توافق عراق و سوریه برای احیای خط لوله انتقال نفت

کایل فیتزجرالد / نشنال نیوز / ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶

عراق و سوریه روز جمعه توافقنامه‌ای با حمایت آمریکا را برای احیای یک خط لوله انتقال نفت خام امضا کردند، در شرایطی که واشنگتن به دنبال راه‌هایی برای دور زدن تنگه هرمز است.

وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد که خط لوله کرکوک-بانیاس پس از تکمیل، در فاز نخست روزانه دو میلیون بشکه نفت خام تولید خواهد کرد. این خط لوله از زمان آسیب دیدن در جریان حمله به رهبری آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، تا حد زیادی غیرفعال بوده است.

توافق روز جمعه در جریان یک نشست تجاری در اتاق بازرگانی آمریکا امضا شد، جایی که بغداد و واشنگتن در حال تقویت روابط سرمایه‌گذاری هستند. به گفته اتاق بازرگانی، بیش از ۵۰ توافق اولیه، قرارداد و مشارکت به ارزش بیش از ۶۰ میلیارد دلار امضا شد. بخش عمده این توافقات در حوزه انرژی است.

علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق گفت که کشورش سال‌های جنگ را پشت سر می‌گذارد و وارد سال «سازندگی» می‌شود.

او گفت: «اینها فقط کاغذ نیستند، میوه این سفر هستند.» این نشست، نقطه اوج نخستین سفر رسمی رهبر جدید عراق به واشنگتن بود، جایی که او تلاش کرد روابط عراق و آمریکا را به سمت تجارت سوق دهد.

شرکت نفتی آمریکایی شورون نیز اعلام کرد که به کنسرسیومی با شرکت تی‌آی کپیتال و شرکت یو‌سی‌سی هولدینگ قطر برای بازسازی این خط لوله خواهد پیوست. این خط لوله از میادین نفتی عراق در نزدیکی کرکوک تا بندری در ساحل غربی سوریه امتداد خواهد داشت. کشورهای حاشیه خلیج فارس از زمان آغاز جنگ منطقه‌ای در ۲۸ فوریه که از آن زمان ایران عملاً تنگه را مسدود کرده، به دنبال جایگزین‌هایی برای این تنگه بوده‌اند.

پیش از آغاز درگیری، حدود یک پنجم از منابع انرژی جهان از این تنگه عبور می‌کرد. داده‌های شرکت کپلر نشان داد که تردد نفتکش‌ها پس از از سرگیری حملات در این آبراه در ماه جاری، کاهش یافته است.

تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور عراق و سوریه، گفت که موقعیت جغرافیایی عراق فرصتی استراتژیک برای کاهش تسلط ایران بر عرضه جهانی انرژی است. او با اشاره به پتانسیل اتصال عراق به آسیای مرکزی و اروپا گفت: «آنچه اتفاق افتاده، یک بازآرایی درخشان در ائتلاف‌های امنیتی و استراتژیک در منطقه است.»

برای عراق، منافع این قراردادها دوگانه است؛ این قراردادها نشانه تعمیق روابط سرمایه‌گذاری با آمریکا هستند، اما همچنین گام‌هایی در جهت احیای بخش انرژی محسوب می‌شوند که در اثر جنگ ایران آسیب دیده است.

صادرات نفت خام سهم قابل توجهی از اقتصاد عراق را تشکیل می‌دهد. حدود ۹۰ درصد از تولید آن پیش از درگیری از این آبراه عبور می‌کرد. بر اساس داده‌های اوپک، تولید نفت این کشور از ۴.۲ میلیون بشکه در روز در ماه فوریه، یعنی پیش از بسته شدن مؤثر تنگه توسط تهران، به ۱.۴۵ میلیون بشکه در روز در ماه مه کاهش یافته است.

موانع جدی برای بازسازی خط لوله کرکوک-بانیاس همچنان باقی است. تکمیل این پروژه احتمالاً سال‌ها طول خواهد کشید و با چالش‌های امنیتی و لجستیکی خاص خود همراه خواهد بود.

کریستین رونزی، تحلیلگر خاورمیانه و شمال آفریقا در شبکه رین، گفت که بعید است در ماه‌های آینده گشایش اقتصادی برای عراق حاصل شود. او گفت: «در نتیجه، عراق در آینده قابل پیش‌بینی همچنان به شدت به تنگه هرمز وابسته خواهد ماند.»

شکل‌گیری قراردادها

مجموعه امضاهای روز جمعه، نقطه اوج سفر یک هفته‌ای آقای الزیدی به آمریکا بود که روز پنج‌شنبه هیئتی را به هیوستون در ایالت تگزاس هدایت کرد.

پس از آن مذاکرات، شرکت شورون دو قرارداد نفتی برای توسعه بیشتر میادین نفتی غرب قرنه ۲ و ناصریه در عراق امضا کرد.

شرکت کونوکوفیلیپس توافق کرد که ۴۲ درصد از سهام شرکت بی‌پی انرژی کمپانی آو کرکوک لیمیتد را برای توسعه چهار میدان نفتی تولیدی در شمال عراق خریداری کند. میدان کرکوک در حال حاضر حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز تولید می‌کند.

این توافق بیش از سه میلیارد بشکه معادل نفتی را در گنبدهای بابا و آوانه میدان نفتی کرکوک و میادین بای حسن، جمبور و خباز پوشش می‌دهد.

مگ اونیل، مدیرعامل شرکت بی‌پی گفت: «از نظر منابع، پتانسیل فوق‌العاده‌ای است، اما به امنیت انرژی عراق کمک می‌کند. به امنیت جهانی انرژی کمک می‌کند.»

عراق همچنین توافقنامه‌ای رسمی با شرکت استارلینک متعلق به ایلان ماسک برای فعالیت رسمی در این کشور امضا کرد.

تغییر شکل روابط

آقای الزیدی در ماه مه پس از آنکه به عنوان نامزد سازش مطرح شد، زمانی که واشنگتن نامزد قبلی، نوری المالکی، نخست‌وزیر سابق را رد کرد، به عنوان نخست‌وزیر سوگند یاد کرد.

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا گفت که قراردادهای روز جمعه «نمایش‌های ملموسی» از اعتماد متقابل آمریکا و عراق هستند.

او افزود: «آنها نشان می‌دهند که آینده روابط دوجانبه آمریکا و عراق به کدام سمت می‌رود؛ به سوی روابط تجاری عمیق‌تر، همکاری اقتصادی بیشتر و شراکت قوی‌تر که برای هر دو کشور ما ارزشمند است.»

با وجود کسب حمایت آمریکا، آقای الزیدی با موانع خاص خود روبرو است. عراق همچنان روابط اقتصادی و امنیتی نزدیکی با ایران دارد و او هفته گذشته در مراسم تشییع رهبر سابق، آیت‌الله علی خامنه‌ای شرکت کرد.

نخست‌وزیر در دیدار این هفته خود با آقای ترامپ در کاخ سفید امتیازاتی را ارائه کرد، از جمله تأکید مجدد بر وعده خود برای خلع سلاح گروه‌های شبه‌نظامی.

خانم رونزی گفت: «اگر شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران به طور عمیق‌تری در درگیری ایران درگیر شوند و حملات گسترده خود را در سراسر منطقه و علیه منافع آمریکا از سر بگیرند، این فشار بیشتر تشدید خواهد شد.»

آمریکا دسترسی دلاری به عراق را در ماه جاری، چند ماه پس از تعلیق محموله‌ها برای فشار بر بغداد جهت تشکیل دولت جدید بدون نفوذ ایران، از سر گرفت. آمریکا کنترل درآمدهای نفتی عراق را که در حسابی در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود، در اختیار دارد.