خطر فروپاشی آتش‌بس پس از توقیف کشتی ایران

پریسا حافظی و حاتم ماهر / رویترز / ۲۰ آوریل ۲۰۲۶

آتش‌بس میان ایالات متحده و ایران روز دوشنبه در معرض خطر قرار گرفت؛ پس از آن‌که آمریکا اعلام کرد یک کشتی باری ایرانی را که تلاش داشت محاصره دریایی را دور بزند توقیف کرده است و تهران نیز با وعده اقدام تلافی‌جویانه، فعلاً از پیوستن به مذاکرات جدید صلح خودداری کرد.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفت واشنگتن نشان داده است که «در پیگیری روند دیپلماتیک جدی نیست» و تهران از مطالبات صریح خود عقب‌نشینی نخواهد کرد. او افزود ایران در دفاع از منافع ملی خود به «ضرب‌الاجل یا اولتیماتوم» اعتقادی ندارد.

ایالات متحده امیدوار بود اندکی پیش از پایان آتش‌بس دو هفته‌ای، مذاکرات را در پاکستان آغاز کند؛ در حالی که تدابیر امنیتی گسترده‌ای در اسلام‌آباد در جریان است. با این حال، بقایی گفت آمریکا «بر برخی مواضع غیرمنطقی و غیرواقع‌بینانه پافشاری می‌کند».

یک منبع ارشد ایرانی به رویترز گفت ادامه محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا چشم‌انداز مذاکرات صلح را تضعیف می‌کند و «توانمندی‌های دفاعی» تهران، از جمله برنامه موشکی آن، قابل مذاکره نیست.

یک منبع امنیتی پاکستانی نیز گفت میانجی اصلی پاکستان، فیلدمارشال عاصم منیر، به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفته است که محاصره مانعی بر سر راه مذاکرات است و ترامپ پاسخ داده که این توصیه را بررسی خواهد کرد.

تفنگداران دریایی آمریکا بر کشتی ایرانی سوار شدند

ایالات متحده همچنان محاصره بنادر ایران را حفظ کرده، در حالی که ایران نیز محاصره تردد دریایی در تنگه هرمز را ابتدا لغو و سپس دوباره اعمال کرده است؛ گذرگاهی که معمولاً حدود یک‌پنجم عرضه جهانی نفت و گاز مایع از آن عبور می‌کند.

با افزایش نگرانی معامله‌گران از فروپاشی آتش‌بس و تداوم محدودیت شدید تردد در خلیج فارس، قیمت نفت بیش از ۶ درصد افزایش یافت و بازارهای سهام دچار نوسان شدند.

ارتش آمریکا اعلام کرد روز یکشنبه پس از یک بن‌بست شش‌ساعته، به سوی یک کشتی باری با پرچم ایران که به سمت بندرعباس در حرکت بود شلیک کرده و موتورهای آن را از کار انداخته است. فرماندهی مرکزی آمریکا ویدئویی منتشر کرد که نشان می‌دهد تفنگداران دریایی از بالگردها با طناب روی این کشتی فرود می‌آیند.

ارتش ایران اعلام کرد این کشتی از چین در حال حرکت بوده و به گزارش رسانه‌های دولتی، آمریکا را به «دزدی دریایی مسلحانه» متهم کرد. به گفته آنان، نیروهای ایرانی آماده مقابله با نیروهای آمریکایی در برابر «تجاوز آشکار» هستند، اما حضور خانواده خدمه در کشتی، دست آن‌ها را بسته است.

چین نسبت به «رهگیری اجباری» ابراز نگرانی کرد و سخنگوی وزارت خارجه این کشور از طرف‌های ذی‌ربط خواست به‌طور مسئولانه به توافق آتش‌بس پایبند باشند.

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور ایران، در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «نمی‌توان صادرات نفت ایران را محدود کرد و در عین حال انتظار امنیت آزاد برای دیگران داشت.» او افزود: «انتخاب روشن است: یا بازار آزاد نفت برای همه، یا خطر تحمیل هزینه‌های سنگین به همگان.»

ترامپ پیش‌تر هشدار داده بود که اگر ایران شروط او را نپذیرد، آمریکا تمامی پل‌ها و نیروگاه‌های ایران را نابود خواهد کرد؛ تهدیدی که در ادامه الگوی اخیر اظهارات او مطرح شده است.

ایران نیز اعلام کرده است در صورت حمله آمریکا به زیرساخت‌های غیرنظامی‌اش، نیروگاه‌ها و تأسیسات آب‌شیرین‌کن در کشورهای عربی همسایه در خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.

آماده‌سازی برای مذاکراتی که ممکن است برگزار نشود

ترامپ گفت نمایندگان او شامگاه دوشنبه، یک روز پیش از پایان آتش‌بس دو هفته‌ای، وارد اسلام‌آباد خواهند شد.

یک مقام کاخ سفید به رویترز گفت هیئت آمریکایی به ریاست جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، خواهد بود؛ کسی که دور نخست مذاکرات یک هفته پیش را هدایت کرده بود. همچنین استیو ویتکاف، نماینده ترامپ، و جرد کوشنر، داماد او، نیز در این هیئت حضور خواهند داشت. با این حال، ترامپ به شبکه‌های ABC News و MS Now گفت که ونس به این سفر نخواهد رفت.

پاکستان که نقش میانجی اصلی را ایفا کرده، همچنان در حال آماده‌سازی برای این مذاکرات است.

به گفته یک مقام دولتی و یک منبع امنیتی، نزدیک به ۲۰ هزار نیروی پلیس، شبه‌نظامی و ارتش در سراسر پایتخت، اسلام‌آباد، مستقر شده‌اند.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران که ریاست تیم مذاکره‌کننده ایران را بر عهده داشته، روز شنبه گفت دو طرف پیشرفت‌هایی داشته‌اند، اما همچنان در موضوعات هسته‌ای و تنگه هرمز فاصله زیادی با یکدیگر دارند.

متحدان اروپایی که بارها از سوی ترامپ به‌دلیل همراهی نکردن با تلاش‌های جنگی او مورد انتقاد قرار گرفته‌اند، نگرانند تیم مذاکره‌کننده واشنگتن در پی دستیابی به توافقی سریع و سطحی باشد که نیازمند ماه‌ها یا سال‌ها مذاکرات فنی پیچیده بعدی خواهد بود.

این جنگ که اکنون وارد هفته هشتم خود شده، شدیدترین شوک تاریخ به عرضه جهانی انرژی را ایجاد کرده و به‌دلیل بسته شدن عملی تنگه هرمز، موجب جهش قیمت نفت شده است.

از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، هزاران نفر در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و نیز در جریان تهاجم همزمان اسرائیل به لبنان کشته شده‌اند؛ جایی که در حال حاضر نیز آتش‌بسی برقرار است.

ایران در پاسخ به این حملات، با موشک‌ها و پهپادها اسرائیل و کشورهای عربی مجاور که میزبان پایگاه‌های آمریکا هستند را هدف قرار داده است.

عراق، کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در ماه مارس نزدیک به ۸ میلیون بشکه در روز از تولید نفت خام خود را از دست دادند.