ترامپ در برابر دو گزینه برای پایان این جنگ

باراک راوید / آکسیوس

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در آستانه یک دوراهی سرنوشت‌ساز در جنگ با ایران قرار گرفته است؛ به‌طوری‌که مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی تنها دو سناریوی عملی برای پایان این جنگ متصور هستند:

▪️گزینه اول: پیگیری یک آتش‌بس ۱۰ روزه جدید با هدف بازگشایی تنگه هرمز.
▪️گزینه دوم: آغاز یک کارزار نظامی گسترده و مشترک با اسرائیل برای وادار کردن تهران به تسلیم.

اهمیت موضوع: ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است. اما مقام‌ها معتقدند چند روز آینده مشخص خواهد کرد که کدام مسیر در پیش گرفته می‌شود؛ در حالی که فضای چندانی برای ادامه جنگ فرسایشی و بی‌پایانی که اکنون منطقه خلیج فارس را فلج کرده، باقی نمانده است.

آخرین تحولات: دو منبع منطقه‌ای آگاه از روند میانجی‌گری به آکسیوس گفتند که قطر، مصر، پاکستان و چند میانجی منطقه‌ای دیگر، طرحی برای برقراری یک آتش‌بس ۱۰ روزه را به آمریکا و ایران ارائه کرده‌اند.

به گفته مقام‌های آمریکایی، دولت ترامپ در حال بررسی این پیشنهاد است و از اسرائیل خواسته اقداماتی انجام ندهد که فرصت دیپلماسی را از بین ببرد.

با این حال، واشنگتن همزمان خود را برای شکست احتمالی مذاکرات آماده می‌کند. ارتش آمریکا در روزهای اخیر ده‌ها جنگنده و هواپیمای سوخت‌رسان را به منطقه اعزام کرده و نیروهای لازم برای یک تشدید درگیری گسترده را گرد آورده است.

منابع اسرائیلی نیز می‌گویند ارتش اسرائیل در بالاترین سطح آماده‌باش قرار دارد و خود را برای گسترش احتمالی جنگ به یک عملیات هماهنگ و تمام‌عیار در روزهای آینده آماده می‌کند.

تصویر کلی: ده شب متوالی بمباران آمریکا نتوانسته کنترل ایران بر تنگه هرمز را در هم بشکند و همین موضوع ترامپ را بیش از پیش درگیر جنگی کرده که بارها مدعی شده بود در آن پیروز شده است.

دست‌کم سه نظامی آمریکایی در درگیری‌های ازسرگرفته‌شده کشته شده‌اند. ترامپ روز دوشنبه اعلام کرد به پنتاگون دستور داده است که ایران را بابت هر کشته آمریکایی «چندین برابر» مجازات کند.

در پی گسترش حملات ایران به کشتی‌های تجاری و زیرساخت‌های منطقه خلیج فارس، قیمت نفت در پایان هفته گذشته برای مدتی از مرز ۹۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. همچنین قیمت سوخت در آمریکا بار دیگر روندی صعودی پیدا کرده و مخالفت‌های داخلی با جنگی که از پیش نیز محبوبیتی نداشت را تشدید کرده است.

جزئیات بیشتر: میانجی‌های منطقه‌ای بار دیگر در تلاش‌اند چرخه حملات تلافی‌جویانه‌ای را متوقف کنند که با هر حمله جدید، مرگبارتر، پرهزینه‌تر و مهار آن دشوارتر می‌شود.

بر اساس این پیشنهاد جدید، درگیری‌ها متوقف خواهد شد، هر دو مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز بازگشایی می‌شود و به واشنگتن و تهران فرصت داده خواهد شد تا تفاهم‌نامه (MOU) رو به فروپاشی خود را نجات دهند.

یکی از منابع منطقه‌ای گفت: «ما به آمریکا و ایران گفته‌ایم که پیشنهاد ما یک دوره تنش‌زدایی و آرام‌سازی اوضاع است.»

وضعیت کنونی: نه ترامپ و نه ایران تاکنون این پیشنهاد را نپذیرفته‌اند و به نظر می‌رسد هر دو طرف پیش از تعهد به آتش‌بس، مصمم هستند از طریق حملات بیشتر، اهرم فشار خود را تقویت کنند.

در همین حال، حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن محاصره دریایی بنادر عربستان سعودی را اعلام کرده‌اند و جبهه جدیدی را علیه زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای کشتیرانی منطقه خلیج فارس گشوده‌اند.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز هشدار داده است که اسرائیل به هرگونه حمله ایران با حملات گسترده پاسخ خواهد داد؛ موضوعی که خطر گسترش جنگ از خلیج فارس تا دریای سرخ و اسرائیل را افزایش می‌دهد.

پشت پرده: منابع منطقه‌ای می‌گویند میانجی‌ها در تلاش‌اند بر پایه طرحی که ۱۱ ژوئیه در مسقط و با حضور عمان، ایران و قطر مورد بحث قرار گرفت، پیش بروند. در آن نشست، آمریکا از تهران خواسته بود به‌طور علنی متعهد شود که تنگه هرمز را باز نگه خواهد داشت.

آن مذاکرات بدون دستیابی به توافق پایان یافت و ایران اندکی بعد به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز حمله کرد؛ اقدامی که به آغاز کارزار بمباران آمریکا منجر شد؛ کارزاری که از آن زمان تاکنون هر شب ادامه داشته است.

بر اساس این طرح، هر دو مسیر کشتیرانی تنگه هرمز به‌طور کامل بازگشایی خواهد شد: مسیر جنوبی که از آب‌های عمان عبور می‌کند و از حملات ایران مصون خواهد بود، و مسیر شمالی که از آب‌های ایران می‌گذرد و از محاصره آمریکا در امان خواهد ماند.

در طول آتش‌بس ۱۰ روزه، آمریکا و ایران درباره یک سازوکار بلندمدت برای عبور و مرور از تنگه هرمز مذاکره خواهند کرد.

به گفته یکی از منابع منطقه‌ای، یکی از گزینه‌ها این است که به ایران اجازه داده شود در ازای تأمین امنیت دریایی، حفاظت زیست‌محیطی و سایر خدمات مرتبط، «هزینه‌های خدماتی معقول» دریافت کند.

این منبع به تنگه مالاکا اشاره کرد؛ جایی که مالزی، اندونزی و سنگاپور به جای دریافت عوارض عمومی عبور، برای خدمات مشخص از کشتی‌ها هزینه دریافت می‌کنند و می‌تواند الگویی برای این طرح باشد.

ایده دیگری نیز مطرح شده که بر اساس آن، این هزینه‌ها به صندوقی مشترک واریز شود که با مشارکت سازمان بین‌المللی دریانوردی اداره خواهد شد.

از جمله مقام‌هایی که در روند میانجی‌گری مشارکت دارند می‌توان به محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، علی الثوادی، نماینده ویژه قطر، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، و بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان اشاره کرد.

نکته قابل توجه: یکی از منابع منطقه‌ای گفت تلاش‌ها برای دستیابی به آتش‌بس روز شنبه در حال پیشرفت بود، اما حمله موشکی ایران به اردن که دست‌کم دو نظامی آمریکایی را کشت، باعث شد واشنگتن از مواضع خود عقب‌نشینی کند.

یک مقام ارشد آمریکایی تأیید کرد که گفت‌وگوها همچنان ادامه دارد، اما افزود ترامپ هنوز مرحله پاسخ‌گویی تلافی‌جویانه خود را به پایان نرسانده است.

این مقام به آکسیوس گفت: «رئیس‌جمهور بر این موضوع متمرکز است که ایران را بابت نقض تفاهم‌نامه و ادامه اقدامات تروریستی‌اش در تنگه هرمز وادار به پرداخت هزینه کند.»

او افزود: «علاوه بر این، رئیس‌جمهور ایران را بابت کشته شدن اخیر نظامیان آمریکایی نیز مجازات خواهد کرد. این ضربات ویرانگر تا زمانی که رئیس‌جمهور تشخیص دهد ادامه خواهد یافت.»

اظهارات طرف‌ها: اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه تأیید کرد که میانجی‌ها در حال تلاش برای جلوگیری از تشدید بیشتر تنش‌ها هستند.

بقایی در یک نشست خبری گفت: «پیشنهادهایی که از طریق میانجی‌ها به ما منتقل شده دریافت کرده‌ایم، اما در این مرحله ترجیح می‌دهم درباره جزئیات آن‌ها صحبت نکنم.»

او افزود که نیروهای مسلح ایران به «پاسخ قاطع» ادامه خواهند داد و «منشأ تجاوز آمریکا» را در هم خواهند کوبید.

آنچه باید زیر نظر داشت: هنوز مشخص نیست که آیا ترامپ به‌طور کامل در جریان جزئیات چارچوب آتش‌بس قرار گرفته است یا خیر، و همچنین معلوم نیست آیا او حاضر خواهد شد بدون وجود مسیری روشن برای دستیابی به یک توافق پایدار، بار دیگر با آتش‌بسی موقت موافقت کند یا نه.

رئیس‌جمهور آمریکا پس از فروپاشی آتش‌بس، بارها نارضایتی عمیق خود از تهران را ابراز کرده و رهبران ایران را «افرادی بیمار» خوانده و مذاکرات بیشتر را نیز «اتلاف وقت» توصیف کرده است.

یکی از منابع منطقه‌ای گفت کاخ سفید ممکن است پیش از آنکه این پیشنهاد را به‌طور جدی بررسی کند، برای چند روز دیگر نیز به بمباران ایران ادامه دهد تا کشته شدن نظامیان آمریکایی در اردن را تلافی کند.

جمع‌بندی: یکی از منابع منطقه‌ای گفت: «ما در تلاش هستیم به یک راه‌حل پایدار دست پیدا کنیم. ایرانی‌ها نمی‌توانند شرایط را دیکته کنند، اما در عین حال نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت.»