آمریکا خواستههای سختگیرانهای را در مذاکرات مطرح میکند
والاستریت ژورنال / ۲۶ فوریه ۲۰۲۶
نمایندگان آمریکا، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، روز پنجشنبه وارد دور حساسی از مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران شدند؛ مذاکراتی که با مطالبات سختگیرانه و تحت فشار جناحهای تندرو در دولت و جمهوریخواهان کنگره برگزار میشود تا توافقی حاصل نشود که بهعنوان توافقی «نرم» مورد انتقاد قرار گیرد.
همچنین قرار بود آمریکا تأکید کند که هر توافق هستهای باید دائمی باشد و مانند توافق دوران اوباما دارای «بند غروب» (sunset clause) نباشد؛ بندی که طبق آن محدودیتها بهمرور زمان برداشته میشدند. دونالد ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از آن توافق — برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) — خارج شد و تحریمهای سختی را علیه ایران دوباره اعمال کرد؛ توافقی که جمهوریخواهان مدتها آن را ضعیف میدانستند.
این مطالبات پس از آن مطرح میشود که ترامپ در سخنرانی وضعیت کشور (State of the Union) روز سهشنبه هشدار داد ایران همچنان در پی دستیابی به سلاح هستهای و موشکهای بالستیکی است که میتوانند به آمریکا برسند—ادعاهایی که ایران آنها را رد میکند.
این خواستهها ممکن است برای تهران دشوار باشد، در حالیکه هر دو طرف در پی یافتن راهحل دیپلماتیک برای جلوگیری از حمله نظامی آمریکا هستند. ترامپ تهدید کرده در صورت عدم دستیابی به توافق، اقدام نظامی خواهد کرد.
سعید گلکار، استاد دانشگاه تنسی در چاتانوگا و کارشناس مسائل نظامی ایران، گفت: «این ممکن است آخرین فرصت برای نهایی کردن یک توافق باشد. در غیر این صورت، آمریکا از طریق نظامی آنچه را که نتواند از راه دیپلماسی حل کند، تعیین تکلیف خواهد کرد.»
ایران بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم تأکید دارد اما پیشنهادهایی برای جلب رضایت آمریکا مطرح کرده است؛ از جمله کاهش سطح غنیسازی به ۱.۵ درصد (در حالی که پیشتر تا ۶۰ درصد انجام میشد)، توقف غنیسازی برای چند سال، یا انجام فرآیند غنیسازی در قالب یک کنسرسیوم عربی–ایرانی مستقر در ایران.
آمریکا بر «غنیسازی صفر» اصرار دارد، اما تیم مذاکرهکننده ممکن است اجازه دهد ایران یک راکتور در تهران را که برای اهداف پزشکی و با غنیسازی بسیار پایین فعالیت میکند، دوباره راهاندازی کند.
حتی این سطح از امتیاز نیز با فشار شدید تندروهای ضدایرانی در دولت و میان قانونگذاران جمهوریخواه روبهروست. برخی مقامات نگرانند که پذیرش توافقی با غنیسازی محدود، از نظر محتوا یا ظاهر، بهعنوان «برجامِ سبکتر» (JCPOA-lite) تلقی شود.
سناتور لیندسی گراهام، متحد نزدیک ترامپ، روز چهارشنبه گفت اگر «بحثی درباره اجازه دادن به ایران برای غنیسازی بسیار محدود بهمنظور حفظ ظاهر مطرح باشد: به هیچ وجه.»
آمریکا در قالب توافق تنها کاهش حداقلی تحریمها را پیشنهاد میدهد؛ موضوعی که یکی دیگر از نقاط اصطکاک است، زیرا ایران به دنبال کاهش قابلتوجه تحریمها برای اقتصاد بحرانزده خود است—اقتصادی که اعتراضات گسترده اوایل امسال را برانگیخت. مقامات آمریکایی گفتهاند در صورت پایبندی ایران به توافق در یک دوره طولانی، ممکن است در آینده تخفیفهای بیشتری در تحریمها در نظر گرفته شود.
در حالی که واشنگتن همچنین خواهان محدود شدن برنامه موشکهای بالستیک و حمایت ایران از گروههای نیابتی است، مذاکرات ژنو بر مسیر دستیابی تهران به سلاح هستهای متمرکز خواهد بود.
برخی مقامات گفتهاند مذاکرات درباره موشکها و حمایت از شبهنظامیان منطقهای میتواند توسط شرکای منطقهای آمریکا و با هماهنگی واشنگتن انجام شود.
مقامات دیگری معتقدند آمریکا باید برای توافقی گستردهتر که برنامه هستهای، موشکها و حمایت از شبهنظامیان را در بر گیرد، فشار بیاورد؛ هرچند اذعان دارند که حتی یک توافق صرفاً هستهای نیز میتواند گام مهمی باشد اگر گزینه دیگری در دسترس نباشد.
مقامات ارشد آمریکا نگرانی خود را درباره تلاش ایران برای توسعه موشکهای بالستیک با برد بلندتر ابراز کردهاند اما جزئیات بیشتری ارائه نکردهاند.
روبیو به خبرنگاران گفت: «نمیخواهم حدس بزنم چقدر تا دستیابی فاصله دارند، اما قطعاً در تلاش برای دستیابی به موشکهای بالستیک قارهپیما هستند. و باید بگویم اصرار ایران بر عدم گفتوگو درباره موشکهای بالستیک، یک مشکل بسیار، بسیار بزرگ است.»
