بازگشایی تنگه هرمز، کاهش چشمگیر قیمت نفت
پریسا حافظی، یومنا ایهاب و حمیرا پاموک
خبرگزاری رویترز / ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶
ایالات متحده و ایران اعلام کردند بر سر شروطی برای پایان دادن به جنگ میان خود و بازگشایی تنگه هرمز به توافق رسیدهاند؛ خبری که موجب آرامش بازارها شد، هرچند این توافق ممکن است به پایان درگیریها در لبنان وابسته باشد و گفتوگوها درباره برنامه هستهای تهران را به آینده موکول کند.
این توافق که هنوز در حد یک چارچوب کلی است، بزرگترین پیشرفت در مسیر حلوفصل درگیریای به شمار میرود که از زمان آغاز آن با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، هزاران کشته برجای گذاشته و بازارهای انرژی را دچار اختلال کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، حوالی ساعت ۵:۳۰ عصر یکشنبه به وقت واشینگتن (۲۱:۳۰ به وقت گرینویچ) در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون کامل شده است.» این پیام اندکی پس از آن منتشر شد که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان که کشورش نقش میانجی را ایفا کرده، اعلام کرد توافق حاصل شده است.
قرار است این یادداشت تفاهم روز جمعه بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
جزئیات دقیق این توافق بلافاصله اعلام نشد. شریف در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت این توافق خواستار «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله لبنان» است.
رهبران کشورهای گروه هفت قرار است روز دوشنبه در یک اقامتگاه ساحلی در فرانسه گرد هم آیند؛ جایی که انتظار میرود ترامپ برای ارائه جزئیات تحت فشار قرار گیرد.
لبنان، گره اصلی مذاکرات
در حالی که آمریکا و ایران طی هفتههای اخیر و همزمان با مذاکرات، تا حد زیادی از شدت درگیریها کاسته بودند، لبنان مرگبارترین پیامد سرریز این جنگ را تجربه کرده است. حدود ۱.۲ میلیون نفر در پی حمله اسرائیل علیه گروه حزبالله مورد حمایت ایران آواره شدهاند؛ گروهی که از دوم مارس در حمایت از تهران به سوی اسرائیل آتش گشود.
لبنان یکی از چالشهای اصلی مذاکرات بوده است؛ بهطوری که اسرائیل و حزبالله درخواستهای ترامپ و دیگران برای توقف حملات متقابل را نادیده گرفتهاند، در حالی که ایران برقراری آتشبس کامل در لبنان را از شروط خود قرار داده بود.
دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد که جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، از شامگاه دوشنبه بهطور دائمی پایان خواهد یافت.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأکید کرد که حملات اسرائیل به لبنان باید بهطور کامل متوقف شود و در پیامی در تلگرام نوشت که مسئولیت اجرای چارچوب توافق بر عهده ایالات متحده است.
حزبالله تاکنون بهطور رسمی درباره توافق ایران و آمریکا اظهار نظر نکرده است، اما منابع امنیتی لبنانی و خارجی به رویترز گفتند این گروه آخرین بار پیش از نیمهشب یکشنبه به اسرائیل حمله کرده و پس از آن عملیاتی انجام نداده است.
به گفته این منابع، شدت حملات اسرائیل نیز بهطور چشمگیری کاهش یافته است.
پیش از اعلام این یادداشت تفاهم، ترامپ گفته بود که صلح را به منطقه، از جمله لبنان، بازخواهد گرداند و تأکید کرده بود که نباید حملهای از سوی اسرائیل به لبنان یا از سوی حزبالله به اسرائیل صورت گیرد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هنوز بهطور علنی به توافق ایران و آمریکا واکنش نشان نداده است.
با این حال، اسرائیل کاتس، وزیر دفاع این کشور، اعلام کرد اسرائیل با هرگونه فشار برای عقبنشینی نیروهایش از مناطقی که در جنوب لبنان در اشغال دارد، مخالفت خواهد کرد.
بازگشایی تنگه هرمز
ترامپ اعلام کرد تنگه هرمز، یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت و گاز جهان که ایران طی ماههای اخیر عملاً آن را مسدود کرده بود، روز جمعه بازگشایی خواهد شد و او دستور پایان محاصره بنادر ایران توسط آمریکا را صادر کرده است.
ترامپ نوشت: «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید. بگذارید نفت جریان یابد!»
با انتشار این خبر، قیمت نفت کاهش یافت، هرچند شرکتهای کشتیرانی همچنان محتاط هستند و پاکسازی این آبراه از مینها ممکن است هفتهها زمان ببرد. بهای نفت برنت در معاملات روز دوشنبه حدود ۵ درصد کاهش یافت، در حالی که بازارهای سهام رشد کردند.
این جنگ برای ترامپ و همحزبیهای جمهوریخواه او در کنگره به یک چالش سیاسی داخلی تبدیل شده است؛ چرا که آمریکاییها در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر بهشدت از افزایش قیمت سوخت ناراضی هستند. در عین حال، ترامپ با فشارهایی از سوی برخی اعضای حزب خود روبهروست که خواستار توقف کامل برنامه هستهای ایران هستند.
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود، آمریکا را از توافق هستهای چندجانبه سال ۲۰۱۵ که در دوران باراک اوباما، رئیسجمهور دموکرات، حاصل شده بود، خارج کرد؛ توافقی که در ازای محدودیت برنامه هستهای ایران و نظارتهای بینالمللی، تحریمها علیه تهران را کاهش میداد.
ایران در واکنش، غنیسازی اورانیوم را افزایش داد و بیش از ۴۰۰ کیلوگرم (حدود ۹۰۰ پوند) مواد با خلوص نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح تولید کرد.
آزادسازی داراییهای مسدودشده
این توافق در حالی نهایی شد که حمله اسرائیل به لبنان در روز یکشنبه با انتقاد ایران و ترامپ مواجه شد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد توافقی گستردهتر درباره کل مناقشه در دوره آتشبس ۶۰ روزه مورد مذاکره قرار خواهد گرفت، از جمله موضوع کاهش تحریمها علیه ایران.
به گفته منابعی که پیشتر با رویترز گفتوگو کرده بودند، سرنوشت برنامه هستهای تهران نیز در مذاکرات بعدی بررسی خواهد شد.
رهبران خارج از خاورمیانه از این توافق استقبال کردند.
بریتانیا، آلمان، فرانسه و ایتالیا در بیانیهای مشترک اعلام کردند در صورت برداشتن «گامهای روشن و قابل راستیآزمایی» برای محدود کردن برنامه هستهای ایران، آماده لغو تحریمها هستند.
چین نیز از این توافق استقبال کرد.
پیش از اعلام رسمی توافق، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته بود که بر اساس مفاد پیشنویس، آمریکا با آزادسازی ۲۵ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران موافقت خواهد کرد.
یک مقام آمریکایی نیز که پیش از اعلام توافق سخن میگفت، اظهار داشت این توافق در نهایت به برچیده شدن برنامه هستهای ایران منجر خواهد شد و ذخایر اورانیوم با غنای بالا نابود و از کشور خارج میشود. مقام ارشد ایرانی در مقابل گفت پیشنویس توافق به ایران — که دستیابی به سلاح هستهای را رد میکند — اجازه میدهد اورانیوم غنیشده خود را در داخل کشور رقیقسازی کند.
