانهای آزاد، باید در تمام دورانها زندگی کنیم یا با دست خود به زندگی خویش پایان دهیم.»
آمریکاییها انتخاب کردند که بهجای خودویرانگری، فرشتگان نیکسرشت وجود خود را دوباره کشف کنند. امیدوارم شما نیز همین کار را انجام دهید.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
گفتگوی جدیدترین شماره اشترن با آلکسی برگمان، روزنامهنگار پژوهشی و افشاگر
برگردان: علیمحمد طباطبایی
مقدمه مترجم: در تصور رایج، قدرت در روسیه در کرملین متمرکز است و پوتین، بهعنوان رئیسجمهور، در رأس هرم قرار دارد. اما رومان آنین، روزنامهنگار تحقیقی که ۱۵ سال دربارهٔ سازمانهای اطلاعاتی روسیه پژوهش کرده، تصویری متفاوت و هولناکتر ارائه میدهد: بزرگترین قدرت در روسیه را سازمانهای اطلاعاتی تشکیل میدهند، و حتی پوتین هم نمیتواند از کنترل آنها بگریزد. این مصاحبه، که با آلکسی برگمان انجام شده، خواننده را به درون سازوکار قدرت در روسیهٔ امروز میبرد — جایی که «سرویس امنیت فدرال» (FSB)، جانشین کاگب شوروی، در عملاً همهٔ عرصههای زندگی عمومی حاضر است، از اقتصاد و مالی تا سیاست و حتی هنر.
آنین در این گفتگو، تصویری دقیق و مستند از ساختار قدرت در روسیه ترسیم میکند. او توضیح میدهد که برخلاف دوران شوروی، که کاگب تابع حزب کمونیست بود و نوعی توازن میان گروههای مختلف برقرار بود، در روسیهٔ امروز چنین توازنی وجود ندارد. نهادهای امنیتی و «قبایل قدرت» گوناگون با یکدیگر رقابت میکنند و میتوانند تقریباً بیهیچ محدودیتی خشونت اعمال کنند. پوتین بهعنوان «داور عالی» در این منازعات عمل میکند — اما خودش نیز در وضعیتی بهشدت آسیبپذیر قرار دارد.
نویسنده با جزئیاتی تکاندهنده نشان میدهد که چگونه FSB در همهٔ عرصهها نفوذ کرده است: ادارهٔ «پ» سرویس امنیت اقتصادی در همهٔ شرکتهای بزرگ کارمند دارد؛ سرویس دوم (دوویکا) که به مسمومیت ناوالنی و تعقیب مخالفان سیاسی شهرت دارد، مسئول آموزش نیز هست و حالوهوای دانشجویان و استادان را زیر نظر میگیرد. و قطع گستردهٔ اینترنت همراه در شهرهای بزرگ روسیه، به گفتهٔ آنین، نه به FSB، بلکه به «سرویس حفاظت فدرال» (FSO) نسبت داده میشود — سرویسی که پوتین پس از آغاز جنگ اوکراین، اختیارات گستردهای به آن داد.
اما مهمترین بخش مصاحبه، تحلیل آنین از وضعیت پوتین است. او میگوید: «اگر نظامی سلطهگر بر خشونت استوار باشد، ناگزیر به کسانی وابسته میشوی که آن را اعمال میکنند.» و هرچه پوتین پیرتر میشود و در جنگ پسرفت میکند، حفظ تعادل میان دستگاههای امنیتی برایش دشوارتر میشود. آنین این وضعیت را «بازیهای گرسنگی در جزیرهای متروک» مینامد: همه از یکدیگر متنفرند، همه درمییابند که رهبر ضعیفتر میشود، و هر کس بیم دارد رقیبی بر او پیشی گیرد. و در این وضعیت، پوتین تنها یک راه خروج دارد: تشدید خشونت. به باور آنین، روسیه«شب دشنههای بلند» خودش را در پیش دارد.
این مصاحبه دعوتی است به خواندن روسیه نه از دریچهٔ کلیشهها و شعارها، بلکه از دریچهٔ سازوکارهای واقعی قدرت — سازوکارهایی که در آن، خشونت نه ابزاری در دست رهبر، بلکه نیرویی است که خود رهبر را نیز در خود فرو میبرد. و پرسشی که در برابر خواننده میگذارد، پرسشی است که روسیه خود با آن روبروست: آیا نظامی که بر ترس و خشونت بنا شده، میتواند بدون فروپاشی از درون، به بقای خود ادامه دهد؟

بزرگترین قدرت در روسیه را سازمانهای اطلاعاتی تشکیل میدهند. حتی پوتین هم نمیتواند از کنترل آنها بگریزد، این را رومان آنین (Roman Anin)، روزنامهنگار پژوهشی و افشاگر در مصاحبه با اشترن میگوید.
مصاحبه با آلکسی برگمان
آقای آنین، «سرویس امنیت فدرال»، بهاختصار FSB، جانشین کاگب شوروی است. چه تفاوتی میان این دو سازمان اطلاعاتی وجود دارد؟
نیروهای امنیتی روسیه، بهاصطلاح «سیلوویکی» (Silowiki) [مقامها و چهرههای بانفوذ با پیشینهای در نهادهای امنیتی و اطلاعاتی. م]، امروز بهمراتب قدرت بیشتری از دوران شوروی دارند. آن زمان دستکم تلاش میشد نوعی توازن برقرار شود: کاگب تابع حزب کمونیست بود که در آن گروههای مختلف برای نفوذ میجنگیدند. با وجود ایدئولوژی شوروی، این توازن کار میکرد. در روسیهٔ امروز چنین توازنی دیگر وجود ندارد. نهادهای امنیتی و قبایل قدرت گوناگون با یکدیگر رقابت میکنند و میتوانند تقریباً بیهیچ محدودیتیخشونت اعمال کنند. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور، بهعنوان داور عالی عمل میکند و در منازعات تصمیم میگیرد. روشهای آنان بیرحمانهتر از روشهای سازمانهای اطلاعاتی شوروی است. من مطمئنم که سرکوبها بهزودی به ابعادی خواهند رسید که به دوران شوروی نزدیک شود.
گفته میشود FSB عملاً بر همهٔ عرصههای زندگی عمومی در روسیه کنترل دارد. این ارزیابی چقدر درست است؟
این فقط یک ارزیابی نیست، بلکه واقعیت است. به هر بخش FSB، عرصهٔ مشخصی از زندگی عمومی اختصاص یافته است. برخلاف یک سازمان اطلاعاتی کلاسیک که بر ضدجاسوسی و مبارزه با تروریسم تمرکز دارد، FSB در عملاً همهٔ عرصهها حاضر است، از اقتصاد و مالی تا سیاست و حتی هنر.

بنای یادبود و هراسانگیز: لوبیانکا، مرکز سازمان اطلاعات روسیه FSB در مسکو
میتوانید نمونههای مشخصی بیاورید؟
ادارهٔ «پ» (Verwaltung P) سرویس امنیت اقتصادی FSB مسئول صنعت است. در همهٔ شرکتهای بزرگ، کارمندان FSB حضور دارند. بهطور رسمی آنان در آنجا استخداماند و از سوی شرکتها حقوق میگیرند. در واقع آنان برای سازمان اطلاعاتی کار میکنند و دربارهٔ هر آنچه در آنجا میگذرد گزارش میدهند. نمونهٔ دیگر، سرویس تأثیرگذار حفاظت از نظم قانون اساسی و مبارزه با تروریسم است که «سرویس دوم» یا «دوویکا» (Dwoika) نیز نامیده میشود. این سرویس به خاطر تعقیب مخالفان سیاسی کرملین بدنام است. مسمومیت آلکسی ناوالنی (Alexej Nawalnys) به دوویکا نسبت داده میشود. علاوه بر این، سرویس دوم مسئول آموزش است. در دانشگاههای روسیه، کارمندان FSB مستقر هستند که حالوهوای میان دانشجویان و استادان را زیر نظر میگیرند. آنان باید تضمین کنند که طرز فکر آنان از ایدئولوژی رسمی منحرف نشود.

آلکسی ناوالنی، مخالف سیاسی، هنگام بازگشت به مسکو در ژانویهٔ ۲۰۲۱. سازمانهای اطلاعاتی در مسمومیت بعدی او نقشی تعیینکننده داشتند.
قطع گستردهٔ اینترنت همراه در شهرهای بزرگ روسیه نیز به سرویس دوم نسبت داده میشود.
بر پایهٔ منابع من، مسئول این کار نه FSB، بلکه سرویس حفاظت فدرال FSO بود. پس از آغاز جنگ اوکراین، پوتین از نگرانی برای امنیت خود، اختیارات گستردهای به FSO داد. این سرویس اکنون میتواند بدون حکم دادگاه دسترسی به اینترنت را قطع کند. یک درخواست از سوی ارائهدهندگان خدمات مخابراتی کافی است. چنین قطعیهایی هنگامی رخ میدهد که پوتین به شهرهای بزرگتر سفر میکند یا در مسکو رویدادهایی برگزار میشود.
آیا FSO و FSB با یکدیگر رقابت میکنند؟
در سازمانهای اطلاعاتی روسیه، نبردی دائمی بر سر حوزههای نفوذ و اختیارات در جریان است. رقابت میان FSO و FSB با این واقعیت پیوند دارد که پوتین از ۲۰۱۲ به این سو، محافظان سابق خود را که در سرویس حفاظت فدرال کار میکنند، هدفمند به مناصب عالی دولتی میفرستد. مردان FSB از این امر خوششان نمیآید.

ولادیمیر پوتین در ژوئن ۱۹۹۹ — آن زمان خودش مدیر FSB بود.
شما پوتین را بهعنوان داور میان مراکز مختلف قدرت در کرملین توصیف کردید. آیا او هنوز میتواند FSB را کنترل کند؟
هنگامی که نظامی سلطهگر چون امروز روسیه بر خشونت استوار باشد، ناگزیر به کسانی وابسته میشوی که آن را اعمال میکنند. هرچه مارپیچ خشونت را بیشتر به پیش برانی، این وابستگی بزرگتر میشود. اگر نیروهای امنیتی از ادامهٔ اعمال خشونت خودداری کنند، یا آن را حتی علیه خود حاکم بچرخانند، در چنین نظامی که از تعادل خارج شده، گروگان آنان میشوی. به همین دلیل پوتین باید دستگاههای امنیتی مختلف را در برابر یکدیگر متعادل نگه دارد و مانع شود که یکی از آنان بیش از حد قدرت بگیرد. اما هرچه پوتین پیرتر میشود و در جنگ بیشتر پسرفت میکند، حفظ این تعادل برایش دشوارتر میشود.
برخی کارشناسان روسیه میگویند که ادارهٔ ریاستجمهوری، وزارت امور خارجه و نهادهای اقتصادی و مالی دیگر فقط خدمتگزار FSB هستند. چقدر این درست است؟
من همیشه در برابر این تصور مقاومت کردهام که در روسیه بوروکراسی یا تکنوکراتهای بانفوذی وجود دارند که روزی قدرت را در دست بگیرند و اوضاع را به حالت عادی بازگردانند. در این پیوند غالباً از الوییرا نابیولینا (Elwira Nabiullina)، رئیس بانک مرکزی، یا میخائیل میشوستین (Elwira Nabiullina)، نخستوزیر،نام برده میشود. اما در واقعیت آنان چیزی بیش از کارکنان خدماتی نیستند. «خدمتگزاران اطلاعاتی» وجود دارند، یعنی تبلیغات، و «همکاران اقتصادی» نیز وجود دارند. آنان باید اقتصاد را فقط تا آن حد سر پا نگه دارند که جمعیت غذای کافی داشته باشد و پوتین بتواند جنگش را ادامه دهد. به همین دلیل این افراد در «بازی تاج و تخت» (Thrones Game of) روسیه هیچ شانسی برای رسیدن خودشان به قدرت ندارند.
چه چیزی وفاداری رهبری FSB را برای پوتین تضمین میکند؟
مردان در رأس FSB مانند پوتین میاندیشند. خود پوتین، الکساندر بورتنیکوف (Alexander Bortnikow) رئیس کنونی FSB ، نیکولای پاتروشف (Nikolai Patruschew) رئیس پیشین و آلکسی سدوف (Alexej Sedow) (رئیس سرویس دوم) — همهشان سربازان بازنده جنگ سرد میان جهان غرب و شوروی سابق هستند. آنان را تلخی عمیقی به هم پیوند میدهد. من توانستم با بسیاری از افسران اطلاعاتی صحبت کنم، از جمله با مردانی که با پوتین خدمت کردهاند. با وجود دیدگاههای متفاوت، آرزوی مشترکشان انتقام از غرب برای شکست تحقیرآمیز در جنگ سرد است. علاوه بر این، پوتین با ترس بازی میکند. این مردان میدانند که نظام چقدر بیرحمانه است و اینکه یک اشاره کافی است تا کسی ناگهان از پنجره به پایین پرت شود. ترس، نظام را در تعادل نگه میدارد. خشونت ابزار بسیار مؤثری برای فرمانروایی است — دستکم در کوتاهمدت. همچنین بسیاری از آنان از نظام موجود سود میبرند. آنان از آن درآمد دارند، پیشرفت میکنند و میتوانند تصورات خودشان از یک روسیهٔ بزرگ را محقق سازند.
شما از ترس سخن میگویید. اما کسانی که از پنجره به پایین میافتند معمولاً از محافل نخبگان دیگرند.
اینطور نیست. در ۲۵ سال حکومت پوتین، سازمانهای امنیتی مختلف با یکدیگر بیرحمانه جنگیدهاند. بسیاری از نمایندگانشان قدرت و آزادی خود را از دست دادهاند. نمونهٔ بهویژه روشن، ویکتور چرکسوف (Wiktor Tscherkessow)، از نزدیکان پوتین است. او معاون FSB و سپس رئیس ادارهٔ مبارزه با مواد مخدر روسیه بود. او با پاتروشف و بورتنیکوف بر سر کنترل تجارت قاچاق دچار اختلاف شد. در پایان او ناچار شد مقام خود را ترک کند. پوتین او را خائن میدانست، نه به این دلیل که علیه کارمندان FSB تحقیق کرده بود، بلکه به خاطر مقالهای انتقادی دربارهٔ آنان. نمونهٔ دیگر کیریل چرکالین (Kirill Tscherkalin) است که ریاست ادارهٔ «ک» در سرویس امنیت اقتصادی FSB را بر عهده داشت و بر کل بخش بانکی روسیه کنترل داشت. او شکستناپذیر به نظر میرسید، اما در نهایت به هفت سال زندان محکوم شد. و سرانجام نیکولای پاتروشف پس از شورش یوگنی پریگوژین (Jewgeni Prigoschin)، رئیس واگنر (Wagner-Chef) [گروه واگنر یا سازمان نظامی خصوصی روسیه. م]، مقام خود را بهعنوان دبیر شورای امنیت از دست داد. او به مشاور رئیسجمهور در امور کشتیسازی منصوب شد. تحقیری کاملاً آشکار.

پوتین با الکساندر بورتنیکوف، رئیس کنونی FSB
گفته میشود FSB قرار است بازسازی شود. در این مورد چه میدانید؟
بر پایهٔ اطلاعات من، FSB بهزودی بازسازی گستردهای در پیش دارد، از جمله انتصاب رئیس جدید. بورتنیکوف به دلایل سلامتی غالباً در آسایشگاه به سر میبرد. وظایفش را سرگئی کورولف (Sergej Koroljow)، معاون اول او، بر عهده میگیرد که پیشتر ریاست سرویس امنیت اقتصادی FSB را بر عهده داشت. او امیدوارکنندهترین نامزد برای مقام ریاست است. کورولف پیشتر مسئول پروندهٔ سندیکاهای جرایم سازمانیافته در سنپترزبورگ بود. اصلان گاگیف (Aslan Gagijew)، رئیس پیشین یک گروه آدمکش، در ۲۰۱۵ در اتریش بازداشت شد. باند او بیش از یکصد عضو در سراسر روسیه داشت، از جمله مقامات عالیرتبه. گاگیف در دادگاه وین اعلام کرد که کورولف به او کمک کرده از روسیه بگریزد. با این حال، در FSB قبایل مختلف قدرت با یکدیگر رقابت میکنند. نامزد دیگر ایوان تکاچوف (Iwan Tkatschow) است، رئیس ضدجاسوسی نظامی و از نزدیکان ایگور سچین (Igor Setschin)، رئیس شرکت انرژی روسنفت و دوست نزدیک پوتین. اگر تکاچوف ریاست FSB را بر عهده بگیرد، نشانهٔ آن خواهد بود که کرملین بر سرکوب گسترده تکیه میکند.
چرا؟
من دربارهٔ تکاچوف و دسیسههایش نوشتهام و شخصاً با او دیدار کردهام. او از هیچ عمل بیرحمانیای رویگردان نیست. اگر دستور بگیرد صدها هزار انسان را تیرباران کند یا به زندان بیندازد، بدون هیچ تردیدی این کار را خواهد کرد.
پس سرکوبها افزایش خواهند یافت، فارغ از اینکه چه کسی در آینده رهبری FSB را بر عهده بگیرد؟
با وجود آنکه کرملین چنان قدرتمند به نظر میرسد و سازمانهای اطلاعاتی از اختیارات بیسابقهای برخوردارند، پوتین در وضعیتی بهشدت آسیبپذیر است. پسرفتهای جنگ، اعتبار او را در میان نیروهای امنیتی تضعیف میکند و هیچ نقشهٔ روشنی برای ادامهٔ کار وجود ندارد. من این را «بازیهای گرسنگی در جزیرهای دورافتاده» مینامم: همه از یکدیگر متنفرند، همه درمییابند که رهبر ضعیفتر میشود، و هر کس بیم دارد رقیبی بر او پیشی گیرد. بدینسان ویکتور زولوتوف (Wiktor Solotow)، رئیس گارد ملی روسیه (Rosgwardija) ، میداند اگر نیکولای پاتروشف به قدرت برسد چه خطرهایی در انتظار اوست: ممکن است دارایی، خانواده و آزادی خود را از دست بدهد. دمیتری مدودف نیز اگر ایگور سچین قدرت را به دست گیرد، باید همان را بیم داشته باشد. در این وضعیت، پوتین تنها یک راه خروج دارد: باید خشونت را بیشتر کند. روسیه «شب دشنههای بلند» خودش را در پیش دارد (موجی از قتلهای سیاسی؛ این اصطلاح از جمله در دوران نازیسم به کار رفت، هنگامی که رهبران SA به رهبری ارنست روم کشته شدند — توضیح سردبیر). نخستین نشانههای آن پیشتر در محافل سرگئی شویگو (Sergej Schoigu)، وزیر دفاع پیشین، دیده میشود؛ کسی که روزگاری دومین سیاستمدار محبوب روسیه به شمار میرفت. همهٔ اعضای قبیلهٔ قدرت او در زنداناند.
رژیم هرچه بیشتر بر سازمانهای اطلاعاتی تکیه خواهد کرد. اما آیا آنان واقعاً میتوانند روسیه را اداره کنند؟
فرمانروایی بر یک کشور با خشونت، هوش چندانی نمیطلبد. در کره شمالی و ایران نیز همینطور کار میکند: مردم اعدام و ارعاب میشوند. جمعیت فقیرتر میشود و کشور بیشتر فرو میپاشد. اما حاکمان راه دیگری برای تضمین قدرت خود ندارند. آنان روابط با غرب را عادی نخواهند کرد. نمیتوانند بگریزند. آنان در نظام خودشان گرفتارند و میدانند که با از دست دادن قدرت، آزادی و اگر نه زندگیشان را نیز به خطر میاندازند. به همین دلیل سرکوبها را تشدید خواهند کرد. به گمان من، رویارویی با اروپا نیز افزایش خواهد یافت. غالباً این را با جاهطلبیهای سیاست خارجی پوتین و تلاشش برای تضعیف ناتو توضیح میدهند. اما دلیل اصلی داخلی است: پوتین میخواهد قدرت خود را نجات دهد. هر تشدید تنش تازهای به او امکان میدهد اعلام کند که غرب در حال جنگ با روسیه است. با این بهانه، اختیارات سازمانهای اطلاعاتی را بیشتر گسترش خواهد داد، کشور را منزوی خواهد کرد و هر مقاومتی را با بیرحمانهترین شکل سرکوب خواهد نمود.
———————
* رومان آنین (Roman Anin) روزنامهنگار پژوهشی و افشاگر مولداویایی- روسی است. او ۱۵ سال برای روزنامهٔ نوایا گازتا (پژوهشی و افشاگر) — که آن زمان مستقل بود و اکنون تعطیل شده — دربارهٔ سازمانهای اطلاعاتی روسیه پژوهش کرد. در ۲۰۲۰ رسانهٔ مستقل iStories را بنیاد گذاشت. روسیه او را «عامل خارجی» اعلام کرد. آنین کشور را ترک کرد. در ۲۰۲۵ او بهطور غیابی به اتهام اخبار جعلی ادعایی دربارهٔ ارتش روسیه در پیوند با کشتار بوچا در اوکراین، به هشت سال و نیم زندان محکوم شد. همچنین شهروندی روسی او را سلب کردند.

|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
![]() |
سیاست فنآوری ی سامانیدن قدرت و داوری و چالشها ی گوناگون بر سر آنها در همبودمان و جامعه است؛ هنری که به رانش و گردانش نیروها و بازنمایی آنها در شهر میپردازد تا آرامش و رامش در همبودمان و زیستسامانه بتواند بماند، بپاید و پیشبرود. همه ی این کارکردها ی آرمانی ی سیاست را در واژه ی فارسی ی باستانی ی «رامیاری» میتوان دید؛ واژهای که همانند شهریاری به یاریگری ی فرآیندها ی سیاسی در شهر برای آفرینش و پایش رامش و آرامش اشارهای آشکار دارد.
یکم. مرگ خدا و پیدایش سیاست نوین
سیاست در دریافت نوین، همواره با ریختی از مرگ خدا آغاز میشود؛ و همین دریافت است که در هوشیاری نوین و پسانوین به گسترش سیاست و پادشاهی او بر زیستسامانه میرسد.
آشکار است که سیاست از دیدگاه تاریخی، بسیار پیشتر از جهان نوین و حتا پیش از پیدایش دینها ی بزرگ برآمده است. انسانها از همان آغاز زندهگی گروهی، ناگزیر بودهاند درباره ی چهگونهگی ساماندادن به زندگی، پخش سرچشمهها و داشتهها، رویارویی با چالشها و گزینش راهکارها ی همهگانی تصمیم بگیرند. از این دیدگاه، سیاست را میتوان پدیدهای همزاد با زندهگی گروهی انسان دانست؛ سیاست با همبودگانها (اجتماع) زاده میشود و در همبودمانها (جامعهها) قد میکشد و آرامآرام به مرگ خدا میرسد. اما سیاست نوین با دگرگونی ژرفتری پیوند دارد: فروپاشی یا دستکم سستشدن جایگاه داوری ی برین، آسمانی و فراسویی؛ و پیدایش این پرسش که چه کسی یا چه چیزی باید جای آن را در داوری درباره ی درست و نادرست، داد و بیداد، خوب و بد و روا و ناروا بگیرد. (۱، ۲)
همچنان که در نوشتاری پیشتر کاویدهام، «مرگ خدا» در اندیشه ی نیچه را نباید تنها به معنای ناباوری به خدا یا کنارگذاشتن دین دریافت. مرگ خدا به معنای فروپاشی جایگاه یک داور پایانی و فراسویی است؛ داوری که در جهان دینی، سرچشمه ی آفرینش، معنا، ارزش و داوری درباره ی کردار آدمی بود. یعنی خدا تنها آفریننده ی جهان نبود؛ که داور پایانی میان راستی و ناراستی، داد و بیداد، نیکی و بدی و روا و ناروا نیز بود.
با سستشدن این جایگاه، پرسشی بنیادینی پیش میآید: اگر دیگر داوری ی فراسویی و پذیرفتهشده وجود ندارد، چهکسی درباره ی سرنوشت همهگانی در همبودمان داوری خواهد کرد؟ چه کسی حق دارد قانون بگذارد، نیروها را سامان دهد و تصمیمهایی بگیرد که برای همه الزامآور، ناگزیر و ناگریز باشد؟
پاسخ جهان نوین، کمکم و با همه ی پیچیدهگیها و ناسازگاریهایش، سیاست، فرآیندها و نهادها ی سیاسی بوده است. آشکار است که این سخن به معنای آن نیست که سیاست جای خدا را در همه ی گسترهها ی شناخت و ارزشگذاری میگیرد؛ سیاست نه سرچشمه ی همه ی راستیها است و نه داور پایانی ی باورها ی اخلاقی و دینی ایمانداران. سخن بر سر جایگزینی در گستره ی تصمیمگیری ی همهگانی و الزامآور است: جایی که شهروندان باید درباره ی قانون، قدرت، حق، آزادی، سرچشمهها و سرنوشت همهگانی تصمیم بگیرند، سیاست ناگزیر خودنمایی میکند.
از این دیدگاه، مرگ خدا و پیدایش سیاست نوین دو پدیدهی جداگانه نیستند؛ که میتوان آنها را دو روی یک دگرگونی ی تاریخی دانست: گذار از داوری ی آسمانی و ایمانپایه به داوری ی زمینی و انسانپایه.
دوم. سیاست؛ هنر و فن ساماندهی به نیروها
سیاست را میتوان هنر و فن ساماندهی ی نیروها برای رویارویی با چالشها و کشمکشها و رسیدن به تصمیمها ی همهگانی هم دانست. در این دریافت، سیاست تنها در فرمانروایی، دولت، انتخابات یا رقابت بر سر جایگاهها ی قدرت نمیماند؛ که با چهگونهگی پیدایش، انباشت، سازماندهی، کاربست و مهار نیروها در جامعه نیز سروکار دارد.
نیرو در اینجا معنایی گستردهتر از زور فیزیکی دارد. باور، اندیشه، زبان، فرهنگ، دین، ثروت، دانش، فنآوری، سازمانیابی، اندیشهها و درنگها ی همهگانی، قانون و نهادها ی اجتماعی، همهوهمه میتوانند در پیدایش و جهتدهی به نیروها ی سیاسی نقش داشته باشند. این نیروها گاه با هم همسو میشوند و گاهی در برابر یکدیگر میایستند. سیاست هنر و فنآوری ساماندادن به همین همسوییها، ناهمسوییها و چالشها ی آن است. (۳، ۱۱)
البته، همچنان که جاافتاده است، باید میان نیرو، زور و قدرت هم در دریافت و هم در بررسی فاصله گذاشت. اما نباید گذاشت این فاصلهها ی زبانی و بیانی ما را به فاصلهها و شکافهایی در دریافت فیزیک و مکانیک آن برساختها بکشاند؛ به زبان دیگر، ما در این نامها با بنیادها ی فیزیکی جداگانهای روبهرو نیستیم. در بنیادها، همه ی این نمودها و نامها را میتوان در پیوند با نیرو و اثرگذاری آن در مکانیک کار دریافت؛ اما در گستره ی اجتماعی و سیاسی، برای شناخت دقیقتر شیوهها ی گوناگون اثرگذاری، سازماندهی و کاربست نیرو، ناگزیر به چنین باریکبینیهایی نیازمندیم.
قدرت را میتوان توانایی سازماندهی و بهکارگیری نیرو برای اثرگذاری بر رفتار، تصمیم و سرنوشت دیگران دانست؛ زور یکی از شیوههای آشکارتر و مستقیمتر کاربست نیرو است؛ و اجبار و چپانش هنگامی پدیدار میشود که امکان گزینش آزادانه ی کنشگر، با نیرو، زور یا قدرت دیگری تنگ شود. و کنشگر کنشگیر میشود. اینها دریافتها ی جداگانهای از نمودهای گوناگون کاربست نیرو هستند، نه بنیادهایی بیپیوند با یکدیگر. (۳، ۱۱)
برای دریافت ژرف این پیوندها باید به ویژهگیها ی برآمده (Emergent Properties) در زنجیره ی فرآیندها ی فیزیکی، شیمیایی و زیستی بازگشت تا دریابیم چهگونه، بهعنوان نمونه، از برهمکنشها ی ساده ی زیستی به پدیدهها ی پیچیدهای همانند اثر چشمان تولهسگ (Puppy Eyes Effect) میرسیم؛ پدیدهای که به توله امکان میدهد با حرکت ماهیچهها ی چهره ی خود بر رفتار آدمی اثر بگذارد. پژوهش جولیان کامینسکی و همکارانش (۲۰۱۹) تفاوت کالبدشناختی ماهیچهها ی چهره ی سگها و گرگها را بررسی میکند و نشان میدهد سگها ماهیچهای دارند که امکان بالا بردن بخش درونی ابرو را فراهم میکند؛ حرکتی که میتواند پاسخ مراقبتی و تیماردارانه ی انسان را برانگیزد. این نمونهای از چهگونهگی پیدایش یک توانایی پیچیده ی ارتباطی از دل دگرگونیها ی زیستی است. (۱۶)
به زبان دیگر، گذار از نیرو به زور و قدرت هم گذاری گشتالتی است؛ اما هر سه از بنیادها ی فیزیکی ی همسانی برآمدهاند و در پایه به هم میرسند. از همین روست که حتا قانون و تصمیم سیاسی نیز تا هنگامی که پشتوانه ی نهادی و توانایی کاربست نیرو نداشته باشند، الزامآور نمیشوند. و قانونی که بیشتر مردم آن را میپذیرند، در جایگاه الزامآوری خود به پشتوانه ی نهادیِ کاربست نیرو وابسته است؛ آشکار است که پذیرش و همکاری مردم میتواند نیاز به کاربست آشکار زور را کاهش دهد. (۳)
اما کاربست نیرو تنها پیروزی در یک کشمکش یا بهکاربستن یک تصمیم نیست؛ کاربست پیروزمند و پایدار آن هم هست. کاربست پایدار نیرو هنگامی پدید میآید که بتواند تراز نیروها را بهگونهای بازسازی و هماهنگ کند که سامان پدیدآمده توانایی ادامه ی زندگی و باززایی خود را داشته باشد. از این دیدگاه، نهادها، قانونها و هنجارها ی سیاسی تنها ابزارها ی کاربست نیرو نیستند؛ آنها همچنین سازوکارهایی برای نگهداری، پاسداری و بازآرایی تراز نیروها هستند و میتوانند زمینه ی پیدایش ترازها ی نوتر و پایدارتر را فراهم کنند. (۱۷)
بنابراین، سیاست تنها فن چیرهگی بر دیگران نیست؛ فن ساماندادن به نیروها، ساختن ترازها ی تازه و نگهداشتن یا دگرگونیدن آنها نیز هست. یعنی اگرچه سیاست کاربست زور است؛ اما میان هنر و فنآوری سیاست و کاربست زور پیوندی وارونه دیده میشود؛ و هرچه سیاست پیشتر میرود، کاربست زور سخت کمتر میشود. و این خود میتواند نماد پایداری، کارآمدی و پذیرش مردم هم باشد. بگویید سطح قانونگرایی در یک همبودمان چهگونه است، تا بگویم پایداری آن همبودمان چهاندازه است.
سوم. نیرو، داوری و جهت
نیرو و زور تنها یک چندی، شماره یا کمیت نیست؛ در بسیاری از دریافتها ی فیزیکی، نیرو برداری است که افزون بر اندازه، جهت نیز دارد. این نکته و تراشه برای دریافت پیوند نیرو و سیاست میتواند بسیار راهگشا باشد.
در فیزیک، کار هنگامی انجام میشود که نیرو در راستا ی جابهجایی اثر بگذارد. به زبان ریاضی، برای نیرو ی ثابت و پایدار داریم:
W = F · d = Fd cos θ
در این باره:
کار انجامشده (Work)
بردار نیرو (Force)
بردار جابهجایی (Displacement)
اندازه ی نیرو
اندازه ی جابهجایی
زاویه ی میان جهت نیرو و جهت جابهجایی
در این رابطه، تنها آن بخش از نیرو که در راستا ی جابهجایی قرار دارد، در انجام کار نقش دارد. به بیان دیگر، اندازه ی نیرو بهتنهایی برای شناخت اثر آن بسنده نیست؛ جهت نیرو نیز اهمیت دارد. (۱۵)
در سیاست نیز میتوان چنین پیوندی را میان نیرو و داوری دریافت. نیرو بدون جهت، سو و آماج، تنها توانایی اثرگذاری است؛ اما داوری، تفسیر و آماجگذاریها به آن جهت و سو میدهد. از سو ی دیگر، داوری و تفسیر نیز بدون نیرو و توانایی کاربست آن، چهبسا در اندازه ی یک اندیشه یا خواست باقی بماند و نتواند به تصمیم و دگرگونی همهگانی بینجامد.
بنابراین، نیرو و داوری را نباید دو پدیده ی بیپیوند دانست. داوری به نیرو سو میدهد و نیرو به داوری توانایی اثرگذاری میبخشد. هر جریان سیاسی، خواسته یا ناخواسته، از راه تفسیر و برگفت جهان و داوری درباره ی آن، میکوشد نیروها ی اجتماعی را در راستا ی آماجها ی خود سازمان دهد.
البته این سنجش را نباید با یکسانگرفتن پدیدهها ی اجتماعی و فیزیکی اشتباه گرفت. نیروها ی اجتماعی بهآسانی اندازهگیری نمیشوند و پیآمد کاربست آنها نیز همواره با آماج نخستین همخوان نیست. اقتصاد، زیستشناسی، فنآوری، محیط زیست و هزاران عامل و کردور دیگر میتوانند جهت و پیآمد کاربست نیرو را دگرگون کند. بااینهمه، سنجش برداری نیرو میتواند برای دریافت پیوند میان توانایی اثرگذاری، جهت و آماج در سیاست سودمند باشد.
چهارم. سیاست؛ جنگ نرم در پیشگیری از جنگ سخت
اگر سیاست را هنر ساماندهی نیروها و رویارویی با کشمکشها بدانیم، میتوان آن را گونهای جنگ نرم برای پیشگیری از جنگ سخت نیز دریافت کرد.
در زندگی همهگانی، گروهها و انسانها بر سر سرچشمهها، ارزشها، باورها، سودها و آینده ی مشترک خود گوناگون هستند. این گوناگونیها همیشه از میان نمیروند و چهبسا هیچگاه به همیویی کامل نرسند. پرسش بنیادین این است که جامعه چهگونه میتواند این کشمکشها را سامان دهد، بیآنکه هر ناهمسویی و چالشی به رویارویی خشونتآمیز بینجامد؟
سیاست با پدیدآوردن قانون، نهاد، گفتوگو، همآوردی، سازش و سازوکارها ی تصمیمگیری میکوشد کشمکشها را در چهارچوبهایی نگه دارد که امکان همزیستی را فراهم کنند. از این دیدگاه، سیاست راهی برای پیشگیری از جنگ سخت از راه ساماندهی به جنگها ی نرم و همآوردیها ی کمخشونتتر است.
کلاوزویتس، چنانکه شناختهشده است، جنگ را ادامه ی سیاست با ابزارهای دیگر میداند. این دریافت نشان میدهد که جنگ و سیاست پیوندی ژرف با یکدیگر دارند؛ اما نباید از آن نتیجه گرفت که همه ی سیاست جنگ است یا همه ی کنشهای سیاسی را باید به کشمکش فروکاست. همکاری، ساختن نهادها ی همهگانی، فراهمآوردن کالاها و نیازها ی همهگانی و پاسداری از زندگی جمعی نیز بخشی از سیاست هستند. (۴)
بااینهمه، جنگ را میتوان سختترین و آشکارترین نمود کاربست نیرو در سیاست دانست؛ جایی که ساماندهی و مهار نیروها شکست میخورد و کشمکش به رویارویی سازمانیافته ی خشونتآمیز میرسد.
پنجم. همآوردی و فرگشت سیاسی
رقابت و همآوردی یکی از نیروهای پیشبرنده ی دگرگونی در زندگی اجتماعی و سیاسی است. گروهها، اندیشهها، سازمانها و جریانها ی سیاسی برای اثرگذاری بیشتر، گسترش نفوذ و پیشبرد آماجها ی خود با یکدیگر همآوردی میکنند. این همآوردی میتواند به دگرگونی در نهادها، قانونها، هنجارها و شیوهها ی ساماندهی نیروها بینجامد.
در چنین روندی، برخی شیوهها و نهادها پایدار میمانند، برخی کنار گذاشته میشوند و برخی دیگر دگرگون یا جایگزین میشوند. از این دیدگاه، میتوان از فرگشت سیاسی سخن گفت؛ روندی که در آن سامانها ی سیاسی در پاسخ به پرسشها، چالشها، کشمکشها، نیازها، فشارها و دگرگونیها ی درونی و بیرونی تغییر میکنند.
اما فرگشت سیاسی را نباید با پیشرفت خطی و ناگزیر یکی دانست. همانگونه که فرگشت زیستی تنها به معنای حرکت به سوی کمال و بهبودی نیست، دگرگونی نهادها ی سیاسی نیز همیشه به آزادی، دادگری یا سامان بهتر نمیانجامد. فرگشت در اینجا به معنای دگرگونی و بازآرایی شیوههای ساماندهی نیروهاست؛ پیآمدها ی این دگرگونیها را باید جداگانه و با معیارهایی چون آزادی، پاسخگویی، کاهش خشونت و بازنمایی گستردهتر سنجید. (۵)
رقابت و همآوردی میتواند به گسترش آزادی و پاسخگویی بینجامد، اما میتواند زمینه ی انباشت قدرت، سرکوب و خشونت را نیز فراهم کند. بنابراین، آنچه اهمیت دارد، تنها وجود همآوردی نیست؛ که چهارچوبها و نهادهایی است که همآوردی را سامان میدهند و از دگردیسی ی آن به تکتازی، ویژهسالاری و رد همآورد پیشگیری میکنند.
ششم. سیاست و بازار
بازار و سیاست دو گستره ی جدا و بیپیوند نیستند. بازار برای کارکرد خود به چهارچوبهایی نیاز دارد که سیاست و نهادهای سیاسی فراهم میکنند: دارندهگی (مالکیت)، قرارداد، پول، قانون، مالیات، همآوردی و داوری درباره ی چالشها، پراکندهگیها و اختلافها. از سوی دیگر، نیروها ی اقتصادی نیز بر سیاست اثر میگذارند و گاه میتوانند نهادها ی سیاسی را زیر بال خود بگیرند.
از این دیدگاه، بازار را نمیتوان بیرون از سیاست یا خودبسنده از تراز نیروها ی سیاسی دریافت کرد. سیاست چهارچوبها ی کارکرد بازار را میسازد و بازار نیز با پخش و بازپخش ثروت و فرصت، تراز نیروها ی اجتماعی و سیاسی را دگرگون میکند. (۱۴)
در نتیجه، پیوند سیاست و بازار دوسویه است: سیاست بر بازار اثر میگذارد و بازار نیز بر سیاست. هیچیک را نمیتوان بدون دیگری بهدرستی دریافت کرد.
هفتم. مردمسالاری؛ شهروندان داوران پایانی سیاست
اگر در جهان نوین جایگاه داوری فراسویی سست شده باشد، پرسش این است که چه کسی باید داور پایانی ی تصمیمها ی سیاسی باشد؟
پاسخ مردمسالاری، شهروندان است.
در مردمسالاری، هیچ فرد، گروه، حزب یا نهادی حق ندارد خود را برای همیشه مالک قدرت سیاسی بداند. قدرت سیاسی باید از شهروندان سرچشمه بگیرد و در برابر آنها پاسخگو باشد. انتخابات، رأیگیری، نمایندهگی، آزادی بیان، حق سازمانیابی، همآوردی ی سیاسی و جابهجایی آرام قدرت، سازوکارهایی هستند که از راه آنها شهروندان درباره ی کارکرد و سرنوشت قدرت سیاسی داوری میکنند.
همه میدانیم پیروزی در انتخابات به معنای دستیابی به راستی یا داشتن همیشهگی قدرت نیست. پیروز انتخابات تنها برای دورهای معین و در چهارچوب قانون، تصمیمگیری خواهد کرد. شهروندان همچنان میتوانند و باید تصمیمها را نقد کنند، در برابر آنها بایستند و در انتخابات آینده آنها را دگرگون کنند.
مردمسالاری را نیز نباید تنها به فرمانروایی بیشمارها و اکثریت فروکاست. اگر بیشمارها بتواند حق کمشمارها برای نقد، سازمانیابی و همآوردی را از میان ببرد، زمینهها ی داوری دوباره ی شهروندان نابود میشود. در چنین ایستاری، مردمسالاری از درون تهی میشود؛ زیرا داوری ی شهروندان تنها هنگامی معنا دارد که امکان بازبینی و دگرگونی تصمیمها همواره باز بماند.
بااینهمه، این حقوق و استپایهها را نباید بیرون از تاریخ و جدا از میدان کشمکش نیروها دریافت کرد. آنها نیز برآمد آزمونوخطاها، همآوردیها و دگرگونی تراز نیروها ی سیاسی هستند. اعلامیه ی جهانی حقوق بشر و پذیرش استپایههایی چون همهپذیری، همهگرایی، برابری و حقوقگرایی را نیز میتوان در چنین بستری دریافت کرد. این چهارچوبها از بیرون بر سیاست فرود نیامدهاند؛ بلکه در روندی تاریخی و از دل کشمکشها و کوششها ی انسانی برای ساختن سامانهایی پایدارتر پدید آمدهاند.(۶)
از این دیدگاه، حقوق و هنجارها ی سیاسی هم برآمد تراز نیروها هستند و هم در بازسازی و پایداری ی آنها نقش دارند. آنها به سیاستمداران چهارچوبهایی برای تصمیمگیری میدهند و در همان حال، کاربست نیرو را تنگ، جهتدار و پاسخگو میکنند. بنابراین، پایداری ی یک سامان سیاسی تنها به توانایی آن در پیروزی و چپانش تصمیمها وابسته نیست؛ به توانایی آن در باززایی تراز نیروهایی نیز وابسته است که آن سامان را پذیرفتنی و پایدار میدارند.(۹)
این تراشه اهمیت بنیادینی دارد: هنجارها و حقوق، حتا اگر در روند کشمکشهای تاریخی پدید آمده باشند، تنها بازتاب قدرتها ی پیروز نیستند. آنها میتوانند همان قدرتها را نیز تنگ و چهارچوببندی کنند و امکان نقد، همآوردی و دگرگونی ی آینده را پاس دارند. از این رو، سرچشمه ی تاریخی یک هنجار را نباید با ارزش و اعتبار آن یکی دانست.
هشتم. دو گونه گفتوگو در گستره ی همهگانی
برای آنکه شهروندان بتوانند داوران نهایی سیاست باشند، باید امکان گفتوگو و اثرگذاری داشته باشند. اما همه ی گفتوگوها یک کارکرد ندارند و نباید همه را با یک سنجه و معیار سنجید.
به گمان من، در گستره ی همهگانی با دو گونه گفتوگو روبهرو هستیم:
الف. گفتوگوی آزاد برای شناخت و نقد
این گفتوگو باید تا جای ممکن آزاد، باز و بیپایان باشد. آماج آن گردآوری دادهها، شناخت واقعیتها، سنجش دیدگاهها، نقد، پرسشگری و یافتن راهها ی تازه است. در این گستره، دانش، فلسفه، اخلاق، دین، فرهنگ، ایدئولوژی و تجربهها ی گوناگون انسانی میتوانند در کنار یکدیگر باشند.
این گفتوگو نباید ناگزیر به یک تصمیم الزامآور یا توافق و همسویی ی همهگانی برسد. ارزش آن در بازبودن، امکان نقد و توانایی ویراست پیوسته ی دریافتها و داوریهاست.(۱۰)
ب. گفتوگوی سیاسی برای تصمیمگیری همهگانی
اما جامعه نمیتواند همه ی تصمیمها ی خود را تا رسیدن به توافق و همسویی ی همهگانی پیوند بزند و درنگ کند. زندهگی همهگانی به تصمیمهایی نیاز دارد که در زمان ویژه و با سازوکارها ی پذیرفتهشده گرفته شوند. اینجاست که گفتوگوی سیاسی و مردمسالار و سازوکارها ی آن اهمیت مییابد.
این گونه گفتوگو به نمایندهگی، همآوردی، انتخابات، رأیگیری، قانون و نهادها ی تصمیمگیر نیاز دارد. در اینجا، برخلاف گفتوگوی آزاد برای شناخت، رسیدن به یک تصمیم الزامآور و ناگزیر اهمیت دارد؛ حتا اگر همه با آن همداستان نباشند.(۹)
این دو گونه گفتوگو را نباید دو گستره ی جداگانه یا دو نهاد خودبسنده دانست. آنها دو کارکرد و منطق گوناگون در زندهگی همهگانی هستند که میتوانند در یک نهاد یا فضای همهگانی نیز انجام شوند. آنچه اهمیت دارد، پاسداشت مرز میان آزادی شناخت و نقد از یک سو، و نیاز به تصمیمگیری الزامآور از سوی دیگر است؛ تا نه نیاز به تصمیمگیری، در گفتوگوی آزاد را ببندد و نه بازماندن بیپایان گفتوگو، امکان تصمیمگیری را از جامعه بستاند.
این دو گونه گفتوگو در پیوندی دوسویه قرار دارند: گفتوگوی آزاد دادهها، نقدها و دیدگاهها ی تازه فراهم میکند؛ گفتوگوی سیاسی آنها را به تصمیمها ی همهگانی برمیگرداند؛ و پیآمدها ی این تصمیمها دوباره به دادهها و تجربهها ی تازهای برای گفتوگوی آزاد میرسد.
نهم. شهروندان غیرانسانی و بازنمایی جامعه ی زیستی
اگر سیاست را فنآوری سازماندهی نیرو و بازنمایی جامعه ی زیستی بدانیم، ناگزیر باید درباره ی گستره ی شهروندی نیز بازاندیشی کنیم.
آیا جامعه تنها از انسانها ساخته شده است؟ آیا جانوران، گیاهان، ریزاندامگان، جنگلها، رودخانهها و زیستبومهایی که زندگی انسان به آنها وابسته است، بیرون از گستره ی سیاست قرار دارند؟
به گمان من، چنین مرزبندیای دیگر پذیرفتنی نیست. انسان بخشی از جامعه ی بزرگتر زیستی است و زندگی او از زندگی دیگر جانداران و سامانههای طبیعی جدا نیست. تصمیمهای سیاسی انسانها نهتنها سرنوشت انسانهای دیگر، بلکه سرنوشت جانوران، گیاهان و زیستبومها را نیز دگرگون میکند.
از این دیدگاه، میتوان از شهروندان غیرانسانی هم سخن گفت؛ نه به این معنا که آنها همانند انسان دارای آگاهی، اراده یا توانایی همکاری ی سیاسی هستند، که باید در فرآیندها ی همکاری ی سیاسی جایگاه و سودوزیانها ی آنها نیز در سامانه ی سیاسی بازنمایی شود.
البته شهروندان غیرانسانی از دیدگاه توانایی تجربه، خواست و کنش یکسان نیستند. جانوران میتوانند درد، نیاز و پسند داشته باشند؛ اما جنگل، رودخانه یا یک زیستبوم را نمیتوان به همان معنا دارای خواست و اراده دانست. بااینهمه، این سامانهها نیز در پایداری، آغلتش و فرگشت جامعه ی بزرگتر زیستی نقش دارند و پیآمدها ی تصمیمها ی سیاسی را بر دوش میکشند. بنابراین، شیوه ی بازنمایی آنها باید با ویژهگیها و جایگاه هر یک سازگار باشد.
بازنمایی شهروندان غیرانسانی میتواند از راه دانش، نهادها ی خودبسنده، سازمانها ی مدنی، قانونگذاری و نمایندهگی انسانی انجام شود. این بازنمایی نیز باید در برابر نقد، بازبینی، گفتوگوی آزاد و داوری ی مردمسالار باشد. (۷، ۸)
در این دریافت، شهروندان غیرانسانی لایهای تازه و جدا از جامعه ی زیستی نیستند؛ آنها همواره بخشی از این جامعه بودهاند. آنچه باید دگرگون شود، دریافت انسان از مرزها ی جامعه و دامنه ی کاروبار سیاسی اوست.
دهم. مهار و تراز نیروها
اگر سیاست فنآوری سازماندهی و کاربست نیروها باشد، یکی از مهمترین پرسشها چهگونهگی مهار و بازدارندهگی نیروهاست. هیچ نیرویی نباید بتواند از پاسخگویی بگریزد یا نیروها ی دیگر را در خود فروبرد.
ازهمینرو، نهادها ی سیاسی باید بهگونهای سامان یابند که قدرت در یک جایگاه نماند؛ یا یکدست و انباشته نشود. جدایی کانونها و قوهها ی قانونگذاری، کاربردی (اجرایی) و دادگستری یکی از راهها ی شناختهشده ی این کار است؛ اما مهار و تراز نیروها در این جدایی نمیماند و میتواند و باید پیشتر برود. (۱۲)
پیوند دولت و شهروندان، بیشماران (اکثریتها) و کمشماران (اقلیتها)، مرکزها و پیرامونها، نهادها ی همهگانی و سازمانها ی خودبسنده، قدرت اقتصادی و سیاسی و نیز رسانهها و جامعه ی مدنی، همهگی میتوانند در ساختن و بالاآمدن تراز نیروها نقش داشته باشند.
هدف از چنین ساماندهیای، از میان بردن قدرت نیست؛ زیرا زندهگی همهگانی بدون سازماندهی و کاربست نیرو امکانپذیر نیست. هدف، جلوگیری از ویژهسازی قدرت و فراهمکردن امکان نقد، بازبینی و دگرگونی آن است.
در اینجا نیز پیوند میان نیرو و پایداری برجسته میشود: سامان سیاسی پایدار، سامانی نیست که یک نیرو، نیروها ی دیگر را نابود کند؛ که سامانی است که بتواند میان نیروها ی گوناگون تراز و سازوکاری برای همکاری، همزیستی، همآوردی و دگرگونی پدید آورد.
یازدهم. فرآیندها ی فرگشتی آزمونوخطا در مردمسالاریها
مردمسالاری را میتوان یکی از سازوکارها ی آزمونوخطا در زندهگی سیاسی دانست. هیچ تصمیم، نهاد یا سامان سیاسیای از آغاز کارآمد، بیکاست و کامل نیست. هر تصمیمی میتواند پیآمدها ی پیشبینینشده ی بسیاری داشته باشد و هر نهادی ممکن است در گذر زمان با کاستیها و دشواریها ی فراوانی روبهرو شود.
مردمسالاری با فراهمکردن امکان نقد، بازبینی، همآوردی، بازخورد، جابهجایی قدرت و ویراست تصمیمها، به جامعه اجازه میدهد خطاها ی خود را بشناسد و راهها ی تازهای برای ساماندهی زندهگی همهگانی بیابد و بیازماید. (۹، ۱۴)
در اینجا باید میان گزینش طبیعی و گزینش انسانی نیز فاصله گذاشت. گزینش طبیعی یکی از نیروها ی پیشبرنده ی بنیادین فرگشت زیستی است؛ اما با پیدایش شناخت، زبان، آگاهی و نهادها ی گوناگون انسانی، گونه ی دیگری از گزینش نیز پدید آمده است که میتوان آن را گزینش انسانی نامید؛ همانند پرورش گیاهان و جانوران ویژه. انسانها نهتنها پذیرا و گاهی گرفتار پیآمدها ی گزینش طبیعی هستند، که با شناخت، داوری، تصمیم و سازماندهی نیروها، در دگرگونی ی شرایط زندهگی خود و دیگر جانداران نیز دست میبرند. (۵)
البته گزینش انسانی بیرون از طبیعت یا جدا از فرگشت زیستی نیست؛ خود بخشی و ادامه ی فرگشت انسان و جامعه ی انسانی است. دگرواری و تفاوت در این است که بخشی از گزینشها، بهویژه در گستره ی سیاسی، با شناخت، آماجگذاری، تصمیمگیری و سازماندهی آگاهانه انجام میشوند.
از این چشمانداز چشمنواز، مردمسالاری یکی از سازوکارهایی است که به جامعه امکان میدهد گزینشها ی انسانی خود را از راه آزمونوخطا، بازخورد و بازبینی ویراست و پیراسته کند. مردمسالاری نه به معنای رسیدن به یک سامان بیکاست، که به معنای نگهداشتن و پاسداری از امکان بازبینی، ویرایش و پیرایش پیوسته ی سامانه ی سیاسی است.
این روند نیز همواره رو به پیشرفت نیست. جامعه میتواند از تجربهها ی خود بیاموزد، اما میتواند آنها را نادیده هم بگیرد و حتا به سامانههای بستهتر و خشونتبارتر بازگردد. از همین رو، مردمسالاری را باید نه یک دستآورد پایانیافته، که روندی پیوسته، باز و نیازمند پاسداری و نگهبانی دانست.
دوازدهم. سیاست و فرگشت جامعه
با این دریافت، سیاست را میتوان بخشی از روند فرگشت جامعه ی انسانی و حتا جامعه ی بزرگتر زیستی دانست. انسان با شناخت، زبان، اندیشه، نهادسازی و سازماندهی نیروها، توانسته است در شرایط و ایستارها ی زندهگی خود و دیگر جانداران دست ببرد و بخشی از روندها ی طبیعی را دگرگون کند. (۱۳)
این توانایی، انسان را از طبیعت جدا نمیکند؛ که خود یکی از نمودها ی فرگشت زیستی است. انسان هستندهای طبیعی است که در روند فرگشت خود به توانایی شناخت و دگرگونکردن بخشی از ایستار و هستار زندگیاش دست یافته است.
سیاست در این معنا، فنآوری ساماندهی این توانایی است: شیوهای برای آنکه نیروها ی پراکنده ی جامعه در برابر کشمکشها، نیازها و دشواریها ی همهگانی سازمان یابند و درباره ی آینده تصمیم گیرند.
اما این توانایی همواره دو سویه است. از یک سو میتواند به همکاری، کاهش خشونت، گسترش آزادی و نگهبانی از زندهگی برسد؛ و از دیگرسو میتواند به انباشت قدرت، سرکوب، ویرانی و نابودی زیستبومها راه برد. بنابراین، نمیتوان هر دگرگونی ی سیاسی را پیشرفت دانست یا هر سامان پایدار را سامان دادگرانهای شمرد.
آنچه اهمیت دارد، توانایی جامعه در شناخت پیآمدها ی تصمیمها ی خود، بازبینی آنها، مهار نیروها ی ویرانگر و فراهمآوردن امکان همزیستی پایدارتر است.
چه کسی داور داور است؟
اگر مرگ خدا به معنای سستشدن جایگاه داوری ی بنیادین و پایانی و فراسویی باشد، سیاست نوین با پرسشی بنیادین روبهرو میشود: چه کسی باید درباره ی قدرت، قانون و سرنوشت همهگانی داوری کند؟
پاسخ مردمسالاریها، شهروندان است؛ شهروندان هستند که باید و شاید داوران نهایی قدرت سیاسی باشند. اما این پاسخ خود پرسش دیگری میزاید: چه چیزی داوری ی شهروندان را سامان میدهد؟ و نمیگذارد بیشمارها و اکثریتها، کمشمارها و اقلیتها را از میدان بیرون کنند؟ چه چیزی نمیگذارد قدرت پیروز به قدرتی بیمهار و سرکوبگر دگردیسی کند؟
پاسخ را نمیتوان در یک داور نهایی تازه یا یک نهاد بیخطا جستوجو کرد. هیچ فرد، حزب، طبقه، دین، ایدئولوژی، بود، فرابود یا نهادی نباید و نمیتواند جایگاه داور نهایی و همیشهگی را بگیرد؛ زیرا «خدا مرده است» و «ما خدا را کشتهایم». و چنین بود که سیاست زاده شد؛ و ما آموختیم هیچچیز، هیچکس و هیچنهادی نمیتواند و نباید جایگزین خدا و داوری ی فراسویی شود. ما آموختیم نه یک داور تازه، که نیازمند سامانه و روندی تازه از زنجیره ی داوریها ی پیوسته ی همآوردی، نقد، بازبینی، بازخورد، بازنمایی، مهار و ویرایش هستیم که نام آن سیاست و رامیاری است. (۱)
در چنین سامانهای، شهروندان داوران قدرت سیاسیاند؛ اما داوری ی شهروندان نیز در چهارچوب حقوق، آزادیها، گفتوگو ی آزاد و همهگانی، نهادها ی پاسخگو و امکان بازبینی و بازخورد جا میگیرد. و شگفتی آنجاست که این چهارچوبها نیز بیرون از تاریخ و کشمکش نیروها نیستند؛ که ادامه و برآمد آنها هستند و در بازسازی و مهار آنها نقش بنیادین دارند. (۶، ۹)
بنابراین، پاسخ «چه کسی داور داور است؟» این است که هیچ داور یگانه و نهاییای وجود ندارد. داوری باید در روندی همهگانی، آزاد، خودبسنده، پیوسته و باز، از راه گفتوگو، همآوردی، آزمونوخطا و بازبینی آفریده و زاییده شود.
سیاست در این دریافت، نه جایگزینی ساده برای خدا، که فنآوری انسانی برای سامانش و گردانش زندهگی همهگانی است؛ فنآوریای که باید همواره امکان نقد خود، بازسازی تراز نیروها و گسترش دامنه ی بازنمایی جامعه ی زیستی را پاس بدارد.
————————-
پانویسها و سرچشمهها:
* «مرگ خدا» و «پیدایش سیاست نوین» چارچوبی فلسفی برای فهم سیاست نوین است و نه داوی تاریخی؛ پیشگذاشتن چنین داوی تاریخیای از توان و دانش من بیرون است.
** اگر با شیوه ی نگارش متن همسو و همراه نیستید میتوانید به نوشتهای با سرنام «زبان بریده باز نمیشود» برگردید و شوندها، برگفتها و سنجشگریها ی نویسنده را وارسی کنید.
سرچشمهها:
۱. فریدریش نیچه، دانش شاد (The Gay Science)، ۱۸۸۲؛ ویرایش دوم، ۱۸۸۷، بندهای ۱۰۸، ۱۲۵ و ۳۴۳. برای دریافت مرگ خدا و پیامدهای آن در جهان نوین.
۲. کارل اشمیت، الهیات سیاسی (Political Theology)، ۱۹۲۲، بهویژه فصل سوم. برای پیوند میان مفهومها ی الهیاتی و مفهومها ی نوین حاکمیت و تصمیم سیاسی.
۳. ماکس وبر، سیاست بهمثابه پیشه (Politics as a Vocation)، ۱۹۱۹. برای بحث دولت، انحصار کاربست مشروع زور و مسئولیت سیاسی.
۴. کارل فون کلاوزویتس، درباره ی جنگ (On War)، کتاب نخست، بخش نخست، بندهای ۲۴ تا ۲۷. برای پیوند جنگ و سیاست.
۵. چارلز داروین، خاستگاه گونهها (On the Origin of Species)، ۱۸۵۹، فصل چهارم. برای دریافت گزینش طبیعی. همچنین دگرگونی جانوران و گیاهان در حالت اهلی (The Variation of Animals and Plants under Domestication)، ۱۸۶۸، برای دریافت گزینش انسانی در پرورش جانوران و گیاهان.
۶. اعلامیه ی جهانی حقوق بشر، سازمان ملل متحد، ۱۹۴۸. برای بخش حقوق، برابری و جایگاه شهروندان.
۷. کریستوفر استون، «آیا درختان باید حق ایستادن در دادگاه داشته باشند؟» (Should Trees Have Standing? Toward Legal Rights for Natural Objects)، ۱۹۷۲، USC Law Review، جلد ۴۵، صص. ۴۵۰–۵۰۱. برای داو بازنمایی حقوقی طبیعت و موجودات غیرانسانی.
۸. سو دونالدسون و ویل کیملیکا، زوپولیس: نظریهای سیاسی درباره ی حقوق جانوران (Zoopolis: A Political Theory of Animal Rights)، ۲۰۱۱. برای گسترش مفهوم شهروندی به جانوران و بازاندیشی در پیوند انسان و دیگر جانوران.
۹. یورگن هابرماس، میان واقعیتها و هنجارها (Between Facts and Norms)، ۱۹۹۲؛ ترجمه ی انگلیسی، ۱۹۹۶. برای پیوند گفتوگوی همهگانی، دادنهادی مردمسالار و تصمیمگیری سیاسی.
۱۰. هانا آرنت، وضع بشر (The Human Condition)، ۱۹۵۸. برای اندیشیدن به کنش، زندگی همهگانی و فضا ی سیاسی.
۱۱. میشل فوکو، قدرت/دانش: گزیدهای از گفتوگوها و نوشتهها، ۱۹۷۲–۱۹۷۷ (Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, ۱۹۷۲–۱۹۷۷)، به ویراست کالین گوردون، ۱۹۸۰. برای بررسی پیوند قدرت، دانش و سازوکارها ی اجتماعی.
۱۲. مونتسکیو، روحالقوانین (The Spirit of the Laws)، ۱۷۴۸، کتاب یازدهم، فصل ششم. برای دریافت چرایی و چهگونهکی جدایی قوا و مهار قدرت سیاسی.
۱۳. ریچارد داوکینز، فنوتیپ گسترشیافته (The Extended Phenotype)، ۱۹۸۲. برای بررسی پیوند جاندار، محیط و پیآمدها ی گستردهتر کنش زیستی.
۱۴. دیوید ایستون، تحلیل سامانهای زندگی سیاسی (A Systems Analysis of Political Life)، ۱۹۶۵. برای دریافت سیاست بهمثابه سامانهای از ورودیها، تصمیمها، پیآمدها و بازخوردها.
۱۵. OpenStax، فیزیک دانشگاهی، جلد نخست (University Physics, Volume ۱)، بخش ۷.۱، «کار» (Work). برای تعریف کار مکانیکی و پیوند نیرو و جابهجایی.
۱۷. جان اچ. هالند، پیدایش: از آشوب تا سامان (Emergence: From Chaos to Order)، ۱۹۹۸. برای دریافت ویژهگیها ی برآمده و پیدایش سامانها ی پیچیده از برهمکنش اجزای سادهتر.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
شنبه، هفتم نوامبر ۲۰۲۶، دانشگاه استنفورد شانزدهمین جایزهٔ بیتا برای هنرهای ایرانی را به سیما بینا، خواننده، آهنگساز و پژوهشگر موسیقی نواحی ایران اهدا کرد؛ رویدادی برای نکوداشت یک عمر تلاش هنری، فرهنگی و ادبیِ خانم بینا و پایفشردنِ شگرفش بر حقِ آزادیِ آفرینش.
استقبالِ کممانندِ مردم از تقدیر سیما بینا، به تمام این دلایل، و به اتکای خاطراتِ خوشرنگِ حضورِ هموارهاش در بستر موسیقی ایران، باشکوه بود.
آغاز سخنان سیما بینا با یاد جوانان آزاده و آزادیخواه ایران ـــ «جَوونای قلعهٔ پیر... جَوونای قلعهٔ داد» (۲) ـــ در ساختار نوعی از ترانه که به فرخندگیِ حضور او قد کشیده، گواهِ روشنِ پیروزیِ درایتِ فرهنگ بر جهلِ استبداد خواهد ماند؛ نمادی از رسیدن به «گُدارِ سوّم».
مارگارت اتوود در داستان درخشان «سرگذشت ندیمه» از زبان یکی از شخصیتهای محوریاش میگوید، عادی، آن چیزی است که بِدان خو میگیرید.
سیما بینا با بر هم ریختنِ مرزهای آنچه میرفت «عادی» انگاشته شود، زندگی را از روایتِ برساختهٔ قدرت پس گرفت و به ما سپرد. شوری که حادثهٔ هفتم نوامبر، همزمان با روزهای تلخ و سنگینِ جنگ و اعدام، در تالار دانشگاه استنفورد برانگیخت، کنشی جمعی در برابر ایستاییِ تحمیلی بود و تجلیِ خو نگرفتن به اختناق.
یادداشت پیشِ رو، ادای احترام و قدردانیِ خُردی است به خِرَدمندی و ایستادگیِ سیما بینا و پیروزیِ شهرزادوارَش بر هزارویک شبْ خشونت برای رساندنِ زندگی به صبحِ هزارویکم.

آسمان ابری بود وُ پرنده نامفهوم؛ وَ زندگی غیبتِ نور و رنگ و موسیقی را تاب نمیآورد.
کودک بودم. سپیده از طنابِ دار سر میزد. جنگ گلوی صدا را میفشرد. روز نو نمیشد. بهار ممنوع بود. من راه میرفتم در خودم، تندتر از زمان؛ و تکههایی از منهای پراکنده، در خیالم قصه میساختند.
جهانِ واقعیت تنگ بود، رنگ نداشت، شک نمیکرد، نمیپرسید، آواز نمیخواند. جهانِ واقعیت قصه نداشت.
زن برخاست. چشمهایش را از درخت چید وُ ایستاده بر بلندای قاف، پرنده شد، خواند؛ سبُک، رها، بیتأخیر. روز، دیگر شد، نو شد. ماه سر رفت. دریا قد کشید.
باران و گیاه تأخیر ندارند، کم نمیگذارند، کم نمیآورند. میدانند که باید باشند. هستند. زن، باران و گیاهِ قصههای کودکی من بود. سنگ را میشکافت، سبز میشد و پنجرههای جهان را به نور و امید و اندکی دل بستن به ناممکنها باز میکرد.
واقعیت، واقعیتِ تکصدای رؤیاکُش، تخیل را دوست نداشت. موسیقی و آواز و رنگ و حرکت را تاب نمیآورد. زن، با بردباری، روایتهای پرشمارِ خیال را به واقعیت نشا میزد. پردهخوانیِ قصههایش راههای نرفته را از «شش جهت» (۳) به هم میرساند، به هم میشناساند و قصههای من با «گُلِ سرخ و سفید بر هم تنیده»(۴) دوست میشدند.
زن هزار سال و چند دهه راه رفت، «چهره به چهره»(۵)، شعر و موسیقی را از انتظارِ پیشوازِ «جوونای قلعهٔ راز» تا آرامشِ لالاییِ مادرانشان شنید و بازخواند و به سینهٔ زندگی سپرد. صحنه روشن شد. حضور از غیاب پیش افتاد. شهر رنگی شد.
زن، جنبش تکنفره بود. راه بلندی پیموده بود و کوتاه نمیآمد. رها بود. جریان داشت. تمامیتخواهیِ قدرت، میخواست حکمرانی بر بدنهٔ جامعه را از مسیر کنترلِ بدن زنان پیش بَرَد. زن، مبارزه را در نفْسِ حضور زنانهاش، بازتعریف کرد. توانش بینهایت شد. زیباییِ حلقههای مویش به نستعلیقِ رنگهای شاد جان داد. نوازشِ دستهای پُرتوانش ساز را زیباتر کرد.
من بزرگ میشدم و باور میکردم جهان تخیل میتواند با واقعیت درآمیزد. باور میکردم، واقعیت همهٔ آن چیزهایی است که ما باور میکنیم، میسازیم و مراقبش میمانیم. روایت زن، قصههای کودکی من را در واقعیت میکاشت. واقعیت، صبح هزارویکم بود. هزار زن، هزاران زن، رختِ نور پوشیده بودند و آزادی را به زندگی پیوند میزدند.
زن زیبا بود. زیبایی میآفرید. ما زیبایی را تماشا میکردیم و قد میکشیدیم. زن همچنان ایستاده. همچنان میآفریند. همچنان سیما بیناست.
ماندانا زندیان
نوزدهم آبان ۱۴۰۵ (۱۰ نوامبر ۲۰۲۶)
———————
۱. عنوان یادداشت از متن ترانهٔ «گُل زردُم»، با اجرای سیما بینا برگرفته شده. این ترانه، که با نامهای «ای یار جانی» یا «سه گُدار» هم یاد میشود، از شناختهشدهترین ترانههای محلی بیرجند است که با پژوهش، بازنویسی، تنظیم و اجرای شاخص سیما بینا، و همراهی استادش محمدابراهیم مالکی، به شهرت جهانی رسید.
۲. برگرفته از ترانهٔ «جوونای قلعهٔ پیر»، اجرای سیما بینا
۳. «عقل گوید شش جهت حدّ است و بیرون راه نیست/ عشق گوید راه هست وُ رفتهام من بارها»، مولوی
۴. برگرفته از ترانهٔ «عزیز بشین به کنارم»، اجرای سیما بینا
۵. «گر به تو افتدم نظر، چهره به چهره رو به رو/ شرح دهم غم تو را نکته به نکته مو به مو»، طاهره قرةالعین
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
باراک راوید / اکسیوس
سه نفر از حاضران در جلسه به «اکسیوس» گفتند که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، روز سهشنبه در پاریس و در دیدار با همتایان خود از گروه هفت (G7)، اظهار داشت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور، گزینههای ازسرگیری جنگ با ایران یا دستیابی به توافق را بررسی کرده، اما در نهایت گزینه سومی را انتخاب کرده است: «خفهکردن» رژیم ایران.
اهمیت موضوع: جنگ با ایران در دور دوم ریاستجمهوری ترامپ به باری سنگین و دردسرساز برای او تبدیل شده و در انتخابات میاندورهای، هزینههای گزافی را به جمهوریخواهان تحمیل کرده است. رئیسجمهور ماههاست که میان تهدید به نابودی کامل ایران و پیشبینی اینکه ایران تسلیم خواهد شد و توافق مورد نظر او را خواهد پذیرفت، در نوسان بوده است.
یک مقام آمریکایی نزدیک به ترامپ گفت: «او به دنبال راهحل بود، اما اطمینان نداشت که بهترین مسیر کدام است.»
این بحث بر سر انتخاب مسیر مناسب، منجر به بروز اختلافاتی میان جناحهای مختلف در سطوح عالی دولت شده است. هر یک از این جناحها از حمایت برخی متحدان آمریکا در خاورمیانه برخوردار بودند؛ برای نمونه، اسرائیل خواهان ازسرگیری حملات بود، در حالی که اکثر کشورهای حوزه خلیج فارس با آن مخالفت میکردند.
تحولات اخیر: ترامپ روز دوشنبه پس از دیدار با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، گفت که انجام دور جدیدی از حملات علیه ایران «بسیار بعید» است و «ضروری به نظر نمیرسد.»
ترامپ اظهار داشت که در عوض، او طرفدار ادامه فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی علیه ایران است؛ علاوه بر این، او از عملیات جدیدی با نام «دروازه آهنین» (Iron Gate) حمایت میکند که هدف آن مسدود کردن مسیرهای زمینی است که ایران برای انتقال تسلیحات پیشرفته و سایر فناوریها از آنها استفاده میکند.
در پشت پرده: روبیو روز سهشنبه در نشستی غیرعلنی با وزرای خارجه کشورهای گروه هفت در پاریس، سیاست ایالات متحده در قبال ایران را تشریح کرد.
به گفته سه نفر از حاضران در این جلسه، روبیو گفت: «رئیسجمهور تنها دو گزینه پیش رو ندارد؛ یعنی صرفاً بازگشت به جنگ یا امضای یک توافق صلح مضحک مطرح نیست. ما تن به توافقی احمقانه نخواهیم داد. گزینه سومی که در اختیار داریم، ادامه دادن به همان رویکرد فعلیمان است.»
روبیو در ادامه گفت که ایالات متحده هزینههای ویرانگری را بر اقتصاد ایران تحمیل میکند؛ اقدامی که تأمین مالی سازمانهای تروریستی یا بازسازی توان نظامی را برای ایران دشوارتر میسازد. و هیچ تاریخ پایانی هم برای این وضعیت وجود ندارد.
روبیو اظهار داشت: «رئیسجمهور تحت فشار زمانی کاذبی قرار ندارد؛ این خودِ ایرانیها هستند که آسیبهای سنگینی به اقتصادشان وارد میکنند.»
نکته قابلتوجه اینکه، به گفته مقامات آمریکایی، روبیو در کنار اسکات بسنت (وزیر خزانهداری)، جان رتکلیف (رئیس سیا) و جرد کوشنر (مشاور و داماد ترامپ)، از جمله اعضای تیم امنیت ملی ترامپ بوده که بر اجرای «استراتژی خفهسازی» (فشار حداکثری) اصرار داشتهاند.
این گروه با از سرگیری جنگ مخالف بودند، باور نداشتند که مواضع کنونی ایران بتواند به توافقی منجر شود که تأمینکننده منافع ایالات متحده باشد، و در عوض برای تحقق «گزینه سوم» تلاش میکردند.
وضعیت کنونی: روبیو نسبت به دستیابی به یک گشایش دیپلماتیک عمیقاً بدبین است.
او پس از نشست گروه ۷ به خبرنگاران گفت: «ایران خواهان توافق است. مشکل اینجاست که شرایطی که آنها همچنان مطرح میکنند، مضحک است. یعنی در حال حاضر حتی جدی هم نیستند.»
او گفت اگر ایرانیها فشار اقتصادی بیشتری را احساس کنند، ممکن است اوضاع تغییر کند. وی افزود: «بالاخره آدم باید غذا بخورد. واقعیتهای اقتصادی سرانجام به مغز حتی افراطیترین و دیوانهترین افراد هم نفوذ میکند. بنابراین فکر میکنم با گذشت زمان، این موضوع تأثیرگذار خواهد بود.»
اما نکته اینجاست: یک مقام آمریکایی گفت که چندین متحد ایالات متحده — از جمله ترکیه، عراق و پاکستان — نگران قصد ترامپ برای تداوم فشار اقتصادی هستند.
این مقام اظهار داشت که این متحدان نگرانند که فشار آمریکا بر آنها برای قطع روابط تجاری با ایران — که شامل توقف پروازها و بستن مرزها میشود — موجب بیثباتی در کشورهای خودشان گردد.
از سوی دیگر: مسیری که ترامپ در پیش گرفته، کاملاً در تضاد با دستورالعملی است که رهبر ایران، مجتبی خامنهای، به دولت و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ابلاغ کرده است.
خامنهای دستور پایان دادن به وضعیت موجودِ «نه جنگ، نه توافق» را صادر کرد و خواستار تعیین تکلیف نهایی این وضعیت شد. رهبران غیرنظامی ایران این دستور را به مثابه چراغ سبزی برای مذاکره جهت دستیابی به توافق تفسیر کردند.
اما اگر بنبست فعلی ادامه یابد و فشارها بر ایران تشدید شود، سپاه پاسداران ممکن است این وضعیت را به عنوان چراغ سبزی برای انجام حملات تهاجمیتر در منطقه — با هدف درهمشکستن وضعیت موجود — تلقی کند.
دنی سیترینوویچ، کارشناس مسائل ایران در «شورای آتلانتیک»، میگوید: «ایران قصد ندارد این وضعیت را تا ابد بپذیرد. تهران ممکن است به این نتیجه برسد که افزایش هزینههای اقتصادی و امنیتی برای واشنگتن و شرکای منطقهایاش، تنها راه وادار کردن آمریکا به تغییر سیاستهایش است.»
او افزود: «خطر کاملاً آشکار است: ایران تنش را تشدید میکند، واشنگتن پاسخ میدهد و هر دو طرف درگیر رویارویی نظامی دیگری میشوند که لزوماً هیچکدام خواهان آن نبودهاند.»
آنچه باید زیر نظر داشت: نخستوزیر قطر در نشست گروه ۷، گزارشی درباره تلاشهای میانجیگرانه و گفتوگوی خود با ترامپ در روز پیش از آن، ارائه کرد. آل ثانی گفت که پس از دیدار با ترامپ، به این نتیجه رسیده است که فضای بیشتری برای تلاشهای دیپلماتیک وجود دارد.
با این حال، همچنان این پرسشهای دشوار باقی است که کدام طرف باید نخستین گام را برای کاهش تنش بردارد و طرفین بر سر انجام چه اقداماتی جهت اعتمادسازی توافق خواهند کرد.
نخستوزیر قطر اظهار داشت که قصد دارد چین و کشورهای اروپایی را به عنوان ضامن وارد میدان کند تا به رفع بدبینی عمیق ایران کمک کنند؛ بدبینیای که ناشی از این نگرانی است که ترامپ توافق را نقض کرده و ظرف چند ماه جنگ را از سر بگیرد.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
سانتول نرکار / نیویورک تایمز / ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
دادستانهای فدرال روز سهشنبه اعلام کردند که یکی از فرماندهان یک گروه شبهنظامی قدرتمندِ تحت حمایت ایران، از داخل زندانی در بروکلین، هدایت طرحی ناکام را بر عهده داشته که هدف آن یک پایگاه هوایی در انگلستان بوده است.
محمد باقر سعد داوود الساعدی — که به گفته دادستانهای فدرال رهبری «کتائب حزبالله» (یکی از قدرتمندترین گروههای نیابتی ایران در عراق) را بر عهده داشته — در ترکیه دستگیر و در ماه مه به اتهام طراحی حمله به اماکن یهودیان در ایالات متحده، تحت پیگرد قانونی قرار گرفت.
در آن زمان، دادستانها اعلام کردند که آقای الساعدی طراحی دستکم ۲۰ حمله علیه منافع ایالات متحده و اسرائیل را بر عهده داشته است؛ اقداماتی که بخشی از یک کارزار گستردهتر تلافیجویانه محسوب میشدند که پس از آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران شکل گرفته بود.
وکیل آقای الساعدی در اسناد ارائهشده به دادگاه نوشته است که موکلش در «مرکز بازداشت متروپولیتن» در بروکلین نگهداری میشود و ارتباطات او با دنیای خارج بهشدت محدود شده است؛ او در بند و زنجیر بوده و در بخشی ویژه نگهداری میشود که معمولاً به زندانیانِ دارای پروندههای حساس اختصاص دارد.
به گفته دادستانها، آقای الساعدی در تابستان طی یک مکالمه تلفنی با مادر و خواهرش، پیامهایی رمزگذاریشده درباره طرحی در دست اقدام منتقل کرده و از آنها خواسته است که این پیامها را به همدستانش برسانند. دادستانها میگویند هدف این طرح، پایگاه «آر.ای.اف فیرفورد» (R.A.F. Fairford) در جنوب انگلستان بوده که توسط ارتش آمریکا مورد استفاده قرار میگیرد.
به گفته دادستانها، آقای الساعدی از خواهرش پرسیده است: «در مورد تمام کارهای قدیمیمان چه کار میکنند؟»
این اتهامات در قالب یک کیفرخواست جدید مطرح شده که در آن، علاوه بر آقای الساعدی، نام دو نفر دیگر — محسن مهاجری (تبعه ایران) و محمد علی الحسنی (تبعه عراق) — نیز به عنوان متهم آمده است. جیمی مکدونالد، دادستان ایالات متحده در منهتن، در بیانیهای اعلام کرد که آقای الساعدی و دو مرد دیگر «به سازماندهی یک کارزار تروریستی از جانب سازمانهای تروریستیِ وابسته به ایران کمک کردهاند.»
این اتهامات جدید در حالی مطرح میشوند که مقامات در سراسر ایالات متحده و اروپا، از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، نسبت به افزایش خطر حملات از سوی ایران و نیروهای نیابتی آن هشدار دادهاند.
هنوز مشخص نیست که آیا آقای مهاجری و آقای الحسنی در بازداشت به سر میبرند یا خیر. در ماه ژوئن، دادستانها اشاره کرده بودند که قصد دارند اتهامات جدیدی را علیه آقای الساعدی مطرح کنند.
اندرو دالاک، وکیل آقای الساعدی، از اظهار نظر درباره اتهامات جدید علیه موکلش خودداری کرد. آقای دالاک در سندی که در ماه اکتبر به دادگاه ارائه شد، نوشت که ادعاهای دولت در مورد ارتباطات آقای الساعدی، صرفاً «گمانهزنیهایی درباره گفتگوهایی است که از زبان عربی ترجمه شدهاند.»
آقای دالاک نوشت: «این نمیتواند مبنایی برای نگهداری یک فرد در شرایط انزوای شدید باشد.»
مقامات در اواخر سپتامبر از طریق تماسی که یکی از سرنشینان سه خودروی ون سفید در نزدیکی پایگاه «فرفورد» (Fairford) با خدمات اضطراری برقرار کرد، از این توطئه آگاه شدند؛ این تماس نخستین سرنخ را درباره یک توطئه تروریستی احتمالی در اختیار مقامات قرار داد.
این تماس منجر به زنجیرهای از رویدادها شد، از جمله دستگیری پنج مرد به ظن اقدامات تروریستی، تخلیه فوری ۸۵ خانه، جستجوی خودروهای ون توسط ربات خنثیسازی بمب برای یافتن مواد منفجره، و تشکیل جلسه امنیت ملی به ریاست «اندی برنهام».
مقامات ایالات متحده و بریتانیا در نهایت به این نتیجه رسیدند که این عملیات با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران یا یک مرکز فرماندهی نظامی دیگر در تهران مرتبط بوده است. چندین سرویس اطلاعاتی اعلام کردند که توطئه فرفورد بخشی از تهدیدی گستردهتر علیه پایگاههای آمریکایی در اروپا، از جمله پایگاههای «اسپاندالم» (Spangdahlem) و «رامشتاین» (Ramstein) در آلمان بوده است.
دادستانهای بریتانیایی اواخر ماه گذشته اعلام کردند که مردی که گمان میرود برای ایران کار میکرده، مظنون به سازماندهی این حادثه امنیتی در فرفورد است. به گفته بازرسان، این فرد تأمین مالی عملیات را بر عهده داشته و از افرادی در بریتانیا خواسته است تا ضمن شناسایی و بررسی این تأسیسات نظامی، خودروهای ون و سایر اقلام مورد نیاز برای این حادثه را تهیه کرده و رانندگانی را برای آن به کار گیرند.
دادستانهای آمریکایی روز سهشنبه اعلام کردند که آقای «الحسنی» ـــ که در آن زمان در ایران به سر میبرد ـــ بهطور مداوم با رانندگان خودروهای ون در ارتباط بوده است. به گفته دادستانها، او در ماه اوت به فردی پول پرداخت کرده بود تا پیرامون پایگاه هوایی را بررسی و شناسایی کند، و در تاریخ ۲۶ سپتامبر نیز به آنها دستور داده بود تا خودروهای ونِ حامل سوخت را به سمت پایگاه هوایی ببرند.
با این حال، پس از آنکه پلیس خودروهای ونِ سفیدرنگ را بازرسی کرد، مقامات بریتانیایی به این نتیجه رسیدند که این خودروها حاوی مواد منفجره نیستند. در نهایت، هر پنج مردی که بازداشت شده بودند، ظرف یک روز با قرار وثیقه آزاد شدند.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
مگی هابرمن و جاناتان سوان / نیویورک تایمز / ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
به گفته سه فرد مطلع، اسکات بِسِنت، وزیر خزانهداری، اخیراً در پی تهدیدهای ایران علیه جانش، خانه خود را ترک کرده و به یک پایگاه نظامی منتقل شده است.
این افراد که به شرط ناشناس ماندن درباره این اطلاعات حساس صحبت کردند، گفتند که مقامات آمریکایی در هفتههای اخیر به این نتیجه رسیدهاند که توطئههای ایران علیه مقامات فعلی و پیشین ایالات متحده وارد مرحله پیشرفتهتری شده است؛ ارزیابیای که تا حدی مبتنی بر اطلاعاتی درباره تهدیدها علیه آقای بِسِنت است.
از ماه اوت، آقای بِسِنت هدایت کارزاری برای فشار اقتصادی را بر عهده داشته است که هدف آن منزوی کردن ایران از نظر مالی از طریق تحریمهای شدیدتر و ایجاد محدودیت در مسیرهای تجاری است. به گفته این منابع، همین نقش باعث شده است که او به یکی از مقامات دولتی تبدیل شود که ایران بیش از همه قصد آسیب رساندن به او را دارد.
میزان جدیت تهدیدها علیه او مشخص نیست. مقامات آمریکایی خاطرنشان کردهاند که توانایی ایران برای انجام حملات گسترده در خاک ایالات متحده یا سایر مناطق خارج از کشور محدود است. با این حال، تهدیدهای مشخص و هدفمندی از سوی ایران علیه افراد خاصی صورت گرفته که مقامات آمریکایی آنها را جدی تلقی کردهاند؛ از جمله توطئهای برای اجیر کردن قاتل جهت ترور دونالد ترامپ در جریان کارزار انتخاباتی سال ۲۰۲۴.
سخنگوی وزارت خزانهداری در بیانیهای اعلام کرد که آقای بِسِنت «مرعوب تهدیدهای رژیم ایران نخواهد شد» و افزود که او همچنان به پیشبرد کارزار فشار برای تحت فشار قرار دادن اقتصاد ایران متعهد است.
آقای بِسِنت جدیدترین مقام ارشد دولت ترامپ است که خانه خود در منطقه واشنگتن را به مقصد یک پایگاه نظامی یا دیگر اقامتگاههای تحت حفاظت ترک میکند. سال گذشته دستکم شش نفر دیگر نیز چنین اقدامی انجام دادند، از جمله استیون میلر (که اکنون رئیس کارکنان کاخ سفید است) و پم باندی (که در آن زمان دادستان کل بود).
دولت هنوز جزئیاتی درباره گستره تهدیدها علیه مقامات ارشد فاش نکرده است؛ تهدیدهایی که لزوماً همگی مربوط به ایران نیستند. در مورد خانم باندی، گفته میشود که این مسئله تا حدی به افزایش تهدیدهایی مربوط است که او پس از ربوده شدن نیکلاس مادورو، رئیسجمهور پیشین ونزوئلا، توسط ارتش ایالات متحده دریافت کرده است؛ اقدامی که طی آن مادورو از مخفیگاهی در کاراکاس به نیویورک منتقل شد تا با اتهامات کیفری فدرال روبرو شود.
ماه گذشته، دولت ایالات متحده کارکنان خود در سراسر خاورمیانه را در وضعیت آمادهباش کامل قرار داد و اقدام به کاهش تعداد پرسنل در سفارتخانهها و کنسولگریها کرد؛ چرا که اطلاعاتی به دست آمده بود که نشان میداد ایران در مراحل پیشرفتهی برنامهریزی برای انجام حملاتی علیه آمریکاییها قرار دارد. همچنین، ارتش ایالات متحده در پی کشف یک توطئه تروریستی احتمالی علیه یکی از پایگاههای خود در بریتانیا، به سرعت بمبافکنهای مستقر در آنجا را به مکان دیگری منتقل کرد.
یکی از اهداف اصلی کارزار فشار اقتصادی که توسط آقای بسنت هدایت میشود، قطع منابع مالی «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» است؛ قدرتمندترین بازوی نظامی ایران که بخش بزرگی از اقتصاد این کشور را نیز تحت کنترل دارد. دولت امیدوار است که این فشارها مانع از آن شود که ایالات متحده ناچار به از سرگیری عملیاتهای نظامی گسترده در جنگی شود که آقای ترامپ در ۲۸ فوریه آغاز کرد؛ مناقشهای که به شدت مورد مخالفت افکار عمومی است و رئیسجمهور بارها وعده پایان دادن به آن را داده است.
آقای بسنت و سایر مقامات میگویند که این کارزار فشار مؤثر بوده و منجر به کوچکتر شدن اقتصاد ایران، سقوط ارزش پول ملی این کشور و افت شدید استانداردهای زندگی در آنجا شده است.
با این حال، به گفته دو مقام که از این اطلاعات آگاهی مستقیم دارند، نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده معتقدند که رهبران تندرو ایران مصمم هستند به هر قیمتی که شده قدرت را حفظ کنند؛ موضوعی که نشان میدهد فشارهای اقتصادی به تنهایی ممکن است به تغییر رژیم منجر نشود.
ایران از ژانویه ۲۰۲۰، یعنی زمانی که ترامپ دستور حمله پهپادی منجر به کشته شدن سرلشکر قاسم سلیمانی — فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران — را صادر کرد، او را هدف قرار داده است. در سال ۲۰۲۴، دادستانهای فدرال فردی به نام فرهاد شاکری را — که او را یکی از عوامل سپاه پاسداران معرفی کردند — به طراحی نقشه برای ترور آقای ترامپ در تلافی مرگ سردار سلیمانی متهم کردند.
تعدادی از مقامات امنیت ملی ترامپ که در تدارکات پیش از آن حمله نقش داشتند نیز با تهدیدهایی از سوی ایران مواجه شدند. دولت بایدن همچنان حفاظت امنیتی دولتی برخی از این افراد را حفظ کرده است. اما آقای ترامپ تقریباً بلافاصله پس از بازگشت به قدرت، تدابیر حفاظتی را لغو کرد؛ اقدامی که شامل حال برخی از مشاوران پیشین او نیز میشد که همچنان خود را متحدان او میدانستند.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
جنسن هوانگ و آلیس هوانگ چندین بار با هم عکس گرفتهاند. در این عکس که در ویبو منتشر شده، آنها در رستورانی در شانگهای به نام پوجیانگ هوایان هستند
پل موزور، آنا سوانسون، تریپ میکل و مایکل فورسایت / نیویورک تایمز / ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
در دسامبر ۲۰۲۳، یک مدیر اجرایی چینی که با نام «آلیس هوانگ» شناخته میشود، با جنسن هوانگ، مدیرعامل شرکت انویدیا، و گروه کوچکی از همکارانش در یک رستوران ایتالیایی در سنگاپور دیدار کرد.
در تصویری از این دیدار — که پیشتر گزارش نشده بود و صحت آن توسط «نیویورک تایمز» تأیید شده است — خانم هوانگ در حالی که کنار آقای هوانگ ایستاده، لبخند میزند. آقای هوانگ کت چرمی مشکی معروف خود را به تن دارد و لیوانی حاوی شراب قرمز در دست گرفته است.
برای خانم هوانگ، دلیلی برای جشن گرفتن وجود داشت. او با حمایت سرمایهگذاران ثروتمند در شانگهای، بهتازگی ساختار شرکتی را تغییر داده بود که قرار بود بهزودی میلیاردها دلار تراشه هوش مصنوعی از انویدیا خریداری کند. دولت ایالات متحده خرید این تراشههای پیشرفته را برای شرکتهای چینی ممنوع کرده بود، اما خانم هوانگ با تأسیس شرکتی به نام «مگاسپید» (Megaspeed) از طریق یک شرکت صوری در سنگاپور، این ممنوعیت را دور زد.
به نظر میرسد رابطه نزدیک او با مدیر ارشد انویدیا نیز هموارکننده این مسیر بوده است. چهار روز پس از تغییر مالکیت، شرکت «مگاسپید» بهعنوان شریک ابری (Cloud Partner) انویدیا معرفی شد؛ جایگاهی که دسترسی به این قطعات بسیار پرطرفدار و حیاتی را برای آن فراهم میکرد.
اکنون رابطه میان این دو نفر در کانون رقابت ژئوپلیتیک جهانی میان چین و دولت ایالات متحده برای تسلط بر حوزه هوش مصنوعی قرار گرفته است. این ماجرا همچنین صنعت فناوری را در دو سوی اقیانوس آرام به لرزه درآورده و توجهها را به خود جلب کرده است؛ چرا که جزئیاتی را — که اغلب پنهان میمانند — از این رقابت فناورانه شدید آشکار میسازد؛ جزئیاتی نظیر فعالیتهای جاسوسی و آسیبپذیریهای انسانیِ چهرههای قدرتمندی همچون آقای هوانگ که تعیینکنندگان سرنوشت هوش مصنوعی هستند.
دیدار در سنگاپور نشان میدهد که سابقه آشنایی خانم هوانگ و آقای هوانگ، طولانیتر از آن چیزی است که پیشتر تصور میشد. این موضوع همچنین گویای پیوندهای نزدیک اجتماعی و تجاری است که طی سالها همکاری فناورانه میان چین و ایالات متحده شکل گرفته و نشان میدهد که چگونه این روابط، علیرغم شکاف عمیق و سرد ژئوپلیتیک در دهه گذشته، همچنان پابرجا ماندهاند.
روزنامه «تایمز» سال گذشته برای نخستین بار به روابط آقای هوانگ با شرکت «مگاسپید» (Megaspeed) و خانم هوانگ پرداخت. ماه گذشته، تایمز گزارش داد که مقامات آمریکایی به این نتیجه رسیدهاند که خانم هوانگ یکی از عوامل اطلاعاتی چین بوده و رابطهای نزدیک با مدیر ارشد شرکت «انویدیا» (Nvidia) برقرار کرده است؛ همچنین در این گزارش آمده بود که وقتی سال گذشته موضوع به اطلاع دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت، رسید، او هیچ اقدامی در این خصوص انجام نداد.
هفته گذشته، تایمز فاش کرد که خانم هوانگ توسط «وزارت امنیت دولتی» چین برای جاسوسی به کار گرفته شده بود. روز یکشنبه، آقای هوانگِ ۶۳ ساله، داشتن رابطه با این زن را تأیید کرد و شرکت انویدیا نیز اعلام نمود که در حال انجام تحقیقات داخلی در این زمینه است.
بسیاری از جزئیات رابطه میان آقای هوانگ و خانم هوانگ — از جمله زمان آشنایی آنها و مقطعی که ممکن است او توسط دستگاه اطلاعاتی چین جذب شده باشد — همچنان نامشخص است. با این حال، فعالیت خانم هوانگ در شرکت مگاسپید، او را در کانون تلاشهای گستردهای برای گردآوری تراشههای هوش مصنوعی در سراسر آسیای جنوب شرقی و فراهم کردن دسترسی شرکتهای چینی به این فناوری قرار داد.
تصاویری که از شبکههای اجتماعی خانم هوانگ استخراج و توسط تایمز تأیید شدهاند، نشان میدهند که او و آقای هوانگ طی سه سال گذشته در نقاط مختلف جهان با یکدیگر دیدار داشتهاند؛ از جمله در شانگهای، دفتر مرکزی انویدیا در «سیلیکون ولی»، یک مجموعه تفریحی گلف در جنوب «سن خوزه» (کالیفرنیا) و همچنین در تایوان.

عکسی بدون تاریخ از خانم هوانگ و آقای هوانگ در زمین گلف، که در اصل در بخش «مومنتس» (Moments) حساب ویچتِ خانم هوانگ منتشر شده بود

تصویری روشنتر از خانم هوانگ
پس از دیداری که در سال ۲۰۲۳ در سنگاپور انجام شد، خانم هوانگ — که نام چینی او «هوانگ لِه» (Huang Le) است — با بهرهگیری از تجربیات و ارتباطات خود در محافل مالی شانگهای، راهش را به حلقههای حوزه فناوری باز کرد. او شرکت مگاسپید را به کانونی برای دستیابی به فناوریهای انویدیا تبدیل کرد و در این مسیر با یک شریک تجاری قدیمی همکاری میکرد که اغلب به عنوان همسر او معرفی میشد.
این موفقیتها توجه مقامات را به خود جلب کرد. تا سال ۲۰۲۴، ایالات متحده یکی از مقامات وزارت بازرگانی را مأمور بررسی وضعیت شرکت خانم هوانگ کرد. دولت تایوان نیز در جریان سفرهای او به این جزیره — از جمله زمانی که در کنار آقای هوانگ در انظار عمومی ظاهر شد — او را تحت نظارت داشت. همچنین در بخشی از سال ۲۰۲۵، به دلیل انجام تحقیقات، به او اجازه خروج از سنگاپور داده نشد.
در پشتِ شرکت «مگاسپید» (Megaspeed)، شبکهای از سرمایهگذاران ثروتمند حوزه فناوری در چین قرار داشت که با مراکز داده داخلی، دولت و صنایع دفاعی این کشور مرتبط بودند. این شرکت بین سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶، میلیاردها دلار از فناوریهای پیشرفته هوش مصنوعی شرکت «انویدیا» (Nvidia) را خریداری کرد؛ اقدامی که باعث شد خانم «هوانگ» بیش از پیش به حلقه نزدیکان آقای «هوانگ» وارد شود.
جزئیات مربوط به خانم هوانگ — که بخش عمدهای از آن پیشتر منتشر نشده بود — بر اساس تحلیل نشریه «نیویورک تایمز» از اسناد شرکتیِ مربوط به ۱۵ سال گذشته، و همچنین مصاحبه با بیش از شش نفر از افراد و مقامات دولتیِ مطلع از او و کسبوکارش، گردآوری شده است.
خانم هوانگ به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداد. شرکتهای انویدیا و مگاسپید نیز از اظهار نظر در این باره خودداری کردند. چین ادعاهای مطرحشده در خصوص جاسوسی را تکذیب کرده است.
زندگی در دنیای مالی
به گفته کسانی که با خانم «هوانگ» ملاقات داشتهاند، زندگی او سالها با دنیای پرهیاهو و سطح بالای امور مالی در شانگهای گره خورده بود. او به راحتی با مدیران اجرایی حوزه فناوری، چه از چین و چه از ایالات متحده، ارتباط برقرار میکرد.
در چین، خانم هوانگ پیوند نزدیکی با شریک تجاری خود، «کانگ وی»، دارد. به گفته افراد مطلع، آقای کانگ — که یک مدیر صندوق ۵۱ ساله است — به سرمایهگذاران چینی و کارکنان شرکت «مگاسپید» (Megaspeed) به عنوان همسر خانم هوانگ معرفی شده است. نشریه «تایمز» نتوانست صحت ازدواج این دو نفر را تأیید کند.
آقای کانگ در سنین جوانی به شهرت رسید و در دهه ۲۰۰۰ به عنوان یک استراتژیستِ کاربلد در بازار سهام شناخته میشد؛ تا جایی که رسانههای مالی چین از او به عنوان یک «نابغه جوان» یاد میکردند. در دهه ۲۰۱۰، او فعالیت خود را به حوزه سرمایهگذاری خصوصی (Private Equity) گسترش داد که شامل سرمایهگذاری در شرکتهای بازیهای آنلاین نیز میشد.
طبق اسناد نهادهای نظارتی، سازمان تنظیمگر اوراق بهادار چین دستکم دو بار آقای کانگ را به دلیل عدم افشای میزان سهامش در شرکتهای بورسی جریمه کرده است. او همچنین در جریان تلاش برای به دست گرفتن کنترل شرکتها، با دیگر سرمایهگذاران دچار اختلاف و درگیری شده است. به گفته یکی از افراد مطلع، آقای کانگ با اشاره به نسبت فامیلی خانم هوانگ با آقای هوانگ (از شرکت انویدیا)، از این ارتباطات برای جذب سرمایه جهت کسبوکارهای خود بهره میبرد.
آقای کانگ به درخواست ما برای اظهار نظر پاسخی نداد.

تصویری برگرفته از شبکه تلویزیونی تایوانی «سیتیآی» (CTI) مربوط به مه ۲۰۲۵، زنی را نشان میدهد که خبرگزاری رویترز او را «خانم هوانگ» معرفی کرده است؛ او در حال صرف شام با «آقای هوانگ» در رستورانی در تایپه، تایوان دیده میشود / منبع: سیتیآی، به نقل از رویترز
مسیر شغلی خانم هوانگ نیز، همچون آقای کانگ، بر حوزه امور مالی متمرکز بوده است. بر اساس رزومه آنلاینش، او پیش از آنکه در بخش بانکداری اختصاصی بانک «اچاسبیسی» (HSBC) و شرکت «سیتیک سکیوریتیز» (CITIC Securities) — یک بانک سرمایهگذاری چینی با حمایت دولت — مشغول به کار شود، چهار سال به عنوان خبرنگار تلویزیونی فعالیت میکرد.
او گاهی در کنار آقای کانگ دیده میشد. برای نمونه، در عکسی مربوط به اوت ۲۰۲۳، این دو نفر در حال بازدید از یک شرکت فناوری خودرو در شهر نانجینگ (واقع در شرق چین) هستند؛ شرکتی که از حمایت دولت برخوردار است. اولین سوابق شرکتی که نام خانم هوانگ در آن ذکر شده است، به یک شرکت کوچک «باشگاه ورزشی و تفریحی» برمیگردد که در سال ۲۰۱۰ در Beihu No. 9، یک باشگاه گلف خصوصی در پکن، ثبت شد. این باشگاه، مقامات را به خود جذب میکرد و دارای سوناهای موضوعی، اتاقهای بخار و بوفهای از فوی گراس، خرچنگهای مودار و هاگن-داز بود.
طی چند سال بعد، خانم هوانگ فعالیت خود را گسترش داد و در یک شرکت سازنده تجهیزات پزشکی چینی که سهام خود را در هنگ کنگ فهرست میکرد، سرمایهگذاری کرد. سوابق شرکتی نشان میدهد که او سهام خود را از طریق یک شرکت فراساحلی به دست آورد.
تا سال ۲۰۲۰، خانم هوانگ و آقای کانگ در برخی از محافل سرمایهگذاری شانگهای شناخته شده بودند. آنها یک شبکه به هم پیوسته از شرکتها را برای انجام تصاحب شرکتها و سرمایهگذاری در شرکتها اداره میکردند. بهار همان سال، شبکه آنها یک پروژه بزرگ را به دست آورد و به ساخت و راهاندازی یک مرکز محاسبات هوش مصنوعی در شانگهای برای غول اینترنتی Tencent کمک کرد.
این امر زمینه را برای تلاش بعدی خانم هوانگ فراهم کرد: تلاش برای دستیابی به تراشههای حیاتی در خارج از کشور.
ساخت مگااسپید
در اواخر سال ۲۰۲۲، دولت ایالات متحده شروع به اعمال محدودیتهایی بر فروش تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی به چین کرد. ایالات متحده نگران بود که این اجزا به طور بالقوه میتوانند به پکن برتری اقتصادی و نظامی بدهند.
برای داشتن هرگونه امیدی به دریافت تراشهها، یک شرکت باید در خارج از چین مستقر باشد و هیچ ارتباط مالکیتی آشکاری با این کشور نداشته باشد.
در سال ۲۰۲۳، خانم هوانگ از یک شرکت جزایر ویرجین بریتانیا برای خرید یک شرکت تابعه سنگاپوری از یک شرکت بازی آنلاین که به شبکه شانگهای او به نام 7Road مرتبط بود، استفاده کرد. این شرکت به مگااسپید تغییر نام داد. این اولین سرمایهگذاری بزرگ او در زمینه تراشهها بود.
اسناد سنگاپور نشان میدهد که بعداً در همان سال، مگااسپید به یک شرکت صوری سنگاپوری منتقل شد. پس از این انتقال، به گفته افراد آشنا با این شرکت، خانم هوانگ همچنان کنترل عملیات روزانه مگااسپید را در دست داشت.
تا ژوئن ۲۰۲۴، خانم هوانگ چنان به آقای هوانگ نزدیک شده بود که در یک رویداد فناوری در تایپه، با افتخار از دسترسی خود به آقای هوانگ سخن گفت. پارکر اشمیت، که در این رویداد حضور داشت، تعریف میکند که خانم هوانگ کمی پس از نیمهشب، در حالی که میان گروهی از مدیران حوزه فناوری بود، پیشنهاد داد که از آقای هوانگ بخواهد به جمع آنها بپیوندد.
آقای اشمیت، مدیرعامل شرکت «نتتاندر» (NetThunder) که در زمینه نرمافزارهای داده فعالیت میکند، میگوید: «او گفت: “شرط میبندم میتوانم جنسن را به اینجا بیاورم”؛ و بلافاصله پس از آن، جنسن سر و کلهاش پیدا شد.» اندکی بعد، آقای هوانگ از راه رسید و همراه با آن گروه، یک شات ویسکی نوشید.
به گفته فردی نزدیک به شرکت انویدیا، آقای هوانگ که به همراه دو تن دیگر از مدیران این شرکت حضور داشت، از پیش قصد شرکت در آن مهمانی را داشته است.
آقای اشمیت که همچنان با خانم هوانگ در ارتباط بود، میگوید شبکههای اجتماعی خانم هوانگ پر از عکسهای مشترک او با آقای هوانگ بود؛ از جمله تصاویری در زمین گلف و یا در حال نوشیدن شراب در رستورانها. به گفته آقای اشمیت، او میخواست به عنوان یک مدیر فروش بااستعداد شناخته شود، و در صنعت فناوری، «داشتن عکس با جنسن، مایه افتخار محسوب میشود.»
رونق کسبوکار
در همان ماه، کسبوکار نوپای خانم هوانگ شاهد پیشرفتهای چشمگیری بود. شرکت «مگاسپید» (Megaspeed) شروع به دریافت محمولههای بزرگی از پیشرفتهترین تراشههای هوش مصنوعی شرکت «انویدیا» (Nvidia) کرد و در نهایت موفق شد بیش از ۴ میلیارد دلار از این سختافزارهای ارزشمند را به دست آورد.
این شرکت همچنین موفق به جذب یک مشتری بزرگ جدید شد: غول تجارت الکترونیک چین، «علیبابا» (Alibaba). چند ماه پس از فروش مگاسپید به یک شرکت صوری سنگاپوری، این مجموعه یک شرکت تابعه در مالزی تأسیس کرد؛ شرکتی که سپس سرورها و مالکیت معنوی خود را به عنوان وثیقه در اختیار یکی از زیرمجموعههای علیبابا به نام «اپکس» (Apex) قرار داد. به گفته فردی که با جزئیات این کسبوکار آشناست، علیبابا به مشتری اصلی و عمده مگاسپید تبدیل شد.

دفتر شرکت مگااسپید در سنگاپور
دیری نپایید که سفارشهای کلان خانم هوانگ برای تراشههای هوش مصنوعی توجهها را به خود جلب کرد. در اواخر سال ۲۰۲۴، وزارت بازرگانی ایالات متحده نمایندهای را برای بازرسی یکی از مراکز داده مگاسپید اعزام کرد تا اطمینان حاصل کند که تراشههای تحویلدادهشدهی انویدیا واقعاً در آن محل موجود هستند. برخی از تجهیزات انویدیا همچنان در جعبههای بستهبندیشده قرار داشتند؛ موضوعی که این نگرانی را ایجاد کرد که تجهیزات مذکور صرفاً در حال جابهجایی به داخل یا خارج از مجموعه بودهاند و در محل نصب نشدهاند.
به گفته فردی مطلع، در همان سال، مقامات تایوانی به پیشنهاد دولت ایالات متحده، سفرهای خانم هوانگ به این جزیره را تحت نظارت قرار دادند. او با گذرنامه هنگکنگی وارد تایوان میشد و علاوه بر حضورهای علنی در کنار آقای هوانگ، سفرهای دیگری نیز انجام میداد.
بر اساس تحلیل «نیویورک تایمز» از تصاویرِ یک جلسه، در مارس ۲۰۲۵، خانم هوانگ به ایالات متحده سفر کرد و به همراه سایر مدیران اجرایی، با آقای هوانگ در دفاتر شرکت انویدیا دیدار کرد. دو ماه بعد، تصویری از او در حال صرف غذا با آقای هوانگ و دیگران در تایپه منتشر شد که در آن، او برای عکس گرفتن ژست گرفته و گونه آقای هوانگ را میبوسد.
با این حال، مشکلاتی در سنگاپور در حال شکلگیری بود؛ جایی که مقامات نیز مشغول بررسی فعالیتهای مگاسپید بودند. به گفته فردی که از روند تحقیقات آگاه است، دولت سنگاپور در سال ۲۰۲۵، در چارچوب تحقیقاتی پیرامون «اظهارات خلاف واقع در مورد واردات»، خروج خانم هوانگ از کشور را ممنوع و او را برای بازجویی احضار کرد.
این فرد افزود که شواهد کافی مبنی بر مشارکت خانم هوانگ در اظهارات خلاف واقع وجود نداشت و تحقیقات علیه او مختومه اعلام شد. مقامات سنگاپور اعلام کردهاند که همچنان در حال تحقیق درباره شرکت «مگاسپید» (Megaspeed) هستند.
به گفته فردی که با این شرکت آشناست، خانم «هوانگ» پس از آن به شانگهای سفر کرد و فرد جدیدی به عنوان مدیر، شروع به صدور دستورات به کارکنان مگاسپید نمود.
مگاسپید به فعالیت خود ادامه داده است. این شرکت در حال تکمیل فاز نخست یک مرکز داده در مالزی است که تراشههای هوش مصنوعی مورد نیاز آن نیز تأمین شدهاند. به گفته فردی که از جزئیات این عملیات آگاه است، در غیاب خانم هوانگ، یکی دیگر از مدیرانِ مرتبط با شبکه او به دفتر مالزی رفته تا در دریافت مجوزها و تداوم روند کارها کمک کند.
کمکهای دیگری نیز از چین دریافت شده است. به گفته همان منبع، شرکت «شانگهای شوئویاو» (Shanghai Shuoyao) — که آن هم بخشی از شبکه خانم هوانگ است — گروههای بزرگی از مهندسان چینی را برای کار روی این پروژه اعزام کرده است.
در شانگهای، مقامات محلی از شرکت «شوئویاو» به عنوان یک نمونه موفق یاد کردهاند. در گزارشی که در ماه ژوئیه توسط دولت منطقه «سونگجیانگ» منتشر شد، به کارخانه جدید سرورهای هوش مصنوعیِ این شرکت اشاره شده است؛ جایی که به گفته این گزارش، بیش از ۱۰۰ تکنسین قادرند سرورها را تا سطح تراشه تعمیر کرده و پیکربندی مجدد آنها را انجام دهند.
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
Erik Marmor / Getty Images
گادی آیزنکوت، مأمور تشکیل کابینه جدید اسرائیل روز سهشنبه همزمان با برگزاری مراسم تحلیف نمایندگان دوره جدید کنست (پارلمان این کشور) متعهد شد که بخش عمدهای از سیاستهای بنیامین نتانیاهو را لغو و روند اجرای آنها را معکوس کند.
این تعهد، آغازگر یک ماه سرنوشتساز و تعیینکننده از تحرکات پارلمانی و مذاکرات ائتلافی خواهد بود. آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل تا شش هفته مهلت دارد تا دولتی ائتلافی تشکیل دهد و بدین ترتیب به دوران زمامداری باقدمتترین نخستوزیر تاریخ این کشور پایان بخشد.
اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا آیزنکوت در توافق با احزاب و تشکیل کابینه موفق خواهد شد یا خیر، اما کنست جدید در این فاصله میتواند قوانین مدنظر خود را تصویب کند. مخالفان نتانیاهو اکنون اکثریت قاطع پارلمان را در دست دارند.
لوایح سهگانه اپوزیسیون
ائتلاف تحت هدایت آیزنکوت در نخستین ساعات آغاز به کار این دوره از پارلمان، سلسلهلوایحی را با هدف تحت فشار قرار دادن نتانیاهو و برچیدن سیاستهایش به جریان انداخت.
از جمله این لوایح میتوان به راهاندازی یک کمیته رسمی تحقیق و تفحص دولتی برای بررسی شکستهای امنیتی در جریان حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، تعیین سقف دورههای تصدی پست نخستوزیری و لغو تغییرات قانونی مصوب دولت نتانیاهو برای تضعیف اختیارات دستگاه قضایی اشاره کرد.
با این حال، هنوز مشخص نیست که این لوایح ظرف هفتههای آینده با چه شتابی و تا چه مرحلهای پیش خواهند رفت.
ژنرال پیشین ارتش اسرائیل که در طول کارزار انتخاباتی چهرهای صریح، عملگرا و سازشناپذیر از خود به نمایش گذاشته بود، روز سهشنبه بار دیگر تأکید کرد که هدف او ایجاد دولتی است که تمامی شهروندان بتوانند به آن اعتماد کنند، نه دولتی که صرفاً منافع گروهها و جناحهایی خاص را نمایندگی کند.
آیزنکوت پیش از آغاز آیین تحلیف در کنست اظهار داشت: «ما بر اساس تعهدی عمیق، در خدمت همه شهروندان اسرائیل خواهیم بود؛ چه کسانی که به ما رأی دادند و چه آنهایی که رأی ندادند.»
جدال بر سر احزاب عربی
در نقطه مقابل، نتانیاهو پس از آنکه بلوک راستگرای حامی وی از دستیابی به اکثریت بازماند، تلاش کرده است تا مشروعیت نتایج رسمی انتخابات را مخدوش جلوه دهد. او بارها ادعای بیپایه و اثباتنشدهای را مطرح کرده مبنی بر اینکه احزاب عربی انتخابات را «به سرقت بردهاند».
نتانیاهو در سخنرانی خود پس از مراسم روز سهشنبه، بار دیگر ادعا کرد که سیاستمداران عرب به عنوان نمایندگان اقلیتی که ۲۰ درصد جمعیت اسرائیل را تشکیل میدهند، قابل اعتماد نیستند. او به رهبران اپوزیسیون که برای تشکیل دولت به همکاری با احزاب عربی تمایل نشان دادهاند، به تندی تاخت.
این در حالی است که آیزنکوت ائتلاف با احزاب عربی را در صورت تحقق شروطی مشخص، از جمله پذیرش هویت یهودی اسرائیل و تروریستی خواندن حماس ممکن دانسته است. نتانیاهو خطاب به مخالفان گفت: «از شما میپرسم: آیا حاضرید به کسانی وابسته شوید که هدفشان نابودی کشور یهود است؟»
آیزنکوت نطق نتانیاهو را «تفرقهافکنانه» و «لبریز از نفرت» توصیف کرد و در پاسخی تند افزود: «اکنون بیش از پیش متقاعد شدهام که او حتی برای یک دقیقه دیگر نیز شایستگی و صلاحیت باقی ماندن در قدرت را ندارد.»
خیز اپوزیسیون برای تسخیر کرسی ریاست کنست
بلوک آیزنکوت روز سهشنبه همزمان با رونمایی و کار روی لوایح پیشنهادی خود، فرآیندی را برای انتصاب رئیس جدید پارلمان به جریان انداخت.
اکثریتی از نمایندگان با امضای طوماری خواستار برکناری امیر اوهانا، رئیس کنونی کنست و از متحدان سرسخت نتانیاهو شدند؛ اقدامی که گام نخست برای رأیگیری بر سر جانشین او به شمار میرود و حتی پیش از تشکیل دولت ائتلافی نیز قابلیت اجرا دارد.
جایگاه ریاست کنست از قدرت و نفوذ راهبردی بالایی برخوردار است زیرا این رئیس پارلمان است که تعیین میکند کدام لوایح در دستور کار صحن علنی قرار گیرند. از این رو، گزینش رئیس کنست از میان احزاب مخالف به رهبری آیزنکوت میتواند مسیر پیشبرد لوایح ضد نتانیاهو را به شدت هموار سازد.
اپوزیسیون در همین راستا ماتان کاهانا، عضو ارشد حزب «یاشار» وابسته به آیزنکوت را برای تصدی این کرسی نامزد کرده است و رأیگیری در این باره ممکن است در همین هفته کلید بخورد.
«خطر ایران»، دستاویز نتانیاهو
ادای سوگند کنست جدید، عرصه سیاسی اسرائیل را وارد دورهای گذار و نامتعارف کرده است؛ وضعیتی که در آن نتانیاهو و کابینهاش همچنان در کسوت دولت موقت سکان امور اجرایی را در دست دارند، در حالی که پارلمان در کنترل مخالفان است و میتواند علیه دولت دست به قانونگذاری بزند.
در این میان، آیزنکوت سلسلهدیدارهای خود را با سران احزاب ادامه خواهد داد تا ائتلافی را پایهریزی کند که او را به کرسی نخستوزیری برساند. در صورت شکست او، انتظار میرود اسحاق هرتزوگ، رئیسجمهوری اسرائیل فرصت تشکیل کابینه را بار دیگر به نتانیاهو واگذار کند.
نتانیاهو به عنوان نخستوزیر موقت، با محدودیتهای قانونیِ تعیینشده از سوی دستگاه قضا در حیطه اختیاراتش مواجه است؛ با این حال او کماکان میتواند دست به انتصاباتی بزند یا برای مسدود ساختن لوایح پارلمان کارشکنی کند. او همچنین کنترل کامل اختیارات امنیت ملی و فرماندهی نیروهای مسلح را در دست دارد.
نتانیاهو با ادعای اینکه احزاب یهودی باید برای مقابله با تهدیدات نظامی ایران دست در دست یکدیگر یک «کابینه وحدت ملی» تشکیل دهند روز سهشنبه نیز بار دیگر خواستار کنار گذاشتن تمامی اختلافات شد و تاکید کرد که اسرائیل باید برای سرنگونی حکومت ایران گام بردارد.
با این وجود، تشکیل هر کابینهای بدون حضور نتانیاهو، سپری را که تاکنون از او در برابر محاکمه قضایی به اتهام فساد مالی محافظت میکرد از میان خواهد برد و او را در برابر نتایج تحقیقات پیرامون ناکامیهای فاجعهبار امنیتی ۷ اکتبر بهشدت بیپناه و آسیبپذیر خواهد ساخت.
یورونیوز فارسی
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
سایمون لوئیس و حمیرا پاموک / رویترز / ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، روز سهشنبه اعلام کرد که به متحدان گروه هفت (G7) گفته است تحریمهای اقتصادی و محاصره دریایی ایالات متحده چنان مؤثر عمل میکنند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور، نیازی به انجام عملیات رزمی گسترده علیه ایران ندارد.
روبیو که پس از دو روز گفتگو با متحدان گروه هفت در پاریس با خبرنگاران صحبت میکرد، بارها این ادعا را رد کرد که عدم توسل به اقدام نظامی به معنای رسیدن به بنبست یا حفظ وضعیت موجود است.
روبیو گفت: «فشار اقتصادی که در حال حاضر بر ایران وارد میشود، فوقالعاده است و روزبهروز تشدید میشود.» او افزود که ترامپ نظراتی نیز از متحدان منطقهای در خاورمیانه دریافت کرده که این ارزیابی را تأیید میکنند.
روز دوشنبه، ترامپ اعلام کرد که پس از درخواستهای کشورهای منطقه ـــ از جمله نخستوزیر قطر در جریان گفتگوها در کاخ سفید ـــ قصد دارد از انجام حملات نظامی علیه ایران خودداری کند.
روبیو گفت: «اگر بتوانیم از طریق ابزارها و فشارهای اقتصادی به همان هدف دست یابیم، دیگر نیازی به انجام حملات نظامی نیست. این به معنای بنبست نیست.»
وی افزود: «ایران هرگز پیش از این، تا بدین حد در فروش انرژی در بازار جهانی ناتوان نبوده است.»
یک منبع آگاه: ونس خواهان توافق با ایران است
به گفته فردی که از دیدگاههای داخلی مطلع است، برخی از مشاوران ارشد ترامپ ـــ از جمله استیون میلر، رئیس جدید کارکنان کاخ سفید، و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ـــ نیز فشار اقتصادی را به حملات نظامی ترجیح میدهند. این منبع افزود که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، خواهان دستیابی به توافقی با ایران است؛ اما ترامپ در حال حاضر متقاعد شده که رسیدن به یک توافق قابلقبول و پایدار امکانپذیر نیست.
کاخ سفید به درخواست برای اظهار نظر در این باره پاسخی نداد. ترامپ اذعان کرده است که مسئله جنگ ایران یکی از دلایل شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای کنگره در هفته گذشته بوده است؛ در حالی که ونس — که با پایان یافتن دوره ریاستجمهوری ترامپ در دو سال آینده، به عنوان جانشین احتمالی او دیده میشود — با قاطعیت بیشتری اظهار داشت: «دلیل باخت ما، جنگ است.»
ایالات متحده دهههاست که تحریمهایی را علیه ایران اعمال کرده است؛ تحریمهایی که عمدتاً با هدف محدود کردن درآمدهای نفتی این کشور، جلوگیری از دستیابی به قطعات تسلیحاتی، و قطع منابع مالی شرکتهای تحت کنترل «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» — که نیرویی مسلط بر اقتصاد ایران است — وضع شدهاند.
تهران توانسته است در برابر این تحریمها دوام بیاورد، اما محاصره دریاییِ اعمالشده از سوی ایالات متحده، آسیبهای اقتصادی شدیدی به این کشور وارد کرده است.
***
بخشهای مرتبط با ایران در سخنان روبیو
وزیر خارجه آمریکا در حاشیه نشست گروه هفت گفت واشنگتن فعلاً فشار اقتصادی و محاصره دریایی را به حملات نظامی گسترده ترجیح میدهد، اما گزینهٔ نظامی همچنان روی میز است.
◽حملات نظامی و محاصره
روبیو گفت تحریمها و محاصره چنان به اقتصاد ایران فشار آوردهاند که ترامپ فعلاً نیازی به «عملیات رزمی گسترده» نمیبیند. او هشدار داد اگر ایران از خطوط قرمز عبور کند، ارتش آمریکا آمادهٔ اقدام است؛ بدون اینکه این خطوط را مشخص کند.
◽فشار اقتصادی و امکان توافق
تحریمها و محاصرهٔ دریایی هر روز فشار اقتصادی بیشتری بر ایران وارد میکنند و با پایان فروش نفتی که پیشتر از محاصره عبور کرده و اکنون در دریاست، تقریباً تمام درآمد نفتی ایران قطع خواهد شد. او گفت دولت آمریکا همچنین به بستن راههای دورزدن تحریمها ادامه میدهد.
وزیر خارجه آمریکا گفت ایران بهشدت خواهان توافق است، اما شروطی که مطرح میکند «مضحک» هستند و تهران «در حال حاضر حتی جدی هم نیست». او در بخش دیگری خواستههای ایران را «کاملاً غیرواقعبینانه» توصیف کرد.
روبیو دربارهٔ مطالبهٔ غرامت از سوی ایران گفت این جمهوری اسلامی است که بهدلیل بیثباتکردن منطقه باید غرامت بپردازد. او افزود ایران خواهان دریافت «پالتهای پول نقد» است، اما ترامپ روشن کرده که چنین اتفاقی نخواهد افتاد.
او گفت فشار اقتصادی سرانجام به جایی خواهد رسید که حکومت ایران حتی برای تأمین هزینهٔ نیروهای نظامی و امنیتی خود با مشکل روبهرو شود و واقعیت اقتصادی به «مغز حتی افراطیترین دیوانهها» نیز نفوذ کند.
روبیو همچنین تأیید کرد نخستوزیر قطر روز گذشته در واشنگتن با ترامپ دیدار کرده و قطر و دیگر کشورها همچنان در حال میانجیگری هستند. او گفت اگر توافق واقعی امکانپذیر باشد، ترامپ از آن استقبال خواهد کرد، اما «توافق احمقانه یا بد» را نمیپذیرد.
◽احتمال فروپاشی جمهوری اسلامی
خبرنگاری پرسید حکومت ایران تا چه زمانی دوام میآورد و آیا هدف آمریکا فروپاشی آن است یا بازگشتش به مذاکره.
روبیو پاسخ مستقیمی نداد؛ گفت حکومت باید پیامدهای اقداماتش را بپذیرد و مردم ایران بهای تصمیمهای رهبرانشان را میپردازند.
◽تنگه هرمز و کشورهای خلیج فارس
روبیو مدعی شد با وجود حملات پهپادی ایران به کشتیها، در بعضی شبها حجم انتقال نفت از تنگه هرمز به ۸۰ تا ۸۵ درصد پیش از جنگ میرسد.
او گفت از کشورهای گروه هفت برای حفاظت از کشتیرانی کمک خواسته، اما در نشست تعهد مشخصی دریافت نکرده است.
◽برنامه هستهای و تهدید حمله
به گفتهٔ روبیو، کاهش درآمد ایران منابع مالی برنامه هستهای و حمایت از گروههای مسلح منطقه را محدود میکند.
او در پاسخ به پرسشی دربارهٔ احتمال حمله نظامی در صورت ادامهٔ حملات به کشتیها، گفت ارتش آمریکا برای حملات «ویرانگر» آماده است، ولی فعلاً نیازی به آن نمیبیند.
◽لبنان و شروط آتشبس
خبرنگاری دربارهٔ درخواست ایران برای گنجاندن پایان درگیری لبنان در توافق آتشبس پرسید.
روبیو گفت واشنگتن دربارهٔ لبنان با ایران مذاکره نمیکند و این موضوع را با دولت لبنان و اسرائیل دنبال خواهد کرد. او ایران را به پشتیبانی از حزبالله متهم کرد.
◽حوثیها و حملات به عربستان
در پاسخ به پرسشی دربارهٔ حملات حوثیها به تأسیسات نفتی و فرودگاه ریاض، روبیو جمهوری اسلامی را عامل اصلی بیثباتی منطقه خواند و به حوثیها، حزبالله، حماس و گروههای مسلح عراق اشاره کرد.
او گفت آمریکا به تعهدات دفاعی خود در قبال عربستان پایبند است.
◽قانونیبودن عملیات نظامی آمریکا
خبرنگاری دربارهٔ قانونیبودن دستورات پیت هگست در جنگ ایران و چند عملیات دیگر پرسید.
روبیو از اختیارات رئیسجمهور بهعنوان فرمانده کل قوا دفاع کرد و گفت ایران از سال ۱۹۷۹ تهدیدی برای آمریکا بوده است.
منبع: وحیدآنلاین
@VahidOnline
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
بخش نخست گفتوگو:
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
مای ساتو، گزارشگرویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، روز سهشنبه ۱۹ آبان در پستی در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت:
«دیروز به همراه دیگر گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد، بیانیهای مطبوعاتی در مورد تشدید حملات به حق برخورداری از دفاع حقوقی در ایران صادر کردیم؛ این تشدید حملات همراه با افزایش فشار بر وکلا، صرفاً به دلیل انجام وظایف حرفهای خود بوده است.
بنا بر گزارشها، در فاصله سپتامبر ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶ (شهریور ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵)، دستکم ۱۳۵ وکیل با اقدامات قضایی یا امنیتی مواجه شدهاند و دستکم ۲۳ وکیل هم در پی اعتراضات ژانویه ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴) بازداشت شدهاند.
وکلای دادگستری صرفاً به دلیل پذیرش وکالت و نمایندگی موکلان، دفاع از حقوق بشر و انجام مسئولیتهای شغلی خود، با ارعاب، آزار و اذیت، پیگرد قضایی و دیگر اقدامات تلافیجویانه مواجه شدهاند. چنین اقداماتی تعرض جدی به استقلال حرفه وکالت محسوب میشود واساس حاکمیت قانون را تضعیف میکند.
همچنین نسبت به وضعیت امیرسالار داووی، وکیل حقوق بشر، نگرانی عمیق خود را ابراز میکنیم. او پس از حضور در دادگاه انقلاب در اصفهان برای دفاع از موکلانش بازداشت شد، و از آن زمان تاکنون در بازداشت به سر میبرد. گزارشهای نگرانکنندهای نیز درباره وضعیت سلامت او منتشر شده است.
هیچ وکیلی نباید بهدلیل انجام وظایف شغلی خود با تهدید، مجازات یا آزار و پیگرد قضایی مواجه شود. امکان دسترسی به وکیل و برخورداری از نمایندگی حقوقی، دفاع از افراد و به چالش کشیدن اقدامات غیرقانونی، امتیاز یا امری تشریفانی نیست؛ بلکه تضمینی ضروری برای تحقق عدالت و یکی از ارکان اساسی حق برخورداری از دادرسی عادلانه است.
ایران باید فوراً به آزار، تعقیب و ارعاب وکلا پایان دهد، استقلال حرفه وکالت و کانون وکلا را تضمین کند و به تعهدات بینالمللی خود در زمینه حقوق بشر پایبند باشد.
حق دفاع حقوقی باید مورد حمایت قرار گیرد، نه اینکه افراد بخاطر آن مورد مجازات قرار گیرند.
متن کامل بیانیه مطبوعاتی:
کارشناسان سازمان ملل هشدار دادند:
حق دفاع قانونی در ایران مورد حمله قرار گرفته است
۹ نوامبر ۲۰۲۶
ژنو – کارشناسان سازمان ملل امروز اعلام کردند که مقامات ایرانی باید فوراً به آزار و اذیت فزاینده، ارعاب و فشارهای قضایی علیه وکلای مستقل، و همچنین مداخله در استقلال کانونهای وکلا پایان دهند.
این کارشناسان اظهار داشتند: «وکلای مستقل به دلیل انجام فعالیتهای حرفهای خود و دفاع از حقوق بشر، بهطور فزایندهای تحت پیگرد قانونی و ارعاب قرار میگیرند. این وضعیت به موکلان آنها نیز آسیب میرساند و آنان را در برابر بازداشتهای خودسرانه، اعترافات اجباری، محاکمات ناعادلانه و مجازاتهای سنگین، آسیبپذیرتر میکند.»
بر اساس گزارشها، بین سپتامبر ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶، دستکم ۱۳۵ وکیل با اقدامات قضایی یا امنیتی، از جمله بازداشت، احضار، حبس، تعلیق یا اخراج و ممنوعالخروجی مواجه شدهاند. همچنین گزارش شده است که در پی اعتراضات سراسری، دستکم ۲۳ وکیل، از جمله پنج زن، در ماههای ژانویه و فوریه ۲۰۲۶ بازداشت شدهاند.
طبق گزارشها، مقامات به وکلا دستور دادهاند که وکالت پروندههای مرتبط با اعتراضات را نپذیرند؛ همچنین دادگاهها مانع از آن شدهاند که وکلای مستقل وکالت متهمان را در پروندههای حساس سیاسی بر عهده بگیرند. این کارشناسان افزودند: «در مراحل اولیه تحقیقات، انتخاب وکیل برای متهمان اغلب به وکلای تسخیری (تعیینشده توسط دادگاه) محدود شده و دسترسی وکلای مستقل به موکلان و پروندههای قضایی نیز محدود گشته است.»
«زمانی که وکلای مستقل به دلیل دفاع از موکلان خود بازداشت یا مرعوب میشوند، پیامدهای آن بسیار فراتر از جامعه وکالت است؛ چرا که متهمان از یکی از بنیادیترین تضمینهای خود در برابر سوءرفتار و بیعدالتی محروم میشوند.»
نمونهای آشکار از این وضعیت، بازداشت امیرسالار داوودی، وکیل حقوق بشر، در تاریخ ۱۱ اکتبر است. داوودی پس از حضور در دادگاه انقلاب اصفهان برای دفاع از موکلانش، ترانه و رومینا رحیمی، بازداشت شد. ترانه به اتهام «محاربه» (دشمنی با خدا) به اعدام، و رومینا به اتهام معاونت در محاربه در ارتباط با اعتراضات ژانویه ۲۰۲۶، به ۲۵ سال زندان محکوم شدهاند.
وکلای زن با فشارهای خاص جنسیتی مواجه هستند؛ از جمله دریافت اخطار، تعلیق و اعمال اقدامات انضباطی به بهانه «پوشش نامناسب» یا عدم رعایت حجاب اجباری. علاوه بر این، آنها با ارعاب و کارزارهای تخریبی مواجهاند که در آنها اخلاقیات و صلاحیت حرفهایشان زیر سؤال برده میشود.
کارشناسان نسبت به افزایش فشار بر استقلال کانونهای وکلا هشدار دادند. بنا به گزارشها، انتخابات کانون وکلا مختل یا باطل شده است و نامزدهایی که منتقد دولت تلقی میشدند، از نامزدی منع شدهاند. نامزدهای شورای کانون وکلا باید پس از بررسیهای اطلاعاتی، توسط دادگاه عالی انتظامی قضات تأیید شوند. قوه قضائیه مجوز مشاوران حقوقی خود را در خارج از کانون وکلا گسترش داده است و شبکههای وابسته مانند وکلای بسیجی نیز ظهور کردهاند.
کارشناسان گفتند: «وکلا باید بتوانند وظایف حرفهای خود را بدون ارعاب، مانع، آزار و اذیت یا دخالتهای نامناسب انجام دهند.» «حق دفاع مؤثر، محاکمات عادلانه و خود حاکمیت قانون در معرض خطر است.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
شلبی هالیدی، سامر سعید و بنوا فوکون / وال استریت ژورنال / ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
نزدیک به ۹ ماه پس از آغاز درگیری، آمریکا و ایران نبردی شدید را برای تسلط بر تنگه هرمز دنبال میکنند؛ نبردی که در روزهای اخیر با حملات هر دو طرف به جزایر واقع در این آبراه همراه بوده است.
نیروهای آمریکایی در هفتههای اخیر، بهطور بیسروصدا، مجموعهای از حملات را علیه جزیره قشم ــ بزرگترین جزیره ایران ــ انجام دادهاند؛ جزیرهای که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از آن برای پرتاب پهپادها و موشکها استفاده کرده است. روز سهشنبه، رسانههای دولتی ایران اعلام کردند که تهران به جزیرهای کوچک در عمان حمله کرده است که نقش مهمی در کمک به ناوبری کشتیهای عبوری از این آبراه دارد.
این حملات نشان میدهد که اگرچه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده است قصد ندارد عملیات نظامی گسترده را از سر بگیرد، اما نبرد بر سر آبراهی که برای بازارهای جهانی اهمیت حیاتی دارد، خطر گسترش درگیری را افزایش میدهد.
ارتش آمریکا تقریباً بهصورت روزانه، با استفاده از ناوهای جنگی و پایگاههای زمینی، عملیاتی را برای کمک به عبور کشتیهای تجاری به خلیج فارس و خروج آنها از این آبراه انجام میدهد. این عملیات به صادرات نفت منطقه کمک کرده است تا به سطحی نزدیک به میزان آن در آغاز جنگ بازگردد. آمریکا بارها جزیره قشم و همچنین نقاط دیگری در نزدیکی این آبراه را هدف حمله قرار داده است.
مقامهای آمریکایی و کشورهای حاشیه خلیج فارس گفتهاند هدف این حملات، جلوگیری از حمله ایران به کشتیها در این آبراه است، نه مقدمهچینی برای آغاز یک عملیات نظامی گسترده در جزیره. قشم میزبان یک تأسیسات بزرگ دریایی متعلق به سپاه پاسداران است و همچنین تونلهایی در این جزیره وجود دارد که نیروهای سپاه از آنها برای آمادهسازی تسلیحات استفاده میکنند.
کریس لانگ، افسر پیشین نیروی دریایی بریتانیا در خلیج فارس که اکنون در شرکت امنیت دریایی «نپتون پیتوپی» (Neptune P2P) فعالیت میکند، گفت: «ایران از آنجا موشک شلیک میکند و در آنجا رادارهای پدافند هوایی و مواضع رهگیری موشک نیز دارد.»
مقامهای آمریکایی، از جمله ترامپ، اهمیت حملات به قشم را کماهمیت جلوه داده و آنها را اقداماتی محدود و دفاعی توصیف کردهاند. پس از آنکه والاستریت ژورنال برای نخستین بار خبر این حملات را منتشر کرد، ترامپ گفت آمریکا یک تأسیسات ضدهوایی را هدف قرار داده است که ایران طی دو ماه ساخته بود.
با این حال، حملات ادامه یافته است. ترامپ روز جمعه، در پاسخ به پرسشی درباره این حملات، گفت: «نمیخواهم درباره آن صحبت کنم. ما حملات محدودی انجام میدهیم.»
در روزهای اخیر، رسانههای دولتی ایران تقریباً هر شب از شنیده شدن صدای انفجارهایی خبر دادهاند که ساکنان جزیره، با جمعیتی حدود ۱۵۰ هزار نفر، آنها را شنیدهاند؛ اما این رسانهها اغلب توضیح ندادهاند که انفجارها ناشی از پرتاب موشک از سوی نیروهای ایرانی بوده یا حملات آمریکا. شامگاه یکشنبه نیز صدای انفجارهای بیشتری در سراسر جزیره شنیده شد. احمد نفیسی، معاون استاندار هرمزگان، به خبرگزاری دولتی ایرنا گفت که این انفجارها در نتیجه حمله نظامی آمریکا رخ داده است.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا از اظهارنظر در اینباره خودداری کرد.
روز سهشنبه، رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که نیروهای نظامی این کشور حملهای را با هدف قرار دادن جزیره دیدامار در عمان انجام دادهاند؛ برآمدگی صخرهای کوچکی که معمولاً بهعنوان نقطه ورود و خروج کشتیها به خلیج فارس شناخته میشود. این جزیره خالی از سکنه است و تجهیزات ناوبری و یک فانوس دریایی دارد که بریتانیا در سال ۱۹۱۴ ساخته است.
تلویزیون دولتی ایران مدعی شد تجهیزات ناوبری مستقر در این جزیره «به جریان قاچاق نفت توسط دشمن کمک میکردند». یک مقام گارد ساحلی عمان وقوع انفجار در این جزیره را تأیید کرد، اما توضیح بیشتری نداد. مرکز امنیت دریایی عمان که مسئول نظارت بر حوادث امنیتی در آبهای این کشور است، از اظهارنظر خودداری کرد.
این درگیریها بر سر آبراه هرمز در شرایطی جریان دارد که ترامپ با تصمیم دشواری درباره چگونگی ادامه جنگ روبهرو است. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، جنگ را عامل شکستهای سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای دانسته است. به گزارش والاستریت ژورنال، در مقابل، برخی دیگر از اعضای دولت، از جمله پیت هگست، وزیر دفاع، خواهان ازسرگیری عملیات نظامی گسترده هستند.
ترامپ روز دوشنبه، پس از دیدار با نخستوزیر قطر، گفت کشورهای حاشیه خلیج فارس ترجیح میدهند «وضعیت موجود» حفظ شود؛ وضعیتی که شامل ادامه محاصره ایران و همچنین تلاش تازه آمریکا برای متوقف کردن تجارت زمینی تهران است.
ترامپ افزود: «ایران از نظر نظامی عملاً کارش تمام شده است.» پس از اظهارات رئیسجمهور آمریکا، قیمت نفت کاهش یافت.
محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه پاسداران که اکنون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران است، بلافاصله به این اظهارات واکنش نشان داد.
رضایی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «جنگ علیه ایران تاکنون دولت آمریکا را بهکلی بههم ریخته است. اما واشینگتن همچون قماربازی درمانده دستوپا میزند. دستتان را بخوابانید! به تولید اخبار جعلی درباره مذاکرات خیالی پایان دهید.»
پیشتر، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفته بود تهران طرحی دو روزه برای بازگشایی تنگه هرمز پیشنهاد کرده است؛ طرحی که مشروط به آن است که واشینگتن محاصره خود را لغو کند و به درگیریها در جبهههای مختلف خاورمیانه پایان دهد. این خواسته شامل توقف عملیات نظامی اسرائیل در جنوب لبنان نیز میشود. بقایی افزود که پیش از هرگونه مذاکره، تحقق این دو شرط ضروری است.
بقایی با اشاره به انتخابات میاندورهای هفته گذشته آمریکا که به کنترل دموکراتها بر کنگره انجامید، گفت: «آمریکاییها باید تصمیمی واقعی و جدی بگیرند، اگر پیام مردم خود را بهدرستی درک کرده باشند.»
آمریکا همچنان محاصره را حفظ کرده است. در همین چارچوب، یک هواپیمای نظامی آمریکایی در آخر هفته گذشته به کشتی «هودا» (Huda) که با پرچم سنت کیتس حرکت میکرد، حمله کرد. این نخستین حمله از این نوع از سوی آمریکا در حدود یک ماه گذشته بود. نیروهای امارات متحده عربی ۲۲ خدمه کشتی را نجات دادند.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا اعلام کرده است که این کشور در جریان محاصره، پنج کشتی را از کار انداخته است.
علی واعظ، کارشناس مسائل ایران و معاون مدیر برنامه گروه بینالمللی بحران، گفت: «این حملات متقابل ممکن است در ظاهر شبیه درگیری محدودی به نظر برسد که بهآرامی و بهطور مداوم ادامه دارد، اما این الگو از ثبات برخوردار نیست. این وضعیت در هر لحظه میتواند تشدید شود.»
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |
|
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ -
Monday 16 November 2026
|
ايران امروز |