هرمز، ایران و دیگران / یدالله کریمیپور
تصور کنید ایران و سلطنت عمان، خانههایشان دو طرف کوچه ای تنگ قرار دارد که بیشتر کامیونهای شهر برای رساندن بارهای خود باید از آن بگذرند. البته همه پذیرفته اند کخ این کوچه تنگ، ملک طلق وخصوصی این دو همسایه نیست؛ بلکه طبق قوانین شهری جاری، حق گذر از آن، برای همه محفوظ است. ایران نگهبان کوچه نیست، بلکه یکی از دو صاحبخانهای است که جغرافیا آنها را کنار آن قرار داده است. خب در این میان ایران چه کارهایی در جهت کسب منافع استراتژیک خود می تواند بکند؟
راه نخست، ترساندن رانندگان و صاحبان بار است. اگر یکی از صاحب خانه های مشرف بر کوچه، مدام تهدید کند که کوچه را میبندد، اولش همه میترسند. ولی این ترس تا کی می تواند دوام داشته باشد؟!
واقعیت این است که پیامدهای این تهدید، امروز دیگر صرفا یک فرض نیست؛ بلکه همین حالا هم در جریان است. کشورهای همسایه خلیج فارس سالهاست بهخاطر همین نگرانی، خطوط لولههای نفتی دورزن خود از این کوچه تنگ را ساختهاند؛ که کالایشان را بدون گذر کردن از این کوچه، از راه دیگری به دریای آزاد میرساند. یعنی تهدید مداوم، خودش باعث شده رانندگان و بازرگانان راه فرار بسازند و کوچه کم کم اهمیتش را از دست بدهد.
راه دوم این است که صاحبخانه امنیت کوچه را تأمین کند تا رانندگان با اطمینان از آن بگذرند و دنیا به این کوچه وابسته بماند.
ولی نکته مهم اینجاست: امنکردن کوچه تنها به معنای جلوگیری از خطر بیرونی نیست؛ به همان اندازه یعنی صاحبخانه خودش هم منبع خطر برای رانندگان نباشد. اگر صاحبخانه گاهی خودش ماشینها را متوقف یا توقیف کند، رانندگان نمیتوانند مطمئن باشند که خطر بعدی از کجا میآید — از بیرون یا از همان کسی که ادعای نگهبانی دارد. خب نتیجه چه می شود؟
اگر صاحبخانه هم امنیت را تأمین کند و هم خودش منبع نگرانی نباشد، رانندگان ترجیح میدهند از این کوچه بگذرند، وابستگیشان بیشتر میشود، و در بزنگاهها همه با هم برای حفظ منافع خودشان از این کوچه و امنیت همسایگانش دفاع میکنند.
ولی یک واقعیت دیگر را هم باید دید: امنیت این کوچه در عمل تنها به حسننیت یک صاحبخانه وابسته نیست؛ نیروهای دریایی بینالمللی هم سالهاست در این آبها حضور دارند و بخشی از امنیت را همانها تضمین میکنند — چیزی که میتواند هم به نفع ایران کار کند و هم، در صورت بیاعتمادی، علیه آن.
پس «قدرت مثبت» واقعی، تنها در وعده امنیتبخشی خلاصه نمیشود؛ در اثبات مستمر آن هم است — بهگونهای که هیچ رانندهٔ عبوری، دلیلی برای نگرانی از خودِ صاحبخانه نداشته باشد.
#یدالله_کریمی_پور
#karimipour_k
