-
ايران امروز
iran-emrooz.net | Mon, 15.11.2021, 13:45

پسماند در مازندران؛ مشکلی برای تمامی فصول


اگر چه کمر معضل زباله و پسماند در مازندران طی دو سال گذشته با پیگیری‌های مداوم و اجرای برنامه‌های هدفمند شکسته شده، ولی خشکاندن ریشه عمیقی که طی دستکم سه دهه در جای جای استان دوانده نیازمند تداوم پیگیری و نظارت است؛ برنامه‌ای که تحقق آن مطالبه مهم مردم مازندران به‌شمار می‌رود.

به گزارش ایرنا، معضل پسماند سال‌های طولانی است که گریبان‌گیر مازندران سرسبز است و در برهه‌های مختلف سه دهه گذشته در برخی مناطق تبدیل به بحران چند وجهی شد. مثلا در دهه ۷۰ معضل زباله در انجیلسی شهرستان بابل تبدیل به بحران اجتماعی و امنیتی شده بود. زباله شهرستان ساری هم چند سال پیش وضعیت مشابهی پیدا کرد. در شهرستان آمل وجه زیست محیطی این معضل به سنگی بزرگ جلوی پای اجرای بزرگ ترین سد استان تبدیل شده است. قصه تلخ دپوی زباله در سواحل محمودآباد همچنان نقل محافل است. شاید اگر آتش سوزی چند سال پیش نبود، کسی در مازندران هیچگاه متوجه کوه زباله فریدونکنار نمی‌شد.

اگر چه قصه تلخ معضل زباله برای بومیان مازندران تکراری است، چون درد و رنج و جان سختی آن در برابر راه حل‌های متنوع را با گوشت و استخوانشان لمس کرده‌اند، ولی برای غیربومیان هم ناآشنا نیست، چون اگر حتی سابقه یک بار سفر زمینی به مازندران را داشته باشند، بوی تعفن زباله‌های انباشته در جای جای استان قطعا مشامشان را آزرده است. اغراق نیست اگر گفته شود در مسیر تمامی ۲۲ شهرستان مازندران مقاطعی وجود دارد که ناگهان دمه هوای متعفن چونان پتکی آهنین بر مشام آدم می‌کوبد.

با این که طی سال‌های اخیر بویژه در دو سال گذشته قدم‌های مثبتی برای ساماندهی زباله در مازندان برداشته شده، اما به جز موارد معدودی از جمله بهره برداری از نیروگاه زباله سوز نوشهر و کارخانه کمپوست تنکابن، بقیه طرح‌ها به سرانجامی بایسته نرسیده است و نیازمند سماجت در پیگیری برای جذب اعتبارات ملی و نظارت عالیه محلی است.

عمارت ؛ زخمی عمیق بر چهره آمل

بیراه نیست اگر بگوییم بحران سوء مدیریت زباله در مازندران بیش از هرجای دیگر در شهرستان آمل به چشم می‌خورد. منطقه « عمارت » آمل که بیش از چهار دهه بار زباله بیش از ۱۵ شهر استان را بر دوش کشیده است، اکنون به مرحله‌ای از بحران رسیده است که حتی صدای مسئولان همیشه ساکت را نیز درآورده است.

عمارت در ۳۰ کیلومتری جنوب شهر آمل و در مسیر جاده هراز واقع است و با وجود نام زیبایش، زشت ترین تصویر را بر سینه کوهستان‌های البرز مرکزی حک کرده است چون طبق آمارهای رسمی هر روز بیش از ۴۰۰ تن زباله طی چند دهه روی هم انباشته شد.

سایت زباله عمارت که طبق گفته مسئولان حتی ۱۵ سال بیشتر از حد استاندارد و ظرفیت در آنجا زباله دپو شده، اکنون علاوه بر مشکلات منطقه‌ای، با توجه به ساخت سد هراز، به بحرانی زیست محیطی ملی تبدیل شده است و در صورت کم توجهی می‌تواند زندگی و سلامت مردم مازندران را به صورت جدی به خطر بیندازد.

مهم ترین مشکل برای حل معضل زباله دپو شده در این منطقه، تعیین محل جایگزین است. سابقه تعیین زمین برای جابه جایی زباله از عمارت و راه اندازی محلی جایگزین بیش از یک دهه است که هر بار به خاطر تایید نشدن از سوی محیط زیست یا تفکر جزیره‌ای در بین مسئولین شهرهای مازندران و یا مشکل وقفی بودن و یا قبول نکردن سرمایه گذار با مشکل مواجه می‌شود.

طی یک دهه گذشته دستکم سه محل برای انتقال زباله سایت عمارت در نظر گرفته شد، اما با وجود تامین بودجه دولتی که برای این امر اختصاص داده شد، به نتیجه‌ای نرسید و امروز نیز با وجود انتشار چندین خبر در رسانه‌ها مانند « شکسته شدن طلسم عمارت »، یا « جابه جایی عمارت و یا ایجاد سایت جدید »، همچنان شاهد تخلیه سنتی زباله در این منطقه هستیم.

به اعتقاد بسیاری از کارشناسان و مسئولان شهرستان آمل، « همگرایی » کلید گمشده حل معضل عمارت است و به همین دلیل پیدا کردن این کلید نیازمند ورود مقام عالیه دولتی از استان است تا بتواند یک بار برای همیشه به اختلافات محلی و استانی مانند سرگردانی در تعیین زمین یا نوع پروژه قابل اجرا پایان دهد.

جا خوش کردن در جنگل رامسر

وضعیت شهرستان رامسر نیز در بحث زباله همانند سایر شهرهای ساحلی استان وخیم است . ظرفیت محل دفن زباله در سایت اشکته چال منطقه کلاکولی رامسر در عرصه‌های جنگلی این منطقه سال‌ها است که تکمیل شده و متاسفانه حجم انبوهی از شیرابه این زباله‌ها پس از سرریز شدن وارد سفره‌های زیرزمینی و رودخانه‌های منتهی به دریای خزر می‌شود و این وضعیت می‌تواند زنگ خطر جدی برای از بین رفتن محیط زیست و به مخاطره افتادن سلامت مردم منطقه باشد.

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که به طور متوسط روزانه ۸۰ تن زباله در جنگل‌های رامسر کاملا به شکل سنتی و غیربهداشتی دفن می‌شود به طوری که این مقدار زباله در فصول گردشگری روزانه به حدود ۱۲۰ تن هم می‌رسد.

هرچند که در شهریور امسال طرح پردازش پسماند در سایت زباله جنگل کلاکولی به بهره برداری رسید، اما این طرح تنها ۳۰ درصد از حجم زباله را کم می‌کند ولی صورت مساله که انباشت زباله در جنگل است کماکان به قوت خود باقی است.

زباله ۳۰ساله نور و روزشماری برای پایان کابوس

پشت زیبایی منطقه « الیمالات » که یکی از مناطق معروف گردشگری مازندران و شهرستان نور است زخم ناسور دپوی ۳۰ ساله زباله پنهان شده است.در حال حاضر روزانه یکصد تن زباله در هشت هکتار از عرصه منطقه الیمالات که یکی از بهترین مناطق جنگلی مازندران به شمار می‌رود تخلیه و رها می‌شود .

گذشته از این که تخلیه زباله در مناطق جنگلی به خودی خود یک معضل است، اما معضل زباله در شهرستان نور فراتر از این است، چرا که تخلیه زباله در آن به صورت کاملا بی سامان و بدون رعایت استانداردهای حداقلی مانند ایجاد سیستم هدایت شیرابه، گود برداری برای دفن زباله و پس از آن دفن و ریختن چند لایه خاک بر روی آن انجام می‌شود.

البته آخرین بررسی‌های خبرنگار ایرنا از فرمانداری شهرستان نور حاکی از آن است که طی یک هفته آینده فاز اول کارخانه کمپوست شامل خط پردازش زباله به بهره برداری خواهد رسید و طبق زمان بندی انجام شده ۲ فاز دیگر آن که شامل کنترل شیرابه و تولید کود کمپوست است تا پایان سال به بهره برداری می‌رسد، وعده‌ای که امید است همانند شهر ساحلی همجوارش محمودآباد بی پشتوانه نباشد و شهروندان نوری واقعا تا پایان امسال شاهد بهره برداری از کارخانه کمپوست باشند.

چهار دهه ساحل خوابی زباله در محمودآباد

سایت زباله محمودآباد سال‌هاست در کنار دریای خزر جاخوش کرده است و حتی بحران آلودگی آن در سطح جهانی رسانه‌ای شد. تاکنون راهکارهای متعددی به عنوان گزینه‌های نهایی برای جلوگیری از این محل آلوده کننده زیست محیطی دریای خزر اعلام شد که متاسفانه به سرانجامی نرسیده است.

طی سال‌های اخیر عکس‌ها و تصاویر محل دپوی زباله محمودآباد در ساحل دریا در سانه‌های استانی، کشوری و جهانی سر و صدای بسیاری به پا کرد، اما حتی هشدارهای رسانه‌ای نیز نتوانست معضل چهار دهه‌ای این سایت زباله را حل کند و همچنان شاهد انباشت زباله در آن هستیم.

حداقل طی ۲ سال اخیر بارها از سوی مسئولان ارشد شهری و یا استانی وعده یافتن زمین مناسب برای ساخت سایت جدیدی داده شد، ولی هربار به دلایلی که حتی برای مردم نیز غیرقابل پذیرش است، با بن بست مواجه شد. جابه جایی محل دفن، انتقال به استان دیگر، ارسال به زباله سوز و برنامه‌هایی از این دست بارها و بارها به عنوان گزینه روی میز مسئولان محمودآبادی تبلیغ شد، ولی هیچکدام سرانجامی نداشته است.

این سایت زباله اکنون در فاصله حدود ۲۰ متری دریای خزر قرار دارد و چهار دهه شیرابه خود را به آب‌های خزر در ساحل محمودآباد تزریق می‌کند.

فریدونکنار و رونمایی از معضل پس از آتش سوزی

شاید تاکنون در فضای رسانه‌ای استان با اخباری مبنی بر وجود معضل زباله در فریدونکنار چیزی نشنیده باشید، اما معضل زباله در فریدونکنار برای مردم این شهرستان معضلی با قدمت چندین دهه است و سرنوشتی به اندازه آمل و محمودآباد دردناک دارد.

سوء مدیریت در پسماند شهرستان فریدونکنار را باید با کلمه “بحران” معرفی کرد چون زباله‌های این شهرستان در جایی بین شالیزارها و دریا تلنبار می‌شود ؛ جایی که از یک سو شیرابه وارد آب خزر و از سوی دیگر وارد زمین‌های شالیزاری می‌شود.

این در حالی است که مرغوب ترین برنج کشور حاصل شالیزارهای فریدونکنار است و نام برنج این شهرستان شهرت جهانی دارد. برخلاف مسئولان آمل و محمودآباد که بارها و بارها وعده حل معضل زباله را به برنامه‌ای مستمر تبدیل کردند، گویا هنوز بحران زباله به دفتر مسئولان فریدونکناری نرسیده است.

معضل زباله در فریدونکنار شاید هیچگاه رسانه‌ای نمی‌شد، اگر در مرداد ماه سال ۹۸ یک آتش سوزی پرده از کوه زباله در این شهرستان برنمی‌داشت و آن را به تیتر نخست تبدیل نمی‌کرد. با این وصف آتش سوزی هم نتوانست زمینه ساز حل معضل زباله در فریدونکنار شود، زیرا معضل همان بود و موانع نیز همان.

سایت زباله فریدونکنار نیز از نداشتن محلی مناسب برای دپو، فقدان زباله سوز در استان و همچنین برنامه شکست خورده تفکیک زباله از مبدا رنج می‌برد.

همنشینی زباله بابلسر با برج‌های مسکونی

شهرستان ساحلی بابلسر نیز وضعیت بهتری نسبت به دیگر شهرهای ساحلی ندارد،زباله در این شهرستان از حدود ۴۰ سال پیش تاکنون در کنار ساحل و مکانی بین پارکینگ ۷ و ۸ دفن می‌شود.

در گذشته که این مکان برای دفن زباله انتخاب شده بود، محلی در خارج از شهر و حاشیه محسوب می‌شد، ولی در سال‌های اخیر و با افزایش جمعیت و پیشرفت شهر، وارد بافت شهری شده است و به همین دلیل هم مجتمع‌های عظیمی در اطراف آن ساخته شده است.

هرچند که خارج از شهر بودن این منطقه در گذشته باری از معضل زیست محیطی آن کم نمی‌کرد و سال‌های سال شیرابه زباله از این مکان مانند سایر شهرهای ساحلی به جان خزر تزریق می‌شد، ولی در حال حاضر با ایجاد مجتمع‌های مسکونی و نیز افزایش تولید زباله، وضعیت در این منطقه به نقطه بحران رسیده است و نیاز به ورود جدی مسئولین استانی برای برطرف شدن این مشکل دارد. با وجود اینکه از حدود پنج سال پیش زمزمه‌هایی برای ساخت دستگاه زباله سوز و عقد قرارداد شهرداری با یک سرمایه گذار برای تهیه کمپوست از زباله شنیده می‌شد، ولی این وعده نیز همانند بعضی از وعده‌های حوزه پسماند در مازندران رنگ عمل به خود نگرفته است.

معضل زباله قائمشهر در مسیر محو شدن

بیش از پنج دهه است که زباله‌های قایمشهر و روستاهای اطراف آن در کنار رودخانه « تلار » در پنج کیلومتری جاده کیاکلا به سمت میدان امام این شهر دپو می‌شود. به گفته مسئولان شهری روزانه ۳۰۰ تن زباله از روستاها و کارخانجات مجاور به این مکان منتقل می‌گردد. در حال حاضر این محل تبدیل به یک کوه بزرگ و بلند زباله شده است و شیرابه آن نیز وارد رودخانه تلار می‌گردد. .

هرچند که اردیبهشت امسال نخستین لندفیل یا همان خاکچال استان مازندران در قائمشهر با هدف ساماندهی سایت زباله به بهره برداری رسید، ولی این روزها هنوز هم زباله در کنار رودخانه تلار جا خوش کرده است و رفع کامل این معضل نیازمند برداشته شدن گام‌های بیشتر و بلندتر است.

اگر چه در زمان افتتاح لندفیل محل دپوی زباله قائمشهر وعده‌هایی همچون افزایش تعداد سلول‌های لندفیل و ساخت خط پردازش زباله در محل سایت داده شده بود، ولی هنوز مشخص نیست که تا چه زمانی قرار است محقق شود.

آرام گرفتن زباله در منطقه گردشگری بابل

وضعیت زباله در پرجمعیت ترین شهرستان مازندران نیز دست کمی از سایر شهرها ندارد و از حدود ۲۵ سال پیش تاکنون یکی از بکرترین مناطق شهرستان بابل یعنی بابلکنار میزبان زباله این شهرستان شده است.

زباله بابل در منطقه انجیلسی روستای درازکلای بابلکنار دفن می‌شود. روزانه ۱۸۰ الی ۲۰۰ تن زباله در شهر تولید می‌شود که پس از جمع‌آوری توسط شهرداری به سایت انجیل‌سی انتقال می‌یابد، سایتی که طی سالیان طولانی مشکلات زیست محیطی زیادی را به بار آورد که از جمله آن می‌توان به آلودگی هوا و بوی متعفن زباله، آلودگی آب‌های زیرزمینی، آلودگی رودخانه‌ها با شیرابه اشاره کرد.

البته هرچند که وضعیت این سایت به علت وجود کارخانه کمپوست به مراتب از شهرهای همجوارش بهتر است، ولی دستگاه‌های این کارخانه نیز به بنا به گفته مسئولان بعد از ۱۰ سال کارکردن فرسوده شده است و در حال حاضر نیاز است که این کارخانه توسعه یابد تا از حجم زباله دفنی کاسته شود.

زباله پشت دیوار سبز چهاردانگه

معضل زباله در مازندران به مناطق مرکزی و طبیعت دل فریب غرب استان خلاصه نمی‌شود، بلکه این دغدغه زیست محیطی حتی به بلندای مناطق شرقی استان نیز کشیده شده است. امروزه مراتع وسیع چهاردانگه ساری مرکز استان، با چهره بد قیافه زباله تیره وتار شده است.

دفن زباله در چهاردانگه ساری قدمتی کمتر از سایر سایت‌های زباله مازندران دارد، اما به همان اندازه عمیق است و تاکنون بارها سبب اعتراض مردم محلی شده است. تقریبا حدود دو دهه زباله شهرهای ساری و مناطق دور و نزدیک در ارتفاعات چهاردانگه جاخوش کرده و هنوز نیز راه حلی برای آن بر روی میز مدیران پسماند قرار نگرفته است.

مکان دفن زباله در چهاردانگه تنها هفت کیلومتر با جاده اصلی فاصله دارد، به علاوه قرار گیری در ارتفاعات باعث شده با هر بار بارندگی، شیرابه‌های ناشی از زباله‌ها به جاده و رودخانه‌های منطقه سرازیر شود .

شاید مهم ترین راهکار برای حل بخش قابل توجه مشکل زباله استان ساخت نیروگاه زباله سوز ساری است که ظرفیت آن هضم روزانه ۶۰۰ تن زباله است، اما این پروژه ملی سال‌هاست در شرایط یکنواخت در جا زده و هنوز با گذشت یک دهه رنگ بهره برداری را به خود ندیده است.

نیروگاه زباله سوز ساری از مصوبات سفر استانی دولت دهم در سال ۸۷ بود که با وجود کلنگ زنی تا سال ۹۳ به دلیل مشکل فنی رها شده بود و پس از آن به دلیل مشکل مالی پیشرفت کندی را تجربه می‌کرد تا اینکه از سال ۹۷ به طور جدی در دستور گار قرار گرفت.

اما با وجود تزریق منابع استانی و ملی به این پروژه و وعده راه اندازی تا سال ۱۴۰۰، اما هنوز با موانع بسیاری مواجه است که تا به امروز راه اندازی آن را به تاخیر انداخته است.

شرق مازندران در انتظار توسعه کارخانه کمپوست بهشهر

همان طور که گفته شد قصه پر غصه زباله در مازندران تنها به یک نقطه یا شهرستان محدود نمی‌شود، بلکه دامن گیر کل استان شده است و بسته به موقعیت هر شهر یا در نزدیکی ساحل انباشته می‌شود یا در دل جنگل و کوه.

در این میان جنگل‌های سرسبز نکا و گلوگاه نیز از هجوم زباله در امان نبوده و به محلی برای دپو زباله تبدیل شدند. جنگل قرمرض در نکا یکی از مکان‌هایی است که زباله در آن انباشت می‌شود.

برای رفع مشکل زباله‌های شرق مازندران در سال ۹۴ کارخانه کمپوست بهشهر به بهره برداری رسید که متاسفانه این کارخانه نیز نتوانست باری از دوش شهرهای اطراف بردارد. کارخانه کمپوست زباله بهشهر که قرار بود زباله‌های شرق استان از جمله نکا و گلوگاه را نیز در خود هضم کند علاوه بر مشکل راه دسترسی به خاطر نداشتن دستگاه ریجکت، پرس و خرد کننده زباله و مکنده پلاستیک با مشکل مواجه بود و نتوانست به ظرفیت کامل برسد.

البته ناگفته نماند که فقط نیمی از زباله‌ها در فرایند کمپوست تبدیل و فرآوری می‌شود و بقیه باید با ایجاد و نصب چند دستگاه دیگر امحاء و بازیافت شود که در هر دو مکان کارخانه کمپوست بابل و بهشهر استان مازندران فعلا چنین شرایطی وجود ندارد.

آنچه در این گزارش نوشته شد، تنها مروری کلی بر وضعیت زباله در مناطق مختلف مازندران است که با توجه به افزایش جمعیت استان و همچنین به تبع آن افزایش زباله باید فکری اساسی برای حل این معضل دیرینه و سخت جان کرد. آنچه مسلم است این که سایت‌های دپوی زباله درمناطق مختلف مازندران به کانون‌های اصلی آلودگی زیست محیطی تبدیل شده‌اند و رفع این معضل نیازمند توجه اساسی و مدیریت مطلوب است، انتظاری که بسیاری از شهروندان مازندران آن را مطالبه خودشان از استاندار جدید می‌دانند.



 

ايران امروز (نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايت‌ها و نشريات نيز ارسال می‌شوند معذور است.
استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2021