ما شرکای جرم

«مردم زیر سلطهٔ سیاستمداران فاسد، چپاولگر و جنایتکار قربانی نیستند؛ شریک جرم‌اند.» (جرج اورول)

ماکس وبر، جامعه‌شناس و نظریه‌پرداز، در بحبوحهٔ جنگ جهانی اول به‌شدت از سیاست‌های آلمان و ناتوانی رهبران وقت در مدیریت بحران خشمگین بود. وی در فقدان رهبری کاریزماتیک و قاطع، معتقد بود جامعهٔ آلمان در آن مقطع به‌شدت به یک سیاستمدار مستقل، عمل‌گرا و عاقل نیاز دارد؛ کسی که بتواند «دست خود را روی فرمان تاریخ بگذارد».

وبر دوستش فردریش نائومان، سیاستمدار و متفکر لیبرال را به عنوان یکی از معدود رهبران سیاسی آلمان می‌دید که واقعاً برای دوران مدرن، مسائل کارگری و سیاست‌های امپراتوری دغدغه داشت. بنابراین، وجود او برای بسیج توده‌ها و درک الزامات سیاست توده‌ای ضروری بود. با این حال، از نظر وبر، نائومان فاقد قاطعیت، ارادهٔ پولادین برای رهبری و ایستادگی بر اصول در بحران‌های سیاسی بود. وبر او را شخصیتی می‌دانست که به «جای رهبری قاطع، بیشتر درگیر تاکتیک‌های روزمره و سازش‌های سیاسی می‌شود.» این جمله انعکاس‌دهندهٔ نقد وبر به خلأ رهبران کاریزماتیک و مسئولیت‌پذیر در آلمانِ پیش از جنگ جهانی اول و دوران امپراتوری بود.

وبر در نوامبر ۱۹۱۵، در یکی از نامه‌هایش به فریدریش نائومان از جمله نوشت: «حتی یک دولت‌مرد وجود ندارد که بتواند اوضاع را مدیریت کند! و فکر کن مردی که وجودش ضروری است، اما وجود ندارد».

یأس و دل‌نگرانی وبر نشان‌دهندهٔ تناقض درونی شخصیت و جایگاه نائومان در صحنهٔ سیاسی آلمان بود و بیانگر تأسف عمیق وی در فقدان چنین شخصیتی در رأس قدرت؛ مردی ضروری برای نجات کشور که در واقعیتِ میدانِ سیاستِ آن روز آلمان غایب بود.

«انسان‌هایی که فکر نمی‌کنند مانند خواب‌گردها هستند.» (هانا آرنت)

جنگ هشت‌سالهٔ ایران و عراق در پیش چشم ما اتفاق افتاد؛ جنگی که بعد از فراخوان روح‌الله خمینی برای سرنگونی «رژیم بعثی صدام» و برای «صدور انقلاب» درگرفت و ۶۴۵ میلیارد دلار (توجه کنید: ۶۴۵,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار نه تومان از نفس افتاده) خسارت مالی، ۱۰۵,۰۰۰ تا ۳۷۵,۰۰۰ نفر کشته (تعداد زیادی «سرباز کودک»)، ۴۰۰,۰۰۰ نفر مجروح و ۵۵,۴۳۸ نفر اسیر هزینه برداشت. رژیمی که این جنگ را راه انداخته بود، غیرت میهن‌پرستی ما را تحریک کرد تا ما به عنوان «دفاع مقدس»، کودکان و نوجوانان خود را برای اشغال کشور همسایه، گسترش اسلام سیاسی و مین‌روبی میدان‌های مرگ بفرستیم.

ما این جنگ مرگبار و ویرانگر را به اوراق تاریخ سپردیم و دوباره به خواب‌گردی خود غلتیدیم.

در جنگ دوازده‌روزه که پیامد آموزش، تجهیز، تسلیح و آماده‌سازی بازوهای اختاپوسی جنگ‌افروز برای محو قوم یهود و ایجاد تنش در سطح منطقه و جهان و اجاره کردن گانگسترهای بین‌المللی برای خرابکاری و ترور توسط ج.ا. بود، علاوه بر انسان‌هایی که قربانی شدند و زیرساخت‌ها و مناطق مسکونی که تخریب شدند، ۶.۶ میلیارد دلار فقط هزینهٔ موشک‌هایی شد که بیشترشان رهگیری شدند یا در بیابان‌ها و صحراها افتادند، و آن‌هایی که به خاک «دشمن صهیونی» رسیدند، مدرسه و بیمارستان و مناطق مسکونی را تخریب کردند.

این بار هم به «عرق ملی و میهن‌پرستی» ما تلنگری خورد و به مصاحبه‌ها، مناظره‌ها و «تحلیل»ها پرداختیم؛ و هرچند به تعارف می‌گفتیم که پیش‌گویی مال پیغمبران است، اما پیش‌بینی پیامبرگونه کردیم و به نتایجی رسیدیم: «ترامپ بعد از پیروزی کودتا در ونزوئلا، در پی تصاحب نفت ایران است.» یا «اسرائیل در این جنگ می‌خواهد ایران را تضعیف و تجزیه کند.»

هنوز بار سنگین جنگ ۱۲ روزه بر دوش مردم مستأصل سنگینی می‌کرد که «دی‌ماه خونین» اتفاق افتاد. ما شاهد بودیم که حکومت خودی، ده‌ها هزار از شهروندان معترض به نیم قرن بیداد را در ۴۸ ساعت کشت و مثله کرد و برای تحویل جسدها به خانواده‌هایشان پول دست‌مریزاد گرفت. ما انبوه کیسه‌های سیاه را دیدیم که در داخل آن انسان‌هایی خفته بودند که یکی دو روز قبل به امید آزادی از یوغ بندگی به خیابان‌ها آمده بودند، اما ضربات این ناقوس دهشتناک این بار هم نتوانست ما را از خواب‌گردی دیرینه‌مان بیدار کند.

ماشین اعدام این رژیم که از همان روزهای نخست اقامت امام در مدرسهٔ رفاه فعال شد، هنوز هم بعد از گذر نزدیک به نیم قرن، از اعدام جان‌های شیفته باز نایستاده است، اما ما نتوانستیم و یا نخواستیم توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی، کشتار جمعی دی‌ماه و هولوکاست بازار رشت را به مسئله‌ای جدی، مطالبهٔ ملی و فراخوانی جهانی مثل «قانون قیصر» (Caesar Act) (*) بدل کنیم.

در نهم اسفند ۱۴۰۴، پنجاه روز بعد از کشتار گستردهٔ دی‌ماه، در حالی که جامعه هم‌چنان درگیر خشم و اندوه ناشی از سرکوب بی‌سابقه بود، جنگی دیگر درگرفت. این جنگ یکی از پرمخاطره‌ترین رویارویی‌های نظامی قرن بیست‌‌و‌یکم در خاورمیانه ارزیابی ‌شد.

در همان ساعات اولیه، با هدف قرار گرفتن اقامتگاه علی خامنه‌ای و تأیید مرگ او، همراه با فرماندهان رده‌بالا و میانی و برخی افراد مؤثر در تصمیم‌گیری‌های کلان ساختار نظامی و سیاسی، رژیم وارد شکست و درماندگی بی‌سابقه‌ای شد.

در طول ۳۹ روز نبرد فرسایشی، جنگنده‌های آمریکایی و اسرائیلی، ۱۳,۰۰۰ هدف را در ایران مورد حمله قرار دادند. از این تعداد، بیش از ۴ هزار هدف راهبردی در سراسر خاک ایران در هم کوبیده شدند؛ از بیابان‌های نطنز و فردو تا تأسیسات موشکی سپاه در غرب کشور و بنادر حیاتی خلیج فارس، زیر بارانی از بمب‌های سنگین آسیب‌های جدی دیدند.

طبق آمارهای تأییدشدهٔ میدانی و با استناد به آمار گردآوری‌شده توسط هه‌نگاو، در جریان جنگ اخیر دست‌کم ۷ هزار و ۶۵۰ نفر کشته شدند؛ هزار و ۳۰ نفر از آن‌ها شهروندان غیرنظامی بودند.

کارشناسان تخمین می‌زنند که این جنگ حدود ۲۷۰ میلیارد دلار به زیرساخت‌ها و اقتصاد ایران خسارت وارد کرد.

در فقدان سازمان‌دهی و تمهیدات راهبردی از سوی دیاسپورا و «اپوزیسیون»، آسیب‌های انسانی و مالی این جنگ هم مثل دفعات قبل به اوراق تاریخ سپرده شد.

در کنار این همه جانِ انسان‌هایی که در راه تحقق امپراتوری شیعی از زندگی رخت بربستند، چندین نسل سوختند و آمال و امیدهایی که هرگز محقق نشدند، تخریب سرزمینی در اثر جنگ‌ها یا بی‌توجهی حکومت آخرالزمانی، می‌توان میلیاردها دلار پولی را که برای سایت‌های هسته‌ای (که در یکی دو ساعت در جنگ دوازده‌روزه در زیر زمین مدفون شدند)، موشک‌ها و پهپادهایی که قرار بود در مقابل حملات «دشمن» بازدارندگی ایجاد کنند (اما در طول جنگ حتی یک جنگندهٔ «دشمن» را نتوانستند ساقط کنند)، میلیاردها دلار که برای «محور مقاومت» هزینه شد تا با تنش در منطقه و ترور در سراسر جهان به گسترش اسلام سیاسی یاری رسانند و... را هم اضافه کرد.

«مردی ضروری»

یک مرد شجاع بهتر از یک لشکر ترسوست(یک ضرب‌المثل)

از تأسف و شگفتی تلخ ماکس وبر در شرایط آلمانِ درگیر یک جنگ ویرانگر، یکصد و یازده سال می‌گذرد. با گذشت این سال‌های بیش از یک قرن، وضعیت کنونی ما یادآور آن روزهای آلمان است، اما بسی نومیدکننده‌تر و تلخ‌تر: «مردم زیر سلطهٔ سیاستمداران فاسد، چپاولگر و جنایتکار»، سرزمینی سوخته، و «مردی که وجودش ضروری است، اما وجود ندارد».

در این انفعال و «خواب‌گردیِ» ما دیاسپورا و «اپوزیسیون» و «در فقدان رهبری کاریزماتیک و قاطع»، به نظر می‌رسد یک مرد ظهور کرده است تا «دست خود را روی فرمان تاریخ بگذارد»: محمدباقر قالیباف؛ مردی که در فضای گفتمان «دیکتاتور مسلح و مصلح» سال‌ها قبل گفته بود: «من رضاخان حزب‌اللهی‌ها هستم.»

ما از تصمیم‌هایی که بعد از جنگ ۳۹ روزه در چارچوب مذاکرات محرمانه و پشت درهای بسته و در حلقهٔ محدود قدرت گرفته می‌شود آگاه نیستیم، اما کارنامهٔ این نظامی سابق و سیاستمدار فعلی، شناخت نسبتاً روشنی را در معرض دید ما می‌گذارد.

محمدباقر قالیباف دارای مدرک دکترا در رشتهٔ جغرافیای سیاسی است، دورهٔ خلبانی هواپیمای ایرباس را در فرانسه گذراند، در سال ۱۳۶۱ به فرماندهی تیپ ۲۱ امام رضا منصوب شد و سپس به فرماندهی لشکر ۵ نصر خراسان در جنگ ایران و عراق ارتقاء یافت. قالیباف در شهریور ۱۳۸۴ به‌عنوان شهردار تهران انتخاب شد. او چهار بار نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری شد و هربار از رقبای خود شکست خورد. او از سال ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده و از سال ۱۳۹۹، به عنوان ششمین رئیس مجلس شورای اسلامی منصوب شده است.

قالیباف در جریان جنگ ۳۹ روزه جان سالم به در برد و پس از کشته‌شدن شماری از مقامات ارشد، به یکی از چهره‌های تصمیم‌گیر نظام بدل شد.

قالیباف از شخصیت‌های برجستهٔ متهم به فساد در حلقهٔ دولت‌مردان نظام است و نام او با پرونده‌های بزرگ فساد اقتصادی گره خورده است. او در شهریور ۱۳۹۵ به‌دنبال افشای گزارش سازمان بازرسی کل کشور پیرامون واگذاری املاک شهرداری با تخفیف گسترده به افراد و تعاونی‌های حامی خود، به فساد گسترده متهم شد.

از جمله اتهامات فساد قالیباف، املاک نجومی، تخلف‌های مالی سال ۱۳۹۳، قرارداد صوری برای تأمین هزینهٔ تبلیغات انتخاباتی، پرداخت رشوه، پروندهٔ عیسی شریفی (معاون وی در هلدینگ یاس) و استخدام گستردهٔ خودی‌ها در آستانهٔ انتخابات است. سفر خانوادهٔ قالیباف به ترکیه برای خرید سیسمونی کودک نیز در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای داشت.

در یک فایل صوتی، قالیباف به حوادث کوی دانشگاه در سال ۱۳۸۲ اشاره می‌کند. او در این فایل می‌گوید در جلسهٔ شورای امنیت کشور، با لحنی تند تهدید کرده است که «دانشجوها را لوله می‌کند» و توانسته از شورای امنیت مجوز ورود به کوی دانشگاه و مجوز تیراندازی بگیرد.

سردار دکتر محمدباقر قالیباف، خلبان و عضو هیئت علمی و دانشیار گروه جغرافیای سیاسی دانشکدهٔ جغرافیای دانشگاه تهران، بارها و در مناسبت‌های مختلف به لوله کردن دانشجویان اشاره کرده و از آن به عنوان یکی از افتخارات خود در سرکوب معترضین یاد کرده است.

قالیباف و قاسم سلیمانی، ۲۳ شهریور ۱۳۹۲

قالیباف پس از ثبت‌نام در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ سخنان جنجالی دیگری در مورد اعتراضات ۱۸ تیر ۱۳۷۸ بیان داشت: «حادثهٔ سال ۷۸ که در کوی دانشگاه اتفاق افتاد، آن نامه‌ای را که نوشته شد، من نوشتم (نامهٔ تهدیدآمیز فرماندهان سپاه به رئیس‌جمهور وقت، محمد خاتمی برای جمع کردن خیابان از معترضین). بنده و آقای سلیمانی. بنده فرمانده نیروی هوایی سپاه بودم. عکس من الان روی موتور ۱۰۰۰ با چوب هست. ایستادم کف خیابان که کف خیابان را جمع کنم. آن جایی که لازم باشد بیاییم کف خیابان و چوب بزنیم، جزو چوب‌زن‌ها هستیم. افتخار هم می‌کنیم. نگاه نکردم که من، سردار و فرمانده نیروی هوایی هستم و تو را چه به کف خیابان؟»

فساد، رانت‌خواری، ارتشا و پنهان‌کاری، همزاد حکومتی است که نزدیک به نیم قرن دارایی‌های ملی را به سرقت برده است، اما در این میان نام محمدباقر قالیباف، اولین «سردار شهردار» پایتخت و اولین «سردار رئیس مجلس» بیش از همه به دلیل تعدد ابرپرونده‌های تخلف و رانت در افکار عمومی و رسانه‌ها با مفاهیم فساد اقتصادی پیوند خورده است.

پروندهٔ فساد اقتصادی سردار قالیباف در شهرداری تهران و افتخارات سرکوبگرانهٔ وی به عنوان فرمانده نیروی هوایی سپاه، پربرگ‌تر از آن است که در اینجا بتوان همه را ورق زد؛ شاید در فرصتی دیگر.

چه باید کرد؟

فقدان آلترناتیو کارآمد و نقش‌آفرین در این بزنگاه سرنوشت‌ساز میهن ما، به باوری عمومی و مقوله‌ای تکراری بدل شده است. هم‌چنین در نبود یک جبهه (ائتلاف، اتحاد، هم‌گرایی، سازمان‌دهی دولت موقت، تدوین پیش‌نویس قانون اساسی، تلاش برای جلب نظر سازمان ملل، جلب اعتماد افکار عمومی داخلی و خارجی جهت برگزاری رفراندوم برای تغییر حکومتی سرکوب‌گر) و در شرایط «مردی که وجودش ضروری است، اما وجود ندارد»، ظاهراً به‌رغم جنگ قدرت و شکاف در لایه‌های تصمیم‌ساز حکومتی، قرعهٔ فال به نام سردار قالیباف افتاده است.

من، یکی از جمع دیاسپورا و «اپوزیسیون» ج.ا. با نگاهی به ۴۸ سال کارنامهٔ صدها کانون‌ «حقوق بشری، دفاع از دموکراسی، دفاع از دموکراسی‌ها، کانون زنان ایرانی، جریان‌شناسی فمینیسم ایرانی، شبکهٔ فراگیر زن، زندگی، آزادی، دفاع از حق و حقوق جنسی و جنسیتی، دفاع از حق و حقوق اقلیت‌های قومی، مذهبی و زبانی، شورای گذار، اتحاد علیه ایران هسته‌ای، سامانهٔ پرسروصدای پادشاهی‌خواهی و...» امید و پاسخی به پرسش مهم «چه باید کرد؟» ندارم. تجربهٔ سال‌های گذشته هم نشان می‌دهد که تحلیل‌ها و پیش‌‌بینی‌های رایج از جنس «پسا و پیشا» هم فرضیه‌هایی بوده‌اند که پا در واقعیت زمینی نداشته‌اند.

از سوی دیگر، چون نگران آیندهٔ میهن و هم‌میهنانم هستم، ناگزیر با خود زمزمه می‌کنم که: «شهر خالی‌ست ز عشاق، بود کز طرفی / مردی از خویش برون آید و کاری بکند؟» سردار خلبان معروف به «قالیباف لوله‌پیچ»؟

می‌گویند: «سیاست با خلأ میانه‌ای ندارد.» سیاست امرِ مناسبات و روابط فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و روانی انسان‌ها در یک جامعه است. بنابراین، آنجا که انسان‌ها می‌زیند، سیاست هم جاری‌ست. در فقدان سیاستِ مسئولیت‌پذیر، پاسخگوی خردمند و حافظ زبان، فهم و منافع مشترک، لاجرم سیاستِ منجی «مسلح مصلح» جای خالی را پر می‌کند.

———
* قانون سزار برای حفاظت از غیرنظامیان سوریه مصوب ۲۰۱۹، قانونی آمریکایی بود که حکومت سابق سوریه، از جمله رئیس‌جمهور آن، بشار اسد را به دلیل جنایت جنگی علیه مردم سوریه تحریم کرد. این قانون در دسامبر ۲۰۱۹ توسط دونالد ترامپ به امضا رسید و از ۱۷ ژوئن ۲۰۲۰، لازم‌الاجرا شد.
سزار (اسم مستعار)، عکاس زندان‌های سوریه بود که تصاویر نزدیک به ۵۰ هزار زندانی سوری را که در میانهٔ جنبش بهار عربی توسط رژیم اسد دستگیر و در زندان‌های سوریه محبوس شدند و بر اثر انواع شکنجه‌ها جانشان را از دست دادند، با خود از سوریه خارج کرد تا در معرض دید جهانیان قرار دهد. دولت آمریکا اسم تحریم‌های اعمالی علیه بشار اسد را به احترام این عکاس سوری و تمامی افرادی که در زندان‌های سوریه جانشان را از دست داده بودند، قانون سزار یا قیصر نام‌گذاری کرد.

۲۶ ژوئیه ۲۰۲۶ / ۵ تیر ۱۴۰۵