نگرانی پاکستان از کشیده شدن به درگیری آمریکا و ایران

ریک نواک، مبشر بخاری و آصف شهزاد
خبرگزاری رویترز / ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶

حملات این هفته حوثی‌های همسو با ایران در یمن به عربستان سعودی، موجب نگرانی و نارضایتی پاکستان شده و این خطر را ایجاد کرده است که اسلام‌آباد نیز به این منازعه کشیده شود؛ موضوعی که می‌تواند هرگونه نقش آینده پاکستان به‌عنوان میانجی میان ایالات متحده و ایران را با پیچیدگی‌های جدی روبه‌رو کند.

پاکستانِ مجهز به سلاح هسته‌ای که ماه گذشته در دستیابی به توافقی موقت در جنگ میان واشنگتن و تهران نقش میانجی را ایفا کرد، سال گذشته توافقنامه دفاع متقابل با عربستان سعودی امضا کرد. همچنین هزاران نیروی نظامی پاکستانی به همراه یک اسکادران جنگنده در عربستان مستقر شده‌اند.

پاکستان پیش‌تر نیز نسبت به حملات موشکی ایران به عربستان سعودی در اوایل سال جاری ابراز خشم کرده بود، اما تحلیلگران منطقه‌ای و مقام‌های پاکستانی می‌گویند حملات این هفته، سطح نارضایتی اسلام‌آباد از ایران را به مرحله‌ای تازه رسانده است؛ زیرا احتمال آغاز دور جدیدی از درگیری میان عربستان و حوثی‌ها را افزایش داده است.

حوثی‌ها پس از آنکه عربستان را به بمباران فرودگاهی تحت کنترل خود در روز دوشنبه متهم کردند، چند موشک به سمت عربستان شلیک کردند. این تبادل آتش فرامرزی آتش‌بس چهار ساله را نقض کرد، اما تاکنون به همان یک مورد محدود مانده است.

یک مقام پاکستانی به خبرگزاری رویترز گفت: «عالی‌ترین مقام‌های سیاسی و نظامی ما در بالاترین سطح به ایران اعلام کرده‌اند که حمله به عربستان سعودی، حمله به پاکستان تلقی می‌شود. این خط قرمز ماست.»

این منبع و دیگر مقام‌های پاکستانی که برای تهیه این گزارش با رویترز گفت‌وگو کرده‌اند، به دلیل نداشتن مجوز برای اظهارنظر علنی، به شرط ناشناس ماندن سخن گفته‌اند.

محمد امیر رانا، تحلیلگر امنیتی پاکستانی، گفت: «پاکستان انتظار نداشت تنش‌ها تا این اندازه و با چنین سرعتی افزایش یابد.»

به نظر می‌رسد ریشه نارضایتی اسلام‌آباد در نگرانی فزاینده از این باشد که ورود حوثی‌ها به بحران، بیش از حملات موشکی ایران در اوایل سال جاری، احتمال کشیده شدن پاکستان به درگیری را افزایش می‌دهد. به گفته دو مقام پاکستانی، نیروهای نظامی این کشور در نزدیکی مرز عربستان با یمن مستقر هستند و همین موضوع آنها را بیش از پیش در معرض پیامدهای مستقیم هرگونه درگیری قرار می‌دهد.

همچنین در اسلام‌آباد نگرانی‌هایی وجود دارد که تشدید تنش‌ها از سوی حوثی‌ها، امنیت کشتیرانی در دریای سرخ را مختل کند؛ مسیر مهمی برای تجارت که پاکستان و بسیاری از کشورهای دیگر به آن وابسته‌اند. گسترش درگیری در این منطقه ممکن است مهار آن را دشوارتر کرده و منافع عربستان را به گونه‌ای هدف قرار دهد که پاکستان بر اساس مفاد پیمان دفاع متقابل خود ناچار به مداخله نظامی شود.

غلام مصطفی، ژنرال بازنشسته ارتش پاکستان، گفت: «در حال حاضر، رهبران ارشد پاکستان همچنان در تلاش برای آرام کردن همه طرف‌های ذی‌نفع هستند.» اما او هشدار داد که اگر «حوثی‌ها دامنه حملات خود در عربستان سعودی را گسترش دهند»، این وضعیت ممکن است تغییر کند.

نگرانی‌های رو به افزایش

تنش‌های این هفته میان حوثی‌های یمن و عربستان سعودی، نگرانی‌های گسترده‌تری را در اسلام‌آباد درباره ایران برانگیخته است.

دو مقام دولتی پاکستان گفتند شکاف‌های فزاینده در میان رهبران ایران با نگرانی در اسلام‌آباد دنبال می‌شود.

به گفته این مقام‌ها، دیدگاه‌ها و اهداف رهبران سیاسی ایران، از جمله مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، به‌طور فزاینده‌ای با مواضع سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تفاوت پیدا کرده است.

محمد علی، تحلیلگر دفاعی پاکستانی، گفت: «به نظر می‌رسد در ایران، نهاد نظامی بر روند تصمیم‌گیری مسلط شده است» و افزود که این واقعیت «بیش از گذشته در اسلام‌آباد مورد توجه قرار گرفته است.»

به گفته دو مقام پاکستانی، تشدید اخیر تنش‌ها باعث شد سفر هیأت ایرانی به اسلام‌آباد که قرار بود اوایل این هفته و بدون اعلام عمومی انجام شود، به تعویق بیفتد.

این مقام‌ها افزودند هیأت ایرانی به ریاست اسکندر مؤمنی، وزیر کشور، دو روز دیرتر از برنامه‌ریزی اولیه، روز چهارشنبه وارد اسلام‌آباد شد و انتظار می‌رود گفت‌وگوها شامل رایزنی درباره توافق میان آمریکا و ایران نیز باشد.

وزارت امور خارجه پاکستان و اداره رسانه‌ای ارتش این کشور بلافاصله به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ ندادند.

طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، روز پنج‌شنبه در نشست خبری گفت اسلام‌آباد «از همه طرف‌ها می‌خواهد نهایت خویشتنداری را رعایت کنند» و تأکید کرد که «هیچ جایگزینی برای تعامل مستمر، گفت‌وگو و دیپلماسی وجود ندارد.»

نقش دوگانه پاکستان

تحلیلگران می‌گویند در حالی که پاکستان در پی ایفای نقشی پررنگ‌تر در معادلات منطقه‌ای است، ناگزیر با چالش‌های ناشی از چنین جایگاهی نیز روبه‌رو خواهد شد.

زمانی که توافق دفاعی پاکستان و عربستان در سپتامبر سال گذشته اعلام شد، بسیاری آن را نشانه‌ای از افزایش تردید کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نسبت به قابل اتکا بودن ایالات متحده به‌عنوان ضامن امنیت منطقه دانستند؛ کشورهایی که اکنون پاکستان و برخی دیگر از دولت‌ها را به‌عنوان گزینه‌های جایگزین مدنظر قرار داده‌اند.

با این حال، پاکستان وابستگی عمیقی به کشورهای خاورمیانه برای تأمین نفت و گاز دارد. تنش‌ها در اطراف تنگه هرمز مسیرهای تأمین انرژی این کشور را مختل کرد و دولت پاکستان برای جلوگیری از کمبود سوخت، تدابیر اضطراری از جمله تعطیلی زودهنگام مراکز کسب‌وکار را به اجرا گذاشت.

به گفته تحلیلگران و مقام‌های پاکستانی، میانجیگری میان آمریکا و ایران، دست‌کم به همان اندازه که تلاشی برای افزایش نفوذ دیپلماتیک پاکستان بوده، با هدف بازگشایی این مسیرهای حیاتی تأمین انرژی نیز دنبال شده است.

یکی از مقام‌های پاکستانی با اشاره به تلاش‌های میانجیگرانه گفت: «بله، نارضایتی وجود دارد، اما این به معنای کنار گذاشتن این پروژه نیست. ما سرمایه‌گذاری زیادی روی آن انجام داده‌ایم و حفظ آن به نفع ماست.»

با این حال، به نظر می‌رسد پاکستان در این هفته بیش از هر زمان دیگری به نقطه‌ای نزدیک شده که شاید ناچار به انتخاب میان دو طرف شود.

یک منبع دیگر پاکستانی که در جریان روند میانجیگری قرار دارد، گفت: «به نفع همه است که این جنگ پایان یابد. اما اگر عربستان از ما بخواهد وارد عمل شویم، در کنار آنها خواهیم ایستاد و در این موضوع هیچ تردیدی وجود ندارد.»