دو روایت خیلی متفاوت / یدالله کریمیپور
امروز خبرگزاری مهر متنی ۱۴ ماده ای را آورده که گویا قرار است طی هفته آینده به تایید ایران-آمریکا برسد. اگر چنین باشد باید گفت کاخ سفید به رهبری ترامپ کاملا شکست خورده و ایران پیروز است.
ولی آکسیوس با نقل متنی ۵ ماده ای، روایتی متفاوت ارائه داده است. روایت اکسیوس،بر تعهدات فوری ایران (مانند بازگشایی فوری تنگه هرمز، عدم دریافت عوارض، تعلیق یا کاهش غنیسازی تحت نظارت سازمان ملل) تاکید دارد. در این روایت، رفع تحریمها دایمی نیست، بلکه صرفاً شامل «تسهیلات موقت و مشروط» (مانند اجازه محدود فروش نفت به مدت ۶۰ روز یا دسترسی محدود به اموال بلوکهشده در قطر صرفا برای کالاهای بشردوستانه) است.
در متن ۱۴ مادهای خبرگزاری مهر مواردی آمده که پذیرش ناگهانی آنها از سوی واشنگتن در یک تفاهمنامه اولیه ۶۰ روزه حیرتآور است؛ مانند آزادسازی فوری ۲۴ میلیارد دلار، تعلیق کامل تحریمهای پتروشیمی و نفت، و خروج نیروهای نظامی آمریکا از پیرامون ایران.
واقعیت حقوقی و دیپلماتیک این است که یک یادداشت تفاهم اولیه معمولاً یک سند کوتاهمدت و چارچوبی است. بنابراین:
در عرف بینالملل، آمریکا معمولاً در فاز اول یک تفاهمنامه ۲ ماهه، کل تحریمها را لغو نمیکند و کل پولها را آزاد نمیسازد؛ بلکه امتیازات را گامبهگام و مشروط به رفتار طرف مقابل پیش میبرد.
شاید متن مهر، «مواضع رسمی ایران» است، نه متن نهایی؛ مقامات وزارت امور خارجه ایران نیز اعلام کردهاند که این موارد، جزئیات و روایتهای در حال بحث است و هنوز توافق نهایی حاصل نشده است.
متن آکسیوس بیشتر نشاندهنده کف امتیازاتی است که آمریکا حاضر است بدهد، و متن مهر نشاندهنده سقف مطالبات و شروطی است که ایران برای امضای توافق نهایی روی میز گذاشته است.
سند نهایی و دقیق، چیزی مابین این دو روایت خواهد بود؛ جایی که هر دو طرف مجبورند از بخشی از مواضع حداکثری خود عقبنشینی کنند تا به یک نقطه مشترک برسند.
***
”توافق” یا “تفاهم”
از دیروز(۲۱ خرداد) رییس جمهور ترامپ و کاخ سفید دستیابی به توافق بزرگ با ایران را جار می زنند. در آغاز نگاهی به نظر رسانه ها داشته باشیم.
اکسیوس سند ژنو را “توافق موقت فاز بندی شده” برای توقف تنش های نظامی و مدیریت انرژی دانسته است
.
اندیشکده مطالعات جنگ(ISW) این سند را “یادداشت تفاهم مشروط و شکننده” ارزیابی کرده است. از دیدگاه ISW، پذیرش امتیازات بزرگ هسته ای را به پس از دریافت واقعی دارایی ها موکول کرده و متن را منوط به توقف جنگ در لبنان می داند.
رویترز روی عدم قطعیت و “تضاد ژرف در تفاسیر ایران- امریکا” متمرکز شده است. رویترز گزارش می دهد در حالی که ترامپ آن را معامله ای نهایی جلوه می دهد، مقامات ایرانی آن را چارچوبی موقت برای رفع فشارهای نظامی و اقتصادی می دانند.
جدای از اینها سپردن مساله هسته ای به توافق دوم نشان می دهد که هنوز طرفین روی جزییات سخت به فرمول مشترکی نرسیده اند. از سوی دیگر باید در نظر داشت که ساختار سیاسی ایران در دوره گذار کنونی، فاقد آن کاریزمای بزرگ است که بتواند توافق با شیطان بزرگ را برای بدنه سخت و وفادار نظام تئوریزه کند. حریان های توانمند مخالف سازش همچنان دست برتر را داشته و هر گونه عقب نشینی را خط قرمز خود می پندارند.
از همه پیچیده تر پذیرش این تفاهم از سوی بی بی است. روشن است که منافع او با آتش بس فوری همخوانی کامل ندارد. نتانیاهو تمایلی ندارد میش از دستیابی به اهداف حداکثری نظامی درلبنان و غزه، تن به آتش بس دهد. مسلما بی بی این تفاهم را نه به عنوان یک پایان، بلکه به عنوان وقفه ای تاکتیک ی و مشروط خواهد پذیرفت. اسراییل از حزب الله و حاشیه های رودخانه لیتانی دست نخواهد کشید.
در مجموع تا امروز ۲۲ خردا (۱۲ جون) نظرم آن است که آن چه قرار است در ژنو به امضا برسد، تفاهمی برای آتش بس است و نه توافقی برای صلح.
منبع: تلگرام نویسنده
@karimipour_k
