باکو مانع رأی‌گیری پارلمان اسرائیل درباره یک لایحه شد

لیزا روزوفسکی / هاآرتص / ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶

یک منبع اسرائیلی به روزنامه هاآرتص گفت تصمیم دولت اسرائیل برای به‌رسمیت شناختن نسل‌کشی ارامنه که ماه گذشته تصویب شده بود، به دلیل فشار آذربایجان بر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به رأی‌گیری در کنست گذاشته نشد.

این منبع افزود نتانیاهو پس از آن‌که حکمت حاجی‌اف، مشاور رئیس‌جمهور آذربایجان الهام علی‌اف، با دفتر نخست‌وزیر تماس گرفت، رأی‌گیری‌ای را که توسط وزیر خارجه گیدئون ساعر پیش برده شده بود، متوقف کرد.

هاآرتص همچنین دریافته است که دولت اسرائیل سپس به مقام‌های آذربایجانی اطلاع داده که این موضوع از دستور کار کنست خارج شده و بنابراین در مجموعه رأی‌گیری‌هایی که اندکی پیش از تعطیلات تابستانی هفته گذشته برگزار شد، مطرح نخواهد شد.

در پاسخ به هاآرتص، دفتر ساعر این ادعا را که رأی‌گیری در نتیجه دخالت نتانیاهو لغو شده رد کرد، اما توضیح جایگزینی درباره این‌که چرا این موضوع به کنست ارائه نشد، ارائه نداد.

در بیانیه‌ای که از سوی ساعر منتشر شد آمده است: «یک تصمیم دولتی [برای به‌رسمیت شناختن نسل‌کشی] وجود دارد و این تصمیم به‌طور یکپارچه تصویب شده است. این تصمیم تغییر نخواهد کرد و این واقعیت مهم و تاریخی است.»

پایگاه خبری آذربایجانی Haqqin.az که ماه گذشته به یک روزنامه‌نگار دریافت‌کننده جایزه از رئیس‌جمهور الهام علی‌اف فروخته شد، حدود ۱۰ روز پیش مقاله‌ای منتشر کرد و مدعی شد اسرائیل «نگرانی‌های» آذربایجان را مدنظر قرار داده است.

این مقاله به نقل از منابع آگاه نوشت موضع آذربایجان به مقام‌های اسرائیلی منتقل شده و در نتیجه، این ابتکار متوقف و عملاً «دفن» شده است. همچنین ادعا شد اقداماتی برای جلوگیری از احیای این طرح در آینده انجام شده است.

ماه گذشته، دولت آذربایجان در بیانیه‌ای رسمی تصمیم اسرائیل برای به‌رسمیت شناختن نسل‌کشی ارامنه را محکوم کرد و خواستار بازنگری در آن شد.

وزارت امور خارجه آذربایجان در این بیانیه اعلام کرد این اقدام به «تحریف واقعیت‌های تاریخی مربوط به رویدادهای سال ۱۹۱۵» می‌انجامد و «یک مسئله پیچیده تاریخی را بدون مبنای حقوقی یا علمی معتبر به تصمیمی سیاسی تقلیل می‌دهد.» در ادامه آمده است چنین اقدامی به آشتی و درک متقابل کمک نمی‌کند، بلکه شکاف‌های موجود را عمیق‌تر کرده و تلاش‌ها برای دستیابی به صلح و ثبات پایدار در منطقه را تضعیف می‌کند.

در این بیانیه همچنین تأکید شده است که آذربایجان به حفظ موضعی ثابت در دفاع از حاکمیت و حقوق بین‌الملل ادامه خواهد داد.

حمایت آذربایجان از تشکیل دولت فلسطینی

با وجود آن‌که این تصمیم در نهایت به رأی‌گیری در کنست نرسید، آذربایجان هفته گذشته نشانه دیگری ارسال کرد که می‌تواند حاکی از سرد شدن روابط با اسرائیل باشد؛ زمانی که علی‌اف در کاخ خود در باکو از محمد مصطفی، نخست‌وزیر فلسطین، میزبانی کرد.

در بیانیه‌ای که از سوی ریاست‌جمهوری آذربایجان منتشر شد، بر حمایت این کشور از تشکیل دولت فلسطینی با پایتختی قدس شرقی تأکید شده و در بخشی از متن انگلیسی، از این شهر با عنوان «القدس الشریف» (به معنای «قدس مقدس»)، نام سنتی عربی اورشلیم، یاد شده است.

این بیانیه همچنین اشاره کرد که آذربایجان به کمک به فلسطینیان ادامه می‌دهد، از جمله از طریق آژانس امدادرسانی و کاریابی آوارگان فلسطینی سازمان ملل (آنروا)، و افزود که این کشور قصد دارد یک دبیرستان در کرانه باختری احداث کند.

طرحی که به تصویب دولت رسیده بود، تصریح می‌کرد که اسرائیل نسل‌کشی ارامنه در اواخر دوره امپراتوری عثمانی را به‌رسمیت بشناسد و هرگونه تلاش برای انکار، کوچک‌نمایی یا تحریف آن را محکوم کند. به گفته وزارت خارجه اسرائیل، تاکنون ۳۲ کشور در جهان به اشکال مختلف نسل‌کشی ارامنه را به‌رسمیت شناخته‌اند.

در نشست کابینه‌ای که این طرح در آن ارائه شد، ساعر استدلال کرد که این اقدام واکنشی تلافی‌جویانه علیه ترکیه نیست و گفت: «برای انجام کار درست هیچ‌گاه دیر نیست.»

در سال‌های اخیر، اسرائیل باکو را یکی از مهم‌ترین شرکای خود، چه در منطقه و چه در سطح بین‌المللی، دانسته است. در جریان جنگ میان ارمنستان و آذربایجان که حدود یک سال پیش پایان یافت، اسرائیل به آذربایجان کمک‌های تسلیحاتی ارائه کرد.

با آغاز درگیری‌ها، هاآرتص از افزایش پروازهای باری آذربایجان به پایگاه هوایی اوودا در نزدیکی ایلات خبر داد. یک تحقیق هاآرتص در سال ۲۰۲۳ نشان داد که آذربایجان از طریق اوودا تسلیحات اسرائیلی وارد می‌کند، و شبکه CNN نیز بعدتر گزارش داد که اسرائیل در جریان جنگ اخیر نیروهای ویژه‌ای را برای انجام عملیات علیه ایران به آذربایجان اعزام کرده است.

دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و حکمت حاجی‌اف، مشاور سیاسی رئیس‌جمهور آذربایجان، به درخواست‌های هاآرتص برای اظهارنظر پاسخ ندادند.

سال گذشته، نتانیاهو در یک پادکست با پاتریک بت-دیوید، بازرگان محافظه‌کار آمریکایی، به نسل‌کشی ارامنه اشاره کرد. پس از آن‌که بت-دیوید از این‌که اسرائیل به‌طور رسمی این نسل‌کشی را به‌رسمیت نشناخته ابراز تعجب کرد، نتانیاهو گفت «فکر می‌کند کنست قطعنامه‌ای در این باره تصویب کرده است.»

در واقع، کنست تاکنون به‌طور رسمی نسل‌کشی ارامنه را به‌رسمیت نشناخته است. از سال ۲۰۱۱، کنست بحث‌هایی در این‌باره برگزار کرده و کمیته‌ها هر چند سال یک‌بار این نسل‌کشی را گرامی می‌دارند. این روند در ابتدا توسط زهاوا گالئون و آریه الداد هدایت شد و از حمایت قابل توجه رووِن ریولین، رئیس وقت کنست، برخوردار بود که به‌طور غیرمعمول در مقام رسمی همبستگی خود را ابراز کرد. با این حال، این مباحث نمادین به معنای به‌رسمیت شناختن رسمی از سوی کنست نیست.

تلاش‌های پیشین برای دستیابی به شناسایی رسمی نسل‌کشی ارامنه همگی ناکام مانده‌اند. در سال ۲۰۱۸، تامار زاندبرگ، رئیس وقت حزب مرتص، پیشنهاد داد که کنست درباره این موضوع بحث و رأی‌گیری کند. ائتلاف حاکم و وزارت خارجه خواستار تعدیل ادبیات پیشنهادی شدند و عباراتی مانند «تراژدی» یا «جنایات علیه مردم ارمنی» را به جای «نسل‌کشی» پیشنهاد کردند. زاندبرگ این پیشنهاد را پس گرفت و از تضعیف آن خودداری کرد.