واردات و بحران ملی / یدالله کریمیپور
طی ۱۳۸۴-۱۳۸۶ مشاور بخشی از پروژه ای ملی تحت عنوان: مدیریت یکپارچه سازی سواحل و ICZM تحت اجرای سازمان بنادر و کشتیرانی بودم. حاصل کارمان ۷ جلد گزارش بود که چکیده آن در کتابی با عنوان: ژیوپلیتیک کرانههای دریایی و ICZM. منتشر شد و امروز به کلی نایاب است.
در اینجا از طریق به روز کردن آمارها، جایگاه بنادر را در واردات کالا به ایران، در نمایهای بسیار مختصر ارائه می دهم:
از هر ۱۰۰ کیلو واردات ایران از دیدگاه وزنی، حدود ۹۰ کیلوی آن از طریق مرزهای دریایی خلیج فارس و دریای عمان انجام می شود. سهم کل واردات از بنادر دریای خزر (امیرآباد، انزلی، نوشهر و...) بین ۵ تا ۷ درصد است.
کل واردات کشور از دیدگاه وزنی بین ۳۵ تا ۴۲ میلیون تن است. از این میان ۲۲ تا ۲۵ میلیون تن آن کالاهای اساسی(ذرت، جو سویا، روغن و..) است. در این میان ۵۵ تا ۶۰ درصد واردات(بیشتر فله) مربوط به بندر امام خمینی خوزستان و ۲۵ تا ۳۰ درصدش در بندر رجایی خالی میشود(قطب اصلی کالاهای کانتینری و صنعتی). بندر چابهار حدود ۴٪(رو به رشد) و بنادر شمالی هم تا بیشینه ۷٪ کار واردات دریایی را بر عهده دارند.
بنابراین جایگاه جنوب در واردات حدود ۸۷ تا ۹۰٪ یا تقریبا ۳۸ میلیون تن است. ولی در واقع دو بندر امام و رجایی، وظیفه اصلی واردات را بر عهده دارند.
آیا در شرایط کنونی مرزهای خشکی و بنادر شمالی میتوانند جایگزین جنوب شوند؟ پاسخ منفی است. البته در کوتاه و میان مدت. چرا؟!
ظرفیت اسمی ۵ بندر اصلی شمال، حدود ۳۰ میلیون تن است؛ ولی ظرفیت فعال آنها، بین ۸ تا ۱۰ میلیون تن می باشد. به دلیل این که فقط کشتی های کوچک می توانند در این بنادر باراندازی کنند. مثلا کشتی اقیانوس پیمای ۱۰۰ هزار تنی پاناماکس، با وجود عمق آبخور بنادر شمال قادر به تخلیه نیستند.
هم چنین هزینه حمل جادهای و ریلی چند و گاه چندین برابر دریایی است. در عین حال بخش اصلی کالاهای استراتژیک ایران از کشورهای دور دست مانند برزیل انجام میشود؛ که ناگزیر باید از دریا انجام شود.
نتیجه گیری
در صورت قطع کامل واردات از جنوب، ایران در کوتاه و میانمدت با بحران لجستیکی و بلکه امنیت غذایی بیسابقه روبرو خواهد شد. چرا؟!
۱- کاهش دستکم ۷۰-۸۰ درصدی ظرفیتها؛
۲- کمبود کالاهای اساسی؛
۳- کمکارآمدی زیر ساخت خزر؛
۴- ضعف شبکه ریلی و جادهای برای جابجایی حجم عظیمکالاها؛
۵- بالا رفتن تند هزینههای تمام شده کالاها؛
۶- توقف یا کاهش شدید کالاهای کانتینری؛
۷- وابستگی به بنادر واسط کشورهای همسایه؛ بالا رفتن هزینههای ارزی و سیاسی؛
۸- کاهش ذخایر استراتژیک؛
۹-چالش بزرگدر صنایع مادر.
مطمئنم گزارش پروژه نامبرده و کتاب درسی برگرفته از آن توسط فرماندهان و تصمبم سازان خوانده شده، ولی چرا...
منبع: تلگرام نویسنده
@karimipour_k
