نوروز در سایهٔ جنگ: میان اندوه و تداوم زندگی
کاظم علمداری
 |
نوروز امسال، برای بسیاری از ایرانیان، نه با طراوت همیشگی، بلکه با اندوهی عمیق همراه است؛ اندوهی که تنها از وضعیت سیاسی یا اقتصادی ناشی نمیشود، بلکه ریشه در احساسی گستردهتر از ناامنی، فرسایش و آیندهای نامطمئن دارد. در چنین شرایطی، بحث دربارهٔ نسبت میان مداخلهٔ خارجی و سرنوشت داخلی کشور، معنایی ملموستر پیدا میکند.
کمک گرفتن از نیروی خارجی، در شرایطی که یک آلترناتیو دموکراتیکِ معتبر، سازمانیافته و دارای پایگاه اجتماعی وجود داشته باشد، میتواند—در چارچوبی محدود—علیه یک حکومت دیکتاتوری قابل بحث باشد. اما حتی در چنین حالتی نیز، این حمایت نمیتواند و نباید به تخریب زیرساختهای حیاتی جامعه بینجامد. زیرا آنچه ویران میشود، نه صرفاً ابزارهای قدرت، بلکه بنیانهای زندگی مردم است.
در غیاب یک آلترناتیو دموکراتیکِ منسجم — که امروز یکی از ضعفهای اساسی وضعیت ایران است — مداخله یا فشار خارجی، اگر به سوی تخریب زیرساختهای اقتصادی، شهری و اجتماعی سوق پیدا کند، عملاً جامعه را تضعیف میکند، نه صرفاً حکومت را. در چنین وضعیتی، هزینهٔ اصلی این تقابل را مردم عادی میپردازند؛ همان مردمی که نوروز را در خانههایی برگزار میکنند که سایهٔ نگرانی و نااطمینانی بر آنها سنگینی میکند.
نوروز غمانگیز امسال، تنها یک وضعیت احساسی نیست؛ بازتاب یک واقعیت سیاسی است: شکافی میان آرزوی تغییر و فقدان ابزارهای مؤثر برای تحقق آن. در چنین شرایطی، کشیده شدن تقابل با حکومت به تخریب زیرساختهای کشور، نه تنها کمکی به گذار دموکراتیک نمیکند، بلکه ظرفیتهای حیاتی جامعه را برای بازسازی آینده از میان میبرد.
اگر نوروز نماد «تداوم زندگی» است، این تداوم نیازمند حفظ همان زیرساختهایی است که امکان زیستن را فراهم میکنند — از اقتصاد و خدمات عمومی گرفته تا حداقلی از ثبات اجتماعی. ویران کردن این بنیانها، حتی با هدف تضعیف یک نظام سیاسی، در نهایت به تضعیف جامعهای میانجامد که قرار است حامل دموکراسی آینده باشد.
از اینرو، نوروز امسال، در کنار اندوهش، حامل یک هشدار نیز هست: گذار به دموکراسی، اگر قرار است پایدار و انسانی باشد، نمیتواند بر ویرانههای یک جامعهٔ فرسوده بنا شود. تمایز میان تضعیف قدرت سیاسی و حفظ ظرفیتهای زندگی اجتماعی، نه فقط یک انتخاب راهبردی، بلکه یک ضرورت اخلاقی است.
و شاید همین نوروزِ غمزده، ما را به سادهترین اما عمیقترین شکلِ همدلی فرا بخواند: اگر امسال نیز مانند هر سال سفرهٔ هفتسین میچینیم، شمعی هم به یاد قربانیان سالی که گذشت روشن کنیم — و آن را در میان سفره بگذاریم؛ نه فقط به نشانهٔ سوگ، بلکه به یادآوری اینکه زندگی، حتی در تاریکی، هنوز نیازمند نور است.
