یک سردار افراطی سپاه، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی شد
یگانه تربتی / نیویورک تایمز / ۲۴ مارس ۲۰۲۶
مردی که برای جانشینی علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی که هفته گذشته در حمله هوایی اسرائیل کشته شد، برگزیده شده، یک فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با گرایشهای افراطی است؛ شخصیتی که هرچند برای بیشتر ایرانیان کمتر شناختهشده است، اما سابقهای طولانی در کمک به گسترش نفوذ سپاه در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی دارد.
انتصاب محمدباقر ذوالقدر، این فرمانده سابق سپاه، روز سهشنبه از سوی یکی از دستیاران ارشد رئیسجمهور ایران اعلام شد.
بهنام بنطالبلو، کارشناس مسائل ایران در بنیاد دفاع از دموکراسیها – مؤسسهای که از اتحاد نزدیک آمریکا و اسرائیل و رویکردی تقابلی در برابر ایران حمایت میکند – گفت این انتصاب نشانهای دیگر از آن است که چهرههای نظامی تندرو قدرت خود را در ایران تثبیت کردهاند.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هرچند افزایش قدرت سپاه روندی چند دههای بوده است، اما تردیدی نیست که جنگ، این روندِ افزایش کنترل سپاه بر کشور را تسریع و تشدید کرده است.»
سپاه پاسداران ستون فقرات نظام جمهوری اسلامی محسوب میشود و از نظر ایدئولوژیک متعهد به حفظ نظام ولایت فقیه است. این نهاد بر توسعه و استقرار موشکهای بالستیک و پهپادها، محافظت از تأسیسات هستهای کشور، نظارت بر گروههای نیابتی ایران در سراسر خاورمیانه و همچنین بخشی قابل توجه از اقتصاد کشور کنترل دارد.
پس از کشته شدن لاریجانی در هفته گذشته، برخی تحلیلگران ابراز نگرانی کردند که ارتش و نیروهای امنیتی ایران کنترل خود بر کشور را افزایش دهند و امیدها برای پایان سریع جنگ کاهش یابد.
لاریجانی نظارت بر سرکوب گسترده اعتراضات ضددولتی در ماه ژانویه را بر عهده داشت – سرکوبی که به کشته شدن هزاران نفر انجامید – اما با این حال از او بهعنوان چهرهای عملگرا یاد میشد که میکوشید میان نیروهای نظامی و جناحهای سیاسی میانهروتر پل بزند.
ذوالقدر در سال ۲۰۰۵ نقشی کلیدی در به قدرت رسیدن محمود احمدینژاد، رئیسجمهور وقت ایران، ایفا کرد و بعدها اذعان داشت که نیروهای محافظهکار تندرو طرحی «چندلایه» برای پیروزی احمدینژاد اجرا کرده بودند. او در دوران نخست ریاستجمهوری احمدینژاد بهعنوان معاون وزیر کشور خدمت کرد.
در جریان بالا گرفتن تنشها میان ایران و ایالات متحده در دوران ریاستجمهوری جورج بوش، ذوالقدر در مقام معاون وزیر کشور تهدید کرده بود که اگر آمریکا به ایران حمله کند، تهران «روزانه دهها هزار موشک به سوی اهداف آمریکایی شلیک خواهد کرد».
ذوالقدر در سال ۲۰۱۰ بهعنوان دستیار ارشد صادق لاریجانی، رئیس وقت قوه قضائیه و برادر علی لاریجانی، منصوب شد. صادق لاریجانی از سال ۲۰۲۱ ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را بر عهده دارد؛ نهادی که مستقیماً به رهبر جمهوری اسلامی مشاوره میدهد.
پیش از انقلاب ۱۳۵۷ که به سرنگونی شاه و برپایی حکومت اسلامی انجامید، ذوالقدر از اعضای یک گروه مسلح بود که علیه حکومت سلطنتی دست به عملیات مسلحانه میزد. او در طول هشت سال جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰، فرماندهی واحدی را بر عهده داشت که عملیات برونمرزی انجام میداد.
